DOZIK-16/2021

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW TOMASZ CHRÓSTNY tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov.pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa D OZIK - 2.61.9.2014 .MSN Warszawa, dn. 30 grudnia 20 21 r. DECYZJA nr DOZIK - 16 /20 21 I. Na podstawie art. 2 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 171 poz. 1206 , z 2008 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ) w związku z art. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 945) oraz w związku z art. 7 ustawy z dnia 16 października 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1634) , po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko ING Bank owi Śląski emu Spółce Akcyjnej z siedzibą w Katowicach, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszając ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , działanie ING Bank u Śląski ego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach polegające na niedostarczaniu konsumentom informacji o m ożliwości oraz zasadach dokonywania za pomocą kart płatniczych tzw. transakcji zbliżeniowych , w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji , w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej , co narusza art. 27 pkt 2 lit. a w zw iązku z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych ( Dz.U. z 2021 r. poz. 1907 , 1814 ) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, i nakazuje zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 2 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 171 poz. 1206 , z 200 8 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ) w związku z art. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 945) oraz w związku z art. 7 ustawy z dnia 16 października 201 5 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1634), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko ING Bank owi Śląski emu Spółce Akcyjnej z siedzibą w Katowicach, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszając ą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji 2 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa i konsumen tów, działanie ING Bank u Śląski ego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach polegające na niedostarczaniu konsumentom informacji o limitach wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą kart płatniczych umożliwiających dokonanie transakcji zbli żeniowych , w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji , w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej , co narusza art. 27 pkt 2 lit. f w zw iązku z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych ( Dz. U. z 20 21 r. poz. 1907 , 1814 ) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów , i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 4 sierpnia 2019 r. I I I . Na podstawie art. 2 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 17 1 poz. 1206 , z 2008 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ) w związku z art. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 945) oraz w związku z art. 7 ustawy z dnia 16 października 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1634), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów przeciw ko ING Bank owi Śląski emu Spółce Akcyjnej z siedzibą w Katowicach , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznaje za praktyk ę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działanie ING Bank u Śląski ego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach polegające na wywodzeniu skutków prawnych dla konsumentów ze wzorca umowy o nazwie Komunikat dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych , tj. stosowaniu w swojej praktyce zawartych w nim postanowień, niedostarczanego konsumentom przed zawarciem umowy o kartę płatn iczą lub w czasie trwania tego stosunku umownego, co narusza art. 384 § 1 i art. 384 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, 2320 , z 2021 r. poz. 1509 ) oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, i nakazu je zaniechanie jej stosowania . I V . Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencj i i konsumentów ( Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 171 poz. 1206 , z 2008 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ) w zw iązku z art. 3 usta wy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 945) oraz w związku z art. 7 ustawy z dnia 16 października 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkure ncji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1634) , po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów przeciwko ING Bank owi Śląski emu Spółce Akcyjnej z siedzibą w Kat owicach , Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów umarza postępowanie w sprawie działania ING Banku Śląskiego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach polegające go na dokonywaniu w trakcie obowiązywania umów o kartę płatniczą wymiany - będących przed miotem tych umów - kart płatniczych niewyposażonych w funkcję umożliwiającą dokonywanie tzw. transakcji zbliżeniowych na karty płatnicze 3 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa posiadające tę funkcję bez dokonania zmiany treści tych umów, co mogło stanowić czyn nieuczciwej konkurencji w rozumien iu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ( Dz. U. z 2020 r. poz. 1913 , z 2021 r. poz. 1655 ) oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 usta wy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 171 poz. 1206 , z 2008 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ) w związku z art. 3 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 945) w związku z art. 7 ustawy z dnia 16 października 2015 r. o zmi anie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1634) w zw ią zku z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 ) or az w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanawia obciąż yć ING Bank Śląski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Katowicach kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów w zakresie stwierdzonych praktyk opisan ych w pkt. I - III niniejszej decyzji w kwocie 1 36 zł (słownie: sto trzydzieści sześć złotych) oraz zobowiązuje ING Bank Śląski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Katowicach d o zwrotu tych kosztów Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( dalej: Prezes UOKiK, Prezes Urzędu ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające ( sygn. akt DDK - 405 - 48/11 ) mające na celu wstępne ustalenie, czy działania banków związane z oferowaniem konsumentom kart płatniczych posiadających funkcję PayPass (tzw. kart zbliż eniowych) naruszają obowiązujące przepisy, co uzasadniałoby wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów lub podjęcie działań przewidzianych w odrębnych ustawach. Przedmiotowe postępowanie swoim zakresem o bjęło również działalność ING Banku Śląskiego Spółki Akcyjnej z siedzibą w Katowicach ( dalej: Bank). W trakcie przedmiotowego postępowania zbadano treść wzorców umów stosowanych przez Bank oraz sposób i zasady wprowadzania na rynek kart płatniczych wyposaż onych w funkcję umożliwiającą dokonywanie tzw. transakcji zbliżeniowych. Analiza przedłożonych wyjaśnień i dokumentów wykazała, że Bank może dopuszczać się działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym, post anowieniem z dnia 9 lipca 2014 r., Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez Bank praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów dotyczących nieprawidłowego przekazywania konsumentów informacji o możliwoś ciach i zasadach dokonywani a za pomocą kart transakcji zbliżeniowych. Postanowieniem o wszczęciu przedmiotowego postępowania Prezes Urzędu na podstawie art. 123 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego ( w wersji mającej zastosowanie w niniejsze j sprawie tj . : Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996, 1579 i 2138 ; dalej: kpa) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 4 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa ( w wersji mającej zastosowanie w niniejszej sprawie tj . : Dz. U. z 2007 r. Nr 50 poz. 331 , Nr 99 poz. 660 , Nr 171 poz. 1206 , z 2008 r. Nr 157 poz. 976, Nr 223 poz. 1458, Nr 227 poz. 1505 , z 2009 r. Nr 18 poz. 97, Nr 157 poz. 1241 , z 2011 r. Nr 34 poz. 173 ; dalej: uokik ) zaliczył w poczet dowodów w przedmiotowym postępowaniu materia ł dowodowy zebrany w trakcie postępowania wyjaśniającego ( DDK - 405 - 48/11/PM) w zakresie dotyczącym działalności Banku. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Bank przekazał wzorce będące przedmiotem tego wezwania. Jednocześnie Bank w pisma ch z dnia 25 lipca 20 1 4 r. i 28 sierpnia 2014 r. ustosunkował się do postawionych zarzutów, podnosząc, że: - we wzorcach o umowę o kartę płatniczą Bank zamieścił postanowienie - § 46 Regulaminu świadczenia przez ING Bank Śląski usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych (dalej: Regulamin) przewidujące możliwość wydania w miejsce dotychczasowej, karty z nową funkcjonalnością, co uprawnia go do wydania takiej k arty bez konieczności zmiany umowy; - B ank wskazał, że Komunikat dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dl a osób fizycznych (dalej: Komunikat) nie stanowi elementu umowy o kartę płatniczą , a tym samy m Bank nie wywodzi z niego żadnych skutków w zakresie praw i obowiązków posiadacza karty. Sam Komunikat miał mieć, w zamiarze Banku, charakter techniczny, dodatkow y, informacyjny i wyjaśniający postanowienia Regulaminu. Niezależnie od tego Bank poinformował, że rozpoczął analizę zmierzając ą do weryfikacji postanowień Komunikatu w celu przeniesienia ich do wzorców umów i pozostawienia w nim wyłącznie treści o ch arakterze informacyjnym; - Bank podniósł, że klienci są odpowiednio informowani o limitach wydatków dla transakcji płatniczych i zasadach działania kart zbliżeniowych. Bank przedstawił także w jaki sposób informuje konsumentów o limitach wydatków oraz o mo żliwościach i zasadach dokonywania kartami transakcji zbliżeniowych. - mając powyższe na względzie Bank wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o wydanie decyzji zobowiązującej, o której mowa w art. 28 uokik . W piśmie z dnia 28 sierpnia 201 4 r. Bank zobowiązał się do dokonania analizy Komunikatu z punktu widzenia regulacji praw i obowiązków konsumentów, zawierających umowę o kartę płatniczą i usunięcia z Komunikatu części postanowień i wprowadzeni a ich do wzorca umowy o kartę płatniczą do rachunku lub Regulaminu . Następnie Bank doprecyzował jakie postanowienia jest gotów przenieść do Umowy lub Regulaminu. W piśmie z dnia 29 stycznia 2015 r. Bank zobowiązał się do przeprowadzenia akcji informacyjnej na temat funkc jonalności kart płatniczych posiadających funkcje płatności zbliżeniowej (w tym o możliwości wyłączenia tej funkcji) wśród klientów Banku, którzy otrzymali taką kartę na skutek wymiany oraz poinformował o dokonaniu kolejnej analizy prawnej Komunikatu , a w p iśmie z dnia 10 czerwca 2015 r. po wiadomił, że przygotował informację dla klientów dotyczącą zasad i warunków dokonywania transakcji zbliżeniowych . W toku postępowania Bank przeniósł część postanowień z Komunikatu do u mowy lub Regulaminu. Sukcesywnie rea lizował zobowiązanie , które na siebie przyjął. Wskazał także , że Komunikat ma charakter informacyjny. Od niektórych z wprowadzonych zmian następnie Bank odstąpił. 5 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa W piśmie z dnia 26 lipca 2021 r. Bank przedstawił stanowisko, zgodnie z którym nie stosuje p raktyk wcześniej kwestionowanych pr z ez Prezesa UOKiK, jak również biorąc pod uwagę zmianę otoczenia prawnego i uwarunkowań na rynku, na którym karty z funkcjonalnością zbliżeniową mają obecnie silnie ugruntowaną pozycję i s ą powszechnie stosowane w obrocie jako bezpieczny sposób dokonywania pł atności ( rekomendowany prz e z regulatorów szczególnie w okresie pandemii), Bank na podstawie art. 105 § 1 kpa wn iósł o umorzenie postępowania . W piśmie z dnia 21 listopada 2021 r. Bank zapewni ł , że w jego ocenie kwestie o istotnym znaczeniu dla konsumentów nie są regulowane postanowieniami Komunikatu. W toku postępowania Bank udzielał wszelkich informacji i wyjaśnień, o które wnosił Prezes UOKiK. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny ING Bank Śląski Spółka Akcyjna z siedzibą w Katowicach jest zarejestrowana w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000005459. Dowód: wydruk Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców , k. 7 69 - 7 79 . W ramach swojej działalności Bank oferuje do prowadzonych rachunków bankowych karty płatnicze wyposażone w funkcję umożliwiającą dokonywanie tzw. transakcji zbliżeniowych, tj. transakcji uwierzytelnianych poprzez zbliżenie karty do czytnika . Dowód: pismo Banku z dnia 13 stycznia 2012 r. , k. 4 - 5 . Bank oferuje następujące sposoby zawarcia umów o kartę płatniczą: 1. w placówce Banku – wzorce umów dostarczane są konsumentowi w postaci papierowej, 2. z wykorzystaniem strony internetowej Banku – wzorce umów są dostarczane k lientowi w formie elektronicznej jako pliki PDF wysyłane konsumentowi na wskazany przez niego e - mail, 3. za pomocą systemu bankowości internetowej „Moje ING” – wzorce umów dostarczane są konsumentowi j ako pliki P DF z wykorzystaniem Elektronicznego systemu doręczania korespondencji, funkcjonującego w ramach systemu bankowości internetowej „Moje ING” . Dowód: oświadczeni e Banku zawarte w pi śmie z dnia 28 października 2021 r. , k. 61 4 - 615 . S posoby zawarcia umów o k artę płatniczą na dzień wszczęcia postępowania : a) w placówce Banku – wzorce umów dostarczane są w postaci papierowej; b) z wykorzystanie strony internetowej Banku – wzorce umów dostarczane są, w zależności od wyboru klienta: - w formie papierowej, - e - mai lem w formie pliku PDF (oraz dodatkowo udostępnianie w formie aktywnych linków kierujących konsumenta bezpośrednio do odpowiedniego wzorca prezentowanego w formacie PDF na stronie internetowej). c) za pomocą systemu bankowości elektro nicznej ING BankOnLine ( poprzednia wersja systemu „Moje ING”) – treść wzorców umów jest udostępniania w formie aktywnych linków 6 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa kierujących konsumenta bezpośrednio do odpowiedniego wzorca prezentowanego w formacie PDF na stronie inter netowej. Dowód: oświadczenia Banku zawarte w pismach z dnia 25 lipca 2014 r. , k. 246 - 247 oraz z dnia 1 9 sierpnia 2 016 r. , k. 599. Według oświadczenia Banku r ozwiązanie technologiczne gwarantujące niezmienność treści wysyłanych w ramach systemu bankowoś ci internetowej zostało wprowadzone w Banku 21 listopada 2018 r. i było sukcesywnie udostępniane dla poszczególnych produktów bankowych. Dla produktów kartowych rozwiązanie zostało udostępnione 4 sierpnia 2019 r. Po rozwiązaniu umowy o system bankowości in ternetowej Moje ING, Bank udostępnia konsumentom Archiwum. Jest to portal umożliwiający konsumentom - po zamknięciu bankowości internetowej Moje ING - dostęp do dokumentów zapisanych na trwałym nośniku (macierzy WORM). Z punktu widzenia konsumenta , Archiwu m dostępne jest na stronie login.ingbank.pl/archiwum i składa się ze strony logowania oraz strony po zalogowaniu z listą dokumentów posortowaną chronologicznie, z możliwością ich podglądu oraz pobrania na swoje urządzenie. Celem zapewnieni a konsumentom bezpieczeństwa ich dokumentów oraz danych osobowych, aby zalogować się do Archiwum Klient zobowiązany jest podać dane do logowania. Może to zrobić w procesie zamknięcia Mojego ING lub w dowolnym czasie w oddziale banku. W cel u zalogowania się do Archiwum konsument zobowiązany jest: w pisać login, którym zawsze jest jego adres e - mail , p odać kod autoryzacyjny z SMS, wysłany przez bank na numer telefonu do autoryzacji. Dowód: oświadczenia Banku zawarte w pismach z dnia 26 lipca 2021 r. , k. 606 oraz z dnia 28 października 2021 r., k. 614 – 615. Przy zawieraniu umowy o kartę płatniczą poprzez system bankowości internetowej „Moje ING” Bank w trakcie tego procesu informuje konsumenta o tym, że umowa zostanie mu przekazana na trwałym nośniku poprzez Elektroniczny system doręczania korespondencji, funkcjonujący w ramach systemu bankowości internetowej „Moje ING”. Klient nie musi podejmować żadnych dodatkowych działań po swojej stronie. Przekazanie k lientowi umowy o kartę płatniczą na t rwałym nośniku dotyczy tylko i wyłącznie tych k lientów, którzy korzystają z systemu bankowości internetowej „Moje ING”. Dostęp do Elektronicznego systemu dostarczania korespondencji nie wymaga od konsumenta instalacji żadnego dodatkowego oprogramowania bąd ź konieczności posiadania dodatkowego sprzętu (np. napęd CD/DVD). Zdaniem Banku, r ównież korzystanie z Elektronicznego systemu dostarczania korespondencji nie wymaga od konsumenta specjalistycznej wiedzy technicznej, wykraczającej poza zwykłą umiejętność obsługi systemu bankowości internetowej „Moje ING”. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 28 października 2021 r ., k. 614 – 615. Według oświadczenia Banku, d okumenty przekazywane klientom za pośrednictwem systemu banko wości internetowej Moje ING są zapisywane w sposób, który zapewnia brak możliwości ich modyfikacji przez Bank. Rozwiązanie technologiczne jest oparte o macierze WORM (Write Once Read Many) , które gwarantują niezmienność treści wysyłanych w ramach systemu bankowości internetowej (zabezpieczenia informatyczne niepozwalające na usunięcie lub modyfikację dotyczą dokumentów, które zgodnie z prawem muszą być wysłane na trwałym nośniku). Odczyt danych dla potrzeb prezentacj i 7 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa dokumentów w systemie bankowości internetowej odbywa się tylko i wyłącznie z wydzielonej przestrzeni gwarantującej model działania WORM wraz z użyciem znacznika jednoznacznie identyfikującego wszystkie zapisane dla klienta dokum enty. Bank, w przypadku zapisu i odczytu, w pełni polega na mechanizmach wbudowanych w macierz obiektową ECS przez jej producenta, gwarantujących model działania WORM i Bank nie ma fizycznej ani technologicznej możliwości edycji, zami any lub usunięcia pliku raz dostarczonego klientowi. O d września 2017 r. oprócz powiadomień o zmianach regulacji wysyłanych do klientów poprzez system bankowości internetowej, wysyła konsumentom również wiadomość SMS, kierowaną na wskazane przez nich num ery telefonów komórkowych. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 6 grudnia 2021 r., k. 707 . Ustalenia dotyczące zarzutu opisane go w pkt . I s entencji decyzji Ani we wzorc ach um ó w o kartę płatnicz ą do rachunku ( dalej: Umowa) , ani w R egulaminie świadczenia przez ING Bank Ś l ąski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych nie zawarto postanowień , które zawierałyby opis najważniejszych cech świadczonej usługi płat niczej w zakresie możliwości dokonania transakcji zbliżeniowych . W szczególności n ie wyjaśniono, że w wypadku transakcji zbliżeniowych do określonej kwoty (w momencie wszczęcia postępowania była to kwota 50 zł, aktualnie 100 zł) nie ma konieczności dokona nia uwierzytelnienia poprzez np. złożenie podpisu lub podanie numeru PIN. W U mowie jedynie zasygnalizowan o możliwość dokonywania transakcji zbliżeniowych wskazując , że dzienny limit gotówkowy oraz bezgotówkowy „obejmuje również transakcje autoryzowane popr zez zbliżenie karty do urządzenia”. Podobnie w Regulaminie , w § 57 ust . 1 pkt 4 wskazano, że „ zlecenia transakcji kartowej będą autoryzowane przez użytkownika karty. Autoryzacja następuje poprzez: (…) zbliżenie karty lub jej włożenie do urząd zenia (zależni e od urządzenia). Bank informuje o zasadach przepro wadzania tego typu transakcji kartowych w Komunikacie”. Dowód: wzorce umów załączone do pisma Banku z dnia 25 lipca 2014 r., k. 248 - 284. W Komunikacie dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych w rozdziale VI Karty pkt 21 ppkt 2 wskazano, że: „ Kartami : [..] VISA zbliżeniowa / Debit Mas terCard zbliżeniowa / Zbliżakiem można dokonywać bezgotówkowych transakcji zbliżeniowych, które polegają na realizowaniu płatności poprzez zbliżenie karty do urządzenia w punkcie handlowo - usługowym oznaczonym znakiem akceptacji transakcji zbliżeniowych ( „MasterCard PayPass” dla Debit MasterCard zbliżeniowa i Zbliżaka lub antenki dla VISA zbliżeniowa), na terenie kraju i zagranicą. Transakcje zbliżeniowe uznaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzenia ich podpisem lub PINem, przy czym maksymalna kwota pojedynczej transakcji nie może przekroczyć 50 PLN. Bank zastrzega sobie prawo do żądania od użytkownika karty potwierdzenie PINem lub podpisem transakcji zbliżeniowych do kwoty 8 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa 50 PLN. Dodatkowo istnieje możliwość dokonywania transa kcji zbliżeniowych powyżej 50 PLN pod warunkiem potwierdzenia takiej transakcji PINem lub podpisem. […] ” . Dowód: załącznik nr 3 do pisma Banku z dnia 25 lipca 2013 r . , k. 137 - 142 . Według oświadczenia Banku, Komunikat nie jest integralną częścią Umowy. W związku z tym jest dostępny na tablicy ogłoszeń, w placówkach Banku oraz na stronie internetowej Banku. Jego zm iana nie skutkuje zmianą Regulaminu i nie powoduje konieczności wypowiedzenia Komunikatu. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 14 stycznia 2014 r. , k. 195 - 196 . Bank w dniu 9 marca 2015 r. wprowadził m.in. następujące zmiany do wzorc ów U mowy o kartę płatniczą do rachunku . a) do wzorców U mowy dodano postanowienie o treści: „Transakcje zbliżeniowe u znaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzenia ich podpisem lub PIN, przy czym maksymalna kwota pojedynczej transakcji nie może przekroczyć równowartości 50 PLN na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju. Bank zastrzega sobie prawo do żądania od użytkownika karty potwierdzania PIN lub podpisem transakcji zbliżeniowych do kwoty 50 PLN na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju. Dodat kowo istnieje możliwość dokonywania transakcji zbliżeniowej powyżej 50 PLN na terenie Polski lub limitu określonego w danym kraju dla transakcji dokonanych zagranicą na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju pod warunkiem potwierdzenia takiej transakcji PIN lub podpisem.” (pkt 18) b) zmodyfikowa no postanowienie pkt . 1 4 wzorców U mowy i nada no mu następującą treść: „ Z zastrzeżeniem pkt 1 5 i 16 karta jest instrumentem płatniczym umożliwiającym Użyt kownikowi karty dokonywanie transakcji, niezwiązanych z działalnością gospodarczą, społeczną, związkową itp. : 1) transakcji bezgotówkowych (płatności za towary i usługi) w kraju i za granicą w tym: a) na odległość tj . bez fizycznego przedstawienia karty po d warunkiem ustanowienia przez użytkownika karty limitu dla transakcji na odległość, b) transakcji zbliżeniowych, które polegają na realizowaniu płatności poprzez zbliżenie karty do urządzeń akceptujących transakcje zbliżeniowe (nie dotyczy karty Maestro) , 2) transakcji gotówkowych w kraju w tym: a) poprzez zbliżenie karty do czytnika zbliżeniowego bankomatu (nie dotyczy karty Maestro), b) wpłat gotówkowych w PLN we wpłatomacie Banku na rachunek, do którego została wydana karta (nie dotyczy karty Maestro) , c) wypłat gotówkowych w bankomacie Banku w PLN oraz w bankomatach obcych w walucie, która jest dostępna w danym urządzeniu, d) w ramach usługi cashback, która umożliwia wypłatę gotówki podczas dokonywania płatności bezgotówkowych stykowych (l ub zbliżeniowych jeżeli dany punkt handlowo - usługowy udostępnia taką możliwość – nie dotyczy karty Maestro ) z PIN lub podpisem w punktach handlowo - usługowych jeżeli dany punkt udostępnia taką możliwość, 9 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa z uwzględni eniem wysokości limitu transakcyjnego na wypłatę gotówki. Maksymalną kwotę pojedynczej wypłaty gotówki w ramach usługi cashback określa Komunikat. 3) transakcji gotówkowych za granicą w tym: a) poprzez zbliżenie karty do czytnika zbliżeniowego bankomatu (n ie dotyczy karty Maestro), b) wypłat w bankomatach obcych w walucie, która jest dostępna w danym urządzeniu. (…) ” . Dowód: wzorzec Umowy stanowi ący załącznik do pisma Banku z dnia 11 maja 2015 r. , k. 549 - 551 wraz z oświadczeniami zawartym i w pi smach z dn ia 11 maja 2015 r. , k. 542 - 548 i z dnia 29 czerwca 2016 r. , k. 595 . Następnie - w dniu 9 listopada 2015 r. - ww. postanowienia zostały usunięte z wzorca Umowy i przeniesione do Regulamin u świadczenia przez ING Bank Śląski usług w ramach prowadzenia rac hunków oszczędnościowo – rozliczeniowych oraz oszczędnościowych dla osób fizycznych w § 53 ust. 1 i 6. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 29 czerwca 2016 r. , k. 595. W Regulamin ie świadczenia przez ING Bank Śląski usług w ramach prowadzen ia rachunków płatniczych dla osób fizycznych (aktualna nazwa Regulaminu) obowiązującym od 14 listopada 2021 r. odpowiedniki wymienionych postanowień znajdują się w § 55 ust. 1 oraz w § 55 ust. 5. Zdaniem Banku, t reść postanowień od 9 listopada 2015 r. ule gła kilku niewielkim modyfikacjom z uwagi na zmiany o charakterze stylistycznym, porządkowym oraz spowodowane zmianami w procesach bankowych. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 28 października 2021 r. , k . 614 – 615. Zgodnie z § 55 ust. 5 aktualnie obowiązującego Regulaminu „Transakcje zbliżeniowe uznaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzenia ich podpisem lub PIN, przy czym maksymalna kwota pojedynczej transakcji nie może przekroczyć równowartości kwoty określonej w Komunikacie na terenie Polski lub równowartości w walucie rachunku kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju. Bank zastrzega sobie prawo do żądania od użytkownika karty potwierdzania PIN lub podpisem, a w przypadku karty Mastercard w telefonie potwier dzenia poprzez zalogowanie się do aplikacji mobilnej, transakcji zbliżeniowych do kwoty określonej w Komunikacie na terenie Polski lub równowartości w walucie rachunku kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju. Dodatkowo istnieje możliwo ść dokonywania transakcji zbliżeniowej powyżej kwoty określonej w Komunikacie na terenie Polski lub równowartości w walucie rachunku kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju pod warunkiem potwierdzenia takiej transakcji PIN lub podpisem . W przypadku autoryzacji przy użyciu identyfikatora cechy biometrycznej albo przy użyciu kodu wprowadzanego przez użytkownika karty na urządzeniu mobilnym lub zegarku, transakcje zbliżeniowe uznaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzania ich podpi sem lub PIN niezależnie od kwoty transakcji.” Dowód: wydruk ze stron y internetowej Banku gdzie pod adresem https://www.ing.pl/_fileserver/item/1000405 znajduje się Regulamin świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków płatn iczych dla osób fizycznych obowiązujący od dnia 14 listopada 2021 r. , k. 714 - 7 51 . 