U 1/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 29 kwietnia 2020 r. Pozycja 11 POSTAN OWIENIE z dnia 12 marca 20 20 r. Sygn. akt U 1/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Julia Przyłębska – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Mariusz Muszyński – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski Piotr Pszczółkowski Jakub Steli na Wojciech Sych Michał Warciński Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 20 20 r., wniosku Prokuratora Generaln ego o zbadanie zgodności: 1) uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 listopada 2010 r. w sprawie wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego (M. P. Nr 93, poz. 1067) z art. 194 ust. 1 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) § 1 uchwa ły po wołanej w punkcie 1 z art. 194 ust. 1 Konstytucji, 3) § 2 uchwa ły pow ołanej w punkcie 1 z art. 194 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustaw y z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ) umorzyć postępowa nie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 2 UZASADNIENIE I 1. We wniosku z 11 stycznia 2017 r. Prokurator Generalny (dalej: wnioskodawca) wy- stąpił o stwierdzenie niezgodności: 1) uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 listopada 2010 r. w sprawie wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego (M. P. Nr 93, poz. 1067; dalej: uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r.) z art. 194 ust. 1 i art. 7 Konstytucji, 2) § 1 uchwały Sejmu z 26 listopada 2010 r. z art. 194 ust. 1 Kons tytucji, 3) § 2 uchwały Sejmu z 26 lis topada 2010 r. z art. 194 ust. 1 Konstytucji. 1.1. Wnioskodawca w pierwszej kolejności stwierdził, że uchwała Sejmu w sprawie wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego jest aktem prawnym wydanym przez centralny organ p aństwa. Akt ten wpływa na kształt syst emu prawnego, gdyż kreuje skład konsty tucyj- nego organu państwa, który decyduje – w określonym zakresie – o bycie aktów normatyw- nych w polskim porządku prawnym. W ocenie wnioskodawcy, wydanie przez Trybunał Konstytucyjn y orzeczenia o kon- stytucyjności uchwał y Sejmu z 26 listopada 2010 r. jest konieczne. Pozwoli ono rozstrzygnąć o statusie prawnym osób wymienionych w tej uchwale, co ma znaczenie dla realizacji zasady legalizmu w praktyce działania organów państwa. Składają c wniosek, Prokurator Generalny chciał zwrócić uwagę na wątpliwości co do le gitymacji osób, wymienionych w uchwale Sej- mu z 26 listopada 2010 r., do pełnienia urzędu sędziego Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na wadliwość tejże uchwały. 1.2. Wnioskodawca stwierdził, że analiza procedury wybor u sędziów Trybunału w li- stopadzie 2010 r. wskazuje, iż głosowanie nad wyborem tych osób odbyło się łącznie. Spo- śród pięciu kandydatów umieszczonych na jednej liście wybrano trzech, gdyż do obsadzenia były trzy stanowis ka. Osoby te wybrano łącznie w sposób określany często jako wybór zblo- kowany , w którym wybrane zostały osoby uzyskujące najwięcej głosów spośród wszystkich kandydatów. Nie wiadomo było zatem, która osoba jest wybierana na miejsce którego z ustę- pujących sęd ziów Trybunału Konstytucyjnego. Wniosk odawca wskazał, że w § 1 uchwały Sejmu z 26 listopada 2010 r., Sejm doko- nał wyboru na stanowiska sędziów Trybunału trzech osób wymienionych w tym akcie. § 2 uchwały wyznaczył wspólną datę początku kadencji tych osób. Z żadnego z przywołanych paragrafów uch wały nie wynika indywidualn y charakter dokonanego wyboru. Nie jest wia- dome, na które zwalniane miejsca po sędziach kończących kadencję zostały wybrane po- szczególne osoby. Uchwałodawca nie podzielił jednostek redakcyjny ch aktu w taki sposób, by zaznaczyć in dywidualność wyboru, co oznacza, że do konał wyboru grupowego. 1.3. Wnioskodawca wskazał we wniosku dwa wzorce kontroli, tj. art. 194 ust. 1 i art. 7 Konstytucji. Stwierdził, że z art. 194 ust. 1 Konstytucji wynika, iż skład Trybunału stanowi 15 sę- dziów, k tórzy są wybierani przez Sejm indywidualnie na 9 - letnią kadencję. Oznacza to indy- widualny wybór każdego sędziego na indywidualną kadencję. Indywidualny charakter wybo- ru sędziego TK musi się przejawiać w dwóch płaszczyznach: po pierwsze – w procedurze podej mowania uchwały w sprawie wyboru (tzn. muszą się odbyć głosowania odrębnie na każde ze zwalnianych stanowisk sędziowskich w Trybunale Konstytucyjnym); po drugie – z treści uchwały w sprawie wyboru musi wynik ać, że wybór był indywidualny, a nie łączny. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 3 J eś li chodzi o art. 7 Konstytucji jako wzorzec kontroli , w ocenie Prokuratora General- nego, wyrażona w tym przepisie zasada legalizmu wiąże się ściśle z wydawaniem aktów prawnych, w tym uchwał Sejmu, a dochowanie przez upoważnione organy trybu unormowa- nego w p rzepisach Konstytucji jest warunkiem dojścia do skutku określonych aktów praw- nych. 1.4. Zdaniem wnioskodawcy, problem konstytucyjny podniesiony we wniosku doty- czy legalności podjęcia uchwały Sejmu z 26 listo pada 2010 r. i spełnienia wymogu indywidu- alnego wyboru, sformułowanego w art. 194 u st. 1 Konstytucji. Zarzut Prokuratora Generalnego polega na tym, że uchwała, w której wskazano trzy osoby na stanowiska sędziów TK, nie zawiera znamion wyboru indywidualnego ani w płasz- czyźnie proceduralnej, ani w płaszcz yźnie materialnej. W ocenie wnioskodawcy, procedura wydania kwestionowanej uchwały przeczy wyborowi indywidualnemu, wymaganemu na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji, ze względu na sposób głosowania. Tryb g łosowania i dojście do skutku uchwały Sejmu z 26 listopada 2010 r. dokonały się z naruszeniem przepi- sów Konstytucji, a to powoduje niezgodność tak uchwalonego aktu z art. 7 Konstytucji. Z treści § 1 kwestionowanej uchwały nie można wywieść, która z osób zo stała wybrana na które wakujące miejsce w Trybun ale Konstytucyjnym. W z wiązku z tym nie można w tym w ypadku mówić o wyborze indywidualnym, którego wymaga art. 194 ust. 1 Konstytucji. § 2 kwestionowanej uchwały wyznaczył wspóln ą datę początku kadencji wszys tkich osób w tym akcie wymienionych. Kadencja po szczególnych sędziów nie została zatem zindywidualizo- wana, czego także wymaga art. 194 ust. 1 Konstytucji. Naruszenie konstytucyjnych przepi- sów dotyczących wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, tj. art. 1 94 ust. 1 Konstytucji, jest jednocześnie wyjście m Sejmu poza granice prawa. W ocenie wnioskodawc y, wskazane argumenty powodują, że uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r. narusza art. 7 Konstytucji. Podsumowując, Prokurator Generalny stwierdził, że niekonstyt ucyjność dotyczy za- równo trybu wydania kwestiono wanej uchwały, jak i jej treści, z której nie mo żna wywieść tego, że wybór sędziów Trybunału został dokonany indywidualnie. 2. Marszałek Sejmu w piśmie z 8 lutego 2017 r. wniósł o umorzenie postępowania ze w zględu na niedopuszczalność wydania wyroku. W oc enie Marszałka, podstawowym pro- blemem wymagający m rozważenia w sprawie jest ustalenie, czy zakwestionowany we wnio- sku akt prawny stanowi dopuszczalny przedmiot zaskarżenia przed TK. Marszałek stwierdził, że c hociaż wszelkie uchwały podejmowane przez Sejm m ają swoje umocowanie w art. 120 Konstytucji, to ustrojodawca nie przesądził o tym, że mają one normatywny charakter. Przeciwnie, przepisy ustawy zasadniczej wskazują na niejednorodny charakter tego rodzaju ak tów prawnych. W konsekwencji Marszałek Sejmu stw ierdził, że uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r. nie spełnia kryterium formalnego, które ewentualnie pozwalałoby potraktować ją jako akt normatywny. W jego ocenie, nie ma też podstaw, by uznać, że którykolwie k z paragrafów zakwestionowanej przez Prokurator a Generalnego uchwały lub obydwa jej paragrafy rozważane łącznie mają charakter normatywny. Wspo- mniany akt prawny nie ingeruje w żaden akt normatywny i nie ustala żadnego wzorca zacho- wań, który mógłby być wiążący dla jego adresata. Treść uchwały z 26 listo pada 2010 r. nie pozwala na potraktowanie jej jako elementu składowego służącego dekodowaniu norm praw- nych razem z przepisami innych aktów normatywnych. Uchwała Sejmu w sprawie wyboru sędziego Trybunału st anowi akt kreacyjny. Uchwała określona w sprawie ja ko przedmiot kontroli nie spełnia ani formalnego, ani materialnego kryterium aktu normatywnego. 3. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 9 lutego 2017 r. wniósł o umorzenie po- stępowania w sprawie ze wzgl ędu na nied opuszczalność wydania wyroku . OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 4 W uzasadni eniu swojego stanowiska Rzecznik wywodził, że uchwała Sejmu z 26 li- stopada 2010 r. nie spełnia kryterium formalnego aktu normatywnego (nie jest aktem kwalifi- kowanym przez Konstytucję jako źródło prawa), ni e spełnia też kryterium materialnego aktu normatywn ego, nie ustanawia bowiem żadnej normy prawnej. II Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: 1. Uwagi wstępne. 1.1. Prokurator Generalny zakwestionował zgodność uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polski ej z dnia 26 listopada 2010 r. w sprawie wyboru sęd ziów Trybunału Konstytucyjnego (M. P. Nr 93, poz. 1 067; dalej: uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r.) z art. 194 ust. 1 i art. 7 Konstytucji oraz zgodność § 1 i § 2 tej uchwały z art. 194 ust. 1 Konstytucji . 1.2. Wniosek Prokuratora Generalnego dotyczący u chwały Sejmu w sprawie wyboru sędziów Trybunału Ko nstytucyjnego nie jest pierwszą taką inicjatywą podmiotu uprawnione- go do występowania z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności aktu prawnego. Po raz pierw- sz y wniosek o zbadanie tego rodzaju aktów został skie rowany do Trybunału 4 grudnia 2015 r. przez grupę posłów. Trybunał rozpoznał ten wniosek i postanowieniem z 7 stycznia 201 6 r., sygn. U 8/15 (OTK ZU A/2016 , poz. 1 ) , umorzył postępowanie w sprawie. 1.3. Postanowienie Trybunału w sprawie o sygn. U 8/15 ni e rozstrzygnęło sprawy co do meritum . Trybunał , oce niając pięć uchwał Sejmu z 25 listopada 2015 r. w sprawie stwier- dzenia braku mocy prawnej uchwał z 8 października 2015 r. w sprawie wyboru sędziów Try- bunału Konstytucyjneg o oraz pięć uchwał Sejmu z 2 grudn ia 2015 r. w sprawie wyboru sę- dziów Trybunału Konstytucyjnego, wskazał , że nie mogą one zostać uznane za akty norma- tywne, ponieważ nie spełniają ani kryterium formalnego (nie są źródłami prawa określonymi w Konstytucji), ani kryterium materialnego (nie ust anawiają norm prawnych). Trybunał wyja- śnił wówczas w uzasadnieniu postanowieni a o umorzeniu, że w wyroku z 3 grudnia 2015 r. , sygn. K 34/15 (OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185) , uchwały z 25 listopada 2015 r. zostały uznane za nieprawotwórcze i zakwalifikowane jako prawnie niewiążące. Nie jest to jednak twierdzenie prawdziwe, gdyż w wyro ku o sygn. K 34/15 przedmiotem kontroli Trybunału nie były żadne uchwały Sejmu. W grudniu 2015 r. Trybunał orzekał jedynie o normach ustawo- wych, które sam określił jako stanowiąc e „jeden z elementów procedury wyboru sędziego przez Sejm” . Podkreślić należy, że także to określenie jest mylące, bo kontrolowaną normą nie była wcale norma dotycząca bezpośrednio wyboru (nie widnieje w żadnej z uchwał o wy- borze jako podstawa prawna). Kon troli trybunalskiej podlegał tam art. 137 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytu cyjnym (Dz. U. poz. 1064 ; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) dotyczący terminu zgłaszania kandydatów na sędziów Trybunału w swoistej sytua- cji intertemporalnej, związa nej z wejściem w życie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyj- nym (ustawy z 2015 r.) i w okolicznościach, gdy w danym roku upływała kadencja 5 sędziów Trybunału . T reść tego przepisu brzmiała: „W przypadku sędziów Trybunału, których kaden- cja upływa w roku 2015 , termin na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 19 ust. 2, wynosi 30 dni o d dnia wejścia w życie ustawy”. W sentencji wyroku na temat art. 137 ustawy o TK z 2015 r. czytamy: – w zakresie, w jakim dotyczy sędziów Trybunału, których kadencja upływa 6 lis topa- da 2015 r., jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji, OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 5 – w zakresie, w ja kim dotyczy sędziów Trybunału, których kadencja upływa odpo- wiednio 2 i 8 grudnia 2015 r., jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji. To znaczy, że przedmiotem oceny Trybunału b ył zakres podmiotowy normy wynika- jącej z ar t. 137 ustawy o TK z 2015 r. , we wskazanym w sentencji zakresie. Trybunał nie mógł też wypowiedzieć się w sentencji wyroku o sygn. K 34/15 w spra- wie wyboru sędziów, bo nie to było przedmiotem kontroli. W tym miejs cu należy przypo- mnieć, że wniosek grupy posłów w sprawie o sygn. K 34/15 poc hodził z 17 listopada 2015 r., a więc został złożony 2 tygodnie prze d dokonaniem przez Sejm wyboru sędziów do TK (2 grudnia 2015 r.). Wniosek ten nie został też rozszerzony w żaden spos ób o kontrolę uchwał w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej 5 uchwał Sejmu R zeczypospolitej Polskiej z 8 października 2015 r. w sprawie wyboru sędziów TK, ani też o kontrolę 5 uchwał w spra- wie wyboru sędziów TK z 2 grudnia 2015 r. Także sens sent encji wyroku o sygn. K 34/15 wiąże się z osobami sędziów kończą- cych kadencję . Chodzi więc o sędziów: M. Gintowt - Jankowicz, W. Hermelińskiego i M. Ko- tlinowskiego. Gdyby Trybunał chciał orzekać o normie w kontekście kandydatów zgłoszo- nych w miejsce sędziów, których kadencja upływała odpowiednio 6 listopada, oraz 2 i 8 gru - dnia 2015 r. , powinien napisać w wyroku o „kandydatach na sędziów”, a nie o „sędziach, któ- rych kadencja upływa”. Treść sentencji dotyczącej konstytucyjności art. 137 ustawy o TK z 2015 r. je st jasna i nie może być interpretowana wbrew jej literalnemu brzmieniu. Zate m w wyroku o sygn. K 34/15 Trybunał wypowiedział się jedynie o podstawie prawnej pierwszego etapu procedury wyboru sędziów Trybunału, czyli o normie umożliwia- jącej składanie wniosk ów z nazwiskami kandydatów w szczególnej sytuacji intertemporalnej. I jest t o wypowiedź w kontekście sędziów kończących kadencję. W arto przy tym zauważyć, ż e s posób sformułowania sentencji dotyczącej art. 137 ustawy o TK z 2015 r. w wyroku o sygn. K 34/15 miał raczej formułę orzekania o sprawach indywidualno - konkretnych , a to znaczy , że Trybunał wykroczył poza swoją kompetencję , gdyż w trybie zainicjowanym wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności prawa z Kon- stytucją, o faktach ze sfery stosowania praw a orzekać nie mógł. 1.4. Z kolei w uzasadnieniu wyroku z 24 października 2017 r., sygn. K 1/17, Trybunał potwierdził, że: „ani w sentencji, ani w uzasadnieniu wyroku Trybunału z 3 grudnia 2015 r. o sygn. K 34/15, Trybunał nie uwzględnił dokonanego przez S ejm VIII kadencji 2 grudnia 2015 r. wyboru pięciu osób na stanowiska sędziów TK i złożenia przez nich ślubowania wo- bec Prezydenta. Od 3 grudnia 2015 r. Trybunał składał się z 15 sędziów. Sejm uznał, że wy- bór dokonany 8 października 2015 r. nie miał mocy pr awnej. Kwestia konstytucyjności art. 137 ustawy o TK z 2015 r. nie miała znaczenia podczas wyboru sędziów 2 grudnia 2015 r., gdyż nie stanowiła podstawy oceny przez Sejm VIII kadencji wyboru dokonanego 8 października 2015 r. Trybunał nie odniósł się też w wyrokach o sygn. K 34/15 i sygn. K 3 5/15 do tego, które z uchwał Sejmu o wyborze sędziów TK są prawidłowe, i co za tym idzie, kto jest prawidłowo wybrany n a urząd sędziego TK” (OTK ZU A/2017, poz. 79). 1.5. W postanowieniu o sygn. U 8/15 w odniesieniu do pięciu uchwał Sejmu w spra- wie wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2015 r., Trybunał zaliczył je do kategorii uchwał nieprawotwórczych, za pomocą których Sejm realizuje funkcję kreacyjną w odniesieniu do organów władzy publicznej. W ocenie Trybunału, wyrażonej w uzasadnieniu postanowienia z 7 stycznia 2016 r., uchwały te nie spełniają kryterium formalnego ani kryte- rium materialnego, a więc nie mogą być kontrolowane prz ez sąd konstytucyjny. To znaczy , że Trybunał uznał się za organ niewłaściw y do rozstrzygania tego rodzaju spra w. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 6 1.6. Postanowienie o sygn. U 8/15 nie zapadło jednogłośnie. W trzech zdaniach od- rębnych podnoszono możliwość kontroli kwestionowanych uchwał Sejmu przez Trybunał Konstytucyjny. Andrzej Rzepliński w zdaniu odrębnym ni e podzielił stanowiska Trybunału o b raku kognicji w stosunku do uchwał Sejmu z 25 listopada i 2 grudnia 2015 r. i uznał, że noszą one w sobie istotny element nowości normatywnej. Marek Zubik w zdaniu odrębnym podzielił stanowisko Trybunału o braku kognicji do badania uchwał Sejmu dotyczących wyboru na stanowisko sędziego Trybunału z 2 grudnia 2015 r., natomiast nie zgodził się z wyłączeniem możliwości dokonania kontroli konstytucyj- ności uchwał Sejmu z 25 listopada 2015 r. Nie wykluczył także takiego stanowi ska, że Try- bunał mógłby oceniać zgod ność z Konstytucją wszystkich uchwał Sejmu wywołujących skut- ki prawne. Zastrzegł jednak, że uchwały indywidualno - konkretne mogłyby być przedmiotem kontroli Trybunału tylko pod względem kompetencji ich wydania. Zdaniem Ma rka Zubika, w demokratycznym państwi e prawnym „niedopuszczalne jest założenie, że pewna sfera ak- tywności prawotwórczej Sejmu, jako centralnego organu państwowego, pozostawałaby cał- kowicie poza kontrolą zgodności z Konstytucją”. Andrzej Wróbel podzielił ar gumentację przedstawioną w zdaniu od rębnym przez Marka Zubika. Za kognicją Trybunału w zakresie badania uchwał z 2 grudnia 2015 r. w sprawie wy- boru sędziów Trybunału Konstytucyjnego opowiedział się również Rzecznik Praw Obywatel- skich, który był uczestnikie m postępowania w sprawie o sygn. U 8 /15 ( nota bene w niniejszej sprawie RPO zmienił stanowisko i wniósł o umorzenie postępowania – vide cz. I , pkt 3 uza- sadnienia) . 