Tw 22/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 maja 2023 r. Pozycja 14 7 POSTANOWIENIE z dnia 30 listopada 2016 r. Sygn. akt Tw 22/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Krajowej Rady Sądownictwa o zbadanie zgodności: 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regu- lamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316 , ze zm.) z a) art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądow- nictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 976 , ze zm.) , b) art. 2, art. 7 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regu- lamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316, ze zm.) z a) art. 22a w zw. z art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r . poz. 133, ze zm.), b) art. 2, art. 7, art. 32, art. 92 us t. 1, art. 176 ust. 2 oraz art. 178 ust. 2 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316, ze zm.) z a) art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.) , b) art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytu cji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać wnioskowi dalszy bieg. UZASADNIENI E W dniu 17 października 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek Kra- jowej Rady Sądownictwa (dalej także: Rada, wnioskodawca) o zbadanie zgodności: po pierw- sze , rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regulamin urzę- dowania sądów powszechnych (Dz.U.2316 , ze zm. ; dalej: regulamin) w zakresie, w jakim dotyczy dodania odd ziału 1 „Zasady przydziału spraw” w rozdziale 1 działu III tego regula- minu, z art. 2, art. 7 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji, ze względu na niedochowanie obowiązku przedstawienia do zaopiniowania Krajowej Radzie Sądownictwa w trakcie prac legislacyj- OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 14 7 2 nych p rojektu przedmiotowego rozporządzenia po dodaniu tego oddziału i tym samym po- zbawienie Krajowej Rady Sądownictwa, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 186 ust. 1 Konsty- tucji, możliwości wypełnienia ustawowego obowiązku zaopiniowania projektu aktu norma- tywnego d otyczącego sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, wynikającego z przepisu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U. 2016.976 ; dalej: ustawa o KRS); po drugie , regulaminu w całości z art. 2, art. 7, art. 32, ar t. 92 us t. 1, art. 176 ust. 2 oraz art. 178 ust. 2 Konstytucji w zak resie, w jakim przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III tego regulaminu wkraczają w zakres ustawowych kompetencji prezesa sądu, przewidzianych w art. 22 a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2015.133, ze zm.; dalej: p ra- wo o ustroju sądów powszechnych) oraz wykraczają poza granice upoważnienia ustawowego do wydania przedmiotowego rozporządzenia i naruszają art. 22a w zw . z art. 41 § 1 praw a o ustroju sądów powszechnych; po trzecie , regulaminu w całości z art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III tego Regulaminu należą do materii, która po dlega regulacji ustawowej i nie może być regulowana aktem niższego rzędu, jakim jest rozporzą- dzenie Ministra Sprawiedliwości i naruszają art. 41 § 1 w zw. z art. 22a praw a o ustroju są- dów p owszechnych; po czwarte , § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 regulaminu z art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim ujęta w nich materia podlega regulacji ustawowej i nie może być regulo- wana aktem prawnym niższego rzędu – rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości, co sta- nowi wykroczenie poza granice upoważnienia ustawowego i narusza art. 41 § 1 praw a o ustroju sądów powszechnych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co nas tępuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o Trybunale Konstytucyj- nym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 2 - 5 Konstytucji, Prezes Trybunału kieruje do wyznaczonego p rzez siebie sędziego Trybunału w celu wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. W postępo- waniu tym Trybunał Konstytucyjny bada, czy wniosek odpowiada wymogom formalnym (art. 33 ust. 3 i 5 ustawy o TK), czy nie jest oczywiście bezzasadny (art. 37 ust. 3 ustawy o TK), a w szczególności, czy pochodzi od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Ponadto, wstępne rozpoznanie zapobiega nadaniu biegu wnioskowi w sytuacji, gdy postępowanie wszczęte przed Trybunałem Kon stytucyjnym pod- legałoby umorzeniu z powodu zbędności lub niedopuszczalności wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), a także, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). Tym samym wstępne rozpoznanie wniosku umożliwia – już w początkowej fazie postępowania – wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 1. 