10 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa Zgodnie z Rozdzia łem VI Karty pkt 25 ppkt 2 Komunikatu „ VISA Business zbliżeniowa, MasterCard Business zbliżeniowa / MasterCard Business w EUR / Mastercard w telefonie moż na dokonywać bezgotówkowych transakcji zbliżeniowych, które polegają na realizowaniu płatności poprzez zbliżenie karty do urządzenia w punkcie handlowo - usługowym oznaczonym znakiem akceptacji transakcji zbliżeniowych (antenki), na terenie kraju i za granic ą. Transakcje zbliżeniowe uznaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzenia ich podpisem lub PIN, przy czym maksymalna kwota pojedynczej transakcji nie może przekroczyć równowartości 100 PLN na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu okreś lonego dla takich transakcji w danym kraju. Bank zastrzega sobie prawo do żądania od użytkownika karty potwierdzania PIN lub podpisem a w przypadku karty Mastercard w telefonie potwierdzania poprzez zalogowanie się do aplikacji mobilnej transakcji zbliżeni owych do kwoty 100 PLN na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju. Dodatkowo istnieje możliwość dokonywania transakcji zbliżeniowej powyżej 100 PLN na terenie Polski lub równowartości w PLN kwoty limitu określonego dla takich transakcji w danym kraju pod warunkiem potwierdzenia takiej transakcji PIN lub podpisem. W przypadku autoryzacji przy użyciu identyfikatora cechy biometrycznej albo przy użyciu kodu wprowadzanego przez użytkownika karty na urz ądzeniu mobilnym lub zegarku transakcje zbliżeniowe uznaje się za skuteczne bez konieczności potwierdzania ich podpisem lub PIN niezależnie od kwoty transakcji. ” Dowód: wydruk ze strony internetowej Banku gdzie pod adresem https://www.ing.pl/_fileserver/item/1001362 znajduje się Komunikat dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków bankowych obowiązujący od dnia 30 listopada 2021 r. , k . 7 52 - 7 68 . Bank dokonał przeniesieni a wartości transakcji zbliżeniowych nie wymagających uwierzytelnienia PINem z Regulaminu do Komunikatu w dniu 6 sierpnia 2018 r. Bank zdecydował się na ww. zmianę na podstawie informacji z Organiz acji Płatniczych (Visa i Mastercard) o planowanej zmianie wysokości tej wartości, która wówczas wynosiła 50 zł oraz mając świadomość, że wartość tę cechuje zmienność i w przyszłości będzie ona ulegała kolejnym zmianom wymagającym od Banku sz ybkiej reakcji. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 23 listopada 2021 r . , k. 6 73 - 674 . Związek Banków Polskich w piśmie z dnia 19 marca 2020 r. skierowanym do Prezesa UOKiK wskazał: „ (…) w związku z pilną potrzebą wdrożenia podwyższenia l imitu dla transakcji bezstykowych niewymagających użycia PIN - u, wydawcy instrumentów płatniczych nie będą w stanie dotrzymać obowiązku określonego w art. 29 ust. 1 Ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 659 z p óźn. zm.), zgodnie z którym „Dostawca informuje o proponowanych zmianach postanowień umownych nie później niż 2 miesiące przed proponowaną datą ich wejścia w życie”. ” Dowód: pismo Związku Banków Polskich z dnia 19 marca 2020 r. , k. 710. 11 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa Ustalenia dot yczące zarzutu opisanego w pkt . I I sentencji decyzji W wypadku zawarcia U mowy w placówce Banku lub z wykorzystaniem strony internetowej Bank poda je wysokość limitów wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą kart płatniczych w U mowie . W w ypadku Umów zawieranych za pomocą systemu bankowości elektronicznej ING BankOnLine Bank nie poda wał limitów transakcyjnych. Konsument w procesie zawierania umowy za pomocą systemu bankowości elektronicznej ING BankOnLine wybierał wysokość tych limit ów prze d zawarciem Umowy, jednakże jego wybór nie był odzwierciedlony w treści zawieranej umowy. Kwestię t ę – wg stanu na datę wszczęcia postępowania - regulowa no w pkt . 10 wzorca Umowy (w wersji stosowanej w systemie bankowości elektronicznej ING BankOnLine) : „Transakcje kartowe są realizowane z uwzględnieniem limitów transakcyjnych, które Klient wybiera przed zawarciem Umowy: 1) dzienny limit bezgotówkowy obejmuje również transakcje autoryzowane poprzez zbliżenie karty do urządzenia; 2) dzien ny limit gotówkowy obejmuje również transakcje autoryzowane poprzez zbliżenie karty do urządzenia. Wysokości i rodzaje limitów transakcyjnych możliwych do wyboru są prezentowane Użytkownikowi karty w trakcie zamawiania karty w systemie bankowości interneto wej ING BankO n Line oraz w Komunikacie.” Dowód: oświadczenia Banku złożone w pismach z dnia 25 lipca 2014 r. i z dnia 28 sierpnia 2014 r. oraz wzorce umowne stanowiące załączniki do tych pism , k . 244 - 256 i 316 - 332 . Od dnia 17 listopada 201 4 r. , w wypa dku zawierania U mowy za pomocą systemu bankowości elektronicznej ING BankOnLine, Bank samodzielnie ustala wysokość i rodzaje limitów transakcyjnych i zamieszcza te dane w Umowie zawieranej za pomocą systemu bankowości internetowej ING BankOnLine. Klient pr zed zawarciem Umowy ma możliwość zapoznania się ze wzorcem umowy, w którym prezentowane są konkretne wysokości i rodzaje limitów transakcyjnych. Zgodnie z postanowieniem pkt. 5 Umowy o kartę, transakcje kartowe realizowane są do wysok ości dziennych limitów (bezgotówkowego i gotówkowego) i każdy z nich obejmuje również transakcje zbliżeniowe. Oznacza to, że dzienny limit określony w Umowie o kartę to także dzienny limit transakcji zbliżeniowych, do wysokości którego Klient może dokonać transakcji. Klient może wielokrotnie dokonać transakcji zbliżeniowych jednak wyłącznie do wysokości ustalonego dziennego limitu transakcji (nie może go przekroczyć). Dowód: oświadczeni a Banku złożone w pi śmie z dnia 25 lipca 2014 r., k. 244 – 247 i z dnia 2 3 listopada 2021 r., k. 6 7 3 - 6 7 4. Ustalenia dotyczące zarzutu opisanego w pkt . I I I sentencji decyzji Bank stosuje dokument o nazwie Komunikat dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski us ług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób 12 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa fizycznych . D efinicją , która zawart a była w § 2 pkt 16 Regulaminu w dacie wszczęcia postępowania miała następującą treść: „Komunikat dla posiadac zy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościowo - rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych zawierający informacje dotyczące świadczonych przez Ba nk usług. Komunikat jest udostępniany na tablicy ogłoszeń w placówkach Banku oraz na stronie internetowej Banku”. P rzy zawieraniu umów o kartę płatniczą Bank stosuj e m.in. Regulamin. Liczne postanowienia w nim zawarte odwoł ują się do treści Komunikatu. Pr zykładem takich klauzul mogą być m. in. następujące postanowienia zawarte w ww. wzorcu umowy: § 27 pkt 1 ppkt 4 Regulaminu „ Bank jest upoważniony do wykonywania transakcji płatniczych na podstawie zlecenia płatniczego złożonego przez płatnika:  w placówce Banku (…)  poprzez system bankowości elektronicznej (…)  (…)  w inny sposób określony w Komunikacie. ” § 34 pkt 4 Regulaminu „ Polecenie przelewu może być złożone przez płatnika: 1) w placówce Banku (…) 2) poprzez system bankowości elektronicznej (…) 3) w inny sposób o kreślony w Komunikacie. ” § 3 5 pkt 9 Regulaminu „ Przelew walutowy, w zależności od danych podanych w zleceniu płatniczym danych, może być realizowany poprzez Bank w sposób automatyczny albo w sposób nieautomatyczny. Warunki, których spe łnienie decyduje o uznaniu zlecenia za realizowane w sposób automatyczny albo nieautomatyczny są określone w Komunikacie. ” § 38 pkt 4 ppkt 7 „ Warunkiem przyjęcia przez Bank zlecenia płatniczego dotyczącego stałego zlecenia jest: (…) data pierwszej transak cji płatniczej w ramach cyklu płatności przypada w terminie określonym w Komunikacie. ” Bank wyjaśnił, że Komunikat jest dostępny na tablicy ogłoszeń w placówkach Banku oraz na stronie internetowej Banku. Komunikat jest dokumentem stosowanym przez Bank. B ank oświadczył , iż nie wywodzi z Komunikatu skutków prawnych dla stron umowy, w tym żadnych praw ani obowiązków konsumenta, gdyż Komunikat nie stanowi elementu umowy ramowej. W zamiarze Banku Komunikat m a mieć charakter techniczny, dodatkowy, informacyjny i wyjaśniający postanowienia Regulaminu. Dowó d: Regulamin dołączony do pisma Banku z dnia 25 lipca 2014 r. oraz oświadczenia Banku zawarte w tym piśmie , k. 244 - 247 i 257 - 284. W toku postępowania Bank zamieścił informację o informacyjny m charakterze Komunikatu w Komunikacie od dnia 9 marca 2015 r. i w Regulaminie od dnia 9 listopada 2015 r. Dowód: oświadczenie Banku zawarte w piśmie z dnia 29 czerwca 2016 r . , k. 595 . 