RBG-11/2018

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Sprawę prowadził: Krzysztof Lehmann – Zastępca Dyrektora Delegatury Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumen tów Delegatura w Bydgoszczy ul. Długa 47 85 - 034 Bydgoszcz tel. 5 2 345 - 56 - 44 faks 52 345 - 56 - 17 bydgoszcz@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl DECYZJA WERSJA JAWNA Bydgoszcz, dnia 27 sierpnia 201 8 r. Znak: RBG - 61 0 - 507 /1 6 /KL DECYZJA NR RBG - 11 / 201 8 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2018 r . poz. 798 i 650 ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie Powszechn ej K as y Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie polegając e na informowaniu konsumentów, którzy są stroną umowy o usługę płatniczą oraz posiadają dostęp do systemu bankowości elektronicznej, o proponowanych zmianach warunków umowy o usług ę płatniczą w trakcie jej trwania wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach systemu bankowości elektronicznej, które nie stanowią trwałego nośnika informacji w rozumieniu art. 2 pkt 30 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2003 ze zm. ) , co stanowi naruszenie obowiązku , o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 3 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych i w konsekwencji narusza art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 4 marca 2016 r. II. Na podstawie art. 2 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkuren cji i konsumentów ( Dz. U. z 2018 r. poz. 798 i 650 ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 w w. ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kons umentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Powszechn ą Kas ę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie praktyk naruszając ych zbiorowe interesy konsumentów, polegają cych na niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsume ntów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, któr ych załącznikiem są dokumenty (regulaminy oraz taryfy prowizji i opłat bankowych dla osób fizycznych) dotyczące następujących produktów (zarówno dla klientów obsługi wanych pod marką PKO BP, jak i Inteligo): a) rachunki bankowe i karty debetowe, b) karty kredytowe, c) karty płatnicze, 2 - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej u mownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z tej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunkó w umowy przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w trakcie trwania stosunku obligacyjnego , co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r . o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2070) i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po złożeniu przez Powszechn ą Kas ę Oszczędności Bank Pol ski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zaniechania stosowania praktyk i usunięcia ich skutków poprzez: i. wysłani e – w terminie do 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się pkt II. niniejsz e j decyzji – do wszystkich konsumentów, w stosunku do których w latach 2014 - 2016, w trakcie trwania umowy o usługę płatniczą, przesyłał informacje o zmianach regulaminów i taryfy ( Taryfa prowizji i opłat bankowych w PKO Banku Polskim SA dla osób fizyczn ych oraz dla posiadaczy kont Inteligo prywatnych ( indywidualnych i wspólnych ) i firmowych oraz Taryfa prowizji i opłat bankowych PKO Banku Polskiego SA dla Kont Inteligo prywatnych ( indywidualnych i wspólnych ) i firmowych dla klientów Konta Inteligo, którz y zawarli umowę Konta Inteligo ) wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych w ramach konta założonego w systemie bankowości elektronicznej i z którymi na dzień przekazania informacji będzie wiązać Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie umowa o usługę płatniczą, korespondencji, w treści której ww. Bank: a) poinformuje, że przedmiotowe działania wynikają z decyzji Prezesa UOKiK w sprawie trwałego nośnika informacji i wskaże jej numer i datę wydania, b) poinformuje o możli wości zawarcia bezpłatnego porozumienia, o którym mowa w pkt ii. zobowiązania oraz sposobie i terminie jego zawarcia, c) poinformuje o możliwości skorzystania z rekompensaty publicznej, o której mowa w pkt iii. zobowiązania, wskaże jej formę i termin oraz poi nformuje o konieczności zwrócenia się w tym celu do ww. Banku, przy czym przedmiotowa korespondencja zostanie wysłana w formie papierowej za pośrednictwem przesyłki listowej lub trwałym nośnikiem w systemie bankowości elektronicznej , a w przypadku konsume ntów, którzy wyrazili zgodę na komunikację z Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie przy wykorzystaniu poczty elektronicznej – w formie wiadomości e - mail na adres poczty elektronicznej, który konsument wskazał do kon taktu z ww. Bankiem; ii. zawarci e – w terminie do 3 miesięcy od wysłania korespondencji, o której mowa w pkt i. zobowiązania – z konsumentami, o których mowa w pkt i. zobowiązania, którzy zgłoszą się w tym celu do Powszechn ej Kas y Oszczędności Bank Polski Spó łka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , porozumień zawierających: 3 a) postanowienie potwierdzające, że opłaty i prowizje dotyczące usług związanych z umową o usługi płatnicze, a także warunki ich świadczenia określają aktualnie obowiązujące regulaminy oraz taryfa ; b) w przypadku złożenia oświadczenia o żądaniu dokonania indywidualnego rozliczenia: - przez konsumenta będącego klientem Powszechn ej Kas y Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w latach 2014 - 2016 – postanowienie określające zobowi ązanie ww. Banku do dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji za okres od dnia ich wprowadzenia w latach 2014 - 2016, jednakże nie wcześniej niż od stycznia 2014 r. i nie później niż do dnia zawarcia porozumienia albo wejścia w życie nowej taryf y, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej, przy czym jeżeli indywidualne rozliczenie wykaże, że na podstawie taryfy sprzed zmian wprowadzonych w l atach 2014 - 2016, konsument zapłaciłby niższe opłaty i prowizje niż pobrane, Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie najpóźniej w terminie 4 miesięcy od dnia zawarcia porozumienia dokona zwrotu nadpłaty na wskazany przez konsumenta rachunek bankowy prowadzony przez ww. Bank, a w przypadku braku nadpłaty, w tym samym terminie wyśle konsumentowi informację o braku kwoty do zwrotu; - przez konsumenta, który zawarł umowę z podmiotem przejętym przez ww. Bank – postanowienie określające zobowiązanie Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z sie dzibą w Warszawie do dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji za okres od dnia, od którego zaczęła jego obowiązywać taryfa dostarczona przez ww. Bank w 2016 r. i nie później niż do dnia zawarcia porozumienia albo do dnia wejścia w życie nowej taryfy, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej, przy czym jeżeli indywidualne rozliczenie wykaże, że na podstawie taryfy dostarczonej przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w 2015 r., konsument zapłaciłby niższe opłaty i prowizje niż pobrane, ww. Bank najpóźniej w terminie 4 miesięcy od dnia zawarcia porozumienia dokona zwrotu nadpłaty na wskazany przez konsumenta rachunek bankowy prowadzony przez Pows zechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie , a w przypadku braku nadpłaty, w tym samym terminie wyśle konsumentowi informację o braku kwoty do zwrotu; iii. przyznani e konsumentom, o których mowa w pkt i. zobowiązania oraz konsume ntom, którym Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w latach 2014 - 2016, w trakcie trwania umowy o usługę płatniczą, przesy ł ał a informacj e o zmianach regulaminów i taryfy (wymienionych w pkt i . niniejszego zobowiązania) bez wskazywania podstaw prawnych oraz okoliczności faktycznych tych zmian, i z którymi będzie wiązać ww. Bank umowa o usługę płatniczą, następujących rekompensat publicznych: a) możliwości bezpłatnego skorzystania z usługi powiadom ień SMS przez okres 2 miesięcy. Skorzystanie z rekompensaty przez konsumentów, którzy nie korzystają z usługi będzie wymagało złożenia dyspozycji o jej aktywację, a następnie dyspozycji o dezaktywację po upływie okresu 2 miesięcy, o którym mowa powyżej. W stosunku do konsumentów, którzy korzystają z usługi, 4 Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie będzie naliczał a opłat przez okres 2 miesięcy, o którym mow a powyżej, bez konieczności składania przez nich osobnej dyspozycji; b) możliwości złożenia wniosku o bezpłatne rozłożenie jednej dowolnej transakcji zakupu dokonanej przez konsumenta, o którym mowa w pkt iii. zobowiązania, z wykorzystaniem karty kredytowej w kwocie od 200 do 1500 złotych na raty na okres do 6 miesięcy z oprocentowaniem wynoszącym 0%, ale nie później niż w ciągu 5 dni kalendarzowych od dnia dokonania transakcji; c) możliwości jednokrotnego bezpłatnego wyboru niestand ardowego wizerunku karty debetowej z galerii przez okres 2 miesięcy; d) możliwości dokonywania bezpłatnych przelewów z rachunków osób fizycznych do Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwisu telefonicznego przez okres 3 mi esięcy. Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie będzie naliczał opłat przez okres 3 miesięcy, o którym mowa powyżej, bez konieczności składania przez konsumentów osobnej dyspozycji; e) możliwości dokonywania bezpłatn ych przelewów z rachunków osób fizycznych do Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwisu internetowego lub w kanale mobilnym przez okres 3 miesięcy. Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie będzie naliczał opłat przez okres 3 miesięcy, o którym mowa powyżej, bez konieczności składania przez konsumentów osobnej dyspozycji; z tym zastrzeżeniem, że zostanie przyznana przez Powszechn ą Kas ę Oszczędności Bank Polski Spó łka Akcyjna z siedzibą w Warszawie konsumentom niezależnie od tego czy zawrą oni porozumieni e , o który m mowa w pkt ii. zobowiązania. Rekompensaty, o których mowa w pkt iii. ppkt b) i c) zobowiązania , zostaną przyznane konsumentom, o których mowa w pkt iii. zobowiązania, z wyłączeniem konsumentów obsługiwanych pod marką Inteligo . Skorzystanie przez konsumenta z jednej rekompensaty, o której mowa w pkt iii ppkt. a) - e) zobowiązania , nie uniemożliwia skorzystania przez konsumenta z innej rekompe nsaty, o której mowa w pkt iii. ppkt a) - e) zobowiązania . Z każdej rekompensaty dany konsument może skorzystać tylko raz . iv. zamieszczani e każdorazowo, w wiadomościach przesyłanych do konsumentów, informacji o proponowanych zmianach reg ulaminów i taryfy, dokonywanych w trakcie trwania umowy o usługę płatniczą, ze wskazaniem podstaw prawnych oraz okoliczności faktycznych tych zmian; v. opublikowani e na głównej stronie internetowej www.pkobp.pl: a) w terminie do 30 dni od dnia uprawomocn ienia się niniejszej decyzji Prezesa UOKiK w zakresie obejmującym p kt II - odnośnika (linku) do dedykowanej podstrony zawierającej pełną treść decyzji Prezesa UOKiK w formacie PDF. Odnośnik (link) do decyzji będzie aktywny przez okres 6 miesięcy od dnia up rawomocnienia się decyzji Prezesa UOKiK w zakresie obejmującym pkt II ; b) w dniu wysłania przez Powszechn ą Kas ę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie korespondencji, o której mowa w pkt i. zobowiązania - odnośnika (linku) do podst rony zawierającej komunikat, w którym Bank poinformuje o możliwości skorzystania z rekompensat publicznych przez konsumentów, o których mowa w pkt iii. zobowiązania, a także wskaże 5 ich formę oraz termin obowiązywania. Odnośnik (link) do komunikatu będzie d ostępny na ww. stronie internetowej przez okres obowiązywania rekompensat , nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie . III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochroni e konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 798 i 650 ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imi eniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie obowiązek złożenia sprawozdania z wykonania przyjętego zob owiązania, poprzez przedłożenie informacji o st opniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I I sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie poprzez przedłożenie w terminie do 1 5 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie pkt II : 1) potwierdzenia realizacj i wysyłki korespondencji do klientów o których mowa w pkt i. zobowiązania w postaci raportu w wersji elektronicznej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę prz esyłek/wiadomości wysłanych w formie, o której mowa w pkt i. zobowiązani a i daty ich nadania; 2) skryptów i materiałów szkoleniowych dla pracowników w zakresie informacji udzielanych w placówkach B anku po zgłoszeniu się konsumentów w celu zawarcia porozumień , o ile zostały stworzone ; 3) wzor c ów wszystkich rodzajów porozumień ; 4) wzorów wszystkich rod zajów korespondencji , o których mowa w pkt i . zobowiązania wysyłanych do konsumentów ; 5) wybranych l osowo (zanonimizowanych) porozumień, o których mowa w pkt ii. zobowiązania , podpisanych przez klientów (20 sztuk) ; 6) zrzutów ekranu z głównej strony intern etowej Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie informacji, o których mowa w pkt v . zobowiązania wraz z oświadczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieni u przedsiębiorcy, w którym zostanie wskazany okr es publikacji tych informacji na stronie internetowej przedsiębiorcy ; 7) informacji na temat liczby klientów, którzy zawarli porozumienie , o którym mowa w pkt ii . zobowiązania; 8) informacji na temat liczby k lientów, którym Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie dokonał a zwrotu nadpłaty, o której mowa w pkt ii.b. zobowiązania ; 9) informacji o sumie wszystkich zwróconych przez Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spół ka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nadpłat, o których mowa w pkt ii. b . zobowiązania; 10) informacji o dziesięciu najmniejszych