1 . W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem do Trybunału Ko nstytucyjnego wystąpiła Krajowa Rada Sądownictwa. Wnioskodawca dołączył do wniosku uchwałę nr 726/2016 z 14 października 2016 r. doprecyzowującą uchwałę nr 642/2016 z 16 września 2016 r. w sprawie skierowania do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadan ie zgodności z Kon- stytucją kwestionowanego rozporządzenia. 1. 2 . Trybunał ustalił, że uchwała Krajowej Rady Sądownictwa wyraża wolę wystąpie- nia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto uchwała określa przedmiot i wzorce kontroli, które są tożsame z zakresem zaskarżenia wyznaczonym w złożonym wniosku. OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 14 7 3 1. 3 . W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że wniosek o zbadanie konstytu- cyjności zakwestionowanego przepisu rozporządzenia pochodzi od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 2 Konstytucji). 2. Trybunał przypomina, że w myśl art. 191 ust. 2 Konstytucji Krajowa Rada Sądow- nictwa jest uprawniona do inicjowania abstrakcyjnej kontroli norm, jeżeli kwestionowany przez nią akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem jej działania. Co istotne, art. 33 ust. 5 ustawy o TK wymaga, aby wnioskodawca, powołując przepis prawa lub statutu, uza- sadnił to, że kwestionowana ustawa dotyczy spraw objętych jego zakresem działania. Wyko- nując powyższy przepis, wnioskodawca wskazał art. 186 ust. 1 Konstytucji oraz ar t. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o KRS. 2.1. Rada kwestionuje regulamin w całości ze względu na naruszenie trybu jego wy- dania. Polega ono, zdaniem KRS, na niedochowaniu obowiązku przedstawienia jej do zaopi- niowania w trakcie prac legislacyjnych projektu rozporządzenia w części dotyczącej oddziału 1 „Zasady przydziału spraw” w rozdziale 1 działu III regulaminu urzędowania sądów po- wszechnych. Rada wyjaśniła, że rozporządzenie zostało jej przedstawione do zaopiniowania, jednak w toku dalszych prac doszło do istotnej zmiany jego treści (polegającej na dodaniu oddziału 1 w rozdziale 1 działu III). Modyfikacja ta, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 186 ust. 1 Konstytucji, nie była poddana procedurze zaopiniowana przez KRS, tym samym Rada została pozbawiona możliwoś ci wypełnienia ustawowego obowiązku zaopiniowania projektu aktu normatywnego dotyczącego sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o KRS. 2.2. W kolejnym zarzucie sformułowanym przez wnioskodawcę Rada wskazuje, że przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III regulaminu wkraczają w zakres ustawowych kompetencji prezesa sądu, przewidzianych w art. 22a praw a o ustroju sądów powszechnych oraz wykraczają poza granice upoważnienia ustawowe go do wydania rozporządzenia. Wnioskodawca podkreśla, że rozporządzeniodawca przekroczył zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 41 praw a o ustroju sądów powszechnych. 2.3. Trzeci zarzut, dotyczący naruszenia zasady wyłączności ustawy, odniesiony został do § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 regula- minu. Zdaniem wnioskodawcy zagadnienia unormowane w tych przepisach , takie jak: dorę- czanie pism procesowych, udzielanie informacji telefonicznych o toczą cych się sprawach na żądanie każdej osoby, przesłanki skorzystania z pomocy s ą dowej, współuczestnictwo ko- nieczne oraz uczestnictwo w postępowaniu nieprocesowym, treść protokołów, treść sentencji orzeczenia, informacji kierowanych do biur informacji gospoda rczych, zobowiązanie preze- sów sądów do dostosowania podziałów czynności w określonym terminie , wymagają regula- cji na poziomie ustawy, a ich unormowanie w akcie podustawowym prowadzi do naruszenia Konstytucji. Krajowa Rada Sądownictwa podkreśla także, że re gulacja wskazanych zagadnień nie powinna być objęta treścią kwestionowanego regulaminu, ponieważ przepis ustawy upo- ważniający do jego wydania nie przekazywał tych zagadnień do uregulowania w rozporzą- dzeniu Ministra Sprawiedliwości. 