DDK-10/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW MAŁGORZATA KRASNODĘBSKA-TOMKIEL DDK-61-4/11/AH Warszawa, dn. 22 grudnia 2011 r. DECYZJA nr DDK 10 /2011 I Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania przez Vectra S.A. z siedzibą w Gdyni praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, iż Vectra S.A. stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającą na obciążaniu konsumentów kosztami instalacji urządzeń abonenckich (np. dekoder, modem) umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, co może naruszać art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów, po zobowiązaniu się przez Vectra S.A. do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Vectra S.A. obowiązek wykonania, w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, zobowiązania do: 1. zaprzestania obciążania konsumentów kosztami instalacji urządzeń abonenckich (np. dekoder, modem) umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych, w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa; 2. wprowadzenia do wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa stosowanego przez Vectra S.A. informacji, iż w związku z odstąpieniem przez konsumenta od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, Vectra S.A. nie obciąża konsumenta kosztami instalacji urządzeń abonenckich (np. dekoder, modem) umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych. II Na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez Vectra S.A z siedzibą w Gdyni, w toku którego zostało uprawdopodobnione, na podstawie okoliczności sprawy, iż Vectra S.A. stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w pkt I sentencji decyzji, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Vectra S.A. obowiązek złożenia w terminie 45 dni od dnia 2 uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o realizacji zobowiązania, o którym mowa w pkt I sentencji decyzji, poprzez przedstawienie Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. uchwały lub innego aktu wewnętrznego właściwego organu Vectra S.A. w przedmiocie zaprzestania stosowania działań polegających na obciążaniu konsumentów kosztami instalacji urządzeń abonenckich (np. dekoder, modem) umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych, w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa; 2. zmienionego wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa stosowanego przez Vectra S.A. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął w dniu 1 grudnia 2010 r. na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm., dalej: „uokik”) postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania Vectra S.A. z siedziba w Gdyni, dalej: „Vectra” lub „Spółka”, w zakresie zawierania na odległość/poza lokalem przedsiębiorstwa umów o korzystanie z publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych oraz z usługi dostępu do programów telewizji cyfrowej, mogą stanowić naruszenie przepisów, uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 uokik lub naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów, uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu wezwał Spółkę w zawiadomieniu z dnia 1 grudnia 2010 r. oraz w piśmie z dnia 11 lutego 2011 r. do przekazania szczegółowych informacji oraz dokumentów niezbędnych do dokonania ustaleń stanu faktycznego sprawy. Spółka przekazała żądane informacje, wyjaśnienia i dokumenty w pismach z dnia 7 stycznia 2011 r. oraz z dnia 28 lutego 2011 r. Vectra wyjaśniła m.in., że w przypadku zawarcia z konsumentem umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych poza lokalem przedsiębiorstwa dopuszcza możliwość odstąpienia przez konsumenta od tej umowy w terminie 10 dni od zawarcia umowy, bez względu na to, czy usługa została udostępniona czy nie. W przypadku odstąpienia konsumenta od umowy Spółka nie zgłasza roszczeń wobec konsumentów za wyjątkiem roszczeń związanych z instalacją urządzenia abonenckiego (dekodera, modemu itp.). W dniu 9 maja 2011 r. Prezes UOKiK postanowił o zamknięciu postępowania wyjaśniającego. W dniu 22 lipca 2011 r. Prezes Urzędu postanowił o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania przez Vectra praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na obciążaniu konsumentów kosztami instalacji urządzeń umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych, w przypadku odstąpienia przez nich od umowy 3 o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, co może naruszać art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm., dalej: „uonpk”), oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 oraz art. 73 ust. 1 i 2 pkt 2 uokik, Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w ww. postępowaniu dokumenty zgromadzone w trakcie postępowania wyjaśniającego (sygn. akt DDK-405-32/10/AH). W piśmie z dnia 30 sierpnia 2011 r. Spółka wniosła o wydanie w niniejszej sprawie decyzji na podstawie art. 28 uokik, mając na uwadze, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy uprawdopodabnia możliwość obciążania konsumentów przez Spółkę kosztami instalacji urządzenia abonenckiego w sytuacji, gdy dokonali oni skutecznego odstąpienia od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. W piśmie z dnia 16 listopada 2011 r. Spółka zobowiązała się do podjęcia i zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia stosowania praktyk mogących naruszać zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 uokik w ten sposób, że Vectra S.A. zobowiązała się do: - zaprzestania obciążania konsumentów kosztami instalacji urządzeń abonenckich umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa; - podjęcia przez właściwy organ Vectra S.A. uchwały w przedmiocie zaprzestania obciążania konsumentów kosztami instalacji urządzeń abonenckich umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa; - wprowadzenia do wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa stosowanego przez Vectra S.A. informacji, iż w związku z odstąpieniem przez konsumenta od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, Vectra S.A. nie obciąża konsumenta kosztami instalacji urządzeń abonenckich umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych; - podjęcia przez właściwy organ Vectra S.A. uchwały w przedmiocie wprowadzenia do wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa stosowanego przez Vectra S.A. informacji, iż w związku z odstąpieniem przez konsumenta od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, Vectra S.A. nie obciąża konsumenta kosztami instalacji urządzeń abonenckich umożliwiających korzystanie z usług telekomunikacyjnych. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 k.p.a., Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie, wyznaczając 7-dniowy termin na zapoznanie się z aktami sprawy. 4 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje. Vectra S.A. prowadzi na obszarze całego kraju działalność gospodarczą polegającą m.in. na świadczeniu usług telekomunikacyjnych. Spółka zawiera z konsumentami m.in. umowy o świadczeniu usług telekomunikacyjnych poza lokalem przedsiębiorstwa. Konsumenci mogą złożyć w ten sposób zamówienie na świadczenie zarówno poszczególnych usług lub ich pakietów, świadczonych przez Spółkę zgodnie aktualną ofertą handlową, dostępną na danym obszarze. Usługami tymi są: usługa telewizji analogowej i cyfrowej, usługa dostępu do Internetu, usługa telefoniczna, internet mobilny. Ponadto, Spółka łączy poszczególne usługi w tzw. „paczki usług” i w tej formie usługi te są najczęściej świadczone konsumentom. Postanowienie § 4 wzoru umowy/aneksu do umowy stosowanego przez Vectra zawiera klauzulę o możliwości odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni w przypadku zawarcia umowy poza lokalem przedsiębiorstwa. Jednocześnie, w toku postępowania, Vectra przyznała, że w przypadku odstąpienia konsumenta od umowy Spółka nie zgłasza roszczeń wobec konsumenta za wyjątkiem roszczeń związanych z instalacją urządzenia abonenckiego (dekodera, modemu itp.). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje. Podstawą do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publiczny. Stwierdzenie zagrożenia interesu publicznego pozwala na realizację celu ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 uokik, którym jest m.in. ochrona interesów konsumentów. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publiczny, gdyż wiąże się z ochroną praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy mogli być narażeni na negatywne skutki praktyk stosowanych przez Spółkę. Interes publiczny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. I Ocena działań Vectra S.A. w aspekcie zarzutu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 uokik stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 2 uokik przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 uokik). 5 W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest wykazanie, iż spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: A) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy B) działanie to jest bezprawne C) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 uokik, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 uokik, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 uokik, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Zgodnie z powyższą regulacją Prezes Urzędu może wydać decyzję zobowiązującą, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki: i) w trakcie postępowania administracyjnego uprawdopodobniono, że przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów oraz ii) przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. Uprawdopodobnienie w omawianym przypadku oznacza, że Prezes Urzędu odstępuje od udowodnienia określonych faktów na rzecz uprawdopodobnienia - "na podstawie okoliczności sprawy", "informacji zawartych w zawiadomieniu" "lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania" 1 . Zgodnie z poglądami doktryny 2 , uprawdopodobnieniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów może być sam fakt zobowiązania się przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom. Ad A) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 uokik pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, c) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (trzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt 1 uokik [lit. c)] znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji). Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, 1 K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , LEX, 2008. 2 C. Banasiński, E. Piontek, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz . Warszawa 2009 r. 6 osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). Vectra S.A. jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000089460, prowadzącą działalność gospodarczą polegającą m.in. na świadczeniu usług telekomunikacyjnych. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym Spółka przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ad B) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy. Zgodnie z art. 2 ust. 3 uonpk, w razie odstąpienia od umowy umowa jest uważana za niezawartą, a konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań. To, co strony świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Jeżeli konsument dokonał jakichkolwiek przedpłat, należą się od nich odsetki ustawowe od daty dokonania przedpłaty. Przepis powyższy stanowi implementację art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady z dnia 20 grudnia 1985 r. nr 85/577/WE w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa, zgodnie z którym dokonanie zawiadomienia o odstąpieniu od umowy zwalnia konsumenta od jakichkolwiek zobowiązań wynikających z umowy. Jednocześnie dyrektywa w art. 7 pozostawia ustawodawstwu krajowemu swobodę w unormowaniu skutków takiego odstąpienia, w szczególności w zakresie zwrotu zapłaty za otrzymane towary lub świadczone usługi oraz zwrotu otrzymanych towarów. Polski ustawodawca przyjął założenie możliwie pełnej restitutio ad integrum (tj. przywrócenia stanu pierwotnego) co do wzajemnych świadczeń stron. Jedyna dopuszczalna modyfikacja dotyczy przedmiotu świadczenia, jeśli wymagał on koniecznych działań objętych pojęciem zwykłego zarządu. Konsument musi liczyć się z możliwością zwrotu świadczenia i to ogranicza jego możliwości czynienia zmian w zakresie przedmiotu świadczenia do czynności zwykłego zarządu. W świetle stanu faktycznego ustalonego w przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż Vectra zawiera z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Mając na uwadze powyższe, działania Vectra 7 będące przedmiotem niniejszego postępowania podlegają reżimowi ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. W związku z tym należy rozważyć, czy wynikający z art. 2 ust. 3 uonpk obowiązek zwrotu w stanie niezmienionym tego, co strony świadczyły, w połączeniu ze zwolnieniem konsumenta z wszelkich zobowiązań wynikających z zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, uprawnia przedsiębiorcę do obciążenia konsumenta kosztami instalacji urządzenia abonenckiego (np. modemu, dekodera) umożliwiającego korzystanie z usług telekomunikacyjnych na podstawie zawartej umowy. Uprawnienia konsumenta, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, określa art. 2 uonpk. Konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie, w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Ponadto, nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne). Zatem, wolą ustawodawcy było umożliwienie konsumentowi zakończenia stosunku obligacyjnego z tym skutkiem, iż jest on zwolniony od odpowiedzialności za jakiekolwiek zobowiązania. Jedynym obowiązkiem nałożonym na strony jest obowiązek zwrotu tego, co sobie wzajemnie świadczyły w stanie niezmienionym. Uprawnienie to zapewnia konsumentom możliwość ponownego przeanalizowania warunków zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa umowy oraz odstąpienia od niej po namyśle, pod nieobecność przedsiębiorcy oraz ze skutkiem polegającym na zwolnieniu z wszelkich zobowiązań. Wykonanie przez konsumenta prawa odstąpienia od umowy w każdym przypadku pociąga za sobą skutek ex tunc (tj. z mocą wsteczną), w postaci wygaśnięcia umowy, która uważana jest za niezawartą. Jak podnosi się w doktrynie, pomimo iż z literalnego brzmienia art. 2 ust. 3 uonpk wynika zwolnienie z wszelkich zobowiązań tylko konsumentów, niemniej nie ulega wątpliwości, że skutki wygaśnięcia umowy wskutek wykonania przez konsumenta prawa odstąpienia są takie same dla przedsiębiorcy. 3. Analiza treści art. 2 ust, 3 uonpk jednoznacznie wskazuje, że w przypadku realizacji przez konsumenta uprawnienia do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa zostaje on zwolniony z wszelkich zobowiązań, za wyjątkiem obowiązku zwrotu świadczenia, tj. uzyskanej rzeczy w stanie niezmienionym. Z powyższej regulacji w żaden sposób nie wynika, żeby przedsiębiorca mógł żądać od konsumenta, korzystającego z przysługującego mu prawa do odstąpienia od umowy, zwrotu kosztów wykonania podłączenia lub instalacji urządzenia abonenckiego umożliwiającego świadczenie usług telekomunikacyjnych. Konsument jest jedynie zobligowany do zwrotu ww. urządzeń służących do korzystania z usług telekomunikacyjnych (dekoder, modem), otrzymanych od przedsiębiorcy w związku z zawarciem umowy; nie może go natomiast obciążać zobowiązanie z tytułu kosztów instalacji urządzenia abonenckiego czy aktywacji zamówionych usług. Z tych zobowiązań w przypadku odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa konsument jest zwolniony. 3 W. Kocot , Nowe zasady zawierania i wykonywania umów z udziałem konsumentów, cz. I, w : Przegląd Prawa Handlowego nr 1/11/2000, s. 47. 