i dziesięciu największych nadpłatach wypłaconych przez Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warsza wie zgodnie z zasadami określonymi w pkt ii. b zobowiązania; 11) informacji na temat liczby klientów, w przypadku których Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie dokonał a zwrotu 6 nadpłat, o których mowa w pkt ii. b . zobowiązania, pomimo dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji; 1 2 ) wybranych losowo indywidualnych rozliczeń opłat i prowizji , o których mowa w pkt ii. b . zobowiązania (10 sztuk); 13) informacji o sumie zwolnień z opłat (wyrażonej w PLN), który ch nie ponieśli konsumenci, a które to zwolnienia zo stały przyznane w oparciu o pkt iii.a . oraz iii.c. - iii.e . zobowiązania ( należy przedstawić ww. sumy dla każdej z opłat w stosunku do określonego rodzaju rekompensaty ), a także wartości faktycznego przys porzenia uzyskanego przez konsumentów wynikającego z pkt. iii . b . zobowiązania; 14) informacji o ilości klientów, którzy skorzystali ze zwolnień z opłat , o których mowa w pkt iii.a. oraz iii.c. - iii.e. zobowiązania oraz z obniżonego oprocentowania zgodnie z iii.b. zobowiązania, a także z możliwości wyboru niestandardowego wizerunku karty debetowej, zgodnie z pkt iii.c. UZASADNIENIE W dniu 10 kwietnia 2014 r. – postanowieniem Nr RBG - 101/2014 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes U OKiK lub organ ochrony konsumentów ) w oparciu o własny monitoring i obserwac ję sytuacji rynkowej wszczął postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez wybrane instytucje finansowe, w tym banki , zawierają nie dozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 - 385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku ze zmianą wzorców umownych (m.in. Tabele Opłat i Prowizj i) określających opłaty za czynności bankowe oraz inne czynności w trakcie trwania umowy zawartej z konsumentem – prowadzone pod sygnaturą RBG - 405 - 11/14/KL . W toku tego postępowania Prezes UOKiK wezwał Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółka Akcyjn a z siedzibą w Warszawie (dalej: Bank , PKO BP , Spółka lub przedsiębiorca ) do przedłożenia informacji związanych z przedmiotem niniejszego postępowania, w tym informacji o zmianach dokonywanych w tabelach opłat i prowizji, regulaminach, umowach. W dalszej k orespondencji organ ochrony konsumentów weryfikował m.in. sposób funkcjonowania elektronicznego systemu komunikowania się z konsumentami czy treść komunikatów wysyłanych do konsumentów przy zmianach w warunkach umowy. Przeprowadzona analiza pozwoliła Prez esowi UOKiK stwierdzić, że przedsiębiorca może stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów . Mając powyższe na uwadze – postanowieniem n r RBG - 70 /201 6 z dnia 12 października 201 6 r. (dalej: Postanowienie ) – organ ochrony konsumentów wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wskazanych w sentencji niniejszej decyzji. Jednocześnie Prezes UOKiK wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania s ię do przedstawionych zarzu tów. W piśmie z dnia 22 lutego 201 7 r. Spółka przedstawiła swoje stanowisko dotyczące kwest ionowanych praktyk oraz złożył a wolę zmiany kwestionowanych w toku postępowania praktyk. Następnie w korespondencji z dnia 31 maja 2017 r. oraz 30 czerwca 201 7 r. , Bank przedłożył zmodyfikowane treści swoich zobowiązań. Dodatkowo odbyły się spotkania przedstawicieli UOK i K z przedstawicielami Banku dot. kształtu ewentualnego zobowiązania 7 przedsiębiorcy. Ostateczna wersja zobowiązania została przedłożona przez przeds iębiorcę w piśmie z dnia 11 lipca 2018 r. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 1 sierpnia 20 18 r.). Przedsiębiorca w wiadomości mailowej z dnia 7 sierpnia 2018 r. wskazał, iż nie zamierza korzystać z ww. uprawnień. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iż Powszechn a Kas a Oszczędności Bank Pols ki Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie wpisan a jest do rejestru KRS pod numerem 0000026438 prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie , XII I Wydział Gospodarczy oraz posiada NIP: 5250007738 . Przedsiębiorca posiada status banku w rozumi eniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( t.j. Dz. U. z 201 7 r. poz. 18 76 ze zm.). Pr zedmiot em działalności Spółki jest m.in. pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej niesklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emery talnych. I. nieinformowanie o zmianach umów o usługę płatniczą na trwałym nośniku (ustalenia faktyczne) W ramach swojej działalności Bank oferuje konsumentom możliwość zawarcia różnego rodzaju umów o usługę płatniczą, w tym umowę rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego, umowę o kartę (debetową) czy kartę kredytową. Jednocześnie konsumenci mają możliwość uzyskania dostępu do systemu bankowości elektronicznej (dalej: e - bank lub ebank ). Zasady świadczenia usług e - banku określa Regulamin świadczenia usług ban kowości elektronicznej w PKO Banku Polskim SA . Zgodnie z §4 tego dokumentu „ klient uzyskuje dostęp do usług bankowości elektronicznej po dokonaniu aktywacji elektronicznych kanałów dostępu .” Szczegółowe zasady przesyłania korespondencji z informacją o zmia nach warunków umownych dla klientów PKO BP zapisane są w poszczególnych regulacjach produktowych. Niemniej jednak ww. zasady są względem siebie zbieżne, niezależnie od tego z jakiego pr oduktu korzysta konsument (wyjątki wskazane są poniżej). Z punktu widze nia niniejszego postępowania ważne jest to, czy konsument posiada aktywny dostęp do e - banku. Zgodnie z §66 Regulaminu rachunków bankowych i kart debetowych dla klientów indywidualnych w PKO Banku Polskim SA (dalej: Regulamin rachunków ): „ 1. PKO Bank Polsk i SA dostarcza Posiadaczowi rachunku informacje wymagane w związku z wykonywaniem umowy rachunku na trwałym nośniku: 1) w systemie bankowości elektronicznej – jeżeli Posiadacz rachunku zawarł z PKO Bankiem Polskim SA umowę o usługi bankowości elektroniczne j, albo 2) pocztą elektroniczną – na wniosek Posiadacza rachunku, albo 3) drogą korespondencyjną – w pozostałych przypadkach. 2. PKO Bank Polski SA przesyła oświadczenia lub zawiadomienia na ostatni posiadany przez PKO Bank Polski SA adres Posiadacza rachu nku. 3. Informacje o możliwościach kontaktu z PKO Bankiem Polskim SA wskazane są na stronie internetowej oraz dostępne w placówkach. ” W toku postępowania Bank doprecyzował (w piśmie z dnia 18 maja 2016 r.), że „ co do zasady, jeśli Klient korzysta z ebanku, to informacja o zmianach kierowana jest do niego 8 za pośrednictwem tego kanału ”. Ponadto Spółka wskazała również, że „ Bank stale doskonali i optymalizuje założenia tej dystrybucji tak, aby Klienci otrzymali kompletną informację, a także aby Klienci korzyst ający z różnych produktów nie otrzymywali kilka razy tych samych informacji różnymi kanałami oraz aby nie otrzymywali informacji fragmentarycznych albo nadmiarowych ”. Zgodnie z wyjaśnieniami przedsiębiorcy „ Bank podejmuje dodatkowe akty staranności w celu skutecznego doręczenia informacji o zmianach, np.:  przed planowaną wysyłką korespondencji za pośrednictwem ebank, dokonuje weryfikacji czy Klient logował się co najmniej raz do ebanku w okresie ostatnich 3 miesięcy i do Klientów nieaktywnych kieruje inform acje listem (w przypadku kart Junior tzw. kart przedpłaconych wysyłka informacji o zmianach kierowana jest niezależnie od aktywności Klientów za pośrednictwem ebank zgodnie z postanowieniami Warunków korzystania z karty PKO Junior ;  w przypadku, gdy Bank do ręczając informacje na adres e - mail otrzymuje odpowiedź z serwera o braku możliwości doręczenia przesyłki pod ten adres, informacja o zmianach wzorców umownych dostarczana jest ponownie listem . ” Bank oświadczył również, że „ Klient zawierając umowę o produk t akceptuje postanowienia odpowiedniego regulaminu lub umowy produktowej i godzi się na dostarczanie mu informacji o zmianach dotyczących danego produktu w sposób określony w tym dokumencie. Zatem jeżeli dokumenty te wymieniają ebank jako formę przekazu in formacji o zmianach, akceptując dany dokument, Klient godzi się na przekazywanie informacji w tej formie. ” Jednocześnie PKO BP oświadczył, iż klient traci dostęp do usług bankowości elektronicznej (a tym samym również do wiadomości przesłanych za pośrednic twem tego kanału) z dniem rozwiązania ostatniej umowy produktowej z Bankiem. Ponadto Spółka w piśmie z dnia 16 maja 2016 r. wskazała, że wiadomości kierowane na wewnętrzną skrzynkę odbiorczą w ramach e - banku zawiera ły m.in. „ odnośniki (linki) do plików P DF (bezpośrednie pełne ścieżki adresu internetowego) z listem przewodnim i (jeżeli dotyczy zmiany) wykaz zmian ”. Pliki PDF do których odnośniki znajd owały się w wiadomości były opublikowane na ogólnodostępnej stronie internetowej Banku. Z kolei w piśmie z dnia 30 czerwca 2017 r. Bank oświadczył, iż stosowane przez ni ego rozwiązania technologiczne W tym samym piśmie PKO BP wskazał, iż od kwietnia 2017 r. w ramach komunikacji z klientem o zmianach warunków umów o usługę płatniczą, stosuje również wiado mości SMS przypominające o wystawieniu komunikatu w bankowości elektronicznej. Wcześniej Spółka nie praktykowała takich działań. Bank na przestrzeni ostatnich lat, w również w 2014 - 2016 dokonywał szeregu zmian w wysokości opłat i pro wizji, a także w regulacjach produktowych (szczegóły w uzasadnieniu zarzutu nr 2) , które były komunikowane klientom wyłącznie za pośrednictwem ebanku, który nie spełnia wymagań związanych z trwałym nośnikiem informacji. Dotyczyły one takich kwestii jak:  pr owadzenie rachunku – miesięcznie (PKO Konto bez Granic); 9  przelew – realizacja dyspozycji przekazania środków na rachunki prowadzone w PKO BP zlecone w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  przelew – realizacja dyspozycji przekazania środków na rachunk i prowadzone w PKO BP zlecone za pośrednictwem serwisu telefonicznego ( na wybranych produktach );  przelew – realizacja dyspozycji przekazania środków na rachunki prowadzone w innych bankach zlecone w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  przelew – real izacja dyspozycji przekazania środków na rachunki do ZUS i US zlecone w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  przelew – realizacja dyspozycji przekazania środków na rachunki prowadzone do ZUS i US zlecone w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  w ypłata gotówki w urzędach pocztowych przy użyciu karty debetowej PKO Ekspress;  złożenie dyspozycji zlecenia stałego w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  złożenie dyspozycji zlecenia stałego w oddziale PKO BP ( na wybranych produktach );  przeprowadzen ie autoryzacji płatności lub przelewu przy użyciu kodu;  informacja o saldach na skrzynkę poczty internetowej ( na wybranych produktach );  dzienne powiadomienia o wysokości salda lub 5 ostatnich operacji na rachunku w ramach usługi „informacja SMS” – miesięcz na opłata abonamentowa (na wybranych produktach);  pakiet „INFO” – miesięczna opłata (na wybranych produktach);  wydrukowanie w bankomacie PKO BP informacji o ostatnich 5 operacjach rozliczanych na rachunku, do którego wydano kartę debetową PKO Ekspress – za każdy wydruk (na wybranych kontach);  prowadzenie rachunku (na wybranych produktach);  przelew/przelew predefiniowany – realizacja dyspozycji przekazania środków na rachunki w innych banku za pośrednictwem serwisu internetowego lub w kanale mobilnym;  prowad zenie rachunku oszczędnościowego płatnego na żądanie prowadzonego w walutach wymienialnych – miesięcznie;  prowadzenie rachunku oszczędnościowego płatnego na żądanie w walucie polskiej – opłata miesięczna;  wypłaty gotówkowe w bankomatach innych niż PKO BP ( na wybranych kontach);  wypłata gotówki kartą kredytową w kraju za każdą operację – od wartości transakcji (na wybranych produktach);  obsługa roczna karty (na wybranych produktach); 10  przelew (operacja bezgotówkowa) za rachunku karty kredytowej (na wybranych produktach);  obsługa karty debetowych i kredytowych – miesięczne i roczne (na wybranych produktach);  wydrukowanie w bankomacie PKO BP informacji o wysokości salda rachunku/wolnych środkach, przy użyciu karty debetowej (na wybranych produktach);  przelew na rachunek w PKO BP innego posiadacza zlecony w oddziale banku (na wybranych produktach);  złożenie dyspozycji zlecenia stałego w oddziale PKO BP (na wybranych produktach);  modyfikacja dyspozycji zlecenia stałego za pośrednictwem serwisu telefonicznego (na wy branych produktach);  przelew w systemie Sorbnet zlecony w oddziale banku w kwocie większej lub równej 1 mln (na wybranych produktach);  przelew w systemie Sorbnet zlecony w oddziale banku w kwocie mniejszej niż 1 mln (na wybranych produktach);  użytkowanie k arty przez posiadacza, współposiadacza, pełnomocnika – opłata miesięczna (na wybranych produktach);  wypłaty w sieci bankomatów innych banków (na wybranych produktach);  zmiana umowy o prowadzenie rachunków bankowych z indywidualnej na wspólną lub odwrotnie;  powtórne wygenerowanie PIN;  przelew środków z książeczki mieszkaniowej na rachunek w innym banku;  opłata za przygotowanie i wysłanie wezwania do zapłaty dla kart kredytowych;  prowadzenie rachunku – miesięcznie (na wybranych produktach);  wypłaty gotówkowe w bankomatach Euronet i BZ WBK (na wybranych produk tach). Zgodnie z oświadczeniem Banku z awartym w piśmie z dnia 11 lipca 2018 r. oraz mając na względzie przedłożone przez przedsiębiorcę dokumenty , Prezes UOKiK ustalił, że Spółka w dniu 4 marca 2016 r. po raz ostatni przesyłał a do swoich klientów informacje o zmianie warunków umów wyłącznie za pośrednictwem systemu bankowości elektronicznej. I I . brak podania podstawy prawnej i faktycznej proponowanej zmiany warunków umowy (ustalenia faktyczne) W latach 20 14 - 2016 PKO BP dokonywał szeregu zmian w swoich produktach, które to modyfikacje miały zastosowanie nie tylko do nowych klientów, ale również wpływały na prawa i