2.4. W oparciu o powyżs ze argumenty Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że podnie- siony we wniosku problem odnosi się do kompetencji KRS do opiniowania aktów prawnych dotyczących sądownictwa. Ponadto, w ocenie Trybunału zachodzi konieczność przeprowa- dzenia kontroli materialnej treści regulaminu z punktu widzenia treści przekazanych – na podstawie art. 41 praw a o ustroju sądów powszechnych – do uregulowania aktem podusta- OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 14 7 4 wowym. Krajowa Rada Sądownictwa domaga się zatem kontroli aktu normatywnego doty- czącego funkcjonowa nia sądownictwa powszechnego, występuje więc w sprawach objętych jej zakresem działania (art. 191 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). 3. Trybunał ustalił, że wnioskodawca prawidłowo określił przedmiot kontroli oraz wzorce kontroli (art. 33 ust. 3 ustawy o TK). 3.1. Zarzut dotyczący trybu wydania regulaminu został powiązany z adekwatnymi tre- ściowo wzorcami kontroli , tj. z art. 2, art. 7 i art. 186 ust. 1 Konstytucji oraz art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o KRS. Trybunał podkreśla przy tym, że kompetencja opiniodawcza – jak wynika z orzecznictwa Trybunału (wyrok z 28 listopada 2007 r. , sprawa K 39/07, OTK ZU nr 10/A/2007, po z. 129) – została szczegółowo uregulowana w ustawie, jednak zyskuje kon- stytucyjne zakotwiczenie. Wyznaczający pozycj ę ustrojową Rady art. 186 ust. 1 Konstytucji obejmuje sprawowanie pieczy nad niezależnością sądów i niezawisłością sędziów aż do moż- liwości inicjowania procedur zmierzających do usunięcia zagrażających tym wartościom ak- tów z systemu źródeł prawa w drodze kontroli konstytucyjności. Rozumując zatem a rubrica z treści art. 186 Konstytucji, należy uznać, że w pojęciu „straży”, o której mowa w tym prze- pisie Konstytucji, zawiera się czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i nie- zawisłości sędziów w systemie prawnym (skoro KRS może inicjować „aż” kontrolę konstytu- cyjności, to tym bardziej pojęciem „straży” będzie objęte opiniowanie stosow nych aktów prawnych). W związku z tym, że źródłem umocowania kompetencji opiniodawczej KRS w zakresie aktów prawnych dotyczących „niezależności sądów i niezawisłości sędziów” jest Konstytucja, zaniechanie zapytania KRS o opinię w tej sprawie więc oceny z punktu widzenia (wskazanych we wniosku KRS) art. 2 i art. 7 Konstytucji. 3.2. Część wniosku Rady odnosi się do zagadnienia przydziału spraw poszczególnym sędziom (§ 43 - § 52 regulaminu). Kwestionowane przepisy regulaminu dotyczą kompetencji prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych, oraz kolegiów właściwych sądów w zakresie decyz ji w przedmiocie przydziału sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych do wydziałów sądu oraz wyznaczenia zakresu ich obowiązków, określenia zasad przydziału spraw poszczególnym sędziom, asesorom sądowym i referendarzom sądowym oraz określe- nia zasa d zastępstw sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych. Regulamin wy- maga więc oceny jego zgodności z a rt. 22a prawa o ustroju sądów powszechnych. Nieza leżnie od powyższego z uwagi na z a rzucane przez KRS wyjście rozporządzeniodawcy poza zakres ustaw owego upoważnienia, wzorcami kontroli będą art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów po- wszechnych oraz art. 2, art. 7 i art. 92 ust. 1 Konstytucji. 3.3. Wnioskodawca właściwie określił także konstytucyjne wzorce kontroli dotyczące zakresu obligatoryjnej materii u stawowej dotyczącej ustroju i właściwości sądów oraz postę- powania sądowego (art. 176 ust. 2 Konstytucji) , a także te odnoszące się do uregulowania aktem podustawowym materii nieobjętych przepisem upoważniającym (art. 2, art. 7 i art. 92 ust. 1 Konstytucji) . Wziąwszy pod uwagę zakres unormowania kwestionowanego regulaminu , ocena jego konstytucyjności wymaga także skonfrontowania z przepisem upoważaniającym Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia normującego zagadnienie urzędowania sądów powszechny ch, tj. z art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych. 3.4. Zarzuty sformułowane we wniosku zostały uzasadnione, jednocześnie nie ma podstaw do uznania ich za oczywiście bezzasadne. Tym samym wniosek spełnia wymogi formalne określone w art. 33 ust. 3 ustawy o TK. OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 14 7 5 4. W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że złożony wniosek Krajowej Rady Są- downictwa spełnia wymagania przewidziane w ustawie o TK i postanawia o nadaniu wnio- skowi dalszego biegu.