8 Za powyższym poglądem przemawia również analiza porównawcza art. 2 ust. 3 uonpk oraz art. 395 § 2 k.c., dotyczącego skutków umownego odstąpienia od umowy, zgodnie z którym w razie wykonania prawa odstąpienia umowa uważana jest za niezawartą. To, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Przewidziane przez ustawodawcę skutki odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa oraz umownego prawa do odstąpienia od umowy są zbliżone. Niemniej, występują pomiędzy nimi dwie istotne różnice. I tak, wprawdzie w obu przypadkach umowa uważana jest za niezawartą, jednak w razie odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa dochodzi do zwolnienia konsumenta z wszelkich zobowiązań - co nie ma miejsca w przypadku umownego prawa odstąpienia. Ponadto, ww. przepisy przewidują obowiązek zwrotu tego, co strony już świadczyły, lecz w art. 395 § 2 k.c. obok zwrotu świadczenia ustawodawca przewidział dodatkowo obowiązek zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia za świadczone usługi oraz korzystanie z rzeczy. Przeniesienie powyższych rozważań na grunt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, iż w przypadku skutecznego odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, której przedmiotem jest świadczenie usług telekomunikacyjnych, konsument jest zwolniony z wszelkich zobowiązań względem przedsiębiorcy, w tym z obowiązku uiszczenia różnego rodzaju opłat instalacyjnych, aktywacyjnych itp. W przypadku, gdy konsument już wcześniej dokonał płatności z tego tytułu, przedsiębiorca powinien je zwrócić w wysokości nominalnej (bez dokonywania jakichkolwiek potrąceń). Jak zostało wykazane powyżej, uprawnienie do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa przysługuje konsumentowi z mocy prawa i nie może być przez Vectra w żaden sposób ograniczane ani modyfikowane na niekorzyść konsumenta. Innymi słowy, obciążanie konsumentów kosztami instalacji urządzenia abonenckiego (np. dekoder, modem) umożliwiającego korzystanie z usług telekomunikacyjnych w przypadku odstąpienia przez nich od umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, może mieć charakter bezprawny. Mając na uwadze okoliczności sprawy należy uznać za uprawdopodobnione, że opisana w pkt. I sentencji niniejszej decyzji praktyka Spółki stanowi działanie bezprawne w świetle art. 2 pkt 3 uonpk. Ad C) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko 9 jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów” (wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów lub gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość, chociażby tylko potencjalna, wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z zagrożeniem naruszenia praw znacznej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów – potencjalnych abonentów Spółki, którzy mogli skorzystać z uprawnienia do odstąpienia od zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych i mogli zostać obciążeni kosztami instalacji urządzenia abonenckiego umożliwiającego korzystanie z usług telekomunikacyjnych. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny a nie faktyczny, zatem uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. 4 Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniającym konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Z przedstawionych powyżej rozważań znajdujących potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze przedmiotu wynika, że okoliczność faktycznego naruszenia dokonana w indywidualnych przypadkach nie jest czynnikiem decydującym dla oceny, czy dane działanie godziło w zbiorowy interes konsumentów. Oczywistym jest, iż działania podejmowane przez Prezesa Urzędu w ramach postępowania w spawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w związku z ochroną interesu publicznego nie dotyczą sytuacji pojedynczych konsumentów, lecz zaburzeń na rynku, w rozumieniu negatywnych zjawisk charakteryzujących jego funkcjonowanie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2006 r., sygn. VI ACa 196/06). Podejmowane przez Prezesa Urzędu działania mają przeciwdziałać tak rozumianym dysfunkcjom rynkowym także poprzez kształtowanie właściwych postaw rynkowych, wyznaczając wymagane i oczekiwane standardy zachowań uczestników rynku. 4 M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy 2004/17/791 10 Mając powyższe na względzie należy uznać za uprawdopodobnione, że opisana w pkt. I sentencji niniejszej decyzji praktyka Spółki godzi w zbiorowe interesy konsumentów. II Rozstrzygnięcie w pkt I sentencji decyzji. Nałożenie obowiązku wykonania zobowiązań. Określenie terminu wykonania zobowiązań. Na podstawie art. 28 ust. 1 uokik, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Ponadto, na podstawie art. 28 ust. 2 uokik Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań przy wydaniu decyzji nakładającej obowiązek wykonania zobowiązań przyjętych przez przedsiębiorcę. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji decyzji. III Rozstrzygnięcie w pkt II sentencji decyzji. Obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z art. 28 ust. 3 uokik Prezes Urzędu, wydając decyzję nakładającą obowiązek wykonania zobowiązań przyjętych przez przedsiębiorcę, nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z tym Prezes Urzędu nałożył na Vectra S.A. obowiązek złożenia w terminie 45 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania poprzez przedstawienie Prezesowi Urzędu pisemnych dowodów potwierdzających wykonanie zobowiązania. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 uokik w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu. Z up. PREZESA Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów DYREKTOR Departamentu Polityki Konsumenckiej Monika Stec Otrzymują: 1. Vectra S.A. Aleja Zwycięstwa 253 81-525 Gdynia 2. a/a