1.7. Wyżej wskazane różnice stanowisk co do możliwości badania przez Trybunał Konstytucyjny uchwał w sprawie wyboru sędziów T K świadczą o tym, że zagadnienie to nie jest jednoznaczn i e postrzegane. O ile w doktrynie odrzuca się taką kontrolę, o tyle już w orzecznictwie Trybunału następowała ewolucja poglądu, a w ostatnim czasie pojawił y się wątpl iwości co do słuszności o drzucenia kognicji TK w tej sprawie. Wobec podnoszonych wątpliwości, zdaniem Trybunału zasadne jest dokonanie a nali- zy tego problemu, zwłaszcza że postanowienie o sygn. U 8/15, w którym Trybunał stwierdził brak swojej kognicji do ba dania uchwał Sejmu w s prawie wyboru sędziów T K nie zapadło jednogłośnie. 1.8. Trybunał Konstytucyjny założył następującą sekwencję swego działania. W pierwszej kolejności postanowił ustalić , czy ma w swej kompetencji badanie uchwał Sej- mu. Następnie zamie rzał odnieść się do te go, czy może oceniać akt, jakim jest uchwała w sprawie wyboru sędziego TK. Uznał bowiem, że dopiero ustalenie, iż zaskarżona uchwała może być kontrolowana przez Trybunał Konstytucyjny, pozwoliłoby na ocenę jej zgodności z powołanymi w e wniosku Pr okuratora Generalnego wzorcami konstytucyjnymi. Podstawo- wym źródłem wątpliwości Trybunału w tym zakresie było to, że art. 188 Konstytucji, wyli- czając akty poddane kontroli Trybunału, nie wymienia uchwał Sejmu. Jednocześnie Trybunał przypomniał, że w jego dotychczaso wym orzecznictwie niektóre uchwały sejmowe były pod- dawane ocenie merytorycznej. 2. Kognicja Trybunału Konstytucyjnego do badania uchwał Sejmu. 2.1. Zgodnie z art. 188 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach: 1) zgodnoś ci ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją, 2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfi- kacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 7 3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Ko nstytucją, ratyf ikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami, 4) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych, 5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Ponadto T rybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory komp etencyjne między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa (art. 189 Konstytucji). Trybunał rozpoznaje też pytania prawne (art. 193 Konstytucji). Z powyższego wynika, że podstawową kompetencją Trybunału jest orzekanie w spra- wach zgodności określonych ak tów prawnych z a ktami wyższego rzędu. Wśród tych aktów Konstytucja nie wymienia uchwał Sejmu, a mimo to zdarza się, że uchwały te są przedmio- tem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym i istnieją wyroki ich dotyczące . To znaczy, że ustrojodawca nie wy kluczył możliwoś ci orzekania w sprawach zgodności uchwał Sejmu z Konstytucją. Orzecznictwo Trybunału wskazało jednak warunki, które muszą być spełnione, by Trybunał mógł rozpoznać merytoryczn i e tego rodzaju sprawy. 2.2. Jednocześnie należy pamiętać, że a rt. 68 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or- ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz . U. z 2019 r. poz. 2393 ) stanowi: „Orzekając w sprawie zgodności aktu normatywnego lub ratyfikowanej um owy międzynarodowej z Konstytucją, Tryb unał bada zarówno treść takiego aktu lu b umo- wy, jak też kompetencję oraz dochowanie trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub do zawarcia i ratyfikacji umowy”. Przepis ten rozwija konstytucyjne pojęcie orz ekania przez Trybunał Konstytucyjny. Fo rmułuje tym samym trzy płaszczyzny (kry teria) oceny: treść, kompetencje oraz dochowanie trybu przyjęcia badanego aktu. Pokazuje to, że uprawniony podmiot może złożyć wniosek dotyczący wszystkich, dwóch lub wyłącznie j ednego z elementów poddanych orzekaniu TK. Z zastrzeżeniem zwią- zania Trybunału granicami wniosku (pytania prawnego, skargi konstytucyjnej), każdy z tych elementów musi być uznany za zgodny z Konst ytucją, aby poddany badaniu akt został przez Trybunał uznany za zgodny z Konstytucją. 2.3. U chwały Sejmu były już przedmiotem analizy i oceny Trybunału Konstytucyjne- go. Trybunał wskazywał kryteria, których spełnienie umożliwiało kontrolę konstytucyjności tych uchwał. 2.3.1. W wyroku z 21 czerwca 1999 r., sygn. U 5 /98 (OTK ZU nr 5/1999, poz. 99) , Trybun ał wyjaśnił, że art. 188 pkt 3 Konstytucji dotyczy każdego aktu normatywnego wyda- nego przez centralny organ państwowy (w tym także przez Sejm) i nie ogranicza się do źródeł powszechnie obowiązującego prawa w rozumieni u art. 87 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że uchwały Sejmu podlegają jego kognicji, jeśli tylko zawierają „przepisy prawa”, co z kolei każe uwzględnić występującą w orzecznictwie materialną koncepcję aktu norma- tywnego, w której znaczenie ma ustale nie, czy zaskarżona została norma abstr akcyjna i gene- ralna (zob. wyrok TK z 4 grudnia 2012 r., sygn. U 3/11 , OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 131 ). 2.3.2. W wyroku z 27 października 2010 r. (sygn. K 10/08, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 81), Trybunał przypomniał, że ob jęcie jego kognicją uchwał Sejmu „pod w arunkiem, że speł- niają choćb y w części rygor aktu normatywnego” nastąpiło w orzeczeniu z 19 czerwca 1992 r. ( sygn. U 6/92, OTK w 1992 r. , poz. 13). W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny dookre- ślił swoje stanowisko w sprawie rozumienia wyrażenia „akt norm atywny”. Trybunał stwier- dził wówczas, że przez to pojęcie rozumie „każdy akt ustanawiający normy prawne, a więc normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym. Dla takiego ustalenia nie może być decy- dująca forma aktu oraz podstawa prawna czy legalność usta nowienia aktu” . OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 8 Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące rozumienia aktu normatywnego zostało utrzymane w późniejszych jego orzeczeniach (zob. np. wyroki TK z: 22 września 2006 r., sygn. U 4/06, OTK ZU nr 8/A/2 006, poz. 109; 23 kwietnia 2008 r., syg n. SK 16/07, OTK ZU nr 3/A/2008, poz. 45; 26 listopada 2008 r., sygn. U 1/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 160 oraz postanowienia TK z 7 stycznia 2016 r., sygn. U 8/15; 8 lutego 2 017 r., sygn. U 2/16, OTK ZU A/2017, poz. 4). 2.3.3. W wyroku o sygn. SK 16/07 Tr ybunał wskazał, że „do stałych elementów roz- strzygania o normatywności aktu prawnego należy zaliczyć: 1) decydujące znaczenie treści, a nie formy aktu jako kryterium oceny jego normatywności (definicja materialna ), 2) kon- kretny charakter tego rodzaju oceny , biorącej pod uwagę także systemowe powiązania danego aktu z innymi aktami systemu prawnego uznawanymi niewątpliwie za normatywne, 3) przy- jęcie, że wątpliwości co do normatywnego charakteru niektórych aktów praw nych wydają się nieodłączn ą cechą systemu pr awnego” (wyrok z 23 kwietnia 2008 r. i powołane tam orzecze- nia, a także zob. wyroki TK z: 2 6 listopada 2008 r., sygn. U 1/08 i 4 grudnia 2012 r., sygn. U 3/11). 2.3.4. Analizując orzecznictwo Trybunału należy zwr ócić uwagę na wyrok z 22 wrze- śnia 2006 r. , s ygn. U 4/06, w którym dostrzeżono , że kontrola konstytucyjności uchwał Sejmu pojawiła się jako konsekwencja zmian ustrojowych zapoczątkowanych w 1989 r. Wskutek tych zmian Sejm przestał być najwyższym organem wła dzy państwowej, a fundamentem de- mokratyczneg o państwa prawnego stała się zasada nadrzędn ości Konstytucji. Zasada ta odno- si się także do uchwał Sejmu. Autonomia parlamentu jest bowiem ograniczona ramami kon- stytucyjnymi. Zwierzchnictwem Konstytucji objęta je st zatem każda działalność Sejmu, a nie jedy nie ta, kt óra polega na stanowieniu ustaw jako aktów normatywnych powszechnie obo- wiązujących. Nie można też stawiać tezy, że posługując się formą uchwały, Sejm dysponuje nieograniczoną i niepodlegającą kontroli k ompetencją. Podstawowym zagadnieniem jest to , kto i w jakim trybie miałby sprawować tę k ontrolę. Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. U 4/06, odpowiedź na to py- tanie daje Konstytucja w art. 188. Na podstawie tego przepisu dopuszczalne jest badanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodno ści z Konstytucją „przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe”. Jeśli chodzi o stronę podmiotową tej normy, to niewątpliwie Sejm jest centralnym organem państwowym. Jeśli chodzi o stronę przedmio tową , pojawia się pytanie, czy uchwałę Sejmu można zakwalifikować jako „przepis prawa” w rozumieniu art. 188 pkt 3 Konstytucji. Jeżeli uchwała jest przepisem prawa, czyli ma charakter norma- tywny, może być przedmiotem sprawowanej przez Trybunał kontroli kon stytucyjności i le- galności. Odmienne stanowi sko oznaczałoby możliwość obowiązywania niep odlegających kontroli aktów normatywnych Sejmu, które są niezgodne z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawami. Nie można wykluczyć ryzyka narus zenia prawa przez uchwałę Sejmu, zwłaszcza ż e tryb postępowania uchwałodawczego jest mni ej rygory- styczny niż postępowania ustawodawczego. Aby można było stwierdzić, czy zarzut narusze- nia Konstytucji przez uchwałę Sejmu jest uzasadniony, czy nieuzasadniony, uchwała taka musi być przedmiotem postępowa nia przed Trybunałem Konstytucyjnym. Normatywność uchwał centralnych organów państwowych zaskarżonych do Trybuna- łu Konstytucyjnego powinna być zatem stwierdzona przed wydaniem orzeczenia co do meri- tum . Jeżeli Trybunał uzna, że dana uchwała nie ma charakter u normatywnego, wówczas po- stępowanie umarza. Aby jedna k można było stwierdzić, że uchwała nie ma charakteru norma- tywnego, konieczne jest dokonanie analizy jej treści. Umorzenie postępowania, ze względ u na niedopuszczalność wydania wyroku , bez badania treśc i uchwały sejmowej byłoby uzasadnio- ne, gdyby konstytucyjna charakterystyka tego rodzaju aktu prawnego wykluczała jego norma- tywność. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 9 2.3.5. W postanowieniu z 7 stycznia 2016 r. , sygn. U 8/15 Trybunał dok onał rekapitu- lacji dotychczasowego orzecznictwa dotycz ącego zagadnienia istotnego dla kognicji Trybuna- łu, jakim jest pojęcie aktu normatywnego. O uznaniu aktu za normatywny decydował przede wszystkim charakter zawartych w nim norm postępowania. Jeżeli w dr odze interpretacji moż- na było odtworzyć z jego treści normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, to trakto- wano go jako normatywny – „jednocześnie Trybunał podtrzymywał pogląd, iż jego właści- wość nie obejmuje aktów indywidualno - konkretnych; jego kompet encje nie obejmują zatem tych aktów organów państwa, k tóre adresowane są do indywidualnego podmiotu, dotyczą konkretnej sprawy czy sytuacji, czy też których stosowanie ma charakter «jednorazowy»”. Dalej Trybunał wyjaśniał, że „ Pewne wahania w orzecznictwi e Trybunału Konstytu- cyjnego dotyczyły natomiast tego, czy prócz wskazanej wyżej, zasadniczej przesłanki norm a- tywności aktu należałoby wyróżnić jeszcze inne, subsydiarne lub alternatywne. W tym kon- tekście Trybunał podkreślał, że ustalanie statusu aktu ma za wsze charakter konkretny i wy- maga uwzględnienia jego s ystemowego (w szczególności funkcjonalnego) powiązania z in- nymi aktami uznawanymi niewątpliwie za normatywne, a ponadto zwracał uwagę, że wątpli- wości odnośnie do normatywnego charakteru niektórych aktów wydają się nieodłączną cechą współczesnego systemu pr awnego, bowiem odznacza się on wielką różnorodnością d onio- słych społecznie aktów prawnych o trudnym do zdefiniowania lub wymykającym się jedno- znacznym określeniom charakterze. W każdym jednak razie, jeż eli w aktach tych odnajduje- my jakąkolwiek treść normat ywną, to nie ma podstaw wyłączenia ich spod kontroli k onstytu- cyjności czy legalności, zwłaszcza gdy w grę wchodzi ochrona praw i wolności człowieka i obywatela. Trybunał Konstytucyjny stosował w takich sytuacjach swoiste domniemanie normatywności aktu (por . w szczególności wyroki TK z: 21 czerwca 1999 r., sygn. U 5/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 99; 12 lipca 2001 r., sygn. SK 1/01, OTK ZU nr 5/2001, poz. 127 oraz 22 września 2006 r., sygn. U 4/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 109). Należało wreszcie podkreślić, że w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Kon- stytucyjnego o statusie prawnym aktu nie decydowały przesłanki związane z jego podstawą prawną (jej istnieniem, brakiem lub wadliwością), z dysponowaniem prz ez określony organ państwa kompetencją do jego wydania , ani też z zachowaniem w procesie jego stanowienia wyznaczonej procedury. Przesłanki te przesądzać mogły jedynie o mocy obowiązującej takie- go aktu lub jej braku, o jego legalnośc i bądź nielegalności itp.” ( postanowienie o sygn. U 8/15). Następnie Trybunał doprecyzował swój pogląd o istocie aktu normatywnego i stwier- dził, że w j ego orzecznictwie występują alternatywne kryteria kwalifikowania aktów praw- nych jako normatywne: „1) kryterium formalne, zgodnie z którym przez akty normatywne rozumie się wszel- kie a kty, które – niezależnie od swej treści – są kwalif ikowane jako źródła prawa przez Kon- stytucję (np. ustawy i rozporządzenia, ale już nie uchwały i zarządzenia, które mogą być for- mą służącą zarówno stanowieniu prawa, jak i jego stosowaniu); treścią aktów no rmatywnych w znaczeniu formalnym mogą być nie tylko normy prawne, ale również wypowiedzi służące dokonaniu określonych czynności konwencjonalnych (np. powołanie uczelni państw owej, wyrażenie zgody na ra tyfikację umowy międzynarodowej czy też utworzenie org anu władzy publicznej), 2) kryterium materialne, zgodnie z którym przez akty normatywne rozumie się wszel- kie akty, które – niezależnie od swej nazwy – zawierają normy prawne, czyli normy w zasa- dzie generalne i abstrakcyjne, z zastrzeżeniem, że współcześnie w doktrynie prawniczej zde- cydowanie mniej akcentuje się cechę abstrakcyjności, wskazując trafnie, iż nierzadko normy prawne mają charakter generalny i konkretny, np. normy wy rażone w przepisach dostosowu- jących; aktami normatywnymi w znaczeniu materialnym mogą być nie tylko akty uznane za źródła prawa, ale również akty pełniące różne funkcje w zależności od konkretnego przypad- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 10 ku (np. uchwały i zarządzenia), a określane w art. 188 pkt 3 Ko nstytucji jako «przepisy pra- wa» ” (postanowienie o sygn. U 8/15). 2.4. Podsumowując tę część wywodu , Trybunał zauważa, że choć w orzecznictwie wyznaczono kryteria dopuszczalności kontroli konstytucyjności uchwał Sejmu, to nie zawsze są one bran e pod uwagę podczas analizy kognicji Trybunału. W szczególności należy przy- pomnieć , że Trybunał orzekał już o taki ch uchwałach, które budziły wątpliwość co do ich normatywnego charakteru (zob. zdanie odrębne sęd ziego Wojciecha Łączkowskiego od orze- czenia z 19 czerwca 1992 r. o sygn. U 6/92 [tzw. uchwała lustracyjna], w którym sędzia wsk azał, że: „Treść zaskarżonej uchwały Sejmu z dnia 28 maja 1992 r. nie pozwala zali czyć jej do kategorii aktów normatywnych. Występuje w niej jednostkowo określony adresat, ko n- kretnie wskazane czynności, które ma on wykonać, a ponadto z natury uchwały wynik a, że jej wykonanie powoduje samoistną utratę j ej mocy obowiązującej”). Trybunał uznawał też brak swojej kognicji w stosunku do niektórych uchwał Sejmu o charakterze indywid ualno - konkretnym, w tym uchwał, na podstawie których powstawały organy państwa, a jednocześnie stwierdzał, że nie może istnieć sytuacja, że sposób wydania tych aktó w jest pozostawiony poza kontrolą. Jako przykład można tu podać wyrok, w którym Trybunał wsk azał, że uchwała z 24 marca 2006 r. powołująca określoną komisję śledczą, któ- rej p rzepisy były przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. U 4/06 , odpowiadała formalnym cechom aktu normatywnego. Opatrzona była tytułem i rozpoczynała się wstępem wskazują- cym prawną podstawę jej wydania, składała się z czterech przepisów, rozumianych jako wy- odr ębnione graficznie i oznaczone kolejnymi artykułami jednostki redakcyjne tekstu prawne- go. Trybunał stwierdził, że poszczególne jednostki redakcyjne tego aktu nie były jednorodne co do ich charakteru. Akt ten zawierał jednak rozwiązania o charakterze normat ywnym. Try- bunał Konstytucyjny podkreślił więc, że wprawdzie przepis uchwały konstytuujący komisję śledczą jest wyłączony spod zakresu jego kognicji, ale akt t en może być oceniany z punktu widzenia konstytucyjności dochowania trybu jego wydania, gdyż nosi w sobie normatywne treści, wynikające z innych jednostek redakcyjnych ocenianej uchwały. Zatem Trybunał z jednej strony odmówił możliwości badania aktu, jakim jest powoła- nie konstytucyjnego organu państwa (komisja śledcza), a z drugiej strony przyznał sobie pra- wo do oceny, czy akt ten został wydany w zgodzie z Konstytucją. Tak ukształtowane stano- wisko T rybunału ma znaczenie w niniejszej sprawie. Trybunał może bo wiem badać przepisy prawne wydane przez centralne organy pań- stwa, o ile w treści aktu występują el ementy norm atywne. To, czy mamy w danym w ypadku do czynienia z takimi przepisami , musi być oceniane a casu ad casum . Nie można uznawać automatycznie, że uchwa ła Sejmu o danym tytule podlega albo nie podlega kognicji Trybuna- łu Konstytucyjnego. 3. Kognicja Trybunału Konstytucyjnego do badania uchwał Sejmu w sprawie wyboru sędziego TK. Trybunał Konstytucyjny dokonał analizy uchwały Sejmu z 26 listopada 2010 r. , opie- rając się na wyżej wyznaczonych kryteriach wywodzonych z art. 188 pkt 3 Konstytucji. Trybunał ustalił , że nie ma wątpliwości co do tego, że kwestionowana uchwała została wydana przez centralny organ państwa, czyli przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Akt ten spełnia zatem wymóg podmiotowy wynikający z art. 188 pkt 3 Konstytucji. Jeśli chodzi o za kres przedmiotowy uchwały, to dotyczy ona wyboru sędziów Trybu- nału Konstytucyjnego, a zatem realizuje funkcję kreacyjną Sejmu. Jest to przy tym uchwała, która co do zasady ma charakter indywidualny i konkretny. To stwierdzenie nie jest jednak wystarczające , by odmówić Trybunałowi Konstytucyjnemu uprawnienia do badania tego ak- tu. Trybunał, podążając za swoim dotychczasowym orzecznictwem, a jednocześnie je rozwi- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 11 j ając , uznał , że jeśli w danym akcie prawnym wydanym przez centralny organ państwa można znaleźć el ementy normatywne, to taki akt może być poddany ocenie Trybunału. Trybunał Konstytucyjny zawsze stał na stanowisku, że jeżeli w aktach prawnych odnajdujemy tr eść normatywną, to nie ma podstaw wyłączenia ich spod kontroli konstytucyjności czy legalności (zo b. wyrok o sygn. U 4/06). Biorąc powyższe pod uwagę i analizując uchwałę Sejmu z 26 listopada 2010 r. jako całość oraz treść jej poszczególnych jednostek reda kcyjnych , Trybunał stwierdził, że: 1) kwestionowany akt nie spełnia kryterium formalnego, które po zwalałoby pot rakto- wać go jako akt normatywny; badana uchwała nie jest bowiem zaliczana przez Konstytucję expressis verbis do źródeł prawa; 2) uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r. nie ma cech właściwych dla „przepisu pra- wa”, o którym mowa w art. 188 pkt 3 K onstytucji. Również ż aden z dwóch paragrafów tej uchwały nie wyraża treści normatywnych. Kwestionowana uchwała nie tworzy zatem, nie zmieni a ani nie uchyla norm prawnych. Nie ustala też wzorca zachowania, a więc jej jednost- ki redakcyjne nie są przepisami p rawa, z których można byłoby dekodować normy prawne. To znaczy , że nie spełnia ona materialnego kryterium aktu normatywnego. Teza o tym, że uchwała w sprawie wyboru sędziego TK nie ma charakteru normatyw- nego jest powszechnie przyjęta i niekwestionowana tak że w doktrynie prawnej (zob. np. P. Radziewicz, Kontrola konstytucyjności uchwał Sejmu (uwagi na marginesie postanowienia TK w sprawie U 8/ 15) , „Państwo i Prawo” nr 7/2016, s. 51 i 64; B. Skwara, Glosa do posta- nowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 st ycznia 2016 r. (sygn. akt U 8/15) , „Przegląd Sejmowy” nr 4/2016, s. 158). Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że u chwa ła Sejmu z 26 listopada 2010 r. jest aktem kreacyjnym o charakterze indywidualno - konkretnym. Try- bunał Konstytucyjny, zgodnie z dokonanym w Konstytucji systemem podziału władzy, nie jest władny do oceny funkcji kreacyjnej Sejmu jako takiej. To powoduje, że Trybunał nie ma kompetencji w zakresie merytorycznej oceny konstytucyjności kwestionowanego aktu, a po- stępowanie nale żało umorzyć. 4 . Problematyka wyboru sędziów . 4 .1. Trybunał Konstytucyjny nie znalazł w uchwale Sejmu z 26 listopada 2010 r . treści normatywnych, które pozwalałyby mu w trybie art. 188 pkt 3 Konstytucji dokonać jej mery- torycznej oceny. Należy zgodzić si ę z dotychczas artykułowanym poglądem, że kontrola funkcji kreacyjnej organów władzy publicznej nie należy do Trybunału Konsty tucyjnego. Jednocześnie, na marginesie przeprowadzonej analizy, Trybunał pragnie zwrócić uwagę, że w aspekcie materialnym zgadza s ię z wnioskodawcą co d o tego, że wydanie analizowanej uchwały stanowiło naruszenie Konstytucji, bo dokonany 26 listopada 2010 r. wybór nie miał charakteru indywidualnego, o którym mowa w art. 194 ust. 1 Konstytucji. Gdyby na prze- szkodzie nie stały względy formalnop rawne, czyli brak kompetencji do oceny uchwały o wy- borze sędziów TK, Trybunał orzekł by o niezgodności tej uchwały z art. 194 ust. 1 Konstytucji i stwierdził, że wybór sędziów w niej wskazanych nie doszedł do skutku. 4 .2. W literaturze przedmiotu dotychczas uznawano, że wybór indywidual ny oznacza, iż każdy kandydat musi otrzymać określoną większość głosów w Sejmie. Nie jest więc moż- liwe głosowanie na listy kandydatów ( en bloc ), jeżeli do obsadzenia jest kilka stanowisk sę- dziowskich (zob. „Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Naro dowego” n r 25 /1995 , s. 12 , Warszawa 1996 ; L. Garlicki, komentarz do art. 194, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, t. 4, Warszawa 2005, s. 5; M. Zubik, Status prawny sędziego Tryb unału Konstytucyjneg o , Warszawa 2011, s. 83). OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 12 O naruszeniu zasady indywidualnego wyboru nie można mówić, gdy Sejm na jednym posiedzeniu dokonuje obsadzenia kilku zwalniających się stanowisk sędziowskich, o ile nad każdą kandydaturą przeprowadzane jest odr ębne głosowanie. L. Garlicki podkreślał, że „Konstytucja nie określa żadnych elementów procedury wy- boru sędziów TK, ale – skoro przyjęto zasadę indywidualizacji kadencji – procedura ta zaw- sze musi odnosić się do wyboru poszczególnych sędziów. Niedopuszczal ne byłoby zaś, jak w poprzednim stanie pr awnym przeprowadzanie głosowań en bloc , nawet gdy jednocześnie dokonywany jest wybór dwóch lub więcej sędziów” (L. Garlicki, komentarz do art. 194, op. cit .; Z. Czeszejko - Sochacki, L. Garlicki, J. Trzciński, Komenta rz do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym , Warszawa 1999, s. 58). Trybunał Konstytucyjny zgadza się z poglądem wyrażonym przez wnioskodawcę, że indywidualny charakter wyboru sędziego TK musi się przejawiać w dwóch płaszczyznach: 1) w procedurze podejmowani a uchwały w sprawie wyboru (tzn. muszą się odbyć głosowa- nia odrębnie na każde ze zwalnianych stanowisk sędziowskich w Trybunale Konstytucyj- nym); 2) z treści uchwały w sprawie wyboru musi wynikać, że wybór był indywidualny, a nie łączny. Te dwie płaszczyzny będą wyznaczać prawidłowość podjęcia uchwały w sprawie wy- boru sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Ich naruszenie będzie skutkowało równoczesnym naruszeniem zasady legalizmu wy- nikającej z art. 7 Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej działa ją na podsta- wie i w granicach prawa. 4 .3. Trybunał dokonał analizy przebiegu wyboru sędziów Trybunału Konstytu cyjnego w latach 1997 - 2019 w w ypadkach, gdy podczas jednego posiedzenia Sejmu wybierano więcej niż jedną osobę na stanowisko sędziego Trybunału. Ustalił, że po w ejściu w życie Konstytucji z 1997 r., siedmiokrotnie zaistniała sytuacja, kiedy to przynajmniej dwóch sędziów T K wy- bieranych było przez Sejm na kadencję rozpoczynającą się i kończącą się tego samego dnia. 4 .3.1. Uchwałą z dnia 5 listopada 1 997 r. (M. P. Nr 82 , poz. 789), na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji i art. 88 ust. 3 w związku z art. 5 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643), Sejm dokonał wyboru trojga sędziów TK w osobach Teresy Dębow skiej - Romanowski ej, Marka Henryka Safjana i Mariana Zdyba. W uchwale nie określono początku kadencji wyżej wskazanych osób na stanowiskach sę- dziów TK. W efekcie początkiem tym był dzień podjęcia tej uchwały, tj. 5 listopada 1997 r. Przebieg głosowania wygl ądał następująco : karty do głosowania podpisane były imie- niem i nazwiskiem posłów. Na każdej karcie mogli oni wybrać trzy osoby spośród czterech przedstawionych jako kandydatów na sę dziów TK. Wicemarszałek Sejmu Stanisław Zając zwięźle przedstawił zasady g łosowania: „Posł owie, (…) w porządku alfabetycznym, wyczy- tywani przez sekretarza Sejmu wrzucają swoje kartki do urny. (…) Na karcie do głosowania należy skreślić nazwisko co najmniej jednego z kandydatów (…). Przypominam, że Sejm wybiera sędziów Trybunału Konstytucyjnego bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. (…) W głosowaniu wzięło udział 433 posłów. Kart nieważnych oddano 5. Większość bezwzględna wynosi 217. Poszczególni kandydaci otrzymali następującą liczb ę głosów: pani Teresa Dębowska - Romanowska – 235; pan Marek Mazurkiewicz – 181; pan Marek Henryk Safjan – 274; pan Marian Zdyb – 256. Stwierdzam, że Sejm wybrał na sędziów Trybunału Konstytucyjnego panią Teresę Dębowską - Romanowską, pana Marka Henryka Safjan a oraz pan a Mariana Zdyba ” ( zob. Sprawozdanie Stenograficzne z posiedzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej III kadencji w dniu 5 listopada 1997 r. , s. 80 i 85 ). 4 .3.2. Uchwałą z dnia 19 listopada 1997 r. (M. P. Nr 83 , poz. 810), na podstawi e art. 194 ust. 1 Konstyt ucji, Sejm dokonał wyboru trojga sędziów TK w osobach Wiesława OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 13 Johanna, Biruty Lewaszkiewicz - Petrykowskiej i Andrzeja Mączyńskiego. W uchwale okre- ślono początek kadencji wyżej wskazanych osób na stanowiskach sędziów TK na dzień 1 grudnia 1997 r. Przebieg głosowania wyglądał następująco: Marszałek Sejmu M. Płażyński zwięźle przedstawił zasady głosowania: „Posłowie otrzymali niebieską kartkę do głosowania zawiera- jącą kandydatury na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Na karcie do głosowania należy s kreślić na zwisko co najmniej jednego kandydata. Karty bez skreślenia lub nie podpisane bę- dą nieważne. (…) W przypadku uzyskania bezwzględnej większości głosów przez większą liczbę kandydatów niż jest miejsc do obsadzenia, za wybranych zostaną uznani ci kan dydaci, kt órzy uzyskali k olejno największą liczbę głosów ” . Po przeprowadzeniu głosowania i podli- czeni u głosów wicemarszałek Sejmu M. Borowski oznajmił: „Większość bezwzględna wyno- si 208. Poszczególni kandydaci otrzymali następujące liczby głosów: pan Wiesł aw Johann – 254; pani Biruta Lewaszkiewicz - Petrykowska – 240; pan Andrzej Mączyński – 263; pan Bohdan Zdziennicki – 174. Stwierdzam, że Sejm wybrał na sędziów Trybunału Konstytucyj- nego pana Wiesława Johanna, panią Birutę Lewaszkiewicz - Petrykowską oraz pan a Andrzeja Mączyńskiego ” ( zob. Sprawozdanie Stenograficzne z posiedzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej III kadencji w dniu 19 listopada 1997 r. , s. 7 i 12 ). 4 .3.3. Uchwałą z dnia 13 listopada 2001 r. (M. P. Nr 42 , poz. 672), na podstawie art. 194 ust. 1 Konstyt ucji i art. 5 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyj- nym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, z e zm.), Sejm wybrał czterech sędziów TK w osobach Maria- na Grzybowskiego, Marka Mazurkiewicza, Mirosława Wyr zykowskiego i Bohdana Zdzien- nickiego. W uchwale określono początek kadencji wyżej wskazanych osób na stanowiskach sędziów TK na dzień 2 grudnia 2001 r. Przebieg głosowania wyglądał następująco: Marszałek Sejmu M. Borowski zwięźle przedstawił zasady głosowa nia: „Zgłoszone zostały kandydatury: pan a Stanisława Biernata, pana Mariana Grzy bowskiego, pana Marka Mazurkiewicza, pana Mirosława Wyrzykowskie- go, pana Bohdana Zdziennickiego i pana Marka Zirk - Sadowskiego. (…) Lista w takiej kolej- ności została umieszczona w czytniku urządzenia do liczenia głosó w. (…) po włożeniu karty do czytnika i p ozytywnej jej autoryzacji oraz zarządzeniu głosowania na wyświetlaczu pojawi się pierwsza litera imienia i nazwisko pierwszego kandydata. Lista kandydatów ułożona jest w porząd ku alfabetycznym. Kandydatury można prze suwać w górę i w dół. Aby oddać głos «za » na kandydata, którego nazwisko wyświetlone jest aktualnie na wyświetlaczu, należy nacisnąć przycisk koloru zielonego, oznaczony również znakiem +, aby zmienić decyzję na- leży nacisnąć przycisk «przeciw» (czerwony). Znak + obok nazwiska zniknie. Do czasu, kie- dy tego nie ogłoszę, urządzenie do głosowania nie będzie przyjmowało głosów, także proszę to zrobić bardzo spokojnie i nawet jeśli państwo przypadkiem przyciśniecie biały pr zycisk, który jest już ostateczną decyzj ą, to jeszcze urządzenie tego nie odnotu je. Będzie to odnoto- wane dopiero od momentu, kiedy o tym poinformuję. Informuję ponadto, że system do gło- sowania uniemożliwia oddanie głosu nieważnego, uniemożliwia oddanie gło su na liczbę kan- dydatów większą niż licz ba stanowisk państwowych określonych w p rzepisach, a także za- znacza jako odrzucone kandydatury, na które nie oddano głosów. Czy wszyscy posłowie są gotow i do przeprowadzenia głosowania ? Nikt nie zgłasza braku gotowoś ci. Przypominam raz jeszcze, że naciśnię cie białego przycisku jest równoznaczne z ostatecznym podjęciem decyzji. Proszę zatem, aby ten przycisk nacisnąć jako ostatni. (…) Głosowało 438 posłów. Większość bezwzględna – 220. Poszczególni kandydaci uzyskali na stępujące liczby głosów: pan Miro- sław Wy rzykowski – 378, pan Marian Grzybowski – 299, pan Marek Mazurkiewicz – 291, pan Bohdan Zdziennicki – 290, pan Stanisław Biernat – 104, pan Marek Zirk - Sadowski – 94. Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością głosów wybrał 4 sędziów Trybunału Konsty- tucyjne go: pana Mirosława Wyrzykowskiego, pana Mariana Grzybowskiego, pana Marka OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 14 Mazurkiewicz a i pana Bohdana Zdziennickiego ” ( zob. Sprawozdanie Stenograficzne z posie- dzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej IV kadencji w dni u 13 listopada 2001 r. , s. 62 ). 4 .3. 4 . U chwałą z dnia 27 października 2006 r. (M. P. Nr 80 , poz. 792), na podstawi e art. 194 ust. 1 Konstytucji i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konsty- tucyjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, ze zm.), S ejm wybrał troje sędziów TK w osobach Ma rii Gintowt - Jankowicz, W ojciecha Hermelińskiego i Marka Kotlinowskiego. W uchwale okre- ślono początek kadencji wyżej wskazanych osób na stanowiskach sędziów TK na dzień 6 listopada 2006 r. Przebieg głosowania wyglądał następująco: Marszałek Sejmu M. Jurek zwięźle przed- stawił zasady głosowania: „Przypominam, że Sejm wybiera trzech sędziów Trybunału Kon- stytucyjnego spośród sześciu zgłoszonych kandydatur. W pierwszej turze głosowania można poprzeć maksy malnie trzy kandydatury. W przypadku niewybrania w tej tur ze żadnego kan- dydata w myśl art. 4 ust. 4 regulaminu Sejmu przed kolejną turą głosowania zostanie usunięte z listy kandydatów nazwisko tego kandydata, który uzyskał najmniejszą liczbę głosów. (…) Zg łoszone zostały kandydatury Stanisława Biernata, Marii Gin towt - Jankowicz, Wojciecha Hermelińskiego, Marka Kotlinowsk iego, Ireny Lipowicz oraz Andrzeja Rzeplińskiego. (…) Proszę uwzględnić wycofanie spośród kandydatów kandydatury pana profesora Zbigniewa Ci eślaka. Po rozpoczęciu głosowania w tej kolejności, jak wc ześniej przeczytałem, zostanie umieszczona lista w czytnik u. (…) Przypomnę zatem zasady głosowania. Proszę państwa, tymi strzałkami po prawej stronie możemy (…) przesuwać listę. W momencie kiedy zna jdu- jemy nazwisko, które nam odpowiada, na które chcemy gło sować, naciskamy zielony przy- cisk «plus» i zaznaczamy, że to jest ta osoba, na którą głosujemy. Można wybrać trzy osoby. (…) minusem można skasować raz postawiony plus. Natomiast przycisk biały to j est funkcja wrzucenia do urny i to już zamyka głosowanie. Tak że dopóki nie użyjemy przycisku białego, możemy zmieni ać nasze głosowanie. Proszę korzystać z przesuwania listy, z wyboru głosów i proszę wybrać trzy osoby lub mniej. (…) Proszę spokojnie o doko nanie wyboru. Proszę przedwcześnie nie wysyłać głosów biał ym przyciskiem, tylko sprawdzić ostateczny wybór, jeszcze przesunąć, sprawdzić wszystko i … (…). Głosowało 382 posłów. Większość bez- względna wynosi 192. Kandydaci otrzymali następującą ilość głosów: pan Hermeliński – 237 głosów, pan Kotlinowski – 231 głosó w, pani Gintowt - Jankowicz – 224 głosy, pan Rzepliński – 15 2 głosy, pan Biernat – 140 głosów i pani Lipowicz – 109 głosów. Stwierdzam zatem, że Sejm dokonał wyboru członków Trybunału Konstytucyjnego w osobach pana Wojciecha Hermelińskiego, pana Marka Kotlin owskiego i pani Marii Gintowt - Jankowicz ” ( zob. Spra- wozdanie Stenograficzne z posiedzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej V kadencji w dniu 27 października 2006 r. , s. 285 - 286 ). 4 .3. 5 . Dwiema uchw ała mi z dnia 8 grudnia 2006 r., na podstawie art. 194 ust. 1 Kon- stytucji i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, ze zm.), Sejm wybrał dwie sędzie TK w osobach Lidii Iwony Bagińskiej (uchwała M. P. Nr 89, poz. 918) oraz Teresy Liszcz (uchwała M. P. Nr 89, poz. 919). W uchwałach tych nie określono początku kadencji wyżej wskazanych osób na stanowiskach sędziów TK, którym to początkiem był dzień podjęcia uchwał, tj. 8 grudnia 2006 r. Przebieg głosowan ia wyglądał następująco: Marszałek Sejmu M. Jurek zwięźle przed- stawił zasady głosowania: „Przypominam, że zgłoszono 2 kandydatów na 2 wakujące stano- wiska w Trybunale Konstytucyjnym. Pod głosowanie poddam zatem kolejno zgłoszone kan- dydatury. Przystępujemy d o głosowania nad kandydaturą pani Lidii Iwony Bagińskiej. Kto z pań i z panów posłów jest za wyborem pani Lidii Iwony Bagińskiej na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nacisnąć przycisk. (…) Głosowało 376 posłów. Większość bezwzględn a wynosi 189. Za oddano 207 głosów, przeciw – 159 głosów. Było 10 posłów wstrzymujących się od głosu. Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością gło- sów wybrał panią Lidię Iwonę Bagińską na sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Przystępu- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 15 jemy do głosowania na d kandydaturą pani Teresy Liszcz. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pani Teresy Liszcz na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nacisnąć przycisk. (…) Głosowało 378 posłów. Większość bezwzględna wy- nosi 190. Za oddano 303 głosy, przeciw – 38 głosów. Było 37 posłów wstrzymując ych się od głosu. Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większoś cią głosów powołał panią Teresę Li szcz na sęd ziego Trybunału Konstytucyjnego ” ( zob. Sprawozdanie Stenograficzne z posiedzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej V kadencji w dniu 8 grudnia 2006 r. , s. 337 ). 4 .3. 6 . Uchwałą z dnia 26 listopada 2010 r. (M. P. Nr 93 , poz. 1067), na podstawi e art. 194 ust. 1 Konstytucji i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o T rybunale Konsty- tucyjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, ze zm.), Sejm wybrał trzech sędziów T K w osobach Sta- nisława Rymara, Piotra Tulei i Marka Tadeusza Zubika. W uchwale określono początek ka- dencji wyżej wymienionych osób na stanowiskach sędziów TK na dzień 3 grudnia 2010 r. Przebieg głosowania wyglądał następująco: Marszałek Sejmu G. Schetyna zwięźle przedstawił zasady głosowania: „Zgłoszono pięciu kandydatów, a więc w liczbie większej niż liczba zwalnianych stanowisk w Trybunale Konstytucyjnym. W związku z t ym Sejm prze- prowadzi w tej sprawie głosowanie za pomocą urządzenia do liczenia głosów, wykorzystując funkcję tego urządzenia umożliwiającą dokonanie wyboru z listy. Przechodz imy do głosowa- nia. (…) Przypominam, że Sejm ma wybrać czterech sędziów Trybunału K onstytucyjnego. W pierwszej turze głosowania poseł może poprzeć maksymalnie czterech ka ndydatów. W przypadku niewybrania w pierwszej turze głosowania żadnego kandydata w myśl art. 4 ust. 4 regulaminu Sejmu przed kolejną turą głosowania zostanie usunięte z listy kandydatów nazwisko tego kandydata, który uzyskał najmniejszą liczbę głosów. Zgło szone zostały kandy- datury: pani Krystyny Pawłowicz, pana Stanisława Rymara, pana Piotra Tulei, pana Andrzeja Wróbla, pana Marka Tadeusza Zubika. Pomocnicza lista kandyda tów została paniom i panom posłom wyłożona na ławy. Po rozpoczęciu głosowania lista w t akiej kolejności zostanie umieszczona w czytniku urządzenia do liczenia głosów. Przypom inam zasady głosowania przy użyciu urządzenia do liczenia głosów z wykorzystaniem funkcji umożliwiającej dokona- nie wyboru z listy. Po rozpoczęciu głosowania na wyświetla czu pojawi się pierwsza litera imie nia i nazwisko pierwszego kandydata. Lista kandydatów ułożona jest w porządku alfabe- tycznym. Aby oddać głos na kandydata widniejącego aktualnie na wyświetlaczu, należy naci- snąć przycisk koloru zielonego, oznaczony również znakiem plus. Po oddaniu głosu na wszystkich wybranych kandydatów należy zatwierdzić swoją decyzję przez naciśnięcie przy- cisku oznaczonego kolorem białym. (…) Przypomin am, że naciśnięcie białego przycisku jest równoznaczne z ostatecznym podjęciem decyzji. Rozpoczynamy głosowanie. (…) Przypomi- nam paniom i panom posłom o naciśnięciu białego p rzycisku. (…) W głosowaniu udział wzięło 380 posłów. Większość bezwzględna wynosi 191. Większość bezwzględną, odpo- wiednio 348, 203 i 200 głosów, uzyskali kandydaci: pan Piotr Tuleja, pan Stanisław Rymar i pan Marek Tadeusz Zubik. Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością głosów wybrał na sędziów Trybunału Konstytuc yjnego pana Stanisła wa Rymara, p ana Piotra Tuleję, pana Marka Tadeusza Zubika. Pani Krystyna Pawłowicz uzys kała 140 głosów, pan Andrzej Wró- bel – 41. W związku z tym, iż w głosowaniu wymaganą bezwzględną liczbę głosów uzyskało trzech kandydatów, Sejm musi wybrać jeszcze jedneg o sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Przystępujemy do kolejnej tury głosowania. Głosow ać będziemy nad kandydaturami pa ni Krystyny Pawłowicz oraz pana Andrzeja Wróbla. Proszę o przygotowanie urządzenia do ko- lejnej tury głosowania. Przypominam, że w tej turze można poprzeć tylko jedną kandydaturę. W przypadku zamiaru podjęcia decyzji o niepop arciu żadnej kandydatury, należy nacisnąć w yłącznie biały guzik. (…) Głosowało 379 osób. Większość bezwzględna wynosi 190. Pani Krystyna Pawłowicz otrzymała 142 głosy , pan Andrzej Wróbel – 35 ” ( zob. Sprawozdanie stenograficzne z 78 posiedzenia Sejmu Rzeczy pospolitej Polskiej w dniu 26 listopada 2010 r. , s. 276 - 277 ). OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 16 4 .3. 7 . Pięcioma odrębnymi uchwałami z dnia 8 października 2015 r. (M. P. poz. 1038, 1039, 1040, 1041 i 1042) na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytucji oraz art. 17 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r., Sejm wybrał, w odrębnych głosowaniach, na stanowiska s ędziów TK Romana Hausera, Andrzeja Jakubeckiego, Krzys z tofa Ślebzaka, Bronisława Sitka i Andrzeja Sokalę. W uch wałach określono początek kadencji poszczególnych osób. W przypadku Ro- mana Hausera, Andrze ja Jakubeckiego, Krzys z tofa Ślebzaka był to 7 listopada 2015 r., w przypadku Bronisława Sitka – 3 grudnia 2015 r., a w przypadku Andrzeja Sokali – 9 grud- nia 2015 r. P odczas posiedzenia, Marszałek Sejmu Małgorzata Kidawa - Błońska oznajmiła, że „Na podstawie art. 30 ust. 1 regulaminu Sejmu, w związku z art. 137 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Prezydium Sejmu zgłasza następujące kandydatury na stanowiska sędziów Trybuna łu Konstytucyjnego: Romana Hausera w miejsce sędzi Marii Gintowt - Jankowicz, której kadencj a upływa w dniu 6 listopada 2015 r.; Krzysztofa Ślebzaka w miejsce sędziego Wojciecha Herm elińskiego, którego kadencja upływa w dniu 6 listopada 2015 r.; Andrzeja Jak ubeckiego w miejsce sędziego Marka Kotlinowskiego, którego kadencja upływa w dniu 6 listop ada 2015 r.; Bronisława Sitka w miejsce sędziego Zbigniewa Cieślaka, którego kaden- cja upływa w dniu 2 grudnia 2015 r.; Andrzeja Jana Sokali w miejsce sędzi Teresy Lis zcz, której kadencja upływa w dniu 8 grudnia 2015 r. Sejm na podstawie art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, w związku z art. 26 ust. 1 oraz art. 31 regulaminu Sejmu, dokona wyboru sędziów Trybunału Konstytu- cyjnego” (zob. Sprawozdanie Steno graficzne ze 102. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 8 października 2015 r ., s. 80). Dla porządku należy wskazać, że samo głosowanie w kontekście zasady indywidual- nego wyboru przebiegało w następ ujący sposób: Marszałek Sejmu , po zaprezentow aniu przez poszczególnych posłów sylwetek kandydatów zarządziła przejście do głosowanie i wyjaśniła, że Sejm wybiera sędziów Trybunału Konstytucyjnego bezwzględną większ ością głosów. Marszałek Sejmu zarządziła głosowanie: „Głosujemy nad kandydaturą pana Ro mana Hause- ra. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Romana Hausera na stanowisko s ędziego Trybunału Konstytucyjnego? Kto jest przeciw? K to się wstrzymał? Głosowało 413 posłów. Większość bezwzględna – 207. Za było 274 posłów, przeciw – 137, 2 posłów się wstrzymało. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Romana Hausera na stanowi sko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Głosujemy nad kandydaturą pana Krzysztofa Ślebzaka. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Krzysztofa Ślebzaka na stano wisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego? Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Głosowało 4 20 posłów. Większość bezwzględna – 211. Za było 268 posłów, przeciw – 149, 3 posłów się ws trzymało. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Krzysztofa Ślebzak a na stanowi- sko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Głosujemy nad kandydaturą pana Andrzej a Jaku- beckiego. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Andrzeja Jakubeckiego n a stano- wisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego? Kto jest przeciw? Kto się wstrzy mał? Głosowa- ło 419 posłów. Większość bezwzględna – 210. Za było 272 posłów, przeciw – 146, 1 poseł się wstrzymał. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Andrzeja Jakubeckiego na stano- wisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Głosujemy nad kandydat urą pana Bronisława Sitka. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Bronisława Sitka na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego? Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Gło sowało 418 posłów. Większość bezwzględna – 210. Za głosowało 244 posłów, prz eciw – 167, 7 posłów się wstrzymało. Sejm bezwzględną większo- ścią głosów wybrał pana Broni sława Sitka na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjne- go. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 17 Głosujemy nad kandydaturą pana Andrzeja Jana Sokali. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Andrz eja Jana Sokali na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego? Kto jest przeciw? Kto si ę wstrzymał? Głosowało 418 posłów. Większość bezwzględna – 210. Za było 264 posłów, przeci w – 151, 3 posłów się wstrzymało. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Andrzeja Jana Sokalę na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjne- go. Ogłaszam 5 - mi nutową przerw ę. Bardzo dziękuję” (zob. Sprawozdanie Stenograficzne ze 102. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej VII kadencji w dniu 8 października 2015 r., s. 84 - 85). Procedura obsadzenia s kładu nie zakończyła się. 25 listopada 2015 r. Sejm wydał pi ęć uchwał w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej uchwał Sejmu Rzeczypospolitej Polskie j z dnia 8 października 2015 r. w sprawie wyboru sędzi ów Trybunału Konstytucyjn ego (zob. M. P. poz. 1131, 1132, 1133, 1 134 i 1135). 4 .3. 8 . Pięcioma odrębnymi uchwałami z dnia 2 grudnia 2015 r., na podstawie art. 194 ust. 1 Konstytuc ji i art. 17 ust. 2 ustawy o TK z 2015 r. Sejm wybrał pięciu sędziów TK w osobach Henryka Ciocha ( M. P. poz. 11 82), Lecha Morawskiego ( M. P. poz. 1183), Mariu- sza Muszyńskiego (M. P. poz. 1184 ), Julii Przyłębskiej (M. P. poz. 1185) i Piotra Pszczół- kowskiego (M. P. poz. 1186). W uchwałach dotyczących wyboru Julii Przyłębskiej i Piotra Pszczółkowskiego określono początek ich kadencji. W uchwałach dotyczących wyboru pozo- stałych sędziów nie określo no początku ich kadencji. Przebieg głosowania wyglądał następują co: Marszałek Sejmu M. Kuchciński zwięźle przedstawił zasady głosowania: „Sejm na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym wybiera sę- dziów Trybunału Konstytucyjnego bezwzgl ędną większością głosów. (…) Głosujemy nad kandydaturą pana Henry ka Ciocha w miejsce sędzi Marii Gintowt - Jankowicz, której kadencja upłynęła w dniu 6 listopada 2015 r. (…) Głosowało 409 posłów. Większość bezwzględna wynosi 205. Za głos oddało 236 posłów, p rzeciw – 167, wstrzymało się 6 posłów. Stwier- dzam, że Sejm bezwzg lędną większością głosów wybrał pana Henryka Ciocha na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego. (…) Głosujemy w tej chwili nad kandydaturą pana Lecha Morawskiego w miejsce sędzie- go Mar ka Kotlinowskiego (…) którego kadencja upłynęła w dniu 6 listopad a 2015 r. (…) Głosowało 392 posłów. Większość bezwzględna – 197. Za głosowało 232 posłów, przeciw – 156 posłów, wstrzymało się 4 posłów. Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością gło- sów wy brał pana prof. Lecha Morawskiego na stanowisko sędziego Trybunał u Konstytucyj- nego. (…) Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Mariusza Romana Muszyńskie- go na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nacisnąć przycisk. (…) Głosowało 410 p osłów. Większość bezwzględna wynosi 206. Za gł osowało 236 posłów, przeciw – 170, wstrzymało się 4 posłów. Stwierdzam, że Sejm większością gło- sów wybrał (…) Mariusza Romana Muszyńskiego na stanowisko sędziego Trybunału Konsty- tucyjnego. (… ) Przystępujemy do głosowania. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pani Julii Anny Przyłębskiej na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, proszę podnieść rękę i nacisnąć przycisk. Kto jest przeciw? (…) Kto się wstrzymał? Głosowało 407 posłów. Więk- szość bezwzględna wynosi 204. Za głos oddało 234 posłów, prz eciw – 166, wstrzymało się 7 posłów (…) Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością głosów wybrał panią Julię An- nę Przyłębską na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego (…) Przystępujem y do głosowa nia (…) Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Piotra Pszczółkowskiego na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, proszę pod- nieść rękę i nacisnąć przycisk (…) Kto jest przeciw? (…) Kto się wstrzymał? Głosowało 407 OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 18 posłów. Większoś ć bezwzględna wynosi 204. Za głos oddało 233, przeciw – 166, wstr zymało się 8 posłów (…) Stwierdzam, że Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Piotra Pszczółkowskiego na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego” ( zob. Sprawozdanie Stenografic zne z 3. posiedzenia Sejmu R zeczypospolitej P olskiej VIII kadencji w dniu 2 gru - dnia 2015 r. , s. 26, s. 28, s. 31, s. 34, s.39, s. 42 - 43 ). 4.3.9. Trzema odrębnymi uchwałami z dnia 21 listopada 2019 r. (M. P. poz. 1132, poz. 1133, poz. 1134) na podstawie ar t. 194 ust. 1 Konstytucji, art. 2 ust. 2 zdanie pier wsze ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1422) i art. 31 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, Sejm wy- brał, w odrębnych głos owaniach, na stanowiska sędziów TK Krystynę Pawłowic z, Stanisława Piotrowicza i Jakuba Stelinę. Podczas posiedzenia, Marszałek Sejmu Elżbieta Witek oznajmi- ła, że „Przechodzimy do głosowania (…). Zgodnie z art. 26 ust. 1, w związku z art. 31 ust. 1 regulami nu Sejmu, Sejm wybiera sędziów Tr ybunału Konstytucyj nego bezwzględną więk- szością głosów. Przystępujemy do głosowania w sprawie wyboru pani Krystyny Pawłowicz. Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pani Krystyny Pawłowicz na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nacisnąć pr zycisk. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Głosowało 443 posłów. 230 było za, 213 – przeciw, nikt się nie wstrzymał. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał panią Krystynę Pawłowicz na stanowisko sę- d ziego Trybunału Konstytucyjnego. Przystępujemy do gł osowania w sprawie wyboru pana Stanisława Piotrowicza (…). Kto z pań i panów posłów jest za wyborem pana Stanisława Pio- trowicza na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nac i- snąć przycisk. Głosowało 448 posłów. Za – 230, 218 – przeciw, nikt się nie wstrzymał. Sejm bezwzględną większością głosów wybrał pana Stanisława Piotrowicza na stanowisko sędzie- go Trybunału Konstytucyjnego. Przystępujemy do głosowania w sprawie wyboru pan a Jaku- ba Steliny. Kto z pań i panów posłów jest za w yborem pana Jakuba Steliny na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, zechce podnieść rękę i nacisnąć przycisk. Kto jest przeciw? Kto się wstrzymał? Głosowało 450 posłów. 233 było za, 209 – przeciw , 8 się wstrzymało. Sejm bezwzględną większością gło sów wybrał pana Jakuba Stelinę na stanowi- sko sędziego Trybunału Konstytucyjnego.” (zob. Sprawozdanie Stenograficzne z 1. posiedze- nia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 21 listopada 2019 r., s. 253 - 254 ). 4 .4. Analizując wybory sędziów TK przez Sejm, d okonane od momentu wejścia w ży- cie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., Trybunał Konstytucyjny doszedł do na- stępujących wniosków. 4 .4.1. Sejm pięciokrotnie wybierał sędziów TK , stosując odpowi ednio, ale w tyc h przypadkach bez modyfikacji przewidzianej w Konstytucji, a stanowiącej o indywidualnym wyborze na s tanowisko sędziego TK, przepisy regulaminu Sejmu dot yczące wyboru Marszał- ka Sejmu . Treść przepisu stanowiącego o głosowaniu poprzez „wybór z listy” pozostawała nie- zmienna na prze strzeni tych sześciu głosowań od 1997 r. do 2010 r., a więc głosowań , co do których przepis ten zastosowano bez wspomnianej modyfikacji. Stanowił on, że „Jeżeli zgło- szono więcej niż jednego kandydata, a w pierwszym gł osowaniu żaden z kandydatów nie uzyskał bezwzględnej większości głosów, przed kolejnymi turami głosowania usuwa się z listy kandydatów nazwisko tego kandydata, który w poprzedniej turze uzyskał najmniejszą liczbę głosów. Jeżeli tę samą najm niejszą liczbę g łosów uzyskało d wóch lub więcej kandyda- tów, przed kolejną turą głosowania usuwa się nazwiska tych kandydatów”. Nie można jedno- cześnie zarzucić niekonstytucyjności znajdują cemu się w regulaminie Sejmu odesłaniu do stosowania w sposób odpowie dni wyżej wymien ionego przepisu, gdyż w jego treści zawarto wyraz „odpowiednio”, a ponadto każdego z powyższych wyborów sędziów TK dokonywano na podstawi e art. 194 ust. 1 Konstytucji , co znajduje swój wyraz w uchwale o wyborze na OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 19 stanowisko sędziów, notabe ne jednej uchwal e w każdym z wyżej wskazanych przypadków wyboru większej niż dwojga liczby sędziów TK. Oba głosow ania w 1997 r. odbywały się za pomocą urny do głosowania. Posłowie otrzymali listę z nazwiskami kandydatów na sędziów TK (kartę do głosowania), wybierali kandy datów, a następnie wrzucali listę do urny. Warto w tym miejscu zaznacz yć, że w toku głosowania 19 listo pada 1997 r. Marszałek Sejmu oznajmił, że „[k]arty bez skreślenia lub nie podpisane będą nieważne ” . W później- szych latach, tj. w 2001 r., w 2006 r. i w 2010 r., głosowanie odbywało się za pomocą urzą- dzenia do liczenia głosów, z wykorzystaniem funkcji tego urządzenia umożliwiającej doko- nanie wyboru z listy. Wyboru dokony wano w dwóch etapach. Pierwszy – p oprzez wybór na- zwiska lub nazwisk z listy kandydatów (było to osobiste wytypowanie kandyda tów przez po- sła), a następnie przez naciśnięcie białego przycisku co oznaczało oddanie głosu łącznie na kandydatów wytypowanych przez głosującego posła zgodnie z licz bą wakujących miejsc sę- dziowskich z grona wszystkich zgłoszonych kandydatów . Warto podkreślić, że nawet jeśli procedura wymagała kolejnego naciśnięcia dwóch guzików (albo dwukrotnego naciśnięcia guzika), przez naciśnięcie pierwszego z nich docho- dziło jedy nie do typowania kandydatów zgodnie z liczbą wolnych miejsc z grupy wsz ystkich i stworzenia „koszyka z grupą kandydatów”. Dopiero w kolejnym etapie następowało jedno łączne głosowanie na wszystkie wytypowane przez siebie osoby. Naciśnięcie wyłącznie pierws zego guzika nie skutkowało oddaniem głosu w sprawie u chwały o wyborze sędziego TK. Było to jedynie działan ie wstępne. Formalnym głosowaniem by ło naciśnięcie drugiego guzika o d noszące się do wszystkich wybranych kandydatów. Wskazują na to m.in . wypowiedzi m arszałków Sejmu. 13 listopada 2001 r. Marszałek Sejmu M. Borowski stwierdził, „(…) że naciśnięcie białego przycisku jest równoznaczne z ostatecznym podjęciem decyzji”. Podobnie Marszałek Sejmu M. Jurek 27 października 2006 r. stwierdził, że „(…) przycisk b iały to jest funkcja wrzucenia do urny i to już zamyk a głosowanie”. Mars załek Sejmu G. Schetyna stwierdził 26 listopada 2010 r., że „(…) naciśnię- cie białego przycisku jest równoznaczne z ostatecznym podjęciem decyzji ”. Warto jeszcze wskazać, że Marszałek S ejmu M. Borowski stwierdził 1 3 listopada 2001 r., że „(…) system do głosowani a uniemożliwia oddanie głosu nieważnego, uniemożliwia oddanie głosu na licz- bę kandydatów większą niż liczba stanowisk państwowych określonych w przepisach, a także zaznacza jako o drzucone kandydatury, na które nie oddano głosów”. 4 .4. 2 . Podsumowując, przeprowadzone analizy potwierdzają, że uchwała Sejmu z 26 listopada 2010 r. w sprawie wyboru sędziów Trybunału naruszyła art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze i art. 7 Konstytucji ze względu na niedochowanie konstytucyjnego wymogu indywi- dua lności wyboru. Wybór z 26 listopada 2010 r. nie miał charakteru indywidualnego w rozumieniu art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, gdyż ostateczna decyzja w sprawie tego wyboru była podejmowana łącznie w stosunku do trzech miejsc, które były do obsa dzenia. Znalazło to wyraz w tytule uchwały, która nie mówi o „wyborach s ędziów”, ale „wyborze sędziów”, co także świadczy o wyborze łącznym, a nie indywidualnym. Jeśli przez wybór indy widualny rozumie się taki wybór, w którym każdy poseł może poprzeć tylko jednego kandydata lub nie poprzeć żadnego, a w procesie podejmowania uc hwały z 26 listopada 2010 r. mieliśmy do czynienia tylko z jednym wyborem i możliwością jednoczesnego oddania gł osów na trzech spośród pięciu kandydatów, to takiego działania nie można nazwać wyborem indywidualnym. Z treści uchwały w sprawie wyboru nie wynikało, że wybór był indywidualny. Prze- ciwnie, uchwała w § 1 wskazała na wybór trzech osób na stanowiska sędziów Trybunału, a w kolejnym przepisie ustanowiła normę mówiącą o początku k adencji tych osób jako sę- dziów Trybunału Konstytucyjnego. Ty m ostatnim przepisem ustanowiła łączną kadencję OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 20 wszystkich wybranych osób. Ta okoliczność również powoduje, że przeprowadzon y wybór nie może być uznany za indywidualny. Wybór ten został więc przeprowadzony niez godnie z wymogami Konstytucji . 