obowiązki konsumentów w ramach wykonywanych kontraktów. W pismach i wiadomościach kierowan ych do konsumentów przez Spółkę podawała opis przesłanek, które miały rzekomo wpływać na zmianę wzorca, ale nie mają one oparcia 11 w regulacjach umownych lub ustawowych. Brakuje również wskazania przepisu z wzorca umowy obowiązującego w danym stosunku umowny m, który pozwala ustalić prawdziwe przesłanki wprowadzanych modyfikacji. Tym samym Spółka nie przekazywała konsumentom informacji o dokładnej podstawie prawnej wprowadzonych modyfikacji, która została zawarta w regulaminie lub taryfie regulującej określony stosunek obligacyjny, a także nie były wskazywane okoliczności faktyczne, które warunkowały możliwość podjęcia decyzji o wprowadzeniu tych zmian. Dla przykładu – przy zmianie w Regulamin ie wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA. , która weszła w życie w dniu 4 maja 2015 r. Spółka przesyłała konsumentom następującą informację: „uprzejmie informuję, że 4 maja 2015 roku zacznie obowiązywać nowy Regulamin wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA. Wprowadzane modyfikacje wynikają ze zmian w ofer cie, zastosowania nowych technologii świadczenia produktów i usług oraz ich dostosowania do rekomendacji i zaleceń wydanych przez organy nadzoru nad działalnością Banku. Jednocześnie 4 maja 2015 roku zmienimy Taryfę prowizji i opłat bankowych w PKO Banku P olskim SA dla osób fizycznych oraz dla posiadaczy Kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmowych, zwaną dalej „Taryfą”. Zmiany stawek w Taryfie dostosowują wysokość i strukturę opłat do zmian regulacji zewnętrznych i warunków rynkowych. Dodatkowo w Taryfie wprowadziliśmy zmiany redakcyjne i porządkowe, które nie wpływają na warunki korzystania z produktów i usług PKO Banku Polskiego SA.” Podobnie wygląda sytuacja przy zmian ie warunków umownych od dnia 1 ma ja 2016 r., przy których Bank stosował następującą korespondencję (mogła się ona różnić w zależności od produktu, którego dotyczyła), a dotyczyła ona również wprowadzenia do umów nowych klauzul modyfikacyjnych: „uprzejmie informuję, że 1 maja 2016 wejdą w życie zmiany w regulaminach: 1. Regulamin rachunków bankowych i kart debetowych dla Klientów indywidualnych w PKO Banku Polskim SA, 2. Regulamin wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA, 3. Regulamin kart płatniczych dla Klientów indywidualnych w PKO Banku Polskim SA, 4. Regulamin świadczenia usług inwestycyjnych przez PKO Bank Polski SA, zwanych dalej „Regulaminami”. Wprowadzane modyfikacje wynikają ze zmian w zakresie oferowanych usług i zastosowania nowych technologii w świadczeniu usług i ofero waniu produktów, zmian powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących poszczególnych produktów oraz potrzebie dostosowania treści Regulaminów do rekomendacji i zaleceń wydanych przez organy nadzoru nad działalnością PKO Banku Polskiego SA (zwanego dalej „Bankiem”).” Identycznie przedstawia się sposób dokonywania zmian w dniu 1 października 2014: uprzejmie informuję, że z dniem 1 października 2014 roku PKO Bank Polski SA wprowadzi zmiany do Taryfy prowizji i opłat bankowych w PKO Banku Polskim SA dl a osób fizycznych oraz dla posiadaczy Kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmowych, zwanej dalej „Taryfą”. Wprowadzone w Taryfie zmiany stawek mają na celu zoptymalizowanie i dostosowanie wysokości oraz struktury opłat do kosztów świad czonych przez Bank usług, a także wynikają z wprowadzenia nowych, dodatkowych usług rozszerzających zakres korzystania z produktów bankowych. 12 Dokonano również zmian o charakterze porządkowym, które nie mają charakteru merytorycznego, a mają na celu poprawę przejrzystości Taryfy, wprowadzając nowy układ tabel. Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne, Prezes UOKIK zważył co następuje : Naruszenie interesu publicznego Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 2018 r. poz. 798 i 650) – dalej: u.o.k.i k. - podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach 1 . Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu public znego, bądź też naruszają ten interes. Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zmian w wykonywanych umowach dotyczących usług płatniczych i innych umów bank owych, a więc praktyki dotyczącej usług, z których konsumenci korzystają powszechnie. Oznacza to de facto , że przedmiotowa praktyka mogła dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogła naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone jest w interesie publicznym. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów Przepis art. 24 ust. 1 u.o.k.i.k. stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomias t art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: działania przedsiębiorcy, bezprawność tych działań, naruszenie zbiorowych interesów konsumentó w. W odniesieniu do przesłanki bezprawności, w przypadku zastosowania decyzji zobowiązującej , jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji , przy jej wykazywaniu należy uwzględnić art. 28 ust. 1 u.o.k.i . k. Zgodnie z tym przepisem „ Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub będących podstawą wszczęcia postępowania – że został nar uszony zakaz, o którym mowa w art. 24 , a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych 1 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt XVII Ama 26/08. 13 zobowiązań. W przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał naruszania zakazu, o którym mowa w art. 24, i zobowiąże się do usunięcia skutków tego naruszenia, zdanie p ierwsze stosuje się odpowiednio ”. W związku z powyższym dla zastosowania art. 28 u.o.k.i . k. w zakresie praktyk i określon ej w pkt II sentencji niniejszej decyzji zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Bank art. 24 u.o.k.i . k. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. w zw. z art. 196 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Przepis y wprowadzając e ustawę - Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz. U. poz. 650) , il e kroć w ustawie tej jest mo wa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumi e niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności g o spodarczej ( t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2168 ze zm. ). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobod zie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowa ny i ciągły. Działalność Spółki polegająca na zawieraniu umów o usługę płatniczą oraz inn ych um ów bankow ych spełnia kryteria działalności gospodarczej, o jakich mowa w ww. przepisach. Jest to bowiem działalność wykonywana w sposób stały, powtarzalny oraz zarobkowy. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Bank - prowadząc działalność gospodarczą jako osoba prawna - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i . k. Tym samym , je go działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowan ia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. I. Bezprawność działania przedsiębiorcy opisan ego w zarzucie z punktu I sentencji decyzji W ocenie Prezesa UOKiK, Bank w sposób nieuprawniony przesyła konsumentom informacje o proponowanych zmiana ch w trakcie trwania umowy wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach e - banku (w sytuacji aktywowania dostępu z usług bankowości internetowej), gdyż nie stanowi one trwałego nośnika informacji. Umowa dotycząca np. rachunku oszczę dnościowo - rozliczeniowego, karty debetowej czy karty kredytowej związana jest ze świadczeniem przez Spółkę usługi płatniczej, o której mowa w art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2003 ze zm. – dalej: u. u.p. ) PKO BP jest dostawcą usług płatniczych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 u.u.p. W sytuacji informowania konsumentów o proponowanych zmianach postanowień umownych w umowach aktualnie wykonywanych, konieczne jest stosowanie przepisów określonych w art. 29 ww. ustawy. Na podstawie art. 29 ust. 1 u.u.p. „ d ostawca informuje o proponowanych zmianach postanowień umownych nie później niż 2 miesiące przed proponowaną datą ich wejścia w życie ”. Zgodnie z art. 29 ust. 3 u.u.p. „ do poinformowania dokonywanego zgod nie z ust. 2. przepis art. 26 ust. 1 stosuje się odpowiednio” . Przy czym art. 29 ust. 2 u.u.p. określa informacje, jakie musi przekazać Bank swojemu klientowi w sytuacji, w której brak jego sprzeciwu wobec proponowanych zmian będzie równoznaczny z wyrażeni em przez niego zgody na ich przyjęcie. W takiej sytuacji – w myśl art. 26 ust. 1 u.u.p. w wersji obowiązującej do 20 czerwca 2018 r. – „ Dostawca jest obowiązany dostarczać użytkownikowi informacje określone w art. 27, art. 29 ust. 1 i 5, art. 31 ust. 1 i ar t. 32 ust. 1 w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku 14 informacji, z tym że pocztą elektroniczną dostarcza je tylko na wniosek użytkownika . Informacje powinny być sformułowane w przejrzystej i czytelnej formie ”. Powyższe oznacza, że zasadą przyjętą w analizowanej sytuacji jest to, aby informacja o zmianie umowy (a więc nie tylko sama treść nowych wzorców umowy) dostarczona była do konsumenta na papierze lub na innym trwałym nośniku informacji. Ustawodawca wskazał jednakże, że przesłanie przedmiotowy ch informacji za pomocą poczty elektronicznej, która może być jedną z form trwałego nośnika informacji, odbywać się może wyłącznie na wyraźny wniosek konsumenta (w wersji obowiązującej do dnia 20 czerwca 2018 r.) . Aby prawidłowo zinterpretować praktykę stosowaną przez Bank należy odpowiedzieć na pytanie, czy treść proponowanych zmian przesłana za pośrednictwem e - banku stanowi w ogóle „trwały nośnik informacji” , o którym mowa w art. 26 ust. 1 u.u.p. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 30 u.u.p. przez „trwały nośnik informacji” rozumie się „ nośnik umożliwiający użytkownikowi przechowywanie adresowanych do niego informacji w sposób umożliwiający dostęp do nich przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji i pozwalający na odtworzenie prze chowywanych informacji w niezmienionej postaci ”. Powyższa definicja powinna być interpretowana na gruncie pojęcia „trwałego nośnika”, które występuje w innych aktach prawnych regulujących sferę praw i obowiązków w umowach z udziałem konsumentów 2 . Pojęcie t o było przedmiotem rozważań m.in. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE lub Trybunał ). W swoich rozważaniach Trybunał stwierdził, że aby uznać, iż nośnik ma cechy trwałości, o której mowa powyżej, to należy udowodnić, że przekazanie w ni m informacji gwarantuje brak możliwości dokonywania zmian w ich z a wartości, a także ich dostępność w odpowiednim okresie oraz pozwala konsumentom na ich odtworzenie w niezmienionej postaci 3 . W innym orzeczeniu TSUE 4 stwierdził, iż serwis internetowy Banku (a w jego ramach działająca poczta elektroniczna) jako strona internetowa, aby mogła zostać uznana za trwały nośnik informacji powinna „ umożliwia ć użytkownikowi usług płatniczych przechowywanie informacji adresowanych osobiście do niego w sposób umożliwiaj ący dostęp do nich w przyszłości przez okres właściwy do celów tych informacji i odtworzenie ich w niezmienionej postaci. Ponadto aby stronę internetową można było uznać za „trwały nośnik” w rozumieniu tego przepisu, należy wykluczyć możliwość wszelkiej je dnostronnej zmiany jej treści przez dostawcę usług płatniczych lub innego przedsiębiorcę, któremu powierzy się zarządzanie tą stroną ”. Trybunał zwrócił jeszcze uwagę na konieczność dostarczenia informacji wymaganych prawem, a nie jedynie ich udostępnienie w ramach serwisu internetowego Banku. W tym celu TSUE wskazał, że „ rozpatrywane informacje, które dostawca usług płatniczych przekazuje użytkownikowi tych usług na stronie internetowej bankowości elektronicznej, mogą zostać uznane za dostarczone w rozumien iu art. 41 ust. 1 dyrektywy 2007/64, jeżeli takiemu przekazaniu towarzyszy aktywne zachowanie dostawcy zmierzające do podania do wiadomości użytkownika istnienia i dostępności tych informacji na wskazanej stronie ” . Przechodząc na grun t niniejszej sprawy i sposobu działania e - banku , a także modelu odbierania i przechowywania przez klientów wiadomości przesyłanych przez Bank w niniejszym sys te mie, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że jest to system będący 2 Por. art. 5 ust. 17 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim ( t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1528 ze zm. ) „ mat eriał lub urządzenie służące do przechowywania i odczytywania informacji przekazywanych konsumentowi w związku z umową o kredyt, przez czas odpowiedni do celów jakim informacje te służą oraz pozwalające na odtworzenie tych informacji w niezmienionej postac i ” czy też art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta ( t.j. Dz. U. z 201 7 r. poz. 683 ze zm ) „ materiał lub narzędzie umożliwiające konsumentowi lub przedsiębiorcy przechowywanie informacji kierowanych osobiście do niego, w sposób umożl iwiający dostęp do informacji w przyszłości przez czas odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i które pozwalają na odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci”. 3 Wyrok TSUE z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt C - 49/11, Content Ser vices Ltd vs Bundesarbeitskammer , pkt 43. 4 Wyrok TSUE z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt C - 375/15 . 