Ts 68/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 listopada 2020 r. Pozycja 367 POSTANOWIENIE z dnia 3 września 2020 r. Sygn. akt Ts 68/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi k onstytucyjnej M. R. w sprawie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit . b i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 s ier pnia 2011 r. w sprawie obo wiązkowych szczepień oc hronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Kon sty tucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób za - kaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Minist ra Zdrowia w spra - wie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji , p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunał u Konstytucyjnego 7 kwietnia 2020 r. (data nadania) M. R. (dalej: skarżący), reprezentowany przez adwokata ustanowionego pełnomo cnikiem z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. Wojewoda [ … ] post anowieniem z 10 marca 2016 r. (znak: ZP […] ) nałożył na skarżącego grzywnę w wysokości 300 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym z 4 lutego 2016 r. (nr PPIS […] ) , wystawionym przez Państwowego Powiatowego Ins pektor a Sanitarnego w M. , w postaci poddania obowią - zkowym szczepieniom ochronnym małoletniego syna skarżącego . Jednocześnie wezwał skarżącego do wykonania obowią zku określonego w wymienionym tytule wykonawczym. W uzasadnieniu postanowienia podał, że skarżący, na podstawie a rt. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 i ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobiega niu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947; obecnie: Dz. U. z 2019 r. OTK ZU B/2020 Ts 68/20 poz. 367 2 poz. 1239 ; dalej: ustawa o zw alczaniu chorób zakaźnych ) , a także rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn ia 18 sierpnia 2011 r. ) , został zobowiązany do poddania dziecka obowią zkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy. Pismem z 21 marca 2016 r. (data nadania) skarżący zgłosił do Wojewody [ … ] zarzuty dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji. Postanowieniem z 17 maja 2016 r. (znak: ZP […] ) Wojewoda [ … ] uznał za niezasadne zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej . Skarżący, p ismem z 27 maja 2016 r. (data nadania), wniósł do Ministra Zdrowia zażale nie na postanowienie z 17 maja 2016 r. Podniósł w nim zarzut y do tyczące niedo pu - szczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego , braku wymagalności obowiązku oraz naruszenia art. 18 i art. 23 § ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. po z. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) . Minister Zdrowia, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, postanowieniem z 9 sierpnia 2016 r. (znak: MDP […] ; dalej: postanowienie Ministra Zdrowia ), utrzyma ł w mocy postanowienie Wojewody [ … ] . R ozpatrując zarzuty skarżącego na postanowienie Wojewody [ … ] podał, że „podstawy prawne obowiązku szczepień oraz ich celowość zostały [s]karżącemu wyjaśnione w zaskarżonym postanowieni u Wojewody”. S t w ierdził, że pod stawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. P odkreślił, że w przypadku obo wiązkowych szczepień ochronnych obowiąze k poddani a się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego (rodzica) jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego. 2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ( dalej: WS A w W. ) , wyrokiem z 9 sierpnia 2017 r. (sygn. akt […] ) , oddalił skargę skarżącego na postanowienie Ministra Zdrowia w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. WSA w W. , dokonując oceny zakwestionowanego przez skarżąc ego postę powania e gzekucyjnego prowadzonego zgodnie z przepisami u.p.e.a. wyjaśnił, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym istnieje i wynika bezpośrednio z przepisów ustawowych : art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 i 11 ust awy o zwa lczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych . Podkreślił, że nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracy jnej, co oznacza, że mieści się w art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. 3 . Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) , po rozpoznaniu skargi kas acyjnej skarżącego od wyroku WSA w W. w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Ministra Zdrowia, wyrokiem z 5 grudni a 2019 r. (sygn. akt […] ) oddalił skargę kasacyjną. NSA w uzasadnieniu wyroku podał, że zgodnie z art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucji admini - stracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym , pozostające we wła ściwości organów administracji rząd owej , w ynikające bezpośrednio z przepisów prawa. Do takich obowiązków należy zaliczyć obowiązek szczepienia. NSA, p owołując się na treść art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, a rt. 17 us t. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej z awartej w art. 17 ust. 10 powyższej ustawy rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. , stwierdził istnienie podstawy prawnej regulującej obowiązek szcze pienia. Wyjaśnił, że podstawą wydania Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego pt. Pro gram Szczepień Ochronnych jest art. 17 ust. 1 1 powyższej ustawy. OTK ZU B/2020 Ts 68/20 poz. 367 3 Podkreślił, że to „ u stawodawca zadecydował o sposobie uregulowania materii dotyczących obowiązkowych sz czepień ochronnych ” . Z a bezzasadne uznał twierdzenie skarżącego zawarte w skardze kasacy jnej, że „ obowiązek szczepienia nie ma podstawy prawnej ze względu na to, że wynika on z Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego pt. Program Szczepień Ochronnych ” . Podsumowując, s ąd drugiej instancji stwierdził, „że bezzasadne są podnoszone przez [s]kar żącego kasacyjne zarzuty naruszenia art. 5 oraz art. 17 ustawy o zapobiega niu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz przywołane przepisy aktów wykonawczych” . 