4 .5. Na marginesie niniejszej sprawy, Trybunał dostrzegał jeszcze jedną kwestię. Otóż zgłębiając materiały poglądowe i porównawcze w pers pektywie historycznej , da się łatwo zauważyć, że po d rządami Konstytucji z 1997 r., w procedurze sprzecznej z wymogiem wy- boru indywidualnego, o którym mowa w art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji , zostali wybrani także inni sędziowie Trybunału. Należ y tu zwrócić uwagę na tryb podjęcia: 1) uchwa ły z dnia 5 listopada 1997 r. (M. P. Nr 82 , poz. 789), którą Sejm dokonał wy- boru sędziów Teresy Dębowskiej - Romanowskiej, Marka Henryka Safjana i Mariana Zdyba, 2) uchwały z dnia 19 listopada 1997 r. (M. P. Nr 83 , poz. 810), którą Sejm dokonał wyboru sędzió w Wiesława Johanna, Biruty Lewaszkiewicz - Petrykowskiej i Andrzeja Mą- czyńskiego, 3) uchwały z dnia 13 listopada 2001 r. (M. P. Nr 42 , poz. 672), którą Sejm dokonał wyboru sędziów Mariana Grzybowskiego, Marka Mazurkiewicza, Mirosława Wyrzykow- skiego i Bohdana Zdziennickiego, 4) uchwały z dni a 27 października 2006 r. (M. P. Nr 80 , poz. 792), którą Sejm dokonał wyboru Marii Gintowt - Jankowic z, Wojciecha Hermelińskiego i Marka Kotlinowskiego. Osoby te pozostają obecnie jako sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w s tanie spo- czynku. W tym miejscu nasuwa się konstatacja, że powyższa sytuacja pokazuje racjonalność ustrojodawcy, który nie stworzył narzędzia kontroli funkcji kreacyjnej Sejmu, a więc nie wprowadził proc edury umożliwiającej dokonywanie przez żadną z dwóch pozostałych władz – sądowniczą i wykonawczą – wzruszenia uchwał o wyborze sędziów Trybunału Konstytu- cyjnego. Nie dał także takiej mo żliwości samemu Trybunałowi Konstytucyjnemu. Przepro- wadzenie takiego postępowania, czyli uznanie uchwał o wyborze wymieniony ch wyżej sę- dziów za niekonstytucyjne, a więc odmowa uznania ich za sędziów Trybunału, w szczególno- ści po upływie znacznego czasu od podjęcia przez nich czynności orzeczniczych, doprowa- dziłoby do podważenia fundamentów konstytucyjnego porządku Rzeczypospoli tej Polskiej po 1997 r. ze względu na wątpliwości co do skuteczności wy danych przez nich w ciągu tych lat orzeczeń. To z kolei miało by negatywny wpływ na stabilność i jedność systemu prawnego. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że podejmowanie działań w prz edmiotowym za- kresie musi też uwzględniać treść art. 1 Konstytucji, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszy stkich obywateli. Dla urzeczywistniania dobra wspólnego ko- nieczne jest zachowanie ciągłości ładu prawnego leżącego u podstaw kształtowania się ustro- ju organów państwa oraz należyta troska o zapewnienie ich funkcjonowania w taki sposób, aby nie zostały z niw eczone elementy konieczne do jego funkcjonowania. W związku z wyżej wskazaną perspektywą urzeczywistnia się także rola Prez ydent a , który jako strażnik Konstytucji, umożliwiając złożenie ślubowania w swojej obecności osobie wybranej na stanowisko sędziego TK, powinien uczynić to jedynie mając pewność, że wybór został przeprowadzony zgodnie z Konstytucją. Wymaga tego również ro la instytucji ślubowania. Jak powiedział Trybunał w wyroku o sygn. K 34/15: „Ślubow anie składane wobec Prezydenta (…) nie stanowi wyłącznie pod- niosłej uroczystości o charakterze symbolicznym, nawiązującej do tradycyjnej inauguracji okresu urzędowania. Wyda rzenie to pełni dwie istotne funkcje. Po pierwsze, jest publicznym przyrzeczeniem sędziego do zachowania się zgodnie z rotą składanego ślubowania. W ten sposób sędzia deklaruje osobistą odpowiedzialność za bezstronne i staranne wykonywanie swoich obowiązkó w zgodnie z własnym sumieniem oraz poszanowaniem godności sprawo- wanego urzędu. Po drugie, złożenie ślubowania pozwala sędziemu rozpocząć urzędowanie, OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 21 czyli wykonywanie powierzonego mu mandatu. Te dwa istotne aspekty ślubowania świadczą o tym, że nie jest t o wyłącznie podniosła uroczystość, lecz zdarzenie wywołujące konkretne skutki prawne. Z tego względu włączenie Prezyd enta w odbieranie ślubowania od wybranych przez Sejm sędziów TK należy ulokować w sferze realizacji kompetencji głowy państwa”. W ten sposó b, będąc świadkiem ślubowania osoby wybranej na stanowisko Trybuna łu Konstytucyjnego, Prezydent jest jednocześnie gwa rantem praworządności wyboru. 5 . Konkluzja . Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że uchwały Sejmu o charakterze kreacyjnym, które nie spe łniają kryterium normatywności , nie mogą podlegać jego ocenie w trybie art. 188 pkt 3 Konstytucji. Z tego względu – m imo dostrzeżonych naruszeń Konstytucji w procesie wyboru sędziów podczas wydawania uchwa ły Sejmu z 26 listopada 2010 r. umorzył postę- powani e. Ustrojodawca nie upoważnił go bowiem, podobnie jak żadnego innego organu wła- dzy publicznej, do weryfikacji prawidł owości wyboru sędziego TK, który objął swój urząd po złożeni u ślubowania wobec Prezydenta . Na marginesie tych rozważań Trybunał jest też zm uszony zasygnalizować, że nie tyl- ko w prawie polskim, ale też w wiążących Rzeczpospolit ą Polską umowach międzynarodo- w ych, w tym zarówno tra ktatach integracyjnych (TUE i TF UE), jak i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, nie ma podsta w prawnych ani procedur umożli- wiających trybunałom powołanym na ich podstawie wzruszanie lub ocenianie procedury wy- bo ru sędziów TK. Kompetencje przyznane zarówno Europejskiemu Trybunałowi Praw Czło- wieka, jak i Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie dotyczą w żadnym kontek- ście możliwości ingerowania w kształt ustroju państwa polskiego. Nie jest też możliwe roz strzyganie tych kwestii na jakiejkolwiek drodze sądowej w prawie polskim. Przyznanie sądom możliwości weryfikacji wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego prowadziłoby do zachwiania lub wręcz naruszenia istotnych uprawnień Sejmu i Prezydenta wynikających z zasady podziału i równoważenia się władz, znajdującej umocowanie bezpośrednio w Konstytucji. Tego rodzaju procedura – gdyby miała ist nieć – musiałaby zostać wprowadzona bezpośrednio do Konstytucji i wiązałaby się z przedefinio- waniem konstyt ucyjnych relacji między wład zą ustawodawczą, wykonawczą i są downiczą. Ostateczna weryfikacja wyboru następuje na etapie ślubowania wo bec Prezydenta osoby wybranej do pełnienia funkcji sędzie go Trybunału . W ten sposób uwydatnia się rola Prezydenta jako „str ażnika Konstytucji”. Ze względu na powyżej przedstawione argumenty Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Le ona Kieresa do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2020 r., sygn. ak t U 1/17 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2 019 r. poz. 2393.; dalej: ustawa o organizacji TK ), zgłaszam zdanie odrębne do uzasadnienia postanowienia z 12 marca 2020 r., sygn. U 1/17. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 22 Uważam, że Trybunał Konstytucyjny trafnie uznał, że kwestionowana przez Prokura- tora Generalnego (dalej: PG lub wnio skodawca) uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 listopada 2010 r. w sprawie wybo ru sędziów Trybunału Konstytucyjnego (M. P. Nr 93, poz. 1067; dalej: uchwała z 2010 r.) nie jest aktem normatywnym w rozumieniu art. 188 pkt 3 Konstytucji, wobec cz ego nie może stanowić przedmiotu kontroli w postępo- waniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. P opierając postanowienie o umorzeniu postępowania, nie mogę jednak przejść obojęt- nie obok stwierdzeń zawartych w jego uzasadnieniu, które wykraczają poza dopuszczaln y zakres orzekania, są oparte na błędnej interpretacji przepisów i orzecznictwa Trybunału Ko n- stytucyjnego oraz zawierają oceny, które sformułowano przez niewłaściwą weryfikację rze- czywistości. Moje zastrzeżenia budzą w szczególności następujące okolicznoś ci: 1. Zwłoka w rozpoznaniu sprawy. Uzasadnienie analizowanego rozstrzygnięcia nie zawier a wyjaśnienia, dlaczego wnio- sek PG z 11 stycznia 2017 r. został rozpoznany dopiero po ponad trzech latach od jego wnie- sienia, pomimo oczywistego wpływu na bieżące f unkcjonowanie TK (jest faktem powszech- nie znanym, że zawisłość tej sprawy spowodowała, że je den z sędziów objętych kwestiono- waną ustawą przez trzy lata nie orzekał). Opóźnienia tego nie można w żadnej mierze uzasadnić stopniem skomplikowania sprawy (nie j est ona wszak w ogóle rozpoznawana merytorycznie). Nie usprawiedliwia go także brak współpra cy obowiązkowych uczestników postępowania (stanowisko Sejmu wpły- nęło w rekordowo krótkim czasie, zaledwie miesiąc po złożeniu wniosku – już 8 lutego 2017 r.). Nie m ożna także racjonalnie twierdzić, że w sprawie występuje nowy problem prawny – przedstawiona w postanowieniu definicja aktów normatywnych stanowi podsumo- wanie i utrwalenie dotychczasowego orzecznictwa TK, które było zastosowane ad casum do uchwał Sejmu w s prawie powołania sędziów TK w sprawie zakończonej postanowieniem z 7 stycznia 2016 r., sygn . U 8/15, OTK ZU A/2016, poz. 1 ( nota bene orzeczenie to zostało wydane w ciągu 34 dni od dnia wniesienia wniosku, pomimo licznych w okresie świąteczno - noworocznym dni wolnych). Uzasadnienie postanowienia nie zawiera istotnej wartości doda- nej, a wskazywana w postanowieniu „niejednoznaczność” charakteru prawnego uchwał o wyborze sędziów TK (por. cz. II, pkt 1.7 uzasadnienia) nie została udowodniona (por. ni- żej). W tym kontekście przypominam, że wielokrotnie zwracałem się wraz z niektórymi in- nymi sędziami TK do przewodniczącego składu orzekającego w tej sprawie o pilne jej rozpo- znanie. Wnioski takie wielokrotnie składali także sędziowie, których legitymacja do orzeka- nia została we wniosku podważona. 2. Podstawy umorzenia postępowania. 2.1. Trybunał Konstytuc yjny trafnie uznał, że wniosek PG nie podlega rozpoznaniu merytorycznemu, ponieważ dotyczy aktu pozbawionego charakteru normatywnego. Uważam jednak, że w niniejszej sprawie występowały także inne przesłanki umorzenia postępowania. 2.2. Uzasadnienie postan owienia nie zawiera analizy, czy wniosek spełnia warunki formalne, wynikające z Konstytucji oraz ustawy o organizacji TK. Moim zdaniem, wniosek PG nie zawiera obow iązkowej wykładni przedmiotu zaskar- żenia (uchwały z 2010 r.), a tylko pismo zawierające wszy stkie elementy wymienione w art. 47 ustawy o organizacji TK jest wnioskiem w rozumieniu tego przepisu i może sku- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 23 teczne prowadzić do wszczęcia postępowania w sprawie kontroli konstytucyjności. W po- święconej temu, wyraźnie wyodrębnionej części uzasadnienia s wojego pisma (por. pkt 2.2, s. 5 - 6), wnioskodawca jedynie przytoczył treść uchwały oraz sformułował wobec niej zarzuty, nie dokonał natomiast interpretacji zawartyc h w niej sformułowań (co pozwoliłoby w prosty sposób obalić jego zastrzeżenia – por. niżej). Podstawową wadą uzasadnienia wniosku jest całkowity brak argumentacji dotyczącej możliwości zakwalifikowania kwestionowanej uchwały z 2010 r. jako mieszczącej się w kata- logu aktów normatywnych podlegających kontroli Trybunału Konstytucyjnego (por. art. 18 8 Konstytucji). Uważam, że było to konieczne co najmniej z następujących powodów: Po pierwsze, uchwały Sejmu nie są wprost wymienione w tym przepisie, wobec czego możliwość ich badania przez Trybunał Konstytucyjny nie jest oczywista i musi być badana ad casum (por. trafne uwagi w cz. II, pkt 2 komentowanego postanowienia). Obowiązkiem w nioskodawcy było więc wykazanie, że kwestionowana przez niego uchwała ma przynajm- niej w niektórych aspektach minimum normatywności, co pozwalałoby na jej kontrolę. Po drugie, Trybunał Konstytucyjny już raz uznał, że uchwały w sprawie wyboru sę- dziego TK ni e mieszczą się w zakresie jego kognicji (por. postanowienie o sygn. U 8/15), a ko ncepcja ta została jednoznacznie pozytywnie oceniona w doktrynie (por. niżej). Jest oczywiste, że – wnosząc o zbadanie zgodności z Konstytucją tego typu aktów – wnioskodaw- ca p owinien był przedstawić odpowiednio przekonujące kontrargumenty za dopuszczalnośc ią orzekania. Tymczasem jedyne zawarte w uzasadnieniu wniosku odwołanie do postanowienia o sygn. U 8/15 to afirmujące przytoczenie cytatu z przedstawionego w tej sprawie stano wiska Rzecznika Praw Obywatelskich, z którym Prokurator Generalny w tej sprawie w pozostałym zakresie zresztą się nie zgadzał (por. s. 3, pkt 1.3 uzasadnienia). Po trzecie, należy także zwrócić uwagę, że PG na potrzeby sprawy o sygn. U 8/15 przedstawił w piśmie z 16 grudnia 2015 r. jednoznaczne stanowisko o braku normatywności zakwest ionowanych w tej sprawie uchwał Sejmu o braku mocy normatywnej oraz o wyborze sędziów TK. Wnosząc o umorzenie postępowania w tej sprawie z powodu niedopuszczalności wyrokowani a, PG stwierdził, że „Punktem wyjścia do zajęcia stanowiska w przedmiotowej spraw ie jest ocena charakteru zaskarżonych uchwał. Należy zauważyć bowiem, że zakwestio- nowane uchwały nie są aktami normatywnymi, lecz aktami stosowania prawa. Kompetencje kontroln e Trybunału Konstytucyjnego obejmują wyłącznie ocenę aktów normatywnych i nie roz ciągają się na akty stosowania prawa, choćby wydawano je powołując się wprost na kwe- stionowane przepisy” (s. 4 stanowiska PG w sprawie o sygn. U 8/15). Wycofanie się z wyra- żon ego wcześniej poglądu przez ten sam urząd (a nawet – tego samo piastuna tego urzę du), bez najmniejszego nawet wyjaśnienia, nie zasługuje na aprobatę. Z powyższych powodów uznałem, że niedopuszczalność orzekania zachodzi w niniej- szej sprawie także z powodu niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów wynikających z art. 47 ust. 2 pkt 1 ust awy o organizacji TK. 2.3. W związku z upływem kadencji sędziów, których dotyczy kwestionowana uchwa- ła, należałoby rozważyć, czy nie zachodzi dodatkowo jeszcze jedna podstawa niedopuszczal- ności orzekania – a mianowicie utrata mocy obowiązującej zaskarżon ego aktu. Akt wyboru sę dziów TK jest aktem jednorazowym. Jego zasadnicze skutki (prawo i obowiązek orzekania) trwają do końca kadencji wybranych sędziów. Uchwała o wyborze sędziów TK jest później źródłem praw i obowiązków sędziów TK w stanie spoczynku, al e mają one charakter wtó rny (w tym sensie, że – aby przejść w stan spoczynku – należy wcze- śniej być czynnym sędzią TK, choć niekoniecznie przez całą kadencję) i nie obejmują już istoty mandatu sędziowskiego (tj. orzekania). Można więc argumentować, że kwe stionowana uchwała się s konsumowała i utraciła moc obowiązującą w rozumieniu ustawy o organizacji TK. W wypadku spraw wszczętych OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 24 wnioskiem powinno to spowodować umorzenie postępowania (obecna ustawa o organizacji TK dopuszcza wyjątek jedynie w odniesieniu do skarg konstytucyjnych i to pod warunkiem, że orzekanie merytoryczne jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności – por. art. 59 ust. 3 ustawy o organizacji TK). Dodatkową podstawą umorzenia postępowania (oprócz niedopuszczalności wydania wyroku z dwóch ustalonych wyżej przyczyn – art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji TK) byłby wówczas także art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy o orga- nizacji TK. 3. Konstrukcja i zakres uzasadnienia. 3.1. Moim zdaniem, uzasadnienie postanowienia w części meryt orycznej powinno ogranicz ać się wyłącznie do przedstawienia motywów umorzenia postępowania, tj.: – omówienia zakresu zaskarżenia wskazanego we wniosku oraz przyjętej przez Try- bunał procedury kontroli (por. cz. II, pkt 1.1 i 1.8 uzasadnienia komentowanego p ostanowie- nia); – omówien ia orzecznictwa TK dotyczącego uchwał Sejmu, ze szczególnym uwzględ- nieniem postanowienia o sygn. U 8/15 (por. cz. II, pkt 2 uzasadnienia postanowienia – tekst należało uzupełnić o krótką wzmiankę o cz. III, pkt 6.7 uzasadnienia wyr oku z 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185, odnoszącą się do oceny normatyw- ności uchwał Sejmu z 25 listopada 2015 r. w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej uchwał Sejmu z 8 października 2015 r. dotyczących wyboru sędziów Trybu nału przez Sejm VII kaden cji, M. P. poz. 1131, 1132, 1133, 1134, 1135; dalej: uchwały o braku mocy praw- nej); – rekonstrukcji treści wzorca kontroli, z uwzględnieniem literatury oraz jego genezy (postanowienie nie zawiera tych elementów, a przedstawiona w n im interpretacja art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji nie jest prezentowana w doktrynie i nie ma podstaw w do- kumentacji prac Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego; dalej: KK ZN; por. niżej); – oceny na tym tle normatywności uchwały z 2010 r., stanowiącej przedmiot kontroli (por. cz. II, pkt 3 uzasadnienia komentowanego postanowienia), z uwzględnieniem przebiegu jej uchwalenia (por. cz. II, pkt 4.3.6 uzasadnienia). Z aktualnego tekstu merytorycznej części postanowienia należało więc utrzymać nie więcej niż ok. 11 stron tekstu i dodać elementy wskazane wyżej. 