15 pod kontrolą Banku, a więc nadawcy informacji, które mają być przechowywane poza zasięgiem jego ingerencji (zarówno faktycznej, jak i technicznej) . Nie ma bowiem technicznych gwarancji, że przechowywane informacje pozostaną w „niezmiennej postaci”, przez co należy rozumieć syt uację, w której przedsiębiorca (nadawca informacji) nie może ingerować w treść przekazywanej informacji, w szczególności ją usunąć lub zmienić 5 . Stosowane przez Bank w ramach e - bank rozwiązania technologiczne i techniczne (wynikające m.in. z faktu administ rowania bankowością elektroniczną przez Bank) dotyczące zarządzania przez Spółkę wiadomości ą z informacją o zmianach w warunkach umów o usługę płatniczą przesłan e do klienta w ramach e - banku nie gwarantują (mając na względzie uwarunkowania techniczne) , że informacje przesyłane w ramach ww. wiadomości nie mogą być modyfikowan e , jak również usunięte przez Spółkę i to w sytuacji, w której znajd owa ły się one w skrzynce odbiorczej konsumenta. Aby można było uznać, że zachowane są gwarancje „niezmiennej postaci” trwałego nośnika informacji Bank nie może posiadać jaki ch kolwiek technicznych możliwości dostępu do wiadomości – uprzednio przesłanej przez Spółkę – która znajduje się w skrzynce odbiorczej klienta , w tym w szczególności w zakresie możliwości jej usunięcia , podmiany lub modyfikacji. Brak takich gwarancji powoduje to, że konsument nie ma żadnej pewności, czy udostępnione w ramach e - banku informacje nie były nigdy zmieniane , a historia wiadomości w jego skrzynce odbiorczej jest pełna (tj. nic nie zostało usun ięte przez Bank). W takich sytuacj ach konsument nie dysponuje również żadnymi niezależnymi (od Spółki) narzędziami, które umożliwiałyby mu zweryfikowanie ww. okoliczności. Dla porządku należy w tym miejscu dodać, że w ramach rozpatrywania bezprawności pra ktyki kwestionowanej w pkt I sentencji decyzji nie ma znaczenia , czy Spółka kiedykolwiek dopuściła się rzeczywistej ingerencji w wiadomości przesłane do swoich klientów w ramach e - banku . Niemniej jednak, postępowanie dowodowe wykazało, że do takich ingeren cji mogło dochodzić, chociażby polegało to tylko na usunięciu tzw. literówki. Ponadto, dostęp konsumenta do e - banku prowadzonego przez PKO BP możliwy jest wyłącznie przez okres, w którym jest on związany z Bankiem stosunkiem obligacyjnym w zakresie określo nego produktu bankowego . Tymczasem, aby nośnik informacji mógł być uznany za „trwały” musi gwarantować „dostęp do nich przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji 6 ”, tj. tak długo, jak długo informacje te są dla klienta istotne w celu ochr ony interesów wynikają cych z jego stosunków umownych z Bankiem. Może to obejmować okres, w czasie któr ego prowadzone były negocjacje w sprawie umowy (nawet jeśli nie prowadziły do zawarcia umowy), okres ważności umowy lub, w koniecznym zakresie, okres nast ępujący po wygaśnięciu umowy 7 . Tymczasem , w przypadku rozwiązania umowy na ostatni produkt, do którego klient miał dostęp w ramach e - banku , użytkownik traci dostęp do materiałów przesłanych na wewnętrzną skrzynkę elektroniczną w ramach bankowości elektroni cznej Spółki . Istotne jest również to, że do rozwiązania umowy może dojść z inicjatywy Banku. W takiej sytuacji konsument może z dnia na dzień utracić dostęp do informacji, pomimo że możliwość zapoznania się z nimi powinna istnieć przez okres odpowiedni dl a celów danej umowy. Przez taki okres należy rozumieć m.in. możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej przez konsumenta w sytuacji niewywiązania się lub nieprawidłowego wywiązania się Spółki z umowy (np. kwestionowanie opłat, które zostały wprowadzon e do stosunku obligacyjnego w trakcie trwania umowy) lub też umożliwienie korzystania z przesłanych materiałów w celu podważenia roszczeń kierowanych ze strony Banku (np. dochodzenie przez PKO BP opłat wprowadzonych w trakcie trwania umowy, które 5 Wyrok Trybunału Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt E - 4/09; tak również Rekomend acja Komitetu ds. Kredytu Konsumenckiego i Rady Prawa Bankowego z dnia 9 sierpnia 2011 r. dotycząca wybranych problemów interpretacyjnych w nowej ustawie o kredycie konsumenckim (cz.II) , Monitor Prawa Bankowego, 3/2012, s. 106. 6 art . 2 pkt 30 u.u.p. 7 Wyrok Trybunał Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt E - 4/09. 16 w ocenie konsumenta zostały inkorporowane do stosunku obligacyjnego z naruszeniem prawa, a więc są bezprawne i nie wiążą go). Powyższe oznacza, że przedmiotowy okres związany jest z terminem przedawnienia określonych roszczeń konsumenta względem przedsiębiorcy. W tym miejscu należy również zwrócić uwagę, że wiadomości przesyłane w ramach e - banku nie zawierają pełnej informacji o zmianach w warunkach umowy, a jedynie sygnalizują konsumentom dokonanie określonych modyfikacji w trwającym stosunku obligacyjnym . Wykaz zmian, czy też nowe warunki umowy nie są załącznikiem do przesłanej wiadomości (co i tak nie czyniłoby z tej informacji „trwałego nośnika”, gdyż serwer na którym przechowywana jest korespondencja przesłana przez Spółkę w ramach e - banku znajduje się pod kon trolą przedsiębiorcy), a jedynie Bank w tejże korespondencji odsyła poprzez link do określnego pliku w formacie .pdf lub przekierowuje na konkretną stronę internetową przedsiębiorcy. W podobnym stanie faktycznym, TSUE wskazał, iż udostępnienie konsumentowi informacji wyłącznie za pomocą hiperlinku do określonej strony internetowej danego przedsiębiorstwa nie spełnia trwałego nośnika, gdyż informacje te nie są „przekazane” przez to przedsiębiorstwo ani nie są one „otrzymane” przez konsumenta w rozumieniu art . 5 ust. 1 dyrektywy 97/7/WE, a więc taka forma przekazywania informacji nie może być uznana, za przekazanie jej na „trwałym nośniku” 8 . Konsument nie ma bowiem pewności, jaka treść znajdowała się pod tym linkiem w danym okresie trwania umowy (lub też po je j zakończeniu). Zarówno zawartość strony internetowej, jak i pliku .pdf znajduje się pod wyłączną kontrolą Banku, który może podmieniać ich zawartość, czego konsument może nie być w stanie wykazać, a nawet może o tym nie wiedzieć. Ponadto konsument nie moż e być zobowiązany do podejmowania czynności w postaci konieczności zapisu pliku czy zrzutu strony na swoim dysku twardym . To na przedsiębiorcy ciąży bowiem obowiązek dostarczenia konsumentowi tej informacji na trwałym nośnik, a nie na konsumencie zapisanie dostarczonej informacji na takim materiale. Jak słusznie zauważyć TSUE w ww. orzeczeniu „ W ramach procesu przekazywania informacji nie jest konieczne, aby ich adresat dokonał szczególnej czynności. Natomiast w przypadku wysłania konsumentowi linku musi on podjąć działanie w celu zapoznania się z danymi informacjami i musi on w każdym razie otworzyć ten link ”. Należy również zauważyć, iż PKO BP nie dostarczał (w rozumieniu art. 26 ust. 1 u.u.p.) konsumentom informacji o zmianach warunków umowy o usługę płat niczą, a jedynie przedmiotowe informacje udostępniał w ramach e - banku . Nie towarzyszyło temu dodatkowe poinformowanie konsumentów o zamieszczeniu informacji w bankowości elektronicznej za pomocą innych kanałów komunikacji, dostępnych powszechnie dla konsum entów, na które wyrazili zgodę (np. za pośrednictwem SMS - a). Z uwagi na powyższe, w ocenie Prezesa UOKiK, nie dochodziło do dostarczenia ww. informacji konsumentom, o którym to obowiązku mowa przepisach u.u.p. Należy przy tym nadmienić, iż brak osobnego po wiadamiania konsumentów o udostępnianiu propozycji zmian warunków umowy za pomocą innych kanałów komunikacji niż e - bank powoduje bardzo duże niedogodności dla klientów Spółki , gdyż są oni zmuszeni do bieżącego śledzenia treści wiadomości przesyłanych im w ramach ww. serwisu, pomimo iż na co dzień nie korzystają oni z niego jako miejsca do komunikacji z innymi osobami lub przedsiębiorcami. Duża część konsumentów może w ogóle nie logować się do bankowości elektronicznej przez dłuższy czas albo nie weryfik ować zawartości skrzynki odbiorczej po zalogowaniu się do tego serwisu (nie mają bowiem takiego obowiązku, gdyż nie wnioskowali o taki sposób komunikacji z Bankiem). Tym samym , nie będą oni w ogóle mieli świadomości jakie zmiany mają zostać wprowadzone. Dochod zić może również do realnego skrócenia czasu na podjęcie przez konsumentów decyzji w 8 Wyrok TSUE z dnia 5 lipca 2012 r ., sygn. C - 49/11, pkt 33. 17 zakresie złożenia sprzeciwu, wypowiedzeni a umowy, a nawet zakwestionowania wprowadzonych zmian jako bezprawnych (np. wdrożonych bez podstawy prawnej). Zgodnie z przepisami u.u.p. powinni oni otrzymać informację o zmianach warunków umów o usługę płatniczą w terminie 2 miesięcy przed ich wejściem w życie, w którym to okresie mogą podjąć decyzję co do dalszego kontynuowania umowy. Termin ten nie będzie dochowany, jeżeli konsum ent zauważy korespondencję przesłaną mu w ramach bankowości elektronicznej dopiero po kilku dniach lub tygodniach od przesłania wysłania jej przez Bank. Na przyjętą w niniejszej decyzji kwalifikację prawną praktyki Banku nie wpływa również to, że Spółka r zekomo weryfikuje aktywność korzystania przez konsumenta z e - banku w okresie 3 miesięcy przed wysłaniem powiadomienia o zmianie umowy o usługę płatniczą. O ile ten element należy ocenić pozytywnie w kontekście dążenia PKO BP do zapewnienia skutecznego prze kazania klientom informacji o planowanych zmianach, to nie zmieniają one charakteru wiadomości przesłanej za pośrednictwem e - banku i wywiązania się Spółki z obowiązków ustawowych. W dalszym ciągu ww. informacja przekazana za pośrednictw em tego rodzaju środ ka komunikacji nie stanowi „trwałego nośnika informacji” w stosunku do konsumentów, którym została przesłana. Ponadto zauważyć należy, że zgodnie z brzmieniem §66 ust. 1 pkt 1 Regulaminu rachunków przesyłanie informacji o zmianach warunków umowy za pośredn ictwem e - banku nie jest uzależnione od aktywnego korzystania przez klienta z tego narzędzia (a więc nie ma znaczenia, czy korzystał z tego rodzaju komunikacji w okresie 3 miesięcy poprzedzających moment wysłania powiadomienia), ale istotne jest jedynie to czy „ zawarł” z Bankiem umowę o usługi bankowości elektronicznej . Z uwagi na powyższe okoliczności Bank powinien – zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 u.u.p. w zw. z art. 26 ust. 1 u.u.p. - dostarczać informacje o proponowanych zmianach w postanowieniach wykony wanych umów o usługę płatniczą w formie tradycyjnej (tj. listu z wydrukiem papierowym) lub w formie innego trwałego nośnika informacji, który spełni jego ustawową definicję. Na marginesie należy wskazać, że Bank wybierając jako sposób przekazywania informa cji „inny trwały nośnik informacji” (nie zwykły papier) powinien uwzględnić również rzeczywiste możliwości odtworzenia przesłanej informacji przez adresatów korespondencji, gdyż np. coraz częściej zdarza się, że komputery osobiste nie posiadają napędu CD/D VD, a osoby starsze w ogóle mogą nie mieć komputera lub też nie będą posiadały niezbędnej wiedzy w zakresie korzystania z niego. Oznacza to, że to do konsumenta powinna należeć decyzja, w jakiej formie (spełniającej cechy trwałego nośnika informacji) Bank powinien dostarczać informacje o zmianach warunków umowy o usługę płatniczą. Mając na względzie ostatnią nowelizację przepisów u.u.p. z dnia 10 maja 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1075) , która weszła w życie w dniu 20 czerwca 2018 r. należy zauważyć, iż po lski ustawodawca zdecydował się na wykreślenie z art. 26 ust. 1 u.u.p. wniosku ze strony konsumentów w sytuacji zamiaru otrzymywania przez nich informacji o zmianie warunków umowy o usługę płatniczą za pośrednictwem poczty elektronicznej. Przepis w znoweli zowanej wersji brzmi w następujący sposób: „ Dostawca dostarcza użytkownikowi informacje określone w art. 27, art. 29 ust. 1 i 5, art. 31 ust. 1 i art. 32 ust. 1 w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku informacji. Informacje sporządza się w języku polskim lub innym języku uzgodnionym przez dostawcę i użytkownika. Informacje formułuje się w sposób łatwo zrozumiały, w przejrzystej i czytelnej formie ” . W ocenie Prezesa UOKiK, o ile obecnie powyższa regulacja nie wskazuje wprost na konieczność złożenia wniosku ze strony konsumentów, to Bank powinien w dalszym ciągu uwzględniać możliwości techniczne i potrzeby swoich klientów. Oznacza to, że nie powinno być dozwolone narzucania konsumentom jednej – właściwej wg. Spółki – formy komunikacji się z klientem (tutaj: w postaci elektronicznej) w analizowanych sprawach i Bank powinien pozostawić klientom rzeczywistą alternatyw ę , tj. możliwość dokonania wyboru sposobu doręczenia informacji o zmianach warunków umów o usługę płatniczą podczas zawierania 18 ww. umowy, j ak również zmiany tej decyzji w trakcie jej wykonywania . Na uwagę zasługuje przy tym Motyw 60 Dyrektywy 2015/2366 9 , w którym wskazuje się, iż „ sposób, w jaki dostawca usług płatniczych ma przekazywać wymagane informacje użytkownikowi usług płatniczych, pow inien uwzględniać potrzeby tego ostatniego, jak również praktyczne aspekty techniczne i efektywność pod względem kosztów, w zależności od sytuacji wynikającej z uzgodnień w odpowiedniej umowie o usługę płatniczą ” . Mając na względzie powyższe, w ocenie Pr ezesa UOKiK, praktyka Spółki opisana w niniejszym zarzucie jest bezprawna , gdyż narusza ła powszechnie obowiązujące przepisy u.u.p. W tym miejscu wskazać należy, że kwestia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostanie opisana w da lszej części uzasadnienia, wspólnie w zakresie praktyk opisanych w pkt I, jak i pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zaniechanie praktyki opisanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 27 u.o.k.i . k, w przypadku zaniechania stosowania przez p rzedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jednocześnie stwierdzając zaniechanie jej stosowania. Prezes UOKiK stwierdził – w oparciu o oś wiadczenia Spółki i przedłożone informacje oraz dokumenty - zaniechanie stosowania praktyki opisanej w pkt. I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji w dniu 4 marca 201 6 r ., tj. w dniu, w którym Bank po raz ostatni przesłał do klientów informację o zmianie waru nków umów wyłącznie za pośrednictwem systemu bankowości elektronicznej. Organ ochrony konsumentów ma również na względzie, że Spółka w piśmie z dnia 11 lipca 2018 r. złożyła oświadczenie związane z zamiarem wprowadzenia rozwiązań technologicznych w syste mie bankowości elektronicznej, które mają na celu dostosowanie ich do wymogów ustawowych związanych z trwałym nośnikiem