13 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa W obecnie obowiązującym Regulaminie (od 14 listopada 2021 r.) znajduje się szereg odwołań do Komunikatu. W jednym tylko rozdziale – rozdział V Regulaminu „Karty” - odwołanie do Komunikatu pojawia się w tekście 38 razy. Poniżej wyimek z Regulaminu z części „Karty” wskazujący na relację Regulaminu i Komunikatu: § 61 pkt 1 ppkt 4 Regulaminu : „Zlecenia transakcji kartowej będą autoryzowane przez użytkownika karty. Autoryzacja następuje poprzez zbliżenie karty lub jej włożenie do urządzenia (zależnie od urządzenia). Dodatkowe informacje dotyczące tego typu transakc ji kartowych zawiera Komunikat.” W § 2 ust. 1 pkt 24 obecnie obowiązującego Regulaminu znajduje się definicja Komunikatu i jego znaczenia dla stosunku umownego : „ Komunikat – Komunikat dla posiadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez I NG Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków płatniczych dla osób fizycznych zawierający informacje dotyczące świadczonych przez Bank usług. Komunikat jest udostępniany na tablicy ogłoszeń w placówkach bankowych oraz na st ronie internetowej Banku i ma charakter informacyjny.” Dowód: wydruk ze stron y internetowej Banku gdzie pod adresem https://www.ing.pl/_fileserver/item/1000405 znajduje się Regulamin świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachun ków płatniczych dla osób fizycznych obowiązujący od dnia 14 listopada 2021 r. , k. 6 14 - 7 51 . Ustalenia dotyczące zarzutu opisanego w pkt . I V sentencji decyzji W trakcie wykonywania umów o kartę płatniczą Bank dokonywał wymiany, będących ich przedmiotem, kart poprzez zastąpienie kart nieposiadających funkcji zbliżeniowej kartami wyposażonymi w tę funkcjonalność. Posiadaczom kart doręczano przesyłki zawierające nowe karty oraz pisma przedstawiające zwięzły opis nowowydanej karty . Dowód: wyjaśni e nia Banku zawarte w pi smach z dnia 12 marca 2012 r. oraz z dnia 14 stycznia 2014 r. wraz z załączonymi do nich dokumentami , k. 110 - 124 i 195 - 219. Karty płatnicze bez funkcji zbliżeniowej zostały wycofane z oferty Banku z dniem 28 marca 2011 r. Do wód : oświadc zenie Banku zawarte w piś m ie z dni a 3 grudnia 2015 r. , k. 569 - 570 . Proces wymiany kart na karty, które posiadają funkcję zbliżeniową rozpoczął się w marcu 2009 r oku a zakończył w czerwcu 2014 roku . Dowód: wyjaśni e nia Banku zawarte w piśmie z dnia 11 m aja 2015 r. , k. 542 . Bank nie podawał nazwy wydawanej karty . Wskazanie wydawanej karty ograniczało się do informowania, iż jest to karta Visa lub Ma estro tj. podawano jedynie markę (nazwę marketingową) stosowaną przez organizacje kartowe. W umowie nie określ ano jaki 14 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa dokładnie typ karty otrzyma konsument a jedynie informowa no o tym , iż jest to karta Visa lub Ma estro . D owód: dokumenty i oświadczen ia Banku zawarte w pi smach z dnia 11 maja 2015 r. , k. 542 i z dnia 3 grudnia 2015 r. , k. 569 – 5 83 . Oceniając przedstawiony stan faktyczny Prezes Urzędu zważył, co następuje Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 uokik, Prezes UOKiK podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym. Interes publiczny dotyczy ogółu, nieokreślonej z góry liczby osób. Jego naruszenie zachodzi zwłaszcza w sytuacji gdy określone działania przedsiębiorcy dotykają szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publiczny, gdyż wiąże się z ochroną praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, którzy mogli być narażeni na negatywne skutki praktyk stosowanych przez Bank. Działan ia Banku nie dotyczą interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz kręgu konsumentów, którzy mogli zawrzeć z Bankiem umowę o kartę. Zgodnie z art. 24 ust. 1 uokik, zakazan e jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Natomiast art. 24 ust. 2 uokik stanowi m.in., że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami, polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. W związku z powyższym, dla uznania działania przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o och ronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów należy wykazać, że spełnione zostały kumulatywnie trzy następujące przesłanki: 1. kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2. działanie t o jest bezprawne, 3. działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 uokik w brzmieniu pod rządami przepisów na podstawie których toczy się niniejszej postępowanie , pod pojęciem przedsiębiorcy należy rozumi eć m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej ( Dz. U. z 2013 r. poz. 67 z późn. z m. ; dalej: usdg ) t j. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 usdg). Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 usdg). 15 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa ING Bank Śląski z siedzibą w Katowicach jest spółką prawa handlowego wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Reje stru Sądowego pod numerem 0000005459 , prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Posiada zatem status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 uokik. Tym samym, Bank przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Bezprawność trad ycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Rozważenia, przy ocenie bezprawności, wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Pojęcie „porządek pra wny” obejmuje nakazy i zakazy wynikające z norm prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajó w . Bezprawność jest kategorią obiektywną. O bezprawności działania decyduje całokształt ok oliczności konkretnego stanu faktycznego. Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy, bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność praktyk opisan ych w pkt . I i II sentencji decyzji Bezprawność praktyk opisan ych w pkt . I sentencji decyzji Prezes Urzędu wywodzi z naruszenia art. 27 pkt 2 lit. a i 2 lit. f w z w. z art. 26 ust. 1 i 2 u stawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych ( Dz.U. z 2021 r. poz. 1907, 1814 ; dalej: uup) w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 uokik. Obowiązujące obecnie przepisy u staw y o usługach płatniczych stanowi ą implementację Dyrektyw y Pa rlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniając ej dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/6 4/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG) (ang. Payment Services Directive ; dalej Dyrektywa PSD 2 ) 1 . Z godnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 uup dostawc ą usług płatniczych jest bank krajowy w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo b ankowe. Bank jest zatem dostawcą usług płatniczych w rozumieniu ww. ustawy. Przez usługi płatnicze rozumie się działalność polegającą m.in. na wydawaniu instrumentów płatniczych (art. 3 ust. 1 pkt 4 uup) . Zgodnie z art. 2 pkt 10 uup, instrumentem płatniczy m jest zindywidualizowane urządzenie lub uzgodniony przez użytkownika i dostawcę zbiór procedur, wykorzystywane przez użytkownika do złożenia zlecenia płatniczego. Karta płatnicza jest bezgotówkowym instrumentem płatniczym 2 . W związku ze świadczeniem usług płatniczych strony zawierają m.in. tzw. u mow y ramow e . Są to umow y o usługę płatniczą regulując e wykonywanie indywidualnych transakcji płatniczych, któr e mo gą zawierać postanowienia w zakresie prowadzenia rachunku 1 Dz.U.U E L 337/35 . 16 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa płatniczego (art. 2 pkt 31 uup). W praktyc e umowy ramowe i objęte nimi transakcje płatnicze są znacznie bardziej powszechne i istotne pod względem gospodarczym niż pojedyncze transakcje płatnicze 3 . W przedmiotowej sprawie umowy zawierane przez konsumentów z Bankiem (tj. umowy o wydanie kart y płatn icz ej ) były umowami ramowymi. W Dyrektywie PSD 2 (podobnie jak w dyrektywie ją poprzedzającej 4 ) określ ono obowiązki spoczywające na dostawcach usług płatniczych m.in. w zakresie informowania użytkowników takich usług. Wskazuje się także, że użytkownicy usłu g powinni uzyskiwać wysoki poziom zrozumiałych informacji o usługach płatniczych, aby mieć możliwość świadomego wyboru 5 . W związku z tym ustawa o usługach płatniczych wprowadziła wiele instrumentów zapewniających konsumentom korzystającym z usług płatniczy ch, wysoki poziom ochrony ich interesów , w szczególności w zakresie obowiązków informacyjnych . R egul acje takie można znaleźć w uup w Dziale II Obowiązk i informacyjne w zakresie świadczenia usług płatniczych. W art. 26 ust. 1 uup wskazano , że dostawca jest obowiązany dostarczać użytkownikowi informacje określone m.in. w art. 27 w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji . Informacje powinny być sformułowane w sposób łatwo zrozumiały, w przejrzystej i czytelnej formie. Informacje określone w art. 27 uup dostawca jest obowiązany dostarczyć użytkownikowi w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej. Dostawca może za zgodą użytkownika wykonać ten obowiązek przez zamieszczenie informacji na stronie internetowej, o ile strona taka umożliwia dostęp do niej przez okres właściwy do celów dostarczania tych informacji i pozwala na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci (art. 26 ust. 2 uup). Zgodnie z art. 26 ust. 4 uup, dostawca może spełnić obowiązek w zakresie dostarczenia informacji określonych w art. 27 uup, dostarczając projekt umowy ramowej zawierający te informacje. Zgodnie z treścią art. 27 pkt 2 lit. a i 2 lit. f uup, dostawca przekazuje użytkownikowi następujące informa cje: „(…) 2) dotyczące korzystania z usługi płatniczej: (…) a ) opis najważniejszych cech świadczonej usługi płatniczej (…) f) wskazanie limitu wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą instrumentu płatniczego, o którym mowa w art. 41 ust. 1”. Powyższe przepisy stanowią podstawę dla użytkowników usług płatniczych do uzyskiwania takich informacji – są ich prawem, natomiast jednocześnie rodzą obowiązki po stronie dostawcy tych usług. Ad pkt. I sentencji decyzji - n aruszenie art. 27 pkt 2 li t. a w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych W stosowanych wzorcach U m o w y i Regulaminu Bank nie zamieszczał informacji o możliwości i zasadach przeprowadzania transakcji zbliżeniowych. Transakcja zbliżeniowa to tak a , która możliwa jest do przeprowadzenia bez wkładania karty do urządzenia umożliwiającego akceptowanie transakcji. Bank uznaje transakcje zbliżeniowe za skuteczne bez konieczności ich potwierdzania podpisem lub kodem PIN jeśli maksymalna wartość takiej transakcji nie przekracza 50 zł (aktualnie 100 zł). Informacje te jednak 2 Ł. Obzejta, Instrument płatniczy – definicja i cechy wyróżniające, ABC nr 164224, dostępne: Lex. 3 Preambuła PSD 2 , pkt 57. 