3.2. Moim zdaniem, pozostałe rozważania, dominujące pod względem objętościowym i bardzo radykalne w warstwie merytorycznej (cz. II, pkt 1.2 - 1.7, pkt 4 – oprócz podpunktu 4.3.6 i pkt 5 – łącznie ok. 17 stron tekstu): – nie wykazują związku z sentencją postanowienia (nie stanowią argumentów za umo- rzeniem postępowania, które zawarte są wyłącznie w cz. II, pkt 3 uzasadnienia) – wbrew wy- mogom wynikającym z § 55 ust. 3 załącznika do uchwały Zg r omadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie Regulaminu Trybunału Kon- stytucyjnego, M. P. poz. 767; dalej: regulamin TK: „Uzasadnienie orzeczenia Trybunału za- wiera: 1) zwięzłe przedstawienie głównych argumentów wyn i kających ze stanowisk uczestni- ków postępowania; 2) zwięzłe przedstawienie argumentów podniesionych podczas rozprawy, gdy wcześniej nie zostały wskazane w pismach w danym postępowaniu przed Trybunałem; 3) motywy i argumenty wydanego rozstrzygnięcia”); – za w ierają kategoryczną ocenę zaskarżonej regulacji, pomimo stwierdzonej wcze- śniej niedopuszczalności jej badania merytorycznego (por. cz. II, pkt 4.1. oraz 4.4.2 uzasad- nienia), w rzeczywistości uzasadniają więc nie „wydane” przez Trybunał rozstrzygnięcie (o u morzeniu postępowania), jak tego wymaga § 55 ust. 3 regulaminu TK, lecz niedopusz- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 25 czalne z powodów formalnych i niewydane przez Trybunał (nieistniejące) rozstrzygnięcie merytoryczne (o niekonstytucyjności zaskarżonej uchwały z 2010 r.); – wykraczają poza d o puszczalny zakres rozpoznania sprawy (m.in. explicite stwier- dzają niekonstytucyjność innych uchwał o wyborze sędziów TK niż zaskarżona uchwała z 2010 r.), pomimo dostrzegania związanych z tym zagrożeń stabilności i ciągłości funkcjo- nowania organów państwa (por. cz. II, pkt 4.5 uzasadnienia), podczas gdy przewidzianą prawnie formą wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego na temat przepisów niebędących przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie sygnalizujące wydawane na podstawie art. 35 ustawy o organizacji TK ( w postanowieniu tym Trybunał zwraca zresztą uwagę organom prawodawczym na „uchybienia i luki w prawie”, które nie w każdym wypadku muszą pole- gać na hierarchicznej niezgodności przepisów prawa); – zostały oparte na niepełnych ustaleniach faktycznych co do przebiegu procedury wyboru sędziów (z pominięciem materialnych elementów sposobu głosowania na kandyda- tów na sędziów TK – por. cz. II, pkt 4.3 uzasadnienia) oraz na błędnym rozumieniu wymogu „indywidualnego” wyboru sędziów TK przez Sejm, wynikającego z ar t . 194 ust. 1 Konstytu- cji (por. szczegółowo niżej); – zawierają twierdzenia pozbawione podstawy prawnej, niemieszczące się w zakresie kognicji TK (por. szczegółowo niżej); – negatywnie wpływają na spójność uzasadnienia (por. np. omówienie orzecznictwa TK d otyczącego uchwał Sejmu w dwóch oddzielnych punktach uzasadnienia – cz. II, pkt 1 i 2 uzasadnienia, przy czym nie jest jasne, z jakiego powodu „przed nawias” wyjęto omówienie wyroku o sygn. K 34/15 i z jakiego powodu orzeczeniu temu poświęcono tak dużo uw a gi, skoro uchwały Sejmu o wyborze sędziów TK nie były w nim przedmiotem zaskarżenia; od- mienne konkluzje co do spornego charakteru prawnego uchwał Sejmu w sprawie wyboru sę- dziów TK – cz. II, pkt 1.7 i 3 uzasadnienia; konkurencyjne wykładnie pojęcia „indywi d ualne- go” wyboru sędziów TK przez Sejm – cz. II, pkt 4.2 i pkt 4.4.2 uzasadnienia). Dysproporcja między właściwym uzasadnieniem postanowienia i wymienionymi wy- żej dodatkowymi uwagami jest potęgowana przez objętość i stopień szczegółowości wskaza- nych wyżej k ontrowersyjnych elementów uzasadnienia oraz bardzo stanowczy ton wyraża- nych w nim ocen. 4. Wybrane merytoryczne tezy uzasadnienia. Moje zastrzeżenia, a niekiedy zdecydowany sprzeciw, budziły zwłaszcza następujące stwierdzenia: 4.1. Ocena postanowienia o sygn. U 8/15 (cz. II, pkt 1.3 uzasadnienia). Nie zgadzam się z zawartym w uzasadnieniu postanowienia zarzutem, że w uzasad- nieniu postanowienia o sygn. U 8/15 zawarto nierzetelne („nieprawdziwe”) odwołanie do wspomnianego już wyroku o sygn. sygn. K 34/15 (por. cz. II, pkt 1.3 uzasadnienia). Jeżeli dobrze rozumiem (nie wynika to bowiem wprost z analizowanego fragmentu tekstu, który nie zawiera cytatów ani nie wskazuje właściwych części komentowanych orze- czeń), odnosi się on do następujących fragmentów uza sadnień obydwu orzeczeń: – „uchwały z 25 listopada 2015 r. [uchwały o braku mocy prawnej] należy traktować jako akty prawne o charakterze wewnętrznym, mające cechy częściowo oświadczenia, czę- ściowo zaś rezolucji. Z prawnego punktu widzenia ich treścią jes t – po pierwsze – przedsta- wienie polity cznego stanowiska Sejmu w konkretnej sprawie, która w danym momencie zo- stała oceniona przez izbę jako doniosła, po drugie zaś – niewiążące prawnie wezwanie organu państwa ( in casu Prezydenta) do określonego działania. Uchwały z 25 listopada 2015 r. nie są rozstrzygnięciami o charakterze konkretnym i indywidualnym w ramach tzw. funkcji kreacyj- nej Sejmu, polegającej na obsadzaniu bądź zwalnianiu przewidzianych prawem stanowisk OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 26 i funkcji publicznych. W tym sensie są one k ategorialnie różne od uchwał Sejmu w sprawie wyboru sędziego Trybunału, przez które Sejm realizuje m.in. swoją kompetencję określoną w art. 194 ust. 1 Konstytucji. Uchwały z 25 listopada 2015 r. i zawarte w nich stwierdzenia (oświadczenia) z definicji nie wpłynęły zatem na moc prawną uchwał S ejmu VII kadencji w sprawie wyboru sędziów Trybunału, których kadencje zakończyły się 6 listopada, 2 i 8 gru - dnia 2015 r. – nie mogły wywrzeć w tej mierze żadnego skutku prawnego i nie rzutują na moc obowiązującą art. 1 37 ustawy o TK. Wbrew zawartej w nich deklaracji, następstwa uchwał z 25 listopada 2015 r. należy tłumaczyć zgodnie z ich prawną naturą oraz pozycją w syste - matyce uchwał Sejmu” (cz. III, pkt 6.7 uzasadnienia wyroku o sygn. K 34/15); – „Dokonując kwalifika cji uchwał o braku mocy prawnej, Trybun ał Konstytucyjny podzielił w pełni zapatrywanie wyrażone w wyroku TK z 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, zgodnie z którym: «[tu przytoczono powyższy cytat z uzasadnienia wyroku o sygn. K 34/15, bez żadnej redakcji i s krótów]». Oznaczało to, że uchwały o br aku mocy prawnej należało zaliczyć do kategorii uchwał nieprawotwórczych oraz zakwalifikować je jako prawnie nie- wiążące. W konsekwencji, Trybunał Konstytucyjny ustalił, że uchwały o braku mocy praw- nej nie mogą zostać uznane za akty normatywne. Nie spełniają bowiem ani kryterium for- malnego (tj. nie są aktami kwalifikowanymi przez Konstytucję jako źródła prawa), ani kry- terium materialnego (tj. nie ustanawiają norm prawnych). Trybunał stwierdził zatem, że postępowanie w n iniejszym zakresie podlegało um orzeniu na podstawie art. 104 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia” (cz. II, pkt 4.1 uzasad- nienia postanowienia o sygn. U 8/15). Porównanie tych tekstów wyraźnie wskazuje, że w uzasadnie niu postanowienia o sygn. U 8/1 5 nie doszło do żadnej manipulacji tezami uzasadnienia wyroku o sygn. K 34/15, ale przeciwnie – wyraźnie oddzielono w nim stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu powołanego wyroku oraz ich późniejszą, dokonaną w postanowieniu o s ygn. U 8/15, ocenę. Cytowanemu fragmentowi postanowienia o sygn. U 8/15 nie można także postawić żadnych zarzutów merytorycznych. Jest oczywiste, że skoro w uzasadnieniu wyroku o sygn. K 34/15 Trybunał uznał expressis verbis uchwały o braku mocy prawnej z a „akty prawne o charakterze we wnętrznym, mające cechy częściowo oświadczenia, częściowo zaś rezolucji, (…) które nie wpłynęły (…) na moc prawną uchwał (…) w sprawie wyboru sędziów Trybu- nału” (por. cz. III, pkt 6.7 uzasadnienia wyroku), to uprawnione było zakwalifikowanie ich w postanowieniu o sygn. U 8/15 jako „ uchwał nieprawotwórczych”, aktów „prawnie niewią- żących” i niebędących „aktami normatywnymi” ( cz. II, pkt 4.1 uzasadnienia postanowienia o sygn. U 8/15) . Ocena zawarta w omawianym postanowieniu popra wnie podsumowywała tezy wyroku o sygn. K 34/15, nie dokonała deformacji czy nadinterpretacji tych ustaleń. Trudno mi przy tym wyobrazić sobie, że poważny zarzut nierzetelności postanowienia o sygn. U 8/15 wynikał z tak błahego powodu, że zawarte w nim odwo łanie do wyroku o sygn. K 34/15 miało (w sposób typowy dla praktyki TK) charakter ogólny, tzn. nie wska- zywało wprost, że pogląd o braku normatywności uchwał o braku mocy prawnej został wyra- żony w uzasadnieniu wyroku o sygn. K 34/15, a nie w jego sentencji. W sposób oczywisty wynikało to jednak z całości redakcji powołanego cytatu, który ewidentnie (z powodu zawar- tych w nim sformułowań) nie mógł być częścią sentencji wyroku o sygn. K 34/15. Postano- wienie o sygn. U 8/15 nie zawierało żadnych wypowiedzi świadc zących o traktowaniu tych ustaleń jako posiadających „moc powszechnie obowiązującą” i „ostatecznych” na równi z sentencją wyroku TK (por. art. 190 ust. 1 Konstytucji). 4.2. Ocena wyroku o sygn. K 34/15 (cz. II, pkt 1.3 uzasadnienia). Jako członek składu orzekającego i współsprawozdawca w sprawie o sygn. K 34/15 nie mogę zgodzić się z dokonaną w postanowieniu oceną sentencji tego wyroku. Mój stanow- czy sprzeciw budzi w szczególności twierdzenie, że Trybunał, orzekając o art. 137 ustawy OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 27 z dnia 25 czerwca 201 5 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa o TK z 2015 r.), „wykroczył poza swoją kompetencję”, ponieważ wypowiedział się „o fak- tach ze sfery stosowania prawa” (cz. II, pkt 1.3 in fine uzasadnienia). Po pierwsze, tego typu stwierdzeni a w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyj- nego (i w wypowiedziach innych organów państwa) powinny zostać uzasadnione meryto- rycznie w sposób pogłębiony. Nie znajduję tej wartości w uzasadnieniu postanowienia. Uwa- żam, że wszystkie orzeczenia Trybunału Kon stytucyjnego mają moc powszechnie obowiązu- jącą i są ostateczne (por. art. 190 ust. 1 Konstytucji). W obecnym stanie prawnym nie są przewidziane mechanizmy weryfikacji ich zgodności z prawem. W szczególności uprawnień takich nie ma ani organ dokonujący publ ikacji orzeczeń (w obecnym stanie prawnym: Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji – por. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, Dz. U. z 2019 r. poz. 1461), a ni sam Trybunał Konstytucyjny. W tym kontekście należy zau- ważyć, że także odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego przez pełny skład TK we wcześniejszym orzeczeniu pełnoskładowym (por. art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine ustawy o organizacji TK) nie poci ąga za sobą stwierdzenia nieważności kontestowanego orzeczenia ani nawet symbolicznego jego usunięcia z Dziennika Ustaw czy bazy orzecznictwa TK. Po drugie, komentowana teza jest także wynikiem dokonanej przez Trybunał analizy sentencji wyroku o sygn. K 3 4/15, której nie podzielam. Zarzucana „indywidualność i konkretność” pkt 8 lit. b i c sentencji tego orzeczenia jest pozorna. Wynika ona bezpośrednio z treści zaskarżonego przepisu, który miał charakter przejściowy i odnosił się wyłącznie do sędziów Trybu nału kończących kadencję w 2015 r. (art. 137 ustawy o TK z 2015 r. brzmiał następująco: „W przypadku sędziów Trybunału, któ- rych kadencja upływa w roku 2015, termin na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 19 ust. 2, wynosi 30 dni od dnia wejścia w życie u stawy” – podkreślono to wyraźnie w uzasad- nieniu wyroku o sygn. K 34/15 – por. cz. III, pkt 12). Z tego właśnie powodu Trybunał nie zastosował proponowanej wówczas przez Prokuratora Generalnego ogólniejszej formuły „w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do zgłoszenia kandydata na sędziego Trybunału Konstytucyjnego i jego wyboru w miejsce sędziego, którego kadencja upływa w czasie na- stępnej kadencji Sejmu”. Potwierdza to także porównanie treści art. 137 ustawy o TK z 2015 r. oraz pkt 8 lit. b i c sentenc ji wyroku TK. Wskazanie w sentencji wyroku konkretnych dat końca kadencji sę- dziów TK (znanych od momentu objęcia przez nich urzędu – czyli od 9 lat – i mających w dniu w ydania wyroku charakter faktów pewnych, znanych Trybunałowi z urzędu), wyczer- pujących c ałkowity zakres przedmiotowy art. 137 ustawy o TK z 2015 r., wynikało z ko- nieczności zakresowego zróżnicowania oceny konstytucyjności badanego przepisu oraz moż- liwie pre cyzyjnego określenia skutków wyroku (por. cz. III, pkt 12 uzasadnienia wyroku o sygn. K 34/15). Tego typu orzeczenia występują w praktyce Trybunału Konstytucyjnego, tyle tylko że zazwyczaj „podzielona” ocena konstytucyjności odnosi się do zakresów przed- mio towych lub podmiotowych badanych przepisów (por. np. pkt 3 wyroku pełnego składu TK z 2 8 czerwca 2000 r., sygn. K 25/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 141: „art. 23 ust. 4 (…) a) w zakresie, w jakim upoważnia (…), jest niezgodny z art. 87 ust. 1 (…) Konstytucji, b) w po zostałym zakresie jest zgodny z art. 87 ust. 1 (…) Konstytucji”), a nie zakresó w cza- sowych. Uzupełniająco można wskazać, że wyrok o sygn. K 34/15 w części dotyczącej art. 137 ustawy o TK z 2015 r. wzbudził zastrzeżenia niektórych przedstawicieli do ktryny. Nie odno- siły się one jednak do rzekomo konkretnego i indywidualnego charakteru sentencji tego wy- roku (jej sformułowania z odwołaniem do konkretnych dat końca kadencji sędziów TK), lecz dotyczyły ogólniejszego problemu dopuszczalności orzekania o pr zepisach jednorazowych i skonsumowanych oraz skuteczności wyroków zakresowych (por. np . M. Wiącek, Glosa do OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 28 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt K 34/15 , „Przegląd Sejmowy” nr 2/2016, s. 128 - 131; B. Banaszak, Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r. (sygn. akt K 34/15) , „Przegląd Sej mowy” nr 2/2016, s. 117 - 123; A. Dziadzio, Quis custodiet custodes ipsos? Trybunał Konstytucyjny jako (nie) obiektywny strażnik konstytucji. Uwagi na kanwie orzeczenia K 3 4/15 Trybunału Konstytucyjnego z 3 gru dnia 2015 roku , „Forum Prawnicze” nr 5/2015, s. 23 - 24). 4.3. „Niejednoznaczność” kwestii normatywności uchwał Sejmu o powołaniu sę- dziów TK (cz. II, pkt 1.7 uzasadnienia). Uważam, że nie ma dostatecznych podstaw, aby uznać, że ocena charakteru prawnego uchwał Sejmu o powołaniu sędziów TK jest podstawą jakichkolwiek sporów czy wątpliwości (por. cz. II, pkt 1.7 uzasadnienia). Po pierwsze, dotychczas tego typu uchwały stanowiły przedmiot zaskarżenia w postę- powaniu przed TK tylko w jednej sprawie (zakończonej postanowieniem o sygn. U 8/15), w której Trybu nał zdecydowanie wypowiedział się przeciwko normatywnemu charakterowi tego typu aktów (por. konkluzja zawarta w cz. II, pkt 4.2 uzasadnienia tego postanowienia). Pogląd ta ki przedstawił wówczas także Prokurator Generalny (czyli wnioskodawca w niniej- szej sp rawie) oraz Sejm, a odmienne stanowisko zajął jedynie Rzecznik Praw Obywatelskich (przedstawiona przez niego wówczas argumentacja nie jest jednak adekwatna w odniesieniu d o uchwały z 2010 r., ponieważ opierała się na założeniu, że uchwały kwestionowane w s prawie o sygn. U 8/15 poszerzają określony konstytucyjnie skład TK z 15 do 18 sędziów i z tego powodu te uchwały – wyjątkowo – mają charakter normatywny). Postanowienie o sygn. U 8/15 zapadło przy trzech zdaniach odrębnych. Prezentowały one opinię mniejszo ści (samo postanowienie zostało wydane w pełnym składzie TK), stanowiąc wyraz niezawisłości i niezależności sędziów TK. Po drugie, także w odniesieniu do oceny normatywnoś ci innych uchwał Sejmu trudno mówić o rozbieżności w orzecznictwie, zwłaszcza wydanym pod rządami obecnie obowiązu- jącej Konstytucji. Orzecznictwo podlegało ewolucji i wykazywało raczej pewne wahania niż poważne rozbieżności, a zostało usystematyzowane, zak tualizowane i doprecyzowane w peł- noskładowym postanowieniu o sygn. U 8/15 (por. zwłas zcza cz. II, pkt 3.1 i 3.2 uzasadnienia postanowienia). Postanowienie w niniejszej sprawie wykorzystuje ustalenia zawarte w tym orzeczeniu i nie zawiera żadnych nowych kry teriów oceny normatywności uchwał Sejmu. Po trzecie, jednolite jest także stanowisko doktryny, w której prezentowane są wy- łącznie poglądy przeciwne uznaniu aktów wyboru sędziów TK za akty normatywne podlega- jące kontroli Trybunału Konstytucyjnego (por. P. R adziewicz, Kontrola konstytucyjności uchwał Sejmu (uwagi na marginesie postanowienia TK w sprawie U 8/15) , „Państwo i Pra- wo” nr 7/2016, s. 51 i 64; B. Skwara, Glosa do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 stycznia 2016 r. (sygn. akt U 8/15) , „P rzegląd Sejmowy” nr 4/2016, s. 158; D. Knaga, Glosa do postanowienia TK z 7.01.2016 r ., U 8/15 (konstytucyjność uchwał Sejmu dotyczą- cych sędziów TK) , „Państwo i Prawo” nr 2/2018, s. 137). Przyznano to także w uzasadnieniu postanowienia (uwzględniającym dwie pierwsze pozycje literatury: por. cz. II, pkt 3, przedo- statni akapit uzasadnienia) – co podważyło stawianą w jego wcześniejszej części tezę o spor- nym charakterze tego zagadnienia. 4.4. Pojęcie „indywidualny” wybór sędziego TK przez S ejm w rozumieniu art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji (cz. II, pkt 4.2 i 4.4.2 uzasadnienia). 4.4 .1. W uzasadnieniu postanowienia zaprezentowano dwie (tożsame? alternatywne?) koncepcje wykładni pojęcia „indywidualny” wybór sędziego TK przez Sejm w rozumieniu art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 29 Po pierwsze, wyrażono aprobatę poglądu wnioskodaw cy, że „indywidualny charakter wyboru sędziego TK musi się przejawiać w dwóch płaszczyznach: 1) w procedurze podej- mowania uchwały w sprawie wyboru (tzn . muszą się odbyć głosowania odrębnie na każde ze zwalnianych stanowisk sędziowskich w Trybunale Konstytu cyjnym); 2) z treści uchwały w sprawie wyboru musi wynikać, że wybór był indywidualny, a nie łączny” (cz. II, pkt 4.2 uzasadnienia). Po drugie, przyjęt o założenie, że „przez wybór indywidualny rozumie się taki wybór, w którym każdy poseł może poprzeć tylko jednego kandydata lub nie poprzeć żadnego” (por. cz. II, pkt 4.4.2 uzasadnienia). 