informacji. Zastosowane przez Bank rozwiązanie ma polegać na wprowadzeniu nośnika w postaci bankowości elektronicznej w połączeniu z pr ywatną siecią blockchain w technologii Hyperledger Fabric oraz przechowywaniu dokumentów w zewnętrznym wobec banku archiwum umieszczonym u zaufanej trzeciej strony (KIR SA). Jak wskazuje Spółka, technologia blockchain umożliwia detekcję zmian dokonywanych na dokumencie poprzez rejestrowanie w czasie rzeczywistym w sieci rozproszonej (DLT) metadanych i wyniku funkcji skrótu dokumentu (HASH). Klient zostanie powiadomiony o publikacji zmian wzorców umownych w bankowości elektronicznej za pośrednictwem np. adre su e - mail lub nr. telefonu - SMS - em. W treści notyfikacji będzie zawarty HASH. Dokumenty dla klientów Banku, którzy mają zawartą umowę będą dostępne po zalogowaniu w bankowości elektronicznej. Dokumenty będą dostępne zarówno na głównej stronie internetowej banku, jak i na stronie kir.pl, gdzie klient będzie miał możliwość weryfikacji dokumentów zapisanych w sieci blockchain oraz HASH - ów dokumentów pod kątem ich wiarygodności. Dodatkowo Spółka wyjaśnia, iż klient po rozwiązaniu umowy będzie miał dostęp do pr zesłanych uprzednio informacji na stronie internetowej banku bez konieczności logowania . Dokumenty będą możliwe do pobrania również po podaniu HASH - a. Niezmienność oraz nieusuwalność dokumentu będzie zapewniona – w ocenie Banku - poprzez opublikowanie unik alnego identyfikatora (HASH) dokumentu w rozproszonej sieci blockchain uniemożliwiającej jednostronną ingerencję w treść opublikowanego dokumentu bez wiedzy klienta (jakakolwiek modyfikacja będzie implikowała zmianę HASH - a) oraz zapisanie 9 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dni a 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniająca dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) nr 1093/2010 oraz uchylająca dyrektywę 2007/64/WE. 19 dokumentu w nieza leżnym od Banku archiwum ulokowanym u zaufanej strony trzeciej (KIR SA). Oceniając powyższą propozycj ę Spółki, Prezes UOKiK w pierwszym rzędzie pragnie podkreślić, iż pozytywnie ocenia samą inicjatywę związaną z zamiarem dostosowania (poza niniejszym post ępowaniem) charakteru wiadomości przesyłanych w ramach bankowości elektroniczn ej do cech trwałego nośnika informacji. Należy jednak zauważyć, iż z przedłożonych przez Spółkę wyjaśnień nie wynika, czy archiwum umieszczone w zaufanej trzeciej stronie będzie gwarantowało nieusuwalność informacji tam zamieszczonych, zarówno pod względem możliwej (potencjalnej) ingerencji ze strony samego Banku, jak i podmiotu trzeciego który będzie świadczył na jego rzecz usługi. Nie może bowiem zapominać, iż dla uznania „niezm ienności postaci” trwałego nośnika niezbędna jest gwarancja jego nieusuwalności, przy czym należy to odnosić do braku „ możliwości wszelkiej jednostronny zmiany treści 10 ” ze strony Banku lub podmiotu działającego na jego rzecz w ramach przesyła nych do konsum entów informacj ach . Powyższy wymóg nieusuwalności wskazany przez Prezesa UOKiK jest nieodzownie związany z koniecznością zapewnienia przez dostawcę informacji dostępu do tych informacji „ przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji ”. W ocen ie Prezesa UOKiK w omawianym zakresie nie jest wystarczające to, że konsument będzie mógł dowiedzieć się, że to nie jest ten sam dokument, który miał mu zostać pierwotnie udostępniony (gdyż ulegnie zmianie jego unikatowy HASH ), skoro nie będzie miał dostęp u do jego wcześniejszej wersji. Dążeniem Prezesa UOKiK w wypracowaniu pozytywnego rozwiązania na przyszłość jest to, aby przedmiotowe gwarancje dotyczące „niezmienności postaci” trwałego nośnika (a de facto jego nieusuwalności) nie miały jedynie umownego charakteru lub nie opierały się na samym statusie „strony trzeciej”, która będzie uczestniczyła w przetwarzaniu wymaganych prawem dokumentów i informacji. Istotne jest bowiem to, aby powyższe elementy były g warantowane za sprawą np. zastosowanie odpowiedniej technologii – a więc czynnika obiektywnego, niezależnego od jakiegokolwiek podmiotu uczestniczącego w przetwarzaniu ww. informacji na rzecz konsumentów. Reasumując, Prezes UOKiK powyższe rozwiązanie zapr oponowane wstępnie przez Bank w odniesieniu do „trwałego nośnika informacji” w bankowości elektronicznej – w kontekście kwestionowanej w pkt I niniejszej decyzji praktyki – ocenia pozytywnie , z zastrzeżeniem, o którym mowa powyżej . Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji. II. Uprawdopodobnienie bezprawności w zakresie praktyk i opisan ej w pkt II sentencji decyzji W świetle przepisu art. 24 ust. 2 pkt 3 u.o.k.i . k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy , w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. W ocenie Prezesa UOKiK, w analizowanym przypadku bezprawność działań podejmowanyc h przez Bank może polegać na naruszeniu zakazu określonego w art. 3 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2017 r. poz. 2070) – dalej: u.p.n.p.r. - tj. zakazu stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych . Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumen ta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. 10 Wyrok TSUE z dnia 25 stycznia 2017 r. (sygn . akt C - 375). 20 Stosownie do art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. do uznania stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki za nieuczciwą koniecznym jest wykazanie, że:  stoi ona w sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz  w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przez praktykę rynkową rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.n.p.r. - działanie lub zanie chanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 u.p.n.p.r. ma szeroki z akres i obejmuje także usługę. Zatem, sposób w jaki Bank wykonuje umowy bankowe, w tym w jaki sposób informuje o zmianie ww. umów , spełnia powyższe kryteria i może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Model przeciętnego konsume nta Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej. Przepis art. 2 pkt 8 u.p.n.p.r. za przeciętnego uznaje konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Wymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentó w, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. W przedmiotowej sprawie konstruowany model przeciętnego konsumenta dotyczy konsumenta zawierającego z Bankiem różnego rodzaju umowy, przede wszystkim umowy rachunku – które posiada zdecydowana większość obywateli 11 , a także umowy pr owadzenia rachunku bankowego . Adresatem działań Spółki są konsumenci, którzy mogli skorzystać z oferty Banku i zawrzeć z nim umow y wymienione w zarzucie z pkt I sentencji niniejszej decyzji. Przy jąć należy, że oferta handlowa PKO BP kierowana była do nied ookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, którzy zawierali umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Spółka kierowała swoje praktyki do szczególnej grupy konsumen tów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy. Przyjęty zatem w niniejszej sprawie model przeciętnego konsumenta nie odwołuje się do szczególnej grupy konsumentów. Przez przeciętnego konsumenta należy zatem rozumieć ko nsumenta dostatecznie dobrze (przeciętnie) rozważnego i zorientowanego, mającego prawo do uzyskiwania od przedsiębiorcy rzetelnych informacji przekazywanych w sposób niewprowadzający w błąd. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga or az ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „przeciętność”), polegający na tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. Taki konsument nie ma wykształcenia prawniczego oraz wieloletniego doświadczenia w pracy w instytucji finansowej. Nie jest więc w stanie zweryfikować poprawności działania przedsiębiorcy w związku ze zmianami warunków umowy , w szczególności, że przedsiębiorca nie ułatwia mu tego zadania (poprzez brak wskazania podstaw prawnych i faktycznych dokonywanych zmian). Informacje o zmianach warunków 11 Szacuje się, że z kont osobistych korzysta ok 78% Polaków w wieku powyżej 15 lat – źródło: A. Demirguc - Kunt, L. Klapper, D. Singer, P. Van Oudheusden, The Global Findex Database 2014, World Bank Group , Policy Research Working Paper 7255, Kw iecień 2015. 21 może czerpać z mediów, Internetu, czy od znajomych, ale przede wszystkim od samego B anku. W niniejszej sprawie przeciętny konsument, zawierający z PKO BP umowę, ma prawo oczekiwać, że będzie ona wykonywana w taki sposób w jaki uzgodnił to w treści zawartej ze Spółką umowy. Dodatkowo, przeciętny konsument ma prawo przypuszczać, że Bank udo stępniając mu informację o zmianach w warunkach wykonywanej umowy będzie działał zgodnie z przepisami prawa i dobrymi obyczajami, a tego typu decyzje będą miały oparcie w klauzuli modyfikacyjnej wskazanej w umowie (o ile konkretna zmiana może być określona w takiej klauzuli) lub w ściśle określonym przepisie prawa (np. w nowelizacji ustawy). W przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że konsument zna treść umowy łączącej go z Bankiem oraz potrafi zlokalizować zawarte w niej klauzule modyfikacyjne. Przeciętny konsument nie jest w stanie jednak „odgadnąć” jakie rzeczywiste przyczyny leżały u podstaw dokonywanych przez Bank zmian warunków umowy, gdyż to przede wszystkim wola zmian warunków kontraktu po stronie Spółki determinuje każdorazowo modyfikację umowy (np . z uwagi na okoliczności makro czy mikroekonomiczne, kondycję Spółki, czy zmianę sposobu jej zarządzania), a dopiero w dalszej kolejności następuje wybór przesłanki wskazanej w treści klauzuli modyfikacyjnej, która taką zmianę powinna umożliwić. Należy wi ec uznać, że nawet przy znajomości klauzul modyfikacyjnych znajdujących się w umowie, konsument nie jest w stanie zweryfikować decyzji biznesowych przedsiębiorcy, w tym określić, czy dokonana zmiana warunków umowy miała oparcie w rzeczywistych okoliczności ach faktycznych opisanych w umowie. Poza tym, przy kilku przesłankach wskazanych w tejże klauzuli, nie byłby on w stanie wskazać, który czynnik miał w tym zakresie decydujący wpływ na taką, a nie inną zmianę warunków umowy. Ponadto, przeciętny konsument z akłada, że przekazywane przez przedsiębiorcę informacje są prawdziwe, w tym zakresie, że podejmowane przez niego działania powinny być zgodne zarówno z warunkami umowy, jak również z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz z dobrymi obyczajami. Ma prawo przypuszczać, że wprowadzone zmiany są dozwolone, gdyż, co do zasady, jest przekonany, że Bank działający na tak dużą skalę, nie wprowadzałaby zmian, do których nie jest uprawniony. Nie posiada wiedzy prawniczej w kwestii obwarowań prawnych niezbędn ych do jednostronnej zmiany umowy. Z doświadczenia życiowego wie, ż e takie zmiany są dokonywane. Duż ą rolę o d grywa również tutaj przyzwyczajenie konsumenta do takich działań ze strony instytucji bankowych, które z mniejszą lub większą częstotliwością dokon ują zmian w swoich umowach (w tym w regulaminach czy tabeli opłat i prowizji). Liczne modyfikacje warunków umownych usypi ają czujność przeciętnego konsumenta, gdyż nie ma on zazwyczaj czasu ani dostatecznej wiedzy , aby za każdym razem móc weryfikować w spo sób dogłębny każdą zmianę umowy, tym bardziej, że przedsiębiorca nie udziela podstawowych informacji, od których każda taka analiza powinna zostać rozpoczęta (czyli brak jest wskazania podstawy prawnej i faktycznej dokonywanych zmian). Nawet więc, gdyby pr zeciętny konsument chciał dokonać weryfikacji zasadności i legalności wprowadzenia tych zmian, to musiałby wpierw złożyć reklamację, co byłoby działaniem żmudnym, z oddaloną pespektywą uzyskania zadowalających informacji (mając na względzie terminy na jej rozpatrzenie przez przedsiębiorcę), a ponadto stanowiłoby to dla niego dodatkowe obciążenie (przede wszystkim czasowe). Nie ma również pewności czy informacja przekazana w odpowiedzi przez Bank byłaby wystarczająca dla odbiorcy, aby poznać faktyczne motywy i podstaw ę prawn ą jakie kierowały przedsiębiorcę do zmiany warunków umowy. Dobre obyczaje W celu stwierdzenia, że wskazane w pkt I I sentencji niniejszej decyzji działani e Spółki stanowią nieuczciw ą praktyk ę rynkow ą , konieczne jest wykazanie, że przedmiot owa praktyka rynkowa sprzeczna jest z dobrymi obyczajami (art. 4 u.p.n.p.r.). P ojęcie dobrych obyczajów jest klauzulą generalną, niezawierającą swej definicji normatywnej. Jak wskazuje doktryna i orzecznictwo, klauzule generalne to przepisy prawne, w który ch nie są dokładnie sprecyzowane wszystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję 22 normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosujący prawo 12 . Istotą i funkcją klauzul generalnych w prawie cywilnym jest mo żliwość uwzględnienia w ocenie różnego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – być według jakiegoś schematu, mającego walor bezwzględny, oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy 13 . Pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny 14 . Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno - moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. Przy takim założeniu, sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące n iewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji i wywołania błędnego przekonania konsumenta. Chodzi więc o działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające „in mi nus” od standardów postępowania. W relacjach przedsiębiorców z konsumentami istotą zachowań zgodnych z dobrymi obyczajami „ jest szeroko rozumiany szacunek dla człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się we właściwym informowaniu o przysł ugujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekon ania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy i naiwności” 15 . Polska klauzula dobrych obyczajów powinna być również interpretowana przez pryzmat jej pierwowzoru zawartego w Dyrektywie 2005/29/WE 16 , w której odpowiednikiem klauzuli dobrych obyczajó w jest zasada staranności zawodowej, oznacza jąca standard dotyczący szczególnej wiedzy i staranności, których można w racjonalny sposób oczekiwać od przedsiębiorcy w jego relacjach z konsumentami, zgodnie z uczciwymi praktykami rynkowymi i/lub ogólną zasad ą dobrej wiary w zakresie jego działalności (por. art. 2 lit. h). Oznacza to, że przedsiębiorca – jako jedyny posiadacz wiedzy na temat tego, dlaczego określone zmiany zostały wprowadzone - powinien poinformować konsumentów (klientów) o swoich działaniach względem nich z należytą starannością. Poprzez tę staranność rozumie się takie przekazanie informacji, które pozwoli konsumentowi ocenić, czy wprowadzone zmiany oparte są o określone podstawy prawne i okoliczności faktyczne. Brak tych informacji nie pozwal a konsumentowi ocenić ich zasadności i legalności. Konsument, który związany jest umową z Bankiem nie jest bowiem jedynie wykonawcą jego woli i nie musi bezkrytycznie akceptować wprowadzanych jednostronnie zmian do obowiązujących kontraktów. Konsument powi nien mieć szansę ocenić zasadność i legalność wprowadzenia tych modyfikacji, gdyż może nie być w ogóle zobowiązany do ich akceptacji lub skorzystać ze zgłoszenia sprzeciwu/wypowiedzenia umowy. Poprzez wskazaną powyżej staranność zawodową rozumie się równie ż takie działanie, w którym to przedsiębiorca będzie starał się tak wykonywać umowę, aby nie wprowadzać do niej nowych treści, na które nie zezwalają 12 A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej , wyd. VIII, Warszawa 1986, str. 83. 13 Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1979 r., sygn. akt III CRN 59/79, niepubl. 14 Np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 listopada 1991 r ., sygn. akt I ACr 411/91, „Wokanda” 1992/4; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II CKN 1097/00, Lex nr 78878; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003 r., sygn. akt I CKN 473/01, Lex nr 80257; J. Szwaja [w:] „Ustawa o zwalczan iu nieuczciwej konkurencji – Komentarz” , Warszawa 2000, str. 122 - 133; R. Stefanicki, „Dobre obyczaje w prawie polskim” , „Przegląd Prawa Handlowego” , 2002/5. 15 Wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2006 r. , sygn. akt XVII Ama 118/04. 16 Dyrektywa 2005/29/WE Parlament u Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlament u Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) . 23 mu zarówno bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, jak również umowne klauzule modyfikacyjne. Klienci pr zedsiębiorcy mają więc prawo oczekiwać - na zasadach dobrej wiary i w zaufaniu, że Bank jako instytucj a zaufania społecznego – nie będzie dokonywał zmian warunków umowy, do których dokonywania nie jest uprawniony. Literatura dopuszcza także dokonywanie s tosownych ocen w zakresie dobrych obyczajów na podstawie norm środowiskowych, a więc o węższym zasięgu oddziaływania. Konsekwentnie, za naruszające dobre obyczaje przyjmuje się przekroczenie postanowień zawartych w kodeksach etycznych opracowywanych dla po szczególnych grup zawodowych 17 . Jak wskazuje motyw 20 Dyrektywy 2005/29/WE „ Należy nadać odpowiednie znaczenie kodeksom postępowania, które umożliwiają przedsiębiorcom skuteczne stosowanie zasad niniejszej dyrektywy w poszczególnych dziedzinach gospodarki. W sektorach, w których istnieją szczególne obligatoryjne wymogi regulujące postępowanie przedsiębiorców, powinny one również stanowić podstawę oceny staranności zawodowej w określonym sektorze ”. Zgodnie z „Kodeksem Etyki Bankowej (Zasady Dobrej Praktyki Bankowej)” 18 „ banki, jako instytucje zaufania publicznego, w swojej działalności kierują się przepisami prawa, rekomendacjami Komisji Nadzoru Finansowego, uchwałami samorządu bankowego, normami przewidzianymi w Kodeksie oraz dobrymi zwyczajami kupieckimi. B anki i ich pracownicy oraz osoby, za których pośrednictwem banki wykonują czynności bankowe, uwzględniają zasady: profesjonalizmu, rzetelności, rzeczowości, staranności i najlepszej wiedzy”. Kodeks ten przewiduje, że „Bank w stosunkach z Klientami i przy w ykonywaniu czynności na rzecz Klientów, powinien działać zgodnie z zawartymi umowami, w granicach dobrze pojętego interesu własnego i z uwzględnieniem interesów Klientów. Bank nie może wykorzystywać swego profesjonalizmu w sposób naruszający interesy Klien tów” (pkt 1.3). Do poszanowania prawa klienta do informacji odwołuje się również „Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego” 19 rekomendowany przez Komisję Nadzoru Finansowego, którego treść norm uwzględniana jest również przez „Kodeks Etyki Bankowej” (pkt 6 „Postanowień ogólnych Kodeksu Etyki Bankowej” ). Jedną z zasad wyrażonych w Kanonie jest ta, zgodnie z którą „podmiot finansowy zapewnia klientowi jasną i rzetelną informację o oferowanych produktach i usługach oraz o związanych z nimi kosztach, ryzyku i mo żliwych do osiągnięcia korzyściach, ułatwiając klientowi dokonanie wyboru” (zasada nr 9). Sprzeczność działania przedsiębiorcy w zakresie praktyki z pkt II z dobrymi obyczajami W niniejszym zarzucie dobre obyczaje należy utożsamiać z przekazywaniem konsum entom pełnej informacji (zarówno w zakresie co do faktów, jak i co do podstaw prawnych) o podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzjach dotyczących jednostronnych zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, umożliwiają cych słabszej str onie umowy kontrolę zasadności i legalności decyzji podejmowanych przez przedsiębiorcę. Konsument powinien mieć możliwość zweryfikowania decyzji biznesowych przedsiębiorcy, co do zgodności jego działań z zaakceptowanym przez obie strony kontraktem. Aby ta ka możliwość istniała Spółka powinna przedstawić wszystkie niezbędne przesłanki, które legły u podstaw modyfikacji warunków umownych w trakcie wykonywania istniejącego już zobowiązania, w tym ich podstawę prawną oraz okoliczności faktyczne, które miały wpł yw na dokonaną zmianę. 17 M. Kępiński, „Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”, RPEiS 1994, nr 2, s. 7. 18 P rzyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu Związku Banków Polskich w dniu 18.04.2013 r. 19 Uchwała Nr 99/08 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie rekomendacji stosowania Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. 24 W latach 2014 - 2016 PKO BP dokonywał szeregu zmian w swoich produktach, które to modyfikacje miały zastosowanie nie tylko do nowych klientów, ale również wpływały na prawa i obowiązki konsumentów w ramach wykonywanych kontraktów. W pismach i wiadomościach kierowanych do konsumentów przez Spółkę podawała opis przesłanek, które miały rzekomo wpływać na zmianę wzorca, ale nie mają one oparcia w regulacjach umownych lub ustawowych. Brakuje również wskazania przepisu z wzorca umowy ob owiązującego w danym stosunku umownym, który pozwala ustalić prawdziwe przesłanki wprowadzanych modyfikacji. Tym samym Spółka nie przekazywała konsumentom informacji o dokładnej podstawie prawnej wprowadzonych modyfikacji, która została określona w regulam inie lub taryfie regulującej określony stosunek obligacyjny, a także nie były wskazywane okoliczności faktyczne, które warunkowały możliwość podjęcia decyzji o wprowadzeniu tych zmian. Dla przykładu – przy zmianie w Regulaminu wydawania i używania karty k redytowej PKO BP SA. , która weszła w życie w dniu 4 maja 2015 r. Spółka przesyłała konsumentom następującą informację: „uprzejmie informuję, że 4 maja 2015 roku zacznie obowiązywać nowy Regulamin wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA. Wprowadzane modyfikacje wynikają ze zmian w ofercie, zastosowania nowych technologii świadczenia produktów i usług oraz ich dostosowania do rekomendacji i zaleceń wydanych przez organy nadzoru nad działalnością Banku. Jednocześnie 4 maja 2015 roku zmienimy Taryfę pro wizji i opłat bankowych w PKO Banku Polskim SA dla osób fizycznych oraz dla posiadaczy Kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmowych, zwaną dalej „Taryfą”. Zmiany stawek w Taryfie dostosowują wysokość i strukturę opłat do zmian regulacj i zewnętrznych i warunków rynkowych. Dodatkowo w Taryfie wprowadziliśmy zmiany redakcyjne i porządkowe, które nie wpływają na warunki korzystania z produktów i usług PKO Banku Polskiego SA.” Z powyższego nie wiadomo zarówno, jakie nowe technologie zastosow ano, które umożliwiałyby dokonanie takich, a nie innych zmian w umowach, a także brakuje wskazania, co do tego, jakie rekomendacje i zalecenia Bank ma na myśli i jaki „organ nadzoru” je wydał. Podobnie przedstawia się sytuacja ze zmianą Taryfy, gdyż brak jest możliwości zweryfikowania przez konsumentów zasadności takiej, a nie innej zmiany z uwagi na bliżej nieokreślone „ dostosowanie wysokości i struktury opłat do zmian regulacji zewnętrznych i warunków rynkowych ”. Używany język ma na celu dezinformowanie konsumentów, co powoduje, że bez wskazania rzeczywistych przyczyn wprowadzonych zmian nie mogą oni ocenić, czy są one prawnie i faktycznie dopuszczalne. Ponadto przedsiębiorca nie wskazał podstaw prawnych, które umożliwiają mu dokonanie takich zmian. Infor macja powinna przewidywać wskazanie konkretnej podstawy prawnej (konkretnej przesłanki zawartej w umownej klauzuli modyfikacyjnej lub konkretnego przepisu prawa, jeżeli zmiana była wynikiem zmian ustawowych) do każdej nowej zmiany warunków umowy lub też do grupy takich warunków umowy (jeżeli podstawa prawna była identyczna dla nich wszystkich). Podobnie należy ocenić zmiany warunków umownych od dnia 1 maja 2016 r., przy których Bank stosował następującą korespondencję (mogła się ona różnić w zależności od produktu, którego dotyczyła), a dotyczyła ona również wprowadzenia do umów nowych klauzul modyfikacyjnych: „uprzejmie informuję, że 1 maja 2016 wejdą w życie zmiany w regulaminach: 1. Regulamin rachunków bankowych i kart debetowych dla Klientów indywidual nych w PKO Banku Polskim SA, 25 2. Regulamin wydawania i używania karty kredytowej PKO BP SA, 3. Regulamin kart płatniczych dla Klientów indywidualnych w PKO Banku Polskim SA, 4. Regulamin świadczenia usług inwestycyjnych przez PKO Bank Polski SA, zwanych d alej „Regulaminami”. Wprowadzane modyfikacje wynikają ze zmian w zakresie oferowanych usług i zastosowania nowych technologii w świadczeniu usług i oferowaniu produktów, zmian powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących poszczególnych produktów oraz potrzebie dostosowania treści Regulaminów do rekomendacji i zaleceń wydanych przez organy nadzoru nad działalnością PKO Banku Polskiego SA (zwanego dalej „Bankiem”).” Identycznie przedstawia się sposób dokonywania zmian w dniu 1 października 2014 r. : „ uprzejmie informuję, że z dniem 1 października 2014 roku PKO Bank Polski SA wprowadzi zmiany do Taryfy prowizji i opłat bankowych w PKO Banku Polskim SA dla osób fizycznych oraz dla posiadaczy Kont Inteligo prywatnych (indywidualnych i wspólnych) i firmo wych, zwanej dalej „Taryfą”. Wprowadzone w Taryfie zmiany stawek mają na celu zoptymalizowanie i dostosowanie wysokości oraz struktury opłat do kosztów świadczonych przez Bank usług, a także wynikają z wprowadzenia nowych, dodatkowych usług rozszerzających zakres korzystania z produktów bankowych. Dokonano również zmian o charakterze porządkowym, które nie mają charakteru merytorycznego, a mają na celu poprawę przejrzystości Taryfy, wprowadzając nowy układ tabel ” . W ocenie Prezesa UOKiK podstawą do dokonan ia zmian w trwających kontraktach mogą być co do zasady – oprócz wyraźnego przepisu prawa, który nakazuje dostosować umowy do zmienionego stanu prawnego – określone w klauzulach modyfikacyjnych czynniki (przesłanki), stanowią ce tzw. podstawę materialnopraw ną dokonania modyfikacji warunków umowy. Z zastrzeżeniem jednak, że w sytuacji, gdy ww. czynniki (przesłanki) określone w klauzuli modyfikacyjnej mają charakter niedozwolony (abuzywny) z uwagi m.in. na nieprecyzyjną treść lub też dobór czynników, które z m ocy prawa nie mogą stanowić podstawy do zmiany warunków umowy w trakcie jej wykonywania to - zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. – nie wiążą one konsumenta. Powyższe rozważania pozostają jednak poza przedmiotem niniejszego zarzutu, którego celem jest wykazanie br aków informacyjnych względem konsumentów niezależnie od treści (czyli zrozumiałości, precyzyjności, czy jednoznaczności) klauzul modyfikacyjnych. Na marginesie należy również dodać, że powyższe rozważania odnoszą się jedynie do takich stosunków umownych i ich elementów, które mogą być jednostronnie zmieniane przez przedsiębiorcę ( a contrario – nawet prawidłowa klauzula modyfikacyjna nie powinna uprawniać Banku do zmiany warunków umów zawartych na czas oznaczony w zakresie ich elementów istotnych). Aby mo żna było dokonać zmiany warunków umowy w oparciu o zasady określone w klauzuli modyfikacyjnej muszą rzeczywiście wystąpić okoliczności faktyczne określone w tejże klauzuli modyfikacyjnej (np. wzrost o określony procent pr zeciętnego miesięcznego wynagrodzenia). Dopiero spełnienie tych wymagań uprawnia Bank do poinformowania konsumenta o planowanej zmianie warunków umowy i wprowadzeni a do umów przedmiotowej zmiany . Z punktu widzenia konsumenta, istotne jest m.in. to, aby z ostał on poinformowany o propozycji przedsiębiorcy w sposób rzetelny, tzn. aby miał możliwość zweryfikowania zgodności przeprowadzanej zmiany z pierwotnymi warunkami umowy, kształtują cymi jego stosunek obligacyjny nawiązany z Bankiem. Dla konsu mentów są to informacje istotne, gdyż 26 pozwalają im nadzorować działania przedsiębiorcy, w tym czy proponowana przez przedsiębiorcę zmiana umowy jest uzasadniona i czy dokonana jest zgodnie z zawartą umową. Na podstawie informacji przekazanych przez Spółkę, klienci Banku powinni mieć możliwość oszacowania zakresu wprowadzonych zmian, ich podstawy prawnej (w zakresie warunków wskazanych w klauzuli modyfikacyjnej), a także weryfikacji okoliczności faktycznych mających wpływ na dokonane zmiany (w szczególności w kontekście ich rzeczywistego wystąpienia i tego, czy zakres zmian odpowiada zakresowi okoliczności faktycznych, które wystąpiły) . Wszystkie przedmiotowe okoliczności powinny stanowić punkt odniesienia dla konsumentów do stwierdzenia, czy proponowana zmi ana warunków umowy nie jest przejawem dyskrecjonalnej decyzji Spółki i czy została dokonana zgodnie z warunkami umowy. Informacja przesłana przez Bank powinna pozwolić klientom ocenić, czy zastosowana przez Spółkę zmiana wysokości opłaty czy wprowadzenie n owych warunków umownych odpowiada zmienionym od chwili zawarcia umowy warunkom ekonomicznym lub innym okolicznościom wskazanym w klauzuli modyfikacyjnej 20 . Tym samym , należy zgodzić się z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, że o ile kontrahent banku, jakk olwiek musi się liczyć ze zmianami umowy w trakcie jej trwania, w szczególności w zakresie możliwości modyfikacji oprocentowania czy wysokości opłat, to jednak nie może być pozbawiony możliwości kontrolowania zasadności tych zmian 21 . Konsumenci muszą mieć możliwość przeprowadzenia weryfikacji zasadności zmian, co oznacza że muszą wiedzieć, na podstawie której przesłanki doszło do zmiany umowy w trakcie jej trwania, a także czy określone w umowie czynniki rzeczywiście zaistniały . Oznacza to, że jeżeli np. zmiana opłaty w taryfie nastąpiła na podstawie zmiany cen według wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych podawanych przez GUS, to konsument powinien zostać poinformowany, że zmiana nastąpiła właśnie z uwagi na wzrost tego czynnika. Jednocześnie konsument powinien móc zweryfikować w jakim okresie nastąpiła zmiana ww. czynników, tzn. czy rzeczywisty wzrost wskaźnika o co najmniej 0,3 punktu procentowego miał miejsce w lutym, czerwcu czy też w październiku określonego roku i czy w ogóle miało to miejsce oraz jaki to miało wpływ na opłaty ponoszone przez niego w ramach wykonywanej umowy. Przedsiębiorca zobowiązany jest więc opisać sytuację, która wystąpiła w rzeczywistości, będącej jednocześnie podstawą faktyczną do zmiany warunków umowy wskazanych w odpowiedniej klauzuli modyfikacyjnej lub przepisie prawa. Konsument nie znając powodów takiego, a nie innego działania Banku nie jest w stanie stwierdzić czy ww. zmiana była dokonana zgodnie z prawem, w szczególności zgodnie z łączącym stron y stosunkiem umownym. Reasumując, w ocenie Prezesa UOKiK, w wiadomościach kierowanych do konsumentów powinno zostać wskazane postanowienie umowne dopuszczające możliwość dokonania proponowanych zmian warunków umowy, a także zamieszczona powinna być informacj a o zaistnieniu okoliczności faktycznych, mających wpływ na podjęcie przez przedsiębiorcę analizowanej decyzji . Zdaniem organu ochrony konsumentów, omawiane w niniejszym zarzucie informacje mają charakter istotny, z punktu widzenia możliwości zweryfikowan ia przez konsumentów zasadności wprowadzonych zmian, które mogą mieć znaczący wpływ na dalsze wykonywanie umowy przez obie strony. W wyniku powyższych praktyk przeciętny konsument może 20 Tak m.in. w uchwale Sądu Na jwyższego 7 sędziów z dnia 6 marca 1992 r., sygn. akt III CZP 141/91. 21 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II CKN 993/99; Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt VI ACa 1460/11. 27 wyrobić sobie mylne wyobrażenie o podstawach prawnych i zasadności wpro wadzonych zmian, które nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy 22 . W opisywanej w niniejszym zarzucie praktyce, Bank z jednej strony wywiązuje się ze swojego ustawowego obowiązku poinformowania konsumentów o zamiarze wprowadzenia do trwaj ącego stosunku obligacyjnego nowych warunków umownych, ale z drugiej strony nie przedstawia w wiadomościach do nich kierowanych ani podstawy prawnej dokonania takich modyfikacji, ani realnych sytuacji, które wystąpiły i w oparciu o które podjęta została ta ka decyzja. Jedną z cech umów bankowych zawieranych z konsumentami jest to, że ich warunki mogą w trakcie trwania ulegać zmianie. Niemniej jednak, aby taka zmiana była dopuszczalna nie mogą w tym zakresie istnieć żadne przeciwskazania określone w powszechn ie obowiązujących przepisach prawa, a także muszą wystąpić określone okoliczności faktyczne, które zostały wskazane w klauzuli modyfikacyjnej zamieszczonej w tychże umowach, dopuszczają ce dokonanie zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligac yjnego. Zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu w odniesieniu do praktyki z pkt I I . 1 . Nieprzekazanie przez PKO BP przedmiotowych informacji - które ma ją charakter istotny z punktu widzenia specyfikacji produktu, jakim jest określona umowa bankowa i warunki jej wykonywania - może istotnie zniekształcać zachowanie gospodarcze konsumentów, co do możliwości zweryfikowania okoliczności modyfikacji warunków u mownych i stwierdzenia, czy były one dozwolone na mocy zawartego przez strony kontraktu. Tym samym brak tych informacji, może przyczynić się do zniekształcenia decyzji dotyczących umowy, których odbiorcy nie podjęliby, gdyby takie informacje zostały umiesz czone w korespondencji od Banku. Dla przykładu można wskazać, iż konsument – poprzez brak powyższych informacji - może błędnie uznać, że wprowadzona zmiana była dopuszczalna, pomimo że decyzja Banku o zmianie umowy (w tym np. o podniesieniu opłat) ma chara kter arbitralny z uwagi na:  brak umocowania w warunkach umownych, lub  niewystąpienie okoliczności faktycznych, które na podstawie klauzuli modyfikacyjnej mogły stanowić podstawę do zmiany wykonywanego kontraktu. Tym samym , konsumenci będą przekonani o zasadności stosowania zmienionych warunków umownych, pomimo bezprawności takiego działania po stronie przedsiębiorcy. W takiej sytuacji konsumenci nie będą mieli świadomości, że zaproponowana przez Spółkę modyfikacja warunków umowy nie obowi ązuje, ponieważ nie miała ona umocowania w obowiązującej strony umowie, przepisach prawa lub określonych okolicznościach faktycznych. Poprzez brak wskazania istotnych informacji, o których mowa powyżej, konsumenci mogą zaniechać wykon ywania praw i obowiązk ów, wynikają cych z pierwotnej wersji regulaminu czy taryfy , a przez to mogą doznać uszczerbku m.in. w zakresie interesu ekonomicznego, np. poprzez konieczność regulowania prowizji, której nie było w pierwotnych warunkach umowy lub też akceptować w przyszłości zmiany warunków umowy w oparciu o nieistniejącą w ich stosunku prawnym klauzulę modyfikacyjną (a ta obowiązująca może mieć charakter abuzywny). 22 Robert Stefanicki, Interpretacja dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów na rynku wewnętrznym , Glosa 1/2010, str. 88. 28 W ocenie Prezesa UOKiK, PKO BP poprzez niezamieszczanie istotnych informacji umożliwia jących ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i które wyni kają z podanej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Spółkę w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, mógł dopuścić się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, o której m owa w art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. Godzeni e w zbiorowe interesy konsumentów w zakresie praktyki opisanej w punkcie I i II sentencji decyzji Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwie rdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszec hne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – tra ktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 23 . Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu nar uszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcj ę prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 24 . W ocenie Prezesa UOKiK , zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowani a Spółki mogą godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej Bank jest określony krąg podmiotów, wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryt erium, jakim jest zawarta umow a o określony produkt bankowy . Jednocześnie podkreślić należy, że w tym kręgu mógł być każdy konsument, który zdecydowałby się zawrzeć umowę z przedsiębiorcą. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsum entów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia godzenia w zbiorowe interesy konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Jak podnosi się w doktrynie, w pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się także działanie przedsiębiorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych) konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łączy jakaś wspólna ce cha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie będąca jedynie – z punktu widzenia przedsiębiorcy stosującego daną praktykę – zbiorowością przypadkowych jednostek, lecz stanowiącą określoną i odrębną kategorię konsumentów, r eprezentującą w znacznym stopniu wspólne interesy. Należy zatem przyjąć, że zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosić się do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować, gdyż brak indywidualizacji nie sprzeciwia się możliwo ści 23 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 24 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01. 29 wyodrębnienia kategorii bądź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Oznacza to, że nie liczba faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutk ów wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Jak słusznie uznał Sąd Najwyższy w swoim rozstrzygnięciu „ przedmiotem ochrony nie jest indywidualny interes konsumenta, ani suma interesów indywidualnych konsumentów, lecz interes zbiorowy. Zbiorowy to «odnoszący się do pewnej grupy osób lub zbioru rzeczy, właściwy jakiemuś zbiorowi, złożony z wielu jednostek, składający się na jakiś zbiór; gromadny, kolektywny, wspólny». Gramatyczna wykładnia pojęcia praktyka naruszająca zbiorowe i nteresy konsumentów prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór 25 ”. Ponadto Sąd ten wskazał, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie p rzedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potenc jalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Stanowisko to jest szeroko popierane w najnowszym orzecznictwie 26 . W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z pra wdopodobieństwem naruszenia (a w zakresie praktyki z punktu I – z naruszeniem) praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach pr zedstawianych przez konsumentów, a wziął pod uwagę działanie Banku odnoszące się do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, biorąc za podstawę ustaleń i rozważań materiał dowodowy dostarc zony przez Spółkę. Mając powyższe na względzie należy uznać, że również przesłanka dotycząca godzenia w zbiorowe interesy konsumentów została udowodniona w zakresie zarzut ów z pkt I i II sentencji niniejszej decyzji. Przyjęcie z ob owiązani a przedsiębiorcy w zakresie praktyk i opisan ej w punkcie II sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 u.o.k.i . k. , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczno ści sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zaka zu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w nini ejszej sprawie. Analiza przepisu art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia przesłanek:  uprawdopodobnieni a w trakcie postępowania stosowania praktyki naruszającej z biorowe interesy konsumentów;  zobowiązani a się przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków; 25 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt III SK 27/07. 26 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z d nia 5 września 2013 r., sygn. akt VI ACa 67/13. 30  uznani a przez Prezesa UOKiK za celowe nałożeni a obowiązku wykonania przedłoż onego przez przedsiębiorcę zobowiązania . Istota decyzji zobowiązującej polega na zawarciu quasi - porozumienia pomiędzy Prezesem UOKiK a przedsiębiorcą 27 . W doktrynie podkreśla się, że decyzja zobowiązująca stanowi jeden z najbardziej skutecznych mechanizmów będących w dyspozycji Prezesa UOKiK, których celem jest doprowadzenie działań przedsiębiorców do stanu zgodności z prawem ochrony konkurencji i konsumentów 28 . . Przyczyną wysokiej skuteczności procedury zobowiązującej jest przede wszystkim proporcjonalne ro złożenie obciążeń i korzyści po obu stronach tej relacji administracyjno - prawnej. Każda ze stron, tj. Prezes UOKiK i przedsiębiorca wnosi swoisty „wkład” w doprowadzenie do stanu zgodności z prawem, poświęcając z reguły pewne wartości, a w zamian zyskując inne, przy czym ostatecznie zyskuje konsument, którego interes podlega szczególnej ochronie 29 . Po przedstawieniu zarzutów w Postanowieniu , PKO BP na początku niniejszego postępowania złożył wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 u.o.k.i . k. w zakresie praktyk wskazanych w pkt I i II sentencji niniejszej decyzji, celem ich wyeliminowania i usunięcia ich skutków. Przedmiotowe zobowiązanie było następnie kilkakrotnie modyfikowane, aby ostatecznie przybrać kształt wskazany poniżej. W pierwsz ej kolejności Bank wyśle – w terminie do 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się pkt II. niniejszego zobowiązania – do wszystkich konsumentów, w stosunku do których w latach 2014 - 2016, w trakcie trwania umowy o usługę płatniczą, przesyłał informacje o zmi anach regulaminów i taryfy wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych w ramach konta założonego w e - banku i z którymi na dzień przekazania informacji będzie wiązać Bankiem umowa o usługę płatniczą, korespondencji, w treści której Spółka : a) poinformuje, że przedmiotowe działania wynikają z decyzji Prezesa UOKiK w sprawie trwałego nośnika informacji i wskaże jej numer i datę wydania, b) poinformuje o możliwości zawarcia bezpłatnego porozumienia, o którym mowa w pkt ii. zobowiązania oraz sposobie i terminie j ego zawarcia, c) poinformuje o możliwości skorzystania z rekompensaty publicznej, o której mowa w pkt iii. zobowiązania, wskaże jej formę i termin oraz poinformuje o konieczności zwrócenia się w tym celu do ww. Banku, Powyższa korespondencja zostanie wysłana w formie papierowej za pośrednictwem przesyłki listowej lub trwałym nośnikiem w systemie bankowości elektronicznej , a w przypadku konsumentów, którzy wyrazili zgodę na komunikację z Bankiem przy wykorzystaniu poczty elektronicznej – w formie wiadomości e - mail na adres poczty elektronicznej, który konsument wskazał do kontaktu ze Spółką Ponadto w terminie do 3 miesięcy od wysłania powyżej korespondencji Bank będzie zawierał z konsumentami, o których mowa powyżej , w sytuacji zgłoszenia się przez nich w tym celu do oddziału Banku , porozumi enia zawierające : a) postanowienie potwierdzające, że opłaty i prowizje dotyczące usług związanych z umową o usługi płatnicze, a także warunki ich świadczenia określają aktualnie obowiązujące regulaminy oraz taryfa; 27 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048 . 28 J. Sroczyński, Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów: decyzja zobowiązująca (uwagi praktyczne oraz de lege ferenda ), IKAR 1/2012, s.99 . 29 J. Sroczyński, Naruszenie (…), op. cit., s. 99 . 31 b) w przypadku złożenia oświadczenia o żądaniu dokonania indywidualnego rozliczenia:  przez konsumenta będącego klientem PKO BP w latach 2014 - 2016 - postanowienie określające zobowiązanie Banku do dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji za okres od dnia i ch wprowadzenia w latach 2014 - 2016, jednakże nie wcześniej niż od stycznia 2014 r. i nie później niż do dnia zawarcia porozumienia albo wejścia w życie nowej taryfy, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej, przy czym jeżeli indywidual ne rozliczenie wykaże, że na podstawie taryfy sprzed zmian wprowadzonych wiatach 2014 - 2016, konsument zapłaciłby niższe opłaty i prowizje niż pobrane, Spółka najpóźniej w terminie 4 miesięcy od dnia zawarcia porozumienia dokona zwrotu nadpłaty na wskazany przez konsumenta rachunek bankowy prowadzony przez Bank, a w przypadku braku nadpłaty, w tym samym terminie wyśle konsumentowi informację o braku kwoty do zwrotu;  przez konsumenta, który zawarł umowę z podmiotem przejętym przez Bank - postanowienie określ ające zobowiązanie PKO BP do dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji za okres od dnia, od którego zaczęła jego obowiązywać taryfa dostarczona przez Bank w 2016 r. i nie później niż do dnia zawarcia porozumienia albo do dnia wejścia w życie no wej taryfy, w zależności od tego, które z tych zdarzeń nastąpi wcześniej, przy czym jeżeli indywidualne rozliczenie wykaże, że na podstawie taryfy dostarczonej przez PKO BP w 2015 r., konsument zapłaciłby niższe opłaty i prowizje niż pobrane, Spółkę najpóź niej w terminie 4 miesięcy od dnia zawarcia porozumienia dokona zwrotu nadpłaty na wskazany przez konsumenta rachunek bankowy prowadzony przez Bank , a w przypadku braku nadpłaty, w tym samym terminie wyśle konsumentowi informację o braku kwoty do zwrotu . Z godnie z szacunkami Prezesa UOKiK, mając na względzie wyliczenia Spółki dot. przychodów z każdej z opłat, która uległa zmianie w latach 2014 - 2016 z zestawień przedstawionych do pisma z dnia 15 grudnia 2017 r., maksymalna łączna kwota zwrotu (bez uwzględni enia zmniejszania wysokości opłat i prowizji wprowadzonych przez Bank w trakcie omawianego okresu i przy założeniu, że wszyscy klienci, którzy są adresatami zobowiązania, zawarliby aneks) wyniosłaby ok (na koniec 2017 r.). Niezależnie od po wyższych działań , Spółka przyzna konsumentom, o których mowa w pkt i. zobowiązania oraz konsumentom, którym PKO BP w latach 2014 - 2016, w trakcie trwania umowy o usługę płatniczą, przesy ł ał informację o zmianach regulaminów i taryfy bez wskazywania podsta w prawnych oraz okoliczności faktycznych tych zmian, i z którymi będzie wiązać Bank umowa o usługę płatniczą, następujących rekompensat publicznych: a) możliwości bezpłatnego skorzystania z usługi powiadomień SMS przez okres 2 miesięcy. Skorzystanie z rekompe nsaty przez konsumentów, którzy nie korzystają z usługi będzie wymagało złożenia dyspozycji o jej aktywację, a następnie dyspozycji o dezaktywację po upływie okresu 2 miesięcy, o którym mowa powyżej. W stosunku do konsumentów, którzy korzystają z usługi, P KO BP nie będzie naliczał a opłat przez okres 2 miesięcy, o którym mowa powyżej, bez konieczności składania przez nich osobnej dyspozycji; b) możliwości złożenia wniosku o bezpłatne rozłożenie jednej dowolnej transakcji zakupu dokonanej przez konsumenta, o któ rym mowa w pkt iii. zobowiązania, z wykorzystaniem karty kredytowej w kwocie od 200 do 1500 złotych na raty na okres 32 do 6 miesięcy z oprocentowaniem wynoszącym 0%, ale nie później niż w ciągu 5 dni kalendarzowych od dnia dokonania transakcji; c) możliwości je dnokrotnego bezpłatnego wyboru niestandardowego wizerunku karty debetowej z galerii przez okres 2 miesięcy; d) możliwości dokonywania bezpłatnych przelewów z rachunków osób fizycznych do Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwisu telefonicznego przez okres 3 miesięcy. Bank nie będzie naliczał opłat przez okres 3 miesięcy, o którym mowa powyżej, bez konieczności składania przez konsumentów osobnej dyspozycji; e) możliwości dokonywania bezpłatnych przelewów z rachunków osób fizy cznych do Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwisu internetowego lub w kanale mobilnym przez okres 3 miesięcy. Spółka nie będzie naliczał opłat przez okres 3 miesięcy, o którym mowa powyżej, bez konieczności składania przez konsumentów osobnej dyspozycji . Co istotne, r ekompensaty, o których mowa w pkt iii. ppkt b) i c) zobowiązania nie zostaną przyznane konsumentom obsługiwany m pod marką Inteligo z uwagi na to, że usługa rozłożenia na raty transakcji zakupu z wykorzyst aniem karty kredytowej oraz usługa wyboru niestandardowego wizerunku karty debetowej z galerii nie są dostępne dla konsumentów obsługiwanych pod marką Inteligo. Należy przy tym zauważyć, iż s korzystanie przez konsumenta z jednej rekompensaty, o której mowa w pkt iii ppkt. a) - e) zobowiązania, nie uniemożliwia skorzystania przez konsumenta z innej rekompensaty, o której mowa w pkt iii. ppkt a) - e) zobowiązania. Niemniej jednak z każdej rekompensaty dany konsument może skorzystać tylko raz. W zakresie powyż szej rekompensaty Bank przedstawił szacunkowe korzyści dla konsumentów w związku z realizacją przedmiotowego przysporzenia (opisane jako „nieuzyskany przychód” Spółki). Bank wskazuje, że przy założeniu, iż:  z rekompensaty z pkt iii. ppkt a) zobowiązania s korzystają wszyscy konsumenci, którzy posiadają rachunek, na którym korzystanie z przedmiotowej usługi jest płatne oraz uwzględniając opłatę Banku z tytułu niniejszej usługi w wysokości określonej w aktualnie obowiązującej taryfie,  z rekompensaty z pkt iii . ppkt b) skorzystają wszyscy konsumenci, których łączy z Bankiem umowa o kartę kredytową, dla której możliwe jest uruchomienie programu oraz uwzględniając koszt korzystania przez konsumenta z przedmiotowej usługi wyliczony przy przyjęciu następujących zał ożeń: kwota transakcji: od 200 do 1500 zł, okres spłaty: 6 miesięcy, wysokość oprocentowania: 10% w skali roku, miesięczna opłata za obsługę raty w wysokości określonej w aktualnie obowiązującej taryfie,  z rekompensaty z pkt iii. ppkt c ) skorzystają wszysc y konsumenci, którzy posiadają kartę debetową, dla której możliwe jest uruchomienie programu oraz uwzględniając opłatę Banku z tytułu niniejszej usługi w wysokości określonej w aktualnie obowiązującej taryfie,  w ramach rekompensaty z pkt iii. ppkt d ) zreal izowanych zostanie 100.000 przelewów oraz przy założeniu, że opłata za jeden przelew stanowić będzie średnią wysokość opłaty pobranej przez Bank z tytułu realizacji przelewów do Urzędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwis u telefonicznego w roku 2017, 33  w ramach rekompensaty z pkt iii. ppkt d ) zrealizowanych zostanie 300.000 przelewów oraz przy założeniu, że opłata za jeden przelew stanowić będzie średnią wysokość opłaty pobranej przez Bank z tytułu realizacji przelewów do Ur zędu Skarbowego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem serwisu internetowego lub w kanale mobilnym w roku 2017 , to wartość przedmiotowej rekompensaty może wynieść zł ( stan na lipiec 2018 r.) . W zakresie zaniechania stosowani a praktyki wskazanej w pkt II sentencji niniejszej decyzji Spółka zobowiązała się ponadto do zamieszczani e każdorazowo, w wiadomościach przesyłanych do konsumentów, informacji o proponowanych zmianach regulaminów i taryfy, dokonywanych w trakcie trwania um owy o usługę płatniczą, ze wskazaniem podstaw prawnych oraz okoliczności faktycznych tych zmian . W odniesieniu do obowiązków informacyjnych, Spółka zobowiązała się do do opublikowani a na głównej stronie internetowej www.pkobp.pl: a) w terminie do 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji Prezesa UOKiK w zakresie obejmującym p kt II - odnośnika (linku) do dedykowanej podstrony zawierającej pełną treść decyzji Prezesa UOKiK w formacie PDF. Odnośnik (link) do decyzji będzie aktywny przez okres 6 m iesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa UOKiK w zakresie obejmującym pkt II ; b) w dniu wysłania przez PKO BP korespondencji, o której mowa w pkt i. zobowiązania - odnośnika (linku) do podstrony zawierającej komunikat, w którym Bank poinformuje o możliwości skorzystania z rekompensat publicznych przez konsumentów, o których mowa w pkt iii. zobowiązania, a także wskaże ich formę oraz termin obowiązywania. Odnośnik (link) do komunikatu będzie dostępny na stronie internetowej przez okres obowiązywa nia rekompensat. Należy uznać, że nałożone na Bank zobowiązanie obejmuje działania zmierzające do usunięcia skutków naruszeń art. 24 u.o.k.i . k opisanych w pkt II sentencji decyzji uprawdopodobnion ych w toku niniejszego postępowania narusz eń . W szczególnośc i na aprobatę zasługuję takie działanie Banku, które zmierza do uregulowania sytuacji prawnej konsumentów poprzez przedstawienie propozycji zawarcia stosownych porozumień do wykonywanych umów. Najistotniejszym punktem tego zobowiązania jest jednak usunięci e skutków praktyki w aspekcie finansowym, które przybiera formę indywidualnego rozliczenia się z pobranych opłat i prowizji w oparciu o zmiany dokonane w 2014 - 2016 . Ponadto, istotną kwestię są również rekompensaty produktowe związane np. z okresowym zwol nieniem z opłat ze wskazanych usług dostępnych w Banku, które przysługują konsumentom dotkniętych kwestionowanymi praktykami bez względu na skład a ne w tym zakresie wnioski czy zawarte porozumienia. Zdaniem Prezes UOKiK rozstrzygnięcie niniejszej sprawy w o parciu o art. 28 ust. 1 u.o.k.i . k. zapewni szybką i skuteczną eliminację praktyk i opisan ej w punkcie II sentencji niniejszej decyzji oraz przyczyni się do usunięcia powstałych skutków (również w aspekcie praktyki z pkt I) , co odbędzie się z k orzyścią dla k onsumentów. Z uwagi na powyższe, zasadnym jest skorzystanie z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 u.o.k.i . k. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I I sentencji. I I I. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.o.k.i . k. „ w decyzji (…) Preze s Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem PKO BP został zobowiązany do złożenia sprawozdania z wykonania przyjętego zobowiązania, poprzez przedłożenie i nformacji o stopniu realizacji 34 zobowiązania nałożonego w punkcie I I sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie poprzez przedłożenie w terminie do 1 5 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie pkt II : 1) potwierdz enia realizacji wysyłki korespondencji do klientów o których mowa w pkt i. zobowiązania w postaci raportu w wersji elektronicznej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę przesyłek/wiadomości wysłanych w formie, o której mowa w pkt i. zobowiązania i daty i ch nadania; 2) skryptów i materiałów szkoleniowych dla pracowników w zakresie informacji udzielanych w placówkach banku po zgłoszeniu się konsumentów w celu zawarcia porozumień, o ile zostały stworzone; 3) wzorców wszystkich rodzajów porozumień; 4) wzorów wszystkich rodzajów korespondencji, o których mowa w pkt i. zobowiązania wysyłanych do konsumentów; 5) wybranych losowo (zanonimizowanych) porozumień, o których mowa w pkt ii. zobowiązania, podpisanych przez klientów (20 sztuk); 6) zrzutów ekranu z głównej strony internetowej PKO BP z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie informacji, o których mowa w pkt v. zobowiązania wraz z oświadczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieniu przedsiębiorcy, w którym zostanie wskazany okres publikac ji tych informacji na stronie internetowej przedsiębiorcy ; 7) informacji na temat liczby klientów, którzy zawarli porozumienie, o którym mowa w pkt ii. zobowiązania; 8) informacji na temat liczby klientów, którym Spółka dokonała zwrotu nadpłaty, o której m owa w pkt ii.b. zobowiązania; 9) informacji o sumie wszystkich zwróconych przez PKO BP nadpłat, o których mowa w pkt ii.b. zobowiązania; 10) informacji o dziesięciu najmniejszych i dziesięciu największych nadpłatach wypłaconych przez Spółkę zgodnie z zasad ami określonymi w pkt ii.b zobowiązania; 11) informacji na temat liczby klientów, w przypadku których Spółka nie dokonał a zwrotu nadpłat, o których mowa w pkt ii. b. zobowiązania, pomimo dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji; 1 2 ) wybranych l osowo indywidualnych rozliczeń opłat i prowizji , o których mowa w pkt ii.b. zobowiązania (10 sztuk); 13) informacji o sumie zwolnień z opłat (wyrażonej w PLN), których nie ponieśli konsumenci, a które to zwolnienia zostały przyznane w oparciu o pkt iii.a. oraz iii.c. - iii.e. zobowiązania (proszę o przedstawienie ww. sumy dla każdej z opłat w stosunku do określonego rodzaju rekompensaty), a także wartości faktycznego przysporzenia uzyskanego przez konsumentów wynikającego z pkt. iii.b. zobowiązania; 14) inf ormacji o ilości klientów, którzy skorzystali ze zwolnień z opłat, o których mowa w pkt iii.a. oraz iii.c. - iii.e. zobowiązania oraz z obniżonego oprocentowania zgodnie z iii.b. zobowiązania, a także