4 Dyrektywa 2007/64/WE Parla mentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 2007 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego (…), Dz.U. UE L 319/1. 17 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa podawane były wyłącznie w Komunikacie, który nie jest uznawany przez Bank za integralną część umowy jako nieregulujący praw i obowiązków konsumentów , a w ko nsekwencji nie jest doręczany ani dostarczany konsumentom przy zawarciu umowy o kartę płatniczą . Od dnia 9 marca 2015 r. Bank wprowadził do Umowy informacje o tym czym jest transakcja zbliżeniowa, o możliwość dokonania takiej transakcji wydawaną kartą oraz o tym, że transakcje zbliżeniowe nie wymagają podania kodu PIN lub podpisania zlecenia płatniczego jeśli transakcja nie przekracza 50 zł. Następnie Bank przeniósł te postanowieni a do Regulaminu. Po czym ponownie od 6 sierpnia 2018 r. Bank prz ywrócił do Ko munikatu informację o kwocie transakcji z jaką wiąże się skuteczne wykonanie transakcji zbliżeniowej bez konieczności potwierdzania jej kodem PIN. Zdaniem Prezesa Urzędu opisana praktyka narusza art. 27 ust. 2 lit. a w zw. z art. 26 ust. 1 oraz art. 26 u st. 2 uup . Zgodnie z art. 27 ust. 2 lit. a uup dostawca usług płatniczych zobowiązany jest do przekazania użytkownikowi informacji o korzystaniu z usługi płatniczej w tym do informacji zawierającej opis najważniejszych cech świadczonej usługi płatniczej, s tosownie zaś do art. 26 ust. 1 uup informacje te powinny zostać przekazane w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji. W ocenie Prezesa Urzędu opis najważniejszych cech kart płatniczych oferowanych przez Bank winien zawierać informacje o zasadach posługiwania się kartą płatniczą, w szczególności zaś o sposobie zlecenia transakcji zbliżeniowych. Cechą charakterystyczną kart y zbliżeniow ej jest możliwość zapłacenia taką kartą bez użycia kodu PIN do dane j kwoty. Według stanu na moment wszczęcia post ę powania jak również wydania decyzji , in formacja, jaką w tym zakresie przekazywał Bank, zdaniem Prezesa Urzędu jest niewystarczająca. Posiadacz karty płatniczej nie uzyskuje w sposób przewidziany prawem info rmacji co do zasad posługiwania się kartą - wykonywania transakcji zbliżeniowych, w szczególności uwierzytelniania takich transakcji (w celu uwierzytelnienia transakcji do 100 zł wystarczy jedynie przyłożyć kartę do terminala, a wypadku trans akcji powyżej 100 zł konieczne jest także podanie numeru PIN) . Wspomnieć także należy, że w piśmie z 19 marca 2020 r. Związek Banków Polskich zwrócił uwagę Prezesa UOKiK na kwestię potrzeby pilnego wdrożenia limitu transakcj i bezstykowych niewymagających użycia PIN - u (chodziło o podwyższenie tego limitu w związku z pandemią koronawirusa z uwagi na w skazywanie formy bezstykowych płatności jako bezpieczniejszych, bardziej higienicznych niż dokonywanie płatności z użyciem PIN co wymaga dot knięcia klawiatury terminala – przyp. UOKiK) i wyjaśnił trudność w dotrzymaniu przez wydawców instrumentów płatniczych (podmiot świadczący usługę p łatniczą ) terminu określonego w art. 29 ust. 1 uup „D ostawca informuje o proponowanych zmianach postanowień u mownych nie później niż 2 miesiące przed proponowaną datą ich wejścia w życie. ” Z powyższego wynika, że dla ZBP, samorządow ej organizacj i banków , reprezentując ej ich interesy, oczywistą kwesti ą jest to , że informacja o limicie transakcji dla kart zbliżeniowych niewymagająca P IN jest materią umowną. 5 Preambuła PSD2 , punkt 54 . 18 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa Nie bez znaczenia jest także fakt, że sam Bank - regulując tą materię w Umowie lub stanowiącym integralną jej częś ć Regulaminie w okresie pomiędzy 9 marca 2015 r. a 6 sierpnia 2018 r. – uważał że jest to najważniejsza cecha us ługi płatniczej co powinno znaleźć wyraz w postanowieniach umowy ramowej . Mając powyższe na uwadze Bank stosuje praktykę polegając ą na niedostarczaniu konsumentom informacji o możliwości oraz zasadach dokonywania za pomoc ą kart płatniczych tzw. transakcji zbliżeniowych , w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji , w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej. Ad pkt. II sentencji decyzji - n aruszenie art. 27 pkt 2 lit. f w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 u stawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych Przepis art. 41 ust. 1 uup wskazuje, że jeżeli do udzielania zgody używany jest określony instrument płatniczy, płatnik i jego dostawca mogą uzgodnić limity wydatków dla transakcji płatniczych wykona nych za pomocą tego instrumentu płatniczego. Stosownie do art. 27 pkt 2 lit. f uup, dostawca przekazuje użytkownikowi m.in. następującą informację dotyczącą korzystania z usługi płatniczej: wskazanie limitu wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą instrumentu płatniczego, o którym mowa w art. 41 ust. 1. Zgodnie z Rekomendacją Rady ds. Systemu Płatniczego przy Zarządzie Narodowego Banku Polskiego w zakresie bezpieczeństwa kart zbliżeniowych z dnia 30 września 2013 r. 6 , klient powinien zostać poinformowany o limitach obowiązujących dla transakcji zbliżeniowych. Informacje te powinny zostać przekazywane w sposób zapewniający pewnoś ć otrzymania ich przez klienta. Jak wskazano powyżej, w odniesieniu do umów o usługę płatniczą , us tawodawca sformułował obowiązek dostarczenia użytkownikowi przez dostawcę (Bank) w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej informacji określonych m.in. w art. 27 uup (art. 26 ust. 2 uup). Wśród informacji, które powinny zostać dostarczone konsumen towi na trwałym nośniku , ustawodawca wymienił m.in. wskazanie limitu wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą instrumentu płatniczego (w art. 27 pkt 2 lit. f uup). W wypadku Umów zawieranych za pomocą systemu bankowości elektronicznej I NG BankOnLine konsument ustalał te limity przed zawarciem Umowy, jednakże jego wybór nie był odzwierciedlony w treści zawieranej umowy. W przedmiotowej sprawie, konsumenci zawierający umowę ramową za pomocą systemu bankowości elektronicznej ING BankOnLine z Bankiem, nie otrzym ywali ist otnych informacji na temat limitów płatności . Pomimo że konsument zna wysokość tych limitów, gdyż sam je ustala , należy zauważyć, że wybór konsumenta powinien być prze z Bank utrwalony i inkorporowany np. do treści projektu umo wy ramowej, gdyż z godnie z art. 26 ust. 4 uup, dostawca może spełnić obowiązek w zakresie dostarczenia informacji określonych w art. 27 uup, dostarczając projekt umowy ramowej zawierający te informacje. 6 Dostępne pod adresem: https://www.nbp.pl/systemplatniczy/rada/20130930_rsp_rekomen dacje.pdf . 19 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa Od dnia 17 listopada 201 4 r., w wypadku zawierania umowy za pomocą systemu bankowości elektronicznej ING BankOnLine, Bank samodzielnie ustala wysokość i rodzaje limitów transakcyjnych i zamieszcza te dane w Umowie zawieranej za pomocą systemu bankowości internetowej ING BankOnLine. T ransakcje kartowe reali zowane są do wysokości dziennych limitów (bezgotówkowego i gotówkowego) i każdy z nich obejmuje również transakcje zbliżeniowe. Oznacza to, że dzienny limit określony w Umowie o kartę to także dzienny limit transakcji zbliżeniowych, do wysokości którego Kl ient może dokonać transakcji. Klient może wielokrotnie dokonać transakcji zbliżeniowych jednak wyłącznie do wysokości ustalonego dziennego limitu transakcji (nie może go przekroczyć). Z powyższego wynika, że treść umów w tym zakresie odpowiada obecnie wymo gom określonym w art. 27 pkt 2 lit. f uup. Jednakże, pomimo dokonania ww. zmian przez Bank od dnia 17 listopada 2014 r. , do zaniechania stosowania przedmiotowej praktyki doszło dopiero z dniem 4 sierpnia 2019 r. Jest to moment kiedy Bank wprowadził r ozwią zanie technologiczne , które posiada cechy trwałego nośnika jako gwarantujące niezmienność treści wysyłanych w ramach systemu bankowości internetowej a także odpowiedni dostęp do dokumentów po rozwiązaniu umowy. Przez „trwały nośnik informacji” z godnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 30 uup rozumie się nośnik umożliwiający użytkownikowi przechowywanie adresowanych do niego informacji w sposób umożliwiający dostęp do nich przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji i pozwalający na odtworz