4.4.2. Ocenę trafności powyższych poglądów należałoby rozpocząć od p rzytoczenia art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w całości: „Trybunał Konstytucyjny składa się z 1 5 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą”. Z redakcji tego przepisu oraz jego miejsca w ustawie zasadniczej wyraźnie wynika, że jego celem nie było wskazanie szczegółowej metody wyboru sędzi ów TK, ani tym bardziej techniki głosowania czy przekładania wyników głosowania na tytuł lub tekst uchwały Sejmu. Podstawowe ratio legis art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji w zakresie relewantnym dla niniejszej sprawy stanowiło określenie organu up rawnionego do kreowania składu perso- nalnego Trybunału („przez Sejm”) oraz ogólnego trybu jego działania („wybieranych indywi- dualnie”). Pośrednio przepi s ten determinował jednak także charakter kadencji sędziego TK – jako określonej w czasie (9 lat) i niez ależnej od kadencji innych sędziów (w konsekwencji indywidualnego wyboru), nawet tych wybranych tego samego dnia. Jak wynika z dokumentacji prac KK ZN, sformułowania zawarte obecnie w art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji (przejęte bez zmian z art. 174 ust. 1 projektu jednolitego Konstytucji) rozumiano przede wszystkim jako zerwanie z dotychczasowymi zasadami wy- bierania sędziów TK, polegającymi na: – odnawianiu co cztery lata połowy składu TK (liczącego do 1997 r. dwunastu sę- dziów – por. art. 13 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz. U. Nr 22, poz. 98, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1985 r.; unormowania te od 2 8 listopada 1991 r. zostały oznaczone jako art. 15 ust. 1 i 4 ustawy o TK z 1985 r.); – kontynuowaniu kaden cji poprzednika przez sędziego wybranego na miejsce sędzie- go, który został odwołany lub zmarł przed upływem kadencji (por. art. 13 ust. 4 – a od 28 l i - stopada 1991 r. – art. 15 ust. 4 ustawy o TK z 1985 r.) oraz – co do zasady łącznym wyborze sędziów rozp oczynających kadencję w danym okre- sie (por. art. 25 ust. 2 zdanie pierwsze uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, M.P. Nr 26, poz. 185, ze zm.; dalej: regulamin Sejmu, w brzmieniu obowią zującym do 16 października 1997 r.: „Wybór członków Trybunału Konstytucyjnego odbywa się łącznie, chyba że Sejm postanowi ina- czej”). Chodziło więc ni e tylko o przyznanie poszczególnym sędziom TK odrębnych, dzie- więcioletnich kadencji, lecz również o likwid ację głosowania en bloc i związanego z tym de- terminowania znacznej liczby sędziów TK przez jeden skład Sejmu. O takich intencjach ustrojodawcy dobitni e świadczą następujące wypowiedzi podczas posiedzenia KK ZN 26 września 1995 r.: – ekspert KK ZN prof. Pi otr Winczorek: „Użyty w art. 174 ust. 1 zwrot «wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą» ozna- cza , że skład Trybunału Konstytucyjnego nie jest wybierany na określoną kadencję, tylko że każdy sędzia tego Trybunału jest wybierany oddzielnie. Nie głosuje się na listę sędziów, tylko oddzielnie na każdego z kandydatów. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego m ają swoje od- rębne, 9 - letnie kadencje. Natomiast nie może być mowy o kadencji całego składu Trybunału OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 30 Konst ytucyjnego ani o kadencji jego części, jak to ma miejsce obecnie. Takie rozwiązanie jest pewną nowością”; – prezes TK A. Zoll: „Uważam za bardzo ważn e to, żeby sędziowie ci [sędziowie TK] byli wybierani indywidualnie, a nie tak, jak jest teraz. Kadencja n ie powinna się kończyć jed- nocześnie dla połowy składu jak obecnie. Każdy sędzia Trybunału Konstytucyjnego powinien być wybierany indywidualnie na 9 la t. To prowadziłoby do wyboru co najwyżej jednego lub dwóch sędziów jednocześnie” (Biuletyn Komisji Konstyt ucyjnej Zgromadzenia Narodowego nr 25/1996, s. 12). W doktrynie pojęcie indywidualnego wyboru do składu Trybunału rozumiane jest przede wszystkim w t en sposób, że każdy kandydat musi otrzymać ustawowo określoną większość głosów, a nie jest dopuszczalne gł osowanie na listy kandydatów (np. L. Garlicki, uwagi do art. 194, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz , red. L. Garlicki, t. 4, Warsz awa 2005, s. 5; M. Zubik, Status prawny sędziego Trybunału Konstytucyjnego , Warszawa 2011, s. 83, A. Mączy ński, J. Podkowik, uwagi do art. 194, [w:] Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87 - 243 , red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 12, Legalis; B. Naleziński, uwagi do art. 194, [w:] Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej. Komentarz , red. P. Tuleja, Wa rszawa 2019, Lex). Zaznacza się równocześnie, że „o naruszeniu zasady indy- widualnego wyboru nie można natomiast mówić, gdy Sejm na jednym posiedzeniu dokonuje obsadzenia kilku zwalniających się stanowisk sędziowskich, o ile nad każdą kandydaturą przeprowad zane jest odrębne głosowanie” (A. Mączyński, J. Podkowik, op. cit. ). 4.4.3. Już prima facie jest oczywiste, że zaprezentowana w uzasadnieniu postanowie- nia koncepcja rozumienia „indywidualnego” wyboru sędziów TK abstrahuje od zakładanej od początku przez us trojodowcę i dostrzeganej w literaturze istoty art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Moim zdaniem, polega ona na tym, że w wypadku konieczności obsadzenia kilku mandatów sędziowskich, posłowie powinni mieć możliwość odrębnej i niezależnej oceny każ dego kandydata (tj. poparcia niektórych zgłoszonych osób i odmowy poparcia innych). Wyklucz one są więc wszystkie metody i techniki głosowania, które nakładają obowiązek jed- nolitego głosowania na dwóch lub więcej kandydatów (a więc zakładają w pewnym sensie związany charakter decyzji w odniesieniu do kilku osób). Głosowanie takie określa się w l iteraturze przedmiotu mianem głosowania łącznego ( en bloc ). W obecnym stanie prawnym wybór łączny jest zasadą na przykład w wypadku wy- boru sekretarzy Sejmu, członków Trybunału Stanu, członków Rady Polityki Pieniężnej i po- słów - członków Krajowej Rady Sądowni ctwa (por. art. 6 ust. 3 i art. 26 ust. 2 regulaminu Sejmu). Jego zewnętrznym przejawem jest przeprowadzenie jednego, wspólnego głosowania, którego rezultat odnosi s ię w takim samym stopniu do każdej wybranej osoby. Przykładami mogą być uchwały podjęte w a ktualnej kadencji Sejmu: – uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 listopada 2019 r. w sprawie wyboru sekretarzy Sejmu (niepublikowana w M. P.); – uchwał a Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 listopada 2019 r. w sprawie wy- boru Trybunału St anu (M. P. poz. 1137); – uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 listopada 2019 r. w sprawie wy- boru posłów członków Krajowej Rady Sądownictwa (M. P. poz. 1136; kadencja aktualnych członków Rady Polityki Pieniężnej powołanych przez Sejm upływa w 2022 r.). Nie należy tego mylić z sytuacją, kiedy oddzielnie poddawani głosowaniu kandydaci na kilka równorzędnych stanowisk w organie kolegialnym otrzymują tę samą liczbę głosów (sam fakt osiągnięcia takiego samego wyniku nie oznacza jeszcze, że głosowani e przebiegło w sposób łączny). 4.4.4. Moim zdaniem, tak rozumiane wymogi art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konsty- tucji mogą w praktyce być realizowane w różny sposób. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 31 Zgadzam się z wnioskodawcą, że modelem optymalnym w wypadku konieczności ob- sadzenia kilku wakatów w Trybunale Konstytucyjnym byłoby przeprowadzanie głosowania oddzielnie nad każdą kandydaturą i ujmowanie wyników każdego głosowania w oddzielnej uchwale. I ndywidualność wyboru sędziów TK jest wówczas bezdyskusyjna i już prima facie nie wymaga szc zegółowego badania, a odrębne podstawy prawne wyboru mogą okazać się także istotne w wypadku zaistnienia przeszkód dla złożenia ślubowania. Po wydaniu niniej- szego po stanowienia powinno to stać się zasadą kierunkową dla kolejnych wyborów sędziów TK (wskazan a byłaby jej kodyfikacja w regulaminie Sejmu). Uważam jednak, że w ramach zakreślonych przez art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Kon- stytucji mogą mieścić się także inne rozwiązania – pod warunkiem, że nie polegają one na łącznym wyborze sędziów TK w przedstawi onym wyżej rozumieniu. Jako przykład można wskazać zakwestionowaną w niniejszym postanowieniu uchwałę z 2010 r. (por. niżej). 4.5. Ocena zgodności uchwały z 2010 r. z art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konsty- tucji (cz. II pkt 4.4.2 uzasadnienia). 4.5.1. W uz asadnieniu postanowienia wskazano trzy argumenty za brakiem indywidu- alności kadencji sędziów TK S. Rymara, P. Tulei oraz M. Zubika: – technika głosowania za pomocą s ystemu elektronicznego, polegająca na tym, że po- słowie najpierw przez naciśnięcie przycisku wypowiadali się indywidualnie o każdym z kan- dydatów (udzielając mu poparcia lub nie), a następnie potwierdzali tak stworzoną osobistą (odrębną dla każdego posła) li stę kandydatów przez naciśnięcie innego przycisku (por. cz. II, pkt 4.3.6, pkt 4.4.1 i pkt 4.4.2 uzasadnienia); – tytuł uchwały: o „wyborze” sędziów TK (w liczbie pojedynczej), zamiast „o wybo- rach” sędziów TK (w liczbie mnogiej – por. cz. II, pkt 4.4.2 uza sadnienia); – łączne wskazanie w treści uchwały początku kadencji wszystkich wybranych sę- dz iów (cz. II, pkt 4.4.2 uzasadnienia). 4.5.2. Nie mam żadnych wątpliwości, że sędziowie, których dotyczy uchwała z 2010 r. (S. Rymar, P. Tuleja oraz M. Zubik), zostal i wybrani w sposób indywidualny w rozumieniu art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. P otwierdzają to wszystkie dostępne na stronach internetowych Sejmu materiały dokumentujące proces głosowania (w tym w szczególności Sprawozdanie Stenograficzne z 78. posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 26 listopada 2010 r., s. 276 - 277; dalej: stenogram oraz wyniki głosowania imiennego nr 108 podczas 78. posiedzenia Sejmu 26 listopada 2010 r.; dalej: wyniki – www.sejm.gov.pl). Zastosowana w tych wyborach technika głosowania była elektronicznym odpowiedni- kiem głosowania tradycyjnego, w którym n ajpierw wskazuje się wybranych kandydatów na liście (pierwszy przycisk – zielony, oznaczony znakiem +), a następnie głos wrzuca się do urny, co powoduje jego ostatec zność (drugi przycisk – biały – por. stenogram, op. cit. ). Druga faza oddawania głosów pole gała na zatwierdzeniu wcześniej dokonanego, autonomicznego wyboru i równocześnie zamykała też możliwość zmiany zdania co do wcześniej wyrażonej oceny (pozytywnej lub negatywnej) poszczególnych kandydatów. W żadnym wypadku nie ograniczała ona posłów pod wzg lędem możliwości odrębnej oceny każdej kandydatury – każdy poseł mógł poprzeć jednego, dwóch, trzech lub czterech kandydatów (bo tyle było wówczas mandatów do obsadz enia) albo też nie poprzeć żadnego (tak uczyniło wówczas trzech posłów – por. wyniki). Decy zja w sprawie danej kandydatury w żaden sposób nie determinowała decyzji w sprawie pozostałych kandydatur – poseł ani nie był zobowiązany do ich poparcia, ani do odr zucenia. Nie było też technicznej możliwości, aby na liście kandydatów zatwierdzanej ostate cznie białym przyciskiem znalazła się osoba, której dany poseł wcześniej nie wskazał. O fakcie indywidualnego wyboru sędziów TK dobitnie i jednoznacznie świadczą wy- n iki głosowania, które mają formę tabeli z nazwiskami kandydatów na sędziów TK w po- OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 32 rządku alfabetycznym w kolumnach i oddzielnymi decyzjami posłów co do każdej kandyda- tury (za/przeciw) w wierszach. Dodatkowo można wskazać, że każdy kandydat w tym głosowani u otrzymał inną licz- bę głosów. Wyniki pierwszej tury były następujące: P. Tuleja – 348 głosów, S. Rymar – 203 głosy, M. Zubik – 200 głosów, K. Pawłowicz – 140 głosów; A. Wróbel – 41 głosów. W dru- giej turze K. Pawłowicz otrzymała 142 głosy, a A. Wróbel – 35 głosów (por. stenogram, s. 277). W tym kontekście trzeba powtórzyć, że nawet gd yby niektórzy z nich otrzymali taką samą liczbę głosów w głosowaniu przeprowadzonym na powyższych zasadach, nadal byłby to wybór indywidualny. 4.5.3. Wobec powyższych okoliczno ści rozwiązania zastosowane w treści uchwały z 2010 r., wskazane w uzasadnieniu postanowienia jako dowód na niekonstytucyjność oma- wianego aktu, należy potraktować jedynie jako wyraz przekonania Sejmu, że w jednej uchwa- le można podsumować wyniki wyborów kil ku sędziów TK, którzy zostali wybrani podczas tego samego posiedzenia i których kadencja rozpoczyna się w tym samym dniu. Rozwiązanie to nie jest wprawdzie najszczęśliwsze (nie rekomendowałbym jego stosowania w przyszłości z powodów wskazanych wyżej), ale nie zmienia faktu, że sam wybór sędziów TK S. Rymara, P. Tulei oraz M. Zubika ni ewątpliwie nastąpił w sposób indywidualny, jak tego wymaga art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. Odnośnie do samego tytułu uchwały z 2010 r., to należy zwrócić uwagę, że zastoso- wane w niej sformułowanie „o wyborze sędziów TK” miało zapewne akcentowa ć fakt, że uchwała dotyczy czynności dokonanej (jednorazowego aktu stosowania prawa, polegającego na wykonaniu przez Sejm jego funkcji kreacyjnej). Alternatywnie proponowany w uzasad- nieniu postanowienia tytuł „o wyborach sędziów TK” (por. cz. II, pkt 4.4.2 uzasadnienia) mógłby sprawiać mylne wrażenie, że uchwała ma charakter prospektywny, generalny i abs- trakcyjny (zawiera na przykład jakiś regulamin wyborów sędziów TK obowiązują cy erga omnes ). Jeżeli zaś chodzi o wspólne określenie w uchwale z 2010 r. pocz ątku kadencji wybra- nych sędziów TK, to sformułowanie to nie może w żaden sposób wyłączać przesądzonej w art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji indywidualności kadencji sęd ziów TK. Z punktu widzenia logiki formalnej, ma ono takie same skutki, jakie mia łyby trzy oddzielne zdania, wyznaczające na ten sam dzień początek każdego z wybranych sędziów. W oczywisty sposób powodem takiej redakcji wskazanego elementu uchwały z 2010 r. było dążenie do zwięzłości tekstu. Nie chodziło o zamiar modyfikacji konstytucy jnych elementów statusu sędziego TK za pomocą aktu niższej rangi. Moim zdaniem, całkowicie chybiony jest argument podnoszony przez wnioskodawcę (a pominięty w uzasadnieniu post anowienia), że w wypadku głosowania na listę kandydatów nie wiadomo, która osoba wybrana na sędziego TK ma być następcą którego odchodzącego sędziego TK. Byłoby to istotne tylko wtedy, gdyby kadencje sędziów TK wybieranych pod- czas tego samego posiedzenia S ejmu się różniły pod względem długości lub skutków praw- nych. Miałoby to więc zna czenie na przykład, gdyby pod rządami obecnej Konstytucji utrzy- mana została zasada, że osoba wybrana na miejsce opróżnione przed końcem pełnej kadencji nie ma prawa do zasiadan ia w TK przez 8 (od 1997 r. – 9) lat, lecz kontynuuje mandat po- przednika (por. w spomniany już art. 13 ust. 4 – a od 28 listopada 1991 r. – art. 15 ust. 4 usta- wy o TK z 1985 r.), albo gdyby przepisy przewidywały wybór przez Sejm sędziów TK o szczególnym sta tusie (np. następców Prezesa i Wiceprezesa TK). Dopatrywanie się we wskazanych elementach uchwały z 2010 r. jakiegoś „drugiego dna”, mającego przełamywać fakt indywidualnego wyboru sędziów TK, jest sprzeczne z za- łożeniem racjonalności ustawodawcy. Taka my śl nie ma także potwierdzenia w dokumentacji procesu legislacyjnego – posłowie nie dyskutowali szczegółowo o tytule i treści uchwały z 2010 r., przyjmując zapewne implicite , że jej cele i zakres w świetle dotychczasowej ponad OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 33 dwudziestoletniej praktyki wyb ierania sędziów TK według zasad przewidzianych w obecnej Konstytucji są jasne. 4.5.4. Z podobnych powodów za zgodne z art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji uważam inne uchwały o wyborze sędziów TK, których prawidłowość została podważona w cz. II, pkt 4.5 uzasadnienia, tj.: – uchwałę z dnia 5 listopada 1997 r. (M. P. Nr 82, poz. 789), którą Sejm dokonał wy- boru sędziów Teresy Dębowskiej - Romanowskiej, Marka Henryka Safjana i Mariana Zdyba, – uchwałę z dnia 19 listopada 1997 r. (M. P. Nr 83, poz. 810), k tórą Sejm dokonał wyboru sędziów Wiesława Johanna, Biruty Lewaszkiewi cz - Petrykowskiej i Andrzeja Mą- czyńskiego, – uchwałę z dnia 13 listopada 2001 r. (M. P. Nr 42, poz. 672), którą Sejm dokonał wyboru sędziów Mariana Grzybowskiego, Marka Mazurkiewicza, Miro sława Wyrzykow- skiego i Bohdana Zdziennickiego, – uchwałę z dnia 27 pa ździernika 2006 r. (M. P. Nr 80, poz. 792), którą Sejm dokonał wyboru Marii Gintowt - Jankowicz, Wojciecha Hermelińskiego i Marka Kotlinowskiego. 4.6. Weryfikacja prawidłowości obsadzenia stanowisk sędziów TK przez organy polskie i międzynarodowe (cz. II, pkt 5 uzasadnienia). 4.6.1. Mój sprzeciw budzi zawarte w uzasadnieniu postanowienia stwierdzenie, że „Trybunał jest też zmuszony zasygnalizować, że nie tylko w prawie polskim, ale też w w iążą- cych Rzeczpospolitą Polską umowach międzynarodowych, w tym zarówn o traktatach inte- gracyjnych (TUE i TFUE), jak i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wol- ności, nie ma podstaw prawnych ani procedur umożliwiających trybunałom powołanym na i ch podstawie wzruszanie lub ocenianie procedury wyboru sędziów TK. Ko mpetencje przy- znane zarówno Europejskiemu Trybunałowi Praw Człowieka, jak i Trybunałowi Sprawiedli- wości Unii Europejskiej nie dotyczą w żadnym kontekście możliwości ingerowania w kształt ustroju państwa polskiego” (cz. II, pkt 5 uzasadnienia). Po pierwsze , nie bardzo rozumiem, dlaczego Trybunał uznał to zagadnienie za nie- zbędny element argumentacji uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania. Jeżeli miało służyć jako komentarz do bieżących spraw rozpoznawanych przez Europejski Trybunał Praw Człowie ka (dalej: ETPCz) lub Trybunał Sprawiedliwości UE (dalej: TSUE; na przykład wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. w sprawach C - 585/18, C - 624/18 i C - 625/18, dotyczą- cych Izby Dyscyplinarnej Są du Najwyższego), to należy zwrócić uwagę, że w obecnym stanie prawnym Trybunał Konstytucyjny nie jest stroną tego typu postępowań. Żaden przepis nie upoważnia Trybunału do zajmowania oficjalnego stanowiska w tych sprawach i abstrakcyj- nego wypowiadania się na temat kognicji sądów unijnych lub międzynarodowych (a zwłasz- cza w kategoriach „możliwości ingerowania w kształt ustroju państwa polskiego”). Po drugie, powyższe uwagi wydają mi się tym bardziej nieuprawnione, że do ETPCz wpłynęły co najmniej dwie spraw y przeciwko Polsce, dotyczące wydania orzeczeń przez sę- dziów TK, co d o których statusu prawnego skarżący mają wątpliwości, a którzy to sędziowie orzekają także w niniejszej sprawie. Pierwsza została wniesiona na kanwie skargi konstytu- cyjnej, której odmówio no nadania biegu na etapie wstępnej kontroli, i dotyczy trójki sędzió w TK (nr wpływu 10850/18, sprawy nie ma na liście spraw zakomunikowanych rządowi pol- skiemu w bazie HUDOC), druga – wniesiona przez spółkę Xero Flor sp. z. o.o., na tle posta- nowienia z 5 l ipca 2017 r. w sprawie o sygn. SK 8/16 – dotyczy jeszcze jednego sędz iego TK (skarga nr 4907/18, zakomunikowana rządowi polskiemu 2 września 2019 r.). Nie spekulując co do wyniku tych postępowań, warto przypomnieć, że ETPCz już w kilku sprawach uznawał, ż e może analizować postępowanie przed sądem konstytucyjnym z punktu wi dzenia konwencyjnych gwarancji rzetelnego procesu, zwłaszcza gdy wynik po- stępowania ma wpływ na sprawę cywilną (por. np. czas trwania postępowania przed sądem OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 34 konstytucyjnym – por. wyroki ETPCz z: 23 czerwca 1993 r. w sprawie Ruiz - Mateos przeciw- ko Hiszpani i, skarga nr 12952/87; 16 września 1996 r. w sprawie Gerhard Süßmann przeciw- ko Niemcom, skarga nr 20024/92; 8 stycznia 2004 r. w sprawie Voggenreiter przeciwko Niemcom, skarga nr 47169/99 ; 16 marca 2010 r. w sprawie Orsus i inni przeciwko Chorwa- cji, skarga nr 15766/03; jawność postępowania przed sądami konstytucyjnymi – por. wyrok Izby z 26 lipca 2011 r. w sprawie Juricic przeciwko Chorwacji, skarga nr 58222/09; stosowa- nie postanowień tymc zasowych przez sąd konstytucyjny – wyrok ETPCz z 13 stycznia 2011 r. w sprawie Kübler przeciwko Niemcom, skarga nr 32715/06). ETPCz wypowiadał się także na temat statusu sędziów TK – jako naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji uznał na przy- kład rozpatrywanie s kargi konstytucyjnej przez sędziego, który wcześniej był pełnomocni- ki em przeciwnika skarżącego (por. wyrok ETPCz z 15 lipca 2005 r. w sprawie Meznaric przeciwko Chorwacji, skarga nr 71615/01) albo ekspertem (por. wyrok ETPCz z 8 lutego 2007 r. w sprawie Sv arc i Kavnik przeciwko Słowenii, skarga nr 75617/01). Po trzecie, rel acje między prawem międzynarodowym i unijnym a prawem polskim były już wielokrotnie przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Nie można wyklu- czyć, że będzie to dotyczyło także zagad nienia możliwości oceny statusu sędziów TK przez ETPCz i TSUE (TK oce niał już m.in. wpływ pytań prejudycjalnych na zakres kognicji TK i sądów powszechnych – por. wyrok pełnego składu TK z 11 maja 2005 r., sygn. K 18/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 49, pkt 14 sentencji oraz cz. III, pkt 10 i 11 uzasadnienia). Prze- sądzanie tego w jakimkolwiek kierunku w uwagach na marginesie postanowienia o umorze- niu postępowania, bez wszechstronnego wyjaśnienia tej sprawy, jest więc zdecydowanie nie- wskazane. 4.6.2. Pewnym upro szczeniem wydaje mi się też stwierdzenie, że „Ostateczna weryfi- kacja wyboru [sędziów TK przez Sejm] następuje na etapie ślubowania wobec Prezydenta osoby wybranej do pełnienia funkcji sędziego Trybunału” (por. cz. II, pkt 5 uzasadnienia). Jako współsprawo zdawca wyroku o sygn. K 34/15 uważam, że ślubowanie sędziów TK ma cha rakter bardziej złożony (w pełni podtrzymuję w tym zakresie stanowisko Trybuna- łu Konstytucyjnego wyrażone we wspomnianym wyroku). Złożenie ślubowania przez osoby wybrane na sędziów TK jes t ostatnim etapem powoływania sędziów TK i warunkiem sine qua non pod jęcia przez nich obowiązków sędziowskich. Nie konwaliduje ono jednak w pełni uchybień Sejmu na wcześniejszych etapach procedury. Powoduje natomiast przejęcie odpo- wiedzialności prawnej i p olitycznej za zgodność z prawem obsadzenia stanowisk sędziów TK (a w konsekwencji: ukształtowania składów orzekających TK) przez przyjmującego od nich ślubowanie Prezydenta (por. w pełni aktualny w tym kontekście pozostaje pkt 2 mojego zda- nia odrębnego do wyroku z 16 marca 2017 r., sygn. Kp 1/17, OTK ZU A/2017, poz. 28). Z gadzam się natomiast, że w obecnym stanie prawnym nie ma żadnego innego me- chanizmu kontroli ważności wyboru sędziów TK. Należy w tym kontekście w szczególności przypomnieć, że Sąd Najwyżs zy odmawiał merytorycznego rozpoznania spraw o ustalenie istnienia pr awa do wykonywania mandatu sędziego TK (por. postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., sygn. akt I CSK 16/09, Lex nr 583720, wydane na skutek skargi kasacyjnej Lidii Ba- gińskiej). Postulaty odpowiedniej zmiany Konstytucji są dyskutowane publicznie. Jednym z n ajczęściej ocenianych pomysłów jest powierzenie kompetencji badania uchwał o wyborze sędziów TK Sądowi Najwyższemu (por. M. Florczak - Wątor, M. Pach, Co wymaga zmiany w procedurze wyboru s ędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce , „Państwo i Prawo” nr 5/201 8, s. 26). Z powyższych powodów uznałem za konieczne złożenie zdania odrębnego. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 35 Zdanie odrębne sędziego TK Piotra Pszczółkowskiego do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucy jnego z dnia 12 marca 2020 r., sygn. U 1/17 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) zgłaszam zdanie odrębne do uzasa dnienia postanowienia Trybunału Konstytucyj- nego z 12 marca 2020 r., sygn. U 1/17, w którym Trybunał umorzył postępowanie na podsta- wie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. Podzielam wyrażony jednogłośnie przez Trybunał pogląd o konieczności umorzenia postę powa nia w sprawie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W yrażam jednak sprzeciw : – po pierwsze – wobec sposobu procedowania przez Trybunał Konstytucyjny w tej sprawie. Niewydanie rozstrzygnięcia przez ponad trzy lata od dnia złożenia wniosku przez P rokuratora Generalnego (co nastąpiło 11 stycznia 2017 r.) , zatem przez jedną trzecią konsty- tucyjnej kadencji sędziów TK: Stanisława Rymara, Piotra Tulei i Marka Zubika, a także w trakcie trwania kadencji tych sędziów, oceniam jednoznacznie negatywnie . Brak ten skut- kował bądź nieorzekaniem, bądź wyłączeniem z orzekania tych sędziów. Decyzja o umorze- niu postępowania w niniejszej sprawie powinna zapaść w pełnym składzie TK niezwłocznie po wszczęciu postę powania w sprawie wniosku Prokuratora Generalnego oraz po winna po- przedzać rozpoznawanie jakichkolwiek innych spraw przez Trybunał Konstytucyjny od sty - cznia 2017 roku. – po drugie – wobec przyjętego przez Trybunał uzasadniania postanowienia o umo- rzeniu postępowania. Uzasadnienie to budzi szereg zastrzeżeń. Sama konstrukcja uzasadnie- nia jest metodologicznie niepoprawna – opierając się formalnie na wcześniejszym stanowisku Trybunału, wyrażonym w pełnym składzie w postanowieniu z 7 stycznia 2016 r., sygn. U 8/15 (OTK ZU A/2016, poz. 1), Trybunał umorzył postę powani e ze względu na niedopusz- czalność rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, lecz jednocześnie dodatkowo wypowiedział się co do sposobu wyboru sędziów TK. Uzasadnienie tylko w części wyjaśnia przyjętą podstawę orzecz enia o umorzeniu postę powania, w pozostałej cz ęści wykracza poza zakres rozstrzy- gnięcia o braku kognicji Trybunału do badania uchwał o wyborze sędziów TK, oraz opiera się na błędnej wykładni art. 194 ust. 1 Konstytucji, określającego między innymi warunki wybo- ru sędziów konstytucyjnych. Zdanie odręb ne do uzasadnienia postanowienia z 12 marca 2020 r. o sygn. U 1/17 uza- sadniam w sposób następujący: Po pierwsze, w uzasadnieniu jednogłośnie przyjętego przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia o umorzeniu p ostępowania brak odpowiedzi na pytanie dlaczeg o sprawa zaini- cjowana wnioskiem Prokuratora Generalnego 11 stycznia 2017 r. nie została rozpoznana przez ponad trzy lata. Ze względu na ekstraordynaryjne okoliczności i potencjalnie niezwykle ważkie skutki ewen tualnego orzeczenia TK, brak wyjaśnienia sposo bu procedowania i przy- czyn przewlekłości postępowania oceniam wysoce negatywnie. W tym kontekście istotne jest zaznaczenie, że pierwotnie do rozpoznania sprawy wy- znaczony został skład trzyosobowy, który zajmowa ł się nią w okresie od 11 stycznia 2017 r. do 3 grudnia 2019 r. (kiedy zarządzeniem Prezes TK skierowano sprawę do rozpoznania OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 36 w pełnym składzie). Tymczasem – stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.o.t.p.TK i wobec stanowiska wyrażonego przez pełny sk ład Trybunału Konstytucyjnego w postanowieniu o sygn. U 8/15 – w składzie trzyosobowym mogło zapaść jedynie orzeczenie o umorzeniu postę powania ze względu na brak kognicji TK do oceny konstytucyjności uchwał o wyborze sędziów TK. W zdaniu odrębnym do wyro ku TK z 9 marca 2016 r. (sygn. K 47/15, OTK ZU A/2018, poz. 31) zaznaczyłem, że w sytuacji kryzysu konstytucyjnego, z którym mamy do czynienia od października 2015 r., niezbędne jest wyjątkowo drobiazgowe przestrzeganie przez Trybunał wszelkich procedur i unikanie podejmowania rozstrzygnięć w trybie m ogą- cym budzić jakiekolwiek wątpliwości prawne. Niniejsza sprawa jest w ostatnim czasie kolej- ną, w której stanowisko to czuję się wręcz zobligowany przypomnieć (zob. zdanie odrębne sędziego TK Piotra Pszczółkows kiego do postanowienia TK z 28 stycznia 2020 r . o sygn. Kpt 1/20). Po drugie, w uzasadnieniu postanowienia z 12 marca 2020 r. o umorzeniu postępowa- nia Trybunał Konstytucyjny pominął rozważania co do skutków dla toczącego się postępo- wania upływu kadencji sędziów TK, których wyboru dotyczył wniosek Pr okuratora General- nego – co nastąpiło 3 grudnia 2019 r. Trybunał powinien był rozważyć, czy okoliczność ta mogła stanowić samodzielną przesłankę umorzenia postępowania z powodu jego zbędności i wyjaśnić jej pominięcie w wydanym postanowieniu. Po trzecie, kwestia kognicji Trybunału w zakresie oceny uchwał Sejmu o wyborze sę- dziów Trybunału Konstytucyjnego została szcz egółowo wyjaśniona w postanowieniu pełnego składu TK w sprawie o sygn. U 8/15. Stanowisko wyrażone wówczas w tej kwestii podzielam i uważam je za nadal aktualne. Uchwały o wyborze sędziów TK mają charakter uchwał nie- prawotwórczych, przez które Sejm realizu je funkcję kreacyjną. Jako takie nie są aktami nor- matywnymi i nie podlegają kognicji Trybunału. Umarzając postępowanie w niniejszej spra- wie TK także stwierdził, że „.(…) u chwała Sejmu z 26 listopada 2010 r. jest aktem kreacyj- nym o charakterze indywidualno - konkretnym. Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z dokona- nym w Konstytucji systemem podziału władzy, nie jest władny do oceny funkcji kreacyjnej Se jmu jako takiej. To powoduje, że Trybunał nie ma kompetencji w zakresie merytorycznej oceny konstytucyjności kwest ionowanego aktu, a postępowanie należało umorzyć”. Niezro- zumiałe jest zatem, z jakich w istocie powodów Trybunał rozbudował uzasadnienie takie j decyzji o elementy wykraczające poza zakres niezbędny do oceny istnienia własnej kognicji w tej konkretnej spraw ie, w szczególności wypowiedział się o skutkach wyroku TK z 3 grud- nia 2015 r., sygn. K 34/15 , czy odwołał się do uzasadnienia wyroku z 24 paźd ziernika 2017 r., sygn. K 1/17 . Po czwarte, za zbędne i nietrafne uważam rozważania i konkluzje o ,,naruszeniach Konstytucji w procesie wyboru sędziów podczas wydawania uchwały Sejmu z 26 listopada 2010 r.”. Nie podzielam zawartego w uzasadnieniu postanow ienia z 12 marca 2020 r. stanowi- ska Trybunału o sprzeczności z wymogiem wyboru indywidualnego, o którym mowa w art . 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji procedury wyboru sędziów TK : Stanisława Rymara, Piotra Tulei i Marka Zubika z dwóch powodów. Nie zgad zam się z przyjętą przez Trybunał kwalifikacją głosowania z 26 listopada 2010 r., jako ,,niedochowującego konstytu- cyjnego wymogu indywidualności wyboru”. Nawet gdyby tak jak Trybunał Konstytucyjny rozumieć ,,indywidualność wyboru” sę- dziów konstytucyjnych jako indywidulane głosowanie nad uchwałą o wyborze sędziego TK, OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 37 to konsekwencją takiego stanowiska byłby jedynie z akaz głosowania en bloc – na jedną listę, zakaz wyboru wszystkich sędziów w jednym głosowaniu, w którym każdy poseł oddawałby jeden (ten sam g łos) głos na więcej niż jednego kandydata. Głosowanie nad wyborem sę- dziów TK Stanisława Rymara, Piotra Tulei i Mar ka Zubika nie odbyło się w ten sposób – świadczy o tym liczba głosów oddanych na każdego kandydata osobno, czyli odpowiednio: 203, 348 i 200 g łosów. Każdy z wybranych sędziów TK otrzymał zatem ustawowo wymaga- ną większość głosów. Każdy z głosujących 380 posłów oddał zatem oddzielnie głos za każ- dym z kandydatów, w żadnym wypadku jeden głos (ten sam głos) nie dotyczył więcej niż jednego kandydata , dzięki czemu zachowany został indywidulany charakter głosowania. Jednak moim zdaniem T rybunał Konstytucyjny błędnie – wbrew art. 194 ust. 1 Kon- stytucji – utożsamił konstytucyjny wymóg indywidulanego wyboru sędziego TK przez Sejm na dziewięcioletnią kadenc ję, z indywidulanym charakterem głosowania nad przedstawionym kandydatem. Użyte w art. 194 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji wyrażenie ,,wybieranych indywidualnie” oznacza przyjęcie przez ustrojodawcę konstrukcji zindywidualizowanej ka- dencji sędziów konst ytucyjnych. Ratio przewidzianego w Konstytucji wyboru indywidualne- go to zabezpieczenie przed monopolizowaniem decyzji o wyborze wszystkich sędziów TK przez aktualną większość parlamentarną. Podobnie jak prof. Artur Ławniczak uważam, że zgodnie z art. 194 u st. 1 Konstytucji przy wyborze sędziów konstytucyjnych nie stosuje się schematu jednych , zbiorczych wyborów, spełniających klasyczne wymogi jedności czasu, miejsca i akcji. Jest wręcz przeciwnie, ponieważ skutkiem tej konstytucyjnej normy jest świa- dome odd zielenie od siebie procesu wyłaniania poszczególnych sędziów, obejmujących sta- nowiska w różnych latach, to nie można mówić o kadencji całego organu, a wyłącznie o ka- dencjach ludzi go współtworzących (por. red. M. Haczkowska. Konstytucja Rzeczypospolitej Po lskiej. Komentarz. Lexis Nexis 2014 ). Z treści art. 194 ust.1 Konstytucji wynika, że sę- dziów konstytucyjnych wybiera się indywidulanie, każdego na niezależną od pozostałych czternastu sędziów dziewięcioletnią kadencję. Innymi słowy sędziów konstytucyjnych Sejm wybiera indywidulanie na dziewięć lat, a nie wybiera jednocześnie całego składu Tr ybunału Konstytucyjnego, tak na przykład jak ma to obecnie miejsce w sytuacji wyborów sędziów - członków KRS. Przyjęta koncepcja indywidualizacji wyboru sędziego Trybuna łu oznacza, że kadencja biegnie odrębnie dla każdego sędziego, a obejmowanie urzędu prz ez sędziów jest rozproszone w czasie, zgodnie z chronologicznym zwalnianiem kolejnych stanowisk. Takie rozumienie charakteru indywidulanego wyboru sędziów konstytucyjnyc h pozostaje w związ- ku z celem, który ma realizować regulacja konstytucyjna. Przed wejśc iem w życie Konstytu- cji przepisy prawne określały ośmioletnią kadencję Trybunału, a jego skład był wymieniany w połowie co 4 lata. Konstytucja odeszła od wskazania kaden cji Trybunału, określiła nato- miast kadencję sędziów TK , aby uniezależnić polski sąd konstytucyjny od układów politycz- nych w Sejmie. Wobec powyższego za zbędne uważam opisanie w uzasadnieniu postanowienia z 12 marca 2020 r. okoliczności wyboru sędziów konst ytucyjnych w latach 1997 - 2019, a w konsekwencji uchwał Sejmu nieobjętych wnioskiem w sprawie niniejszej. Zaprezentowa- na w uzasadnieniu ocena uchwał o wyborze sędziów konstytucyjnych (z dnia 5 listopada 1997 r., z dnia 19 listopada 1997 r., z dnia 13 listop ada 2001 r., z dnia 27 października 2006 r. oraz z dnia 26 listopada 2010 r ) jest nie tylko zbędna, ale także nietrafna. Po piąte, nie podzielam rozważań Trybunału poczynionych ,,na marginesie” niniejszej sprawy, dotyczących ,,weryfikacji” wyboru sędzie go konstytucyjnego dokonywanej na etapie ślubowania wobec Prezydenta RP. Wymóg złożenia przez sędziego konstytucyjnego ślubo- wania wobec Prezydenta RP ma charakter ustawowy. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K 34/15 ślubow anie sędziego TK złożone wobec Prezy- denta RP TK nie stanowi wyłącznie pod niosłej uroczystości o charakterze symbolicznym. OTK ZU A/2020 U 1/17 poz. 11 38 Z przepisów Konstytucji nie wynika jednak, aby ślubowanie złożone przez sędziego TK wo- bec Prezydenta RP miało charakter „weryfikacji” dokonanego przez Sejm wyboru. Przypisy- wanie takiej cechy ślubowaniu sędzi ego TK składanego wobec Prezydenta RP nie znajduje uzasadnienia w konstytucyjnej regulacji wyboru sędziów TK. Zdanie odrębne sędziego TK Jarosława Wyrembaka do uzasadnienia postan owienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o sygn. akt U 1/17 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, zgłaszam zdanie odrębne do uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 marca 2020 roku o umorzeniu postępowania w sprawie o sygnaturze akt U 1/17. I. Uważam, że brak kognicji Trybunału Konstytucyjnego do badania u chwały Sejmu Rzeczypospolitej Polsk iej z 26 listopada 2010 roku w sprawie wyboru Sędziów Trybunału Konstytucyjnego był bardzo oczywisty – i to od chwili złożenia przez Prokuratora Generalne- go wniosku inicjującego postępowanie (z 11 stycznia 2017 roku). Ten że brak kognicji został przez Trybu nał trafnie zidentyfikowany. Nastąpiło to jednakże dopiero po upływie przeszło trzech lat, mimo że sprawa dotyczyła statusu trzech Sędziów TK, a zatem – domagała się możliwie pilnego rozstrzygnięcia, zwłaszcza wobec zgodn ości stanowisk przedstawionych w sp rawie przez uczestników postępowania, to jest: przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oraz przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Jeżeli ewentualnie w toku rozpoznawania sprawy ujawniły się jakieś ważne okoliczności warunkujące czas rozpoznawania sprawy, zasług iwały one na krótkie chociaż omówienie w treści postanowienia TK, zwłaszcza że: – sprawa została skierowana do rozpoznania przez pełny skład Trybunału dopiero za- rządzeniem Prezes TK z 3 grudnia 2019 roku, – w związku z wnioskiem Prokuratora Generalnego je den z Sędziów Trybunału nie uczestniczył w orzekaniu przez znaczącą część kadencji. II. Uważam, że uzasadnienie każdego orzeczenia Trybunału powinno koncentrować się na racjach, które determinują kształt wydawanego orzeczenia – i zasadniczo do nich się o graniczać. Tymczasem uzasadnienie powołanego na wstępie postanowienia dotyka wielu kwestii, które – według mojego przekonania – nie mogły być badane, ani rozstrzygane, w toku postępowania zainicjowa nego wnioskiem Prokuratora Generalnego. Mając na uwadze przedstawione racje, zdecydowałem o zgłoszeniu zdania odrębnego do uzasadnienia powołanego na wstępie postanowienia.