4 . We wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego skardze konstytucyjnej skarżący wystąpił o stwierdzenie, że : 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych są ni e zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dostatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (prawem do prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym), 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadą dos tatecznej określoności przepisów prawa oraz z art. 47 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konsty - tucji (prawem do prywatności i decydowania o swoim ż yciu osobistym), 3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia M inistra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji . Jako ostateczne orze czenie w sprawie – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – skar - żący podał wyrok NSA z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ), którym rozpatrzono skargę kasa - cyjną skarżącego wniesioną od wyroku WSA w Warszawie . 5. Zarządzeniem sędziego Trybunał u Konstytucyjnego z 16 czerwca 2019 r. skarżący , na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organi zacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , został wezwany do usunięcia braków formalnych sk argi konstytucyjnej poprzez sprecyzowanie przedmiotu skar- gi. 6. W p iśmie z 29 czerwca 2020 r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że przedmiotem skargi są przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2 011 r. podane w petitum skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje pos tanowien ie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. Skargę konstytucyjną sporządził i wniósł adwokat. Do skar gi załąc zono odpo wie - dnie pełnomocnictwo. Został spełniony warunek, o którym mowa w art. 44 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3. Skarżący wyczerpał przysługującą drogę prawną, o której stanowi art. 77 ust. 1 w związku z art . 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2020 Ts 68/20 poz. 367 4 4. Odpis wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ) doręczono pełnomocnik owi skarżącego 13 lutego 2020 r., zaś s karga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 7 kwietnia 2020 r. (dat a nadania). Dochowany więc został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. 5. Skarżący wskazał, które prz ysługujące mu konstytucyjne prawa oraz wolności i w ja ki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadnił sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Przedstawiony został stan faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). 6 . Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmi otem skargi konstytucyjnej mogą być tylko przepisy ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których w sprawie skarżącego sąd lub organ administracj i publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Doprecyzowanie przepisu Konstytucji następuje w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, który zobowiązuje skarżącego do określenia kwestionowanego p rzepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji public znej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierd zenia niezgodności z Konstytucją. Przedmiotem skargi jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 ; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych ), § 3 rozporządzenia Ministra Zdro- wia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie o bowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. ) oraz art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 podanego wyżej roz- porządzenia. Powyższe przepisy st atuują obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów prawa. Nie m a zatem podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej. Postanowienie Ministra Zdrowia z 9 sierpnia 2016 r. (znak: MDP […] ) , przesądzające o prawidłowości przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji w zakresie zastosowania grzywny w celu przymuszenia skarżącego do wykonania obowiązku określone- go w tytule wykonawczym, nie zostało wydane na podstawie podanych wyżej przepisów . Zastosowanie znalazły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyj- nym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 , ze zm.). Jednakże rozważania dotyczące podstawy prawnej obow iązku poddawania się szcze- pieniom ochronnym , który jest kwestionowany w skardze konstytucyjnej, były prowadzone na etapie postępowania administracyjnego oraz postępow ania sądowoadministracyjnego w związku z zarzutami skarżącego podnoszonymi w postę powaniu zażaleniowym oraz skar- gach wniesionych do sądów administracyjnych obu instancji. Wojewódzki Sąd Administra- cyjny w W. oraz Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniach wydanych wyroków dokonały analizy zagadnienia obowiązku szczepienia w świetle przepisów powołanych w petitum skargi konstytucyjnej . Z ważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego zarzuty nie są oczywiście bezza- sadne (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.T K), Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił , jak w se ntencji .