enie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci. Pojęcie to było przedmiotem rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) , który w wyroku z dnia 25 stycznia 2017 r. w sprawie C - 375/15 w sprawie BAWAG PSK Bank für Arbeit und Wirtschaft und Österreichische Postsparkasse AG dokonał wykładni pojęcia trwałego nośnika na gruncie dyrektywy PSD, poprzedniczki PSD2, która zawiera definicję trwałego nośnika analogiczną do obecnie obowiązującej w PSD2 a implementowanej w ustawie o usługach płatniczych. W tym orzeczeniu TSUE stwierdził, iż serwis internetowy b anku (a w jego ramach działająca poczta elektroniczna) jako strona internetowa, aby mogła zostać uznana za trwały nośnik informacji powinna „umożliwiać użytkownikowi usług płatniczych przechowywanie informacji adresowanych osobiście do niego w sposób umożliwiający dostęp do nich w przyszłości przez okres właściwy do celów tych informacji i odtworzenie ich w niezmienionej postaci. Ponadto aby stronę internetową można b yło uznać za „trwały nośnik” w rozumieniu tego przepisu, należy wykluczyć możliwość wszelkiej jednostronnej zmiany jej treści przez dostawcę usług płatniczych lub innego przedsiębiorcę, któremu powierzy się zarządzanie tą stroną”. Trybunał zwrócił jeszcz e uwagę na konieczność dostarczenia informacji wymaganych prawem, a nie jedynie ich udostępnienie w ramach serwisu internetowego Banku. W tym celu TSUE wskazał, że „rozpatrywane informacje, które dostawca usług płatniczych przekazuje użytkownikowi tych usł ug na stronie internetowej bankowości elektronicznej, mogą zostać uznane za dostarczone w rozumieniu art. 41 ust. 1 dyrektywy 2007/64, jeżeli takiemu przekazaniu towarzyszy aktywne zachowanie dostawcy zmierzające do podania do wiadomości użytkownika istnie nia i dostępności tych informacji na wskazanej stronie”. 20 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa W wypadku umów ramowych zawieranych za pomocą systemu bankowości internetowej Bank oprócz powiadomień o zmianach regulacji wysyłanych do klientów poprzez system bankowości internetowej, wysyła konsu mentom również wiadomość SMS, kierowaną na wskazane przez nich numery telefonów komórkowych . Ty m samym ING Bank dostarcza informacje zgodni e z art. 26 ust . 1 uup, przekazując informacj e w odpowiednim czasie, zgodnie z wymogami ustawy o usługach płatniczych , podejmując działania zmierzające do poinformowania konsumenta o zamieszczeniu odpowiednich dokumentów w systemie bankowości elektronicznej. W realiach niniejszej sprawy dokumenty udostępniane konsumentowi za pośrednictwem systemu bankowości internetow ej Moje ING za pisywane są na macierzy WORM oraz podpisywane cyfrowo, co zapewnia brak możliwości ich usunięcia lub modyfikacji przez Bank. Konsumenci posiadający Moje ING, mają dostęp do dokumentów w tym systemie, zaś po rozwiązaniu umowy o bankowość inter netową Moje ING, poza systemem Moje ING w dedykowanym do tego portalu internetowym. Zdaniem Prezesa Urzędu, obecnie s ystem bankowości elektronicznej posiada cechy trwałego nośnika informacji w odniesieniu do wymogów, jakie stawiane są dost awcy usług płatniczych zgodnie z art. 26 ust. 1 u up oraz w wypadku zawierania umowy w systemie bankowości elektronicznej dostarcza informacje konsumentowi. Mając powyższe na uwadze Bank stosował praktykę polegając ą na niedostarczaniu konsumentom informac ji o limitach wydatków dla transakcji płatniczych wykonywanych za pomocą kart płatniczych umożliwiających dokonanie transakcji zbliżeniowych , w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji, w odpowiednim czasie przed zawarciem umowy ramowej i zaniechał jej stosowani a z dniem 4 sierpnia 2019 r. Bezprawność praktyki opisanej w pkt . I I I sentencji decyzji Wzorce umowy stanowią zbiór postanowień opracowanych przed zawarciem umowy i wprowadzon y do stosunku prawnego przez jedną ze stron w ten sposób, że druga strona (adherent) nie ma wpływu na ich treść. Zgodnie z art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, 2320 , z 2021 r. poz. 1509; dalej: kc ) ustalony przez jedną ze stron wzorzec u mowy, w szczególności ogólne warunki umów, wzór umowy, regulamin, wiąże drugą stronę, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Stosownie zaś do art. 38 4 1 kc wzorzec wydany w czasie trwania stosunku umownego o charakterze ciągłym wiąże drugą stron ę, jeżeli zostały zachowane wymagania określone w art. 384 kc , a strona nie wypowiedziała umowy w najbliższym terminie wypowiedzenia. W świetle powołanych przepisów postanowienia zamieszczone w stosowanym przez przedsiębiorcę wzorc u umowy wiążą konsumenta jedynie w przypadku doręczenia mu tego wzorca przed zawarciem umowy bądź w - przypadku wydania wzorca w czasie trwania stosunku umownego - doręczenia wzorca w trakcie trwania umowy. Bank stosuje dokument o nazwie Komunikat dla pos iadaczy rachunków określonych w Regulaminie świadczenia przez ING Bank Śląski S.A. usług w ramach prowadzenia rachunków oszczędnościow o – rozliczeniowych oraz rachunków oszczędnościowych dla osób fizycznych. Komunikat nie jest traktowany przez Bank jako wzorzec umowy i dlatego 21 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa z treści dokumentów, w których znajduje się informacja o tym w jaki sposób konsumenci mogą zapoznać się z Komunikatem, mowa jest wyłącznie o jego udostępnieniu. W Regulaminie będącym integraln ą częścią Umowy znajdują się l iczne odesłania do Komunikatu (38 odesłań w jednym tylko rozdziale Regulaminu). Odesłania prowadzą do postanowień Komunikatu , które w powiązaniu z postanowieniami Regulaminu regulują prawa i obowiązki stron , a nie tylko – jak chciałby Bank – kwestie o charakterze technicznym. Wielość odesłań do Komunikatu, który ma według definicji zawartej w Regulaminie wyłącznie charakter informacyjny , stanowi wyraźny sygnał , że odczytanie Regulaminu , zrekonstruowanie pra w i obowiązków konsumenta, w ymaga sięgnięcia do Komunikatu. W Komunikacie, pośród zapisów którym można przypisać techniczną naturę, czy prezentujących ofertę Banku (np. opis rachunków bankowych oferowanych przez Bank), obecne są p ostanowienia mające cha rakter norm stosowanych wobec konsumenta . Przykładowo, jak wskazano w pkt. I decyzji cechy charakterystyczne dla płatności kart ą zbliżeniow ą funkcjonowały według zasad opisanych w Kom unikacie. W odniesieniu do kwestii uwierzytelniania transakcji zbliżeni owych w Regulaminie zamieszczono informację, iż „ Autoryzacja następuje poprzez zbliżenie karty lub jej włożenie do urządzenia (zależnie od urządzenia). Dodatkowe informacje dotyczące tego typu transakcji kartowych zawiera Komunikat.” Pomimo położenia akcen tu na „dodatkowość” informacji znajdujących się w Komunikacie, informacj e tam zamieszczon e wskazują formy i procedury dotyczące udzielenia zgody na złożenie zlecenia płatniczego . Tym samym, tylko zapoznanie się z treścią Komunikatu może prowadzić do poznan ia materi i przynależn ej Umowie. Nazwanie dokumentu informacyjnym nie oznacza, że faktycznie posiada on wyłącznie taki walor. Ponieważ wzorcem umowy jest stosowany przez jedną ze stron stosunku umownego zbiór postanowień dotyczących praw i obowiązków stron tego stosunku, to jeśli Komunikat zawiera takie postanowienia (dotyczy to postanowień opisujących możliwości oraz zasad y dokonywania za pomocą kart płatniczych tzw. transakcji zbliżeniowych) to należ y go za taki wzorzec uznać. W takim wypadku S ąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 24 marca 2004 r., XVII Ama 29/2003 zauważy ł , że nierespektowanie w obrocie z konsumentami wymogu dołączania do wzorca umowy innego wzorca umowy , do które go czynione jest odsyła nie w tym pierwszym wzorcu umowy , wywiera nie tylko skutek cywilnoprawny w postaci niezwiązania konsumenta warunkami umowy, ale także skutek administracyjnoprawny związany z reżimem odpowiedzialności na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym, p omimo podjętych przez Bank działań, na które składały się analiza Komunikatu (w wersji obowiązującej w momencie wszczęcia postępowania) , dokonanie zmian poprzez przeniesienie części postanowień z Komunik atu do Umowy lub Regulaminu, zdaniem Prezesa Urzędu, oceniana praktyka Banku nie została zaniechana , a Bank wywodzi skutki prawne dla konsumentów z dokumentu, którego nie uważa za wzorzec umowy, choć stosuje go do kształtowania stosunku umo wnego z konsumentami . 22 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa Mając powyższe na uwadze Bank stosuje praktykę polegając ą na stosowaniu postanowień Komunikatu niedostarczanego konsumentom przed zawarciem umowy o kartę płatniczą lub w czasie trwania tego stosunku umownego . Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowych interes ów konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może po legać zarówno na ich naruszeniu, jak i zagrożeniu im. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie przesądza kryterium ilościowe, ponieważ w ydawane orzeczenie ma wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną , służy bowiem ochronie także nie ograniczonej liczby potencjalnych konsumentów . Jak podnosi się w doktrynie, w pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się także działanie przedsiębiorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych), ale za to dosta tecznie licznych konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łączy jakaś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, niebędąca jedynie – z punktu widzenia przedsiębiorcy stosującego daną praktykę – zbiorowością przypadko wych jednostek, lecz stanowiącą określoną i odrębną kategorię konsumentów, reprezentującą w znacznym stopniu wspólne interesy 7 . Należy zatem przyjąć, że zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosić się do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować, gdyż brak indywidualizacji nie sprzeciwia się możliwości wyodrębnienia kategorii bądź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związ ku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie z biorowy interes realizuje się poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy posiadacze wy danych przez Bank kart płatniczych umożliwiających dokonywanie transakcji zbliżeniowych narażeni zostali na skutki kwestionowanych praktyk. Działanie to odnosi się do zbiorowości konsumentów, dla których skutek w ww. postaci jest wspólny. Z achowanie Banku nie dotyczy zatem interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Zdaniem Prezesa Urzędu, w tym przypa dku naruszone zostały przede wszystkim interesy niemajątkowe konsumentów poprzez ograniczenie ich prawa do rzetelnej i pełnej informacji na temat transakcji zbliżeniowych oraz kwestii jakie wzorce umowne obowiązują konsumenta . Przepisy dotyczące zasad dost arczania informacji mają na celu zapewnienie konsumentom podejmowania świadomych decyzji w zakresie korzystania z usług płatniczych. Nałożenie obowiązków informacyjnych na dostawców usług płatniczych 7 M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy 2004/17/791. 23 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa przyczynia się przede wszystkim do zwi ększenia ochrony użytkowników rynku (konsumentów). Wprowadzone przez ustawę o usługach płatniczych rozwiązania w zakresie obowiązków informacyjnych dostawców usług płatniczych mają więc charakter wyraźnie uprzywilejowujący konsumentów. Konsument powinien m ieć także pewność w zakresie tego, które dokumenty wiążą go jako wzorce umowne. W przedmiotowej sytuacji, Bank poprzez swoje działanie, uniemożliwia konsumentom dostęp do informacji zagwarantowanych im przepisami prawa. W związku z tym, nie mają oni warun ków do podejmowania w pełni racjonalnych i przemyślanych decyzji w zakresie korzystania z usług płatniczych. W zakresie praktyk stwierdzon ych w pkt . I i II sentencji decyzji, naruszenie zbiorowych interesów konsumentów sprowadzało się do pozbawienia konsum entów prawa do uzyskania pełnej, rzetelnej i wszechstronnej informacji o zasadach funkcjonowania karty płatniczej a także limitach wydatków dokonywanych za pomocą karty w sposób określony przepisami prawa, przez co zostali oni narażeni na trudności w prawidłowym i świadomym korzystaniu z instrumentu płatniczego, jakim jest karta płatnicza wyposażona w funkcjonalność zbliżeniową. W zakresie praktyk stwierdzonych w pkt . II I sentencji decyzji, naruszenie zbiorowych interesów konsumen tów sprowadzało się do pozbawienia konsumentów prawa do uzyskania pełnej, rzetelnej i wszechstronnej informacji na temat obowiązujących w Banku wzorców umownych dotyczących usług płatniczych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, stwierdzon o , że działan ia Banku określone w pkt. I – III sentencji decyzji godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Umorzenie postępowania w pkt. I V sentencji decyzji W postanowieniu z dnia 9 lipca 2014 r., Prezes Urzędu postawił Bankowi zarzut stosowania praktyki naruszającej z biorowe interesy konsumentów polegającej na dokonywaniu w trakcie obowiązywania umów o kartę płatniczą wymiany - będących przedmiotem tych umów - kart płatniczych niewyposażonych w funkcję umożliwiającą dokonywanie tzw. transakcji zbliż eniowych na karty płatnicze posiadające tę funkcję bez dokonania zmiany treści tych umów, co stanowić mogło stanowić czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 20 03 r. Nr 153 poz. 1503 , z 2004 r. Nr 96 poz. 959, Nr 162 poz. 1693, Nr 172 poz. 1804 , z 2005 r. Nr 10 poz. 68 , z 2007 r. Nr 171 poz. 1206 , z 2009 r. Nr 201 poz. 1540) oraz godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ustalenia poczynione w trakcie postępowania wskazują, iż w zawartych umowach o wydanie karty nie były podawane dokładne dane wydawanej karty. Podanie nazwy danej karty ograniczało się do informowania, iż jest to karta Visa lub Ma estro , tj. podawano jedynie mark ę (nazwę market ingową) stosowan ą przez organizacj e kartow e . W umowie nie było zatem określone jak i dokładnie typ kart y otrzyma konsument. Tym samym przy wymianie karty Bank zobowiązany był jedynie do wydania karty oznaczonej tą samą marką . Zgodnie z art. 105 § 1 kpa , gd y postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia 24 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy (por. J. Borkowski w : Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, s. 459 - 461. C.H.Beck). Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjn ego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w związku z tym nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozst rzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. W toku prowadzonego postępowania Prezesem Urzędu ustalił, iż ww. stan faktyczny nie wskazuje by Bank dopuścił się stosowania praktyk i wskazan ej w pkt . I .1 postanowienia z dnia 9 lipca 2014 r . W tym stanie należało uznać, że zachodzą przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, a w związku z tym istnieje konieczność wydania decy zji o umorzeniu postępowania (art. 105 § 1 kpa w związku z art. 83 uokik). Koszty postępowania w pkt. V sentencji decyzji Zgodnie z art. 80 uokik, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszc zone w decyzji kończącej postępowanie. Jednocześnie zgodnie z art. 77 ust. 1 uokik, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postęp owania. Zgodnie z art. 263 § 1 kpa, do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 kpa, a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręcz ania stronom pism urzędowych. Zgodnie z art. 264 § 1 kpa, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Prezes Urzędu w pkt. I – III niniejszej decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną w toku postępowania. W związku z powyższym, postanowiono obciążyć Bank kosztami postępowania w wysokości 1 36 zł (słownie: sto trzydzieści sześć złotych) . Koszty niniejszego postępowania określone w pkt. V rozstrzygnięcia niniejszej decyzji Bank o bowiązany jest wpłacić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w sentencji niniejszej decyzji. S tosownie do treści art. 81 ust. 1 uokik w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, 1981, 2052, 25 tel. +48 22 556 04 24 < faks +48 22 827 67 41 dozik @uokik.gov.pl < www.uokik.gov. pl Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pl. Powstańców Warszawy 1 < 00 - 950 Warszawa 2262, 2270 i 2289 ) w zw. z art. 3 i 11 ustawy z dnia 10 czerwca 2014 r. o zmianie u stawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2014 r. poz. 945) , od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsument ów za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , w terminie miesiąca od daty jej doręczenia . W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt . V sentencji niniejszej decyzji, stosownie do treści art. 264 § 2 kpa w zw. z art. 83 uokik oraz stosownie do art. 81 ust. 5 uokik w związku z art. 479 32 § 1 i § 2 kpc, przedsiębiorcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów . Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U . z 2021 r. poz. 2257; dalej : ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 1.000 zł. Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 32 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlega opłacie stałej w kwocie 500 zł. Zgodnie z art. 103 ustawy o kosztach są dowych w sprawach cywilnych, Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie ( ust. 1). Spółka handlowa powinna wykazać także, że jej wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie majątku spółki lub udzielenie spółce pożyczki (ust. 2) . Zgodnie z art. 105 ust. 1 zd. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Stosownie do treści art. 117 § 1, § 3 - 4 kpc strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub w części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność sądową, nie zwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać ustanowienia a dwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Wniosek o ustanowienia adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. z up. PREZESA Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ZASTĘPCA DYREKTORA Departamentu Ochrony Zbiorowych Interesów Konsumentów Artur Zwalińs ki Otrzymuje: 1. ING Bank Śląski Spółka Akcyjna ul. Sokolska 34 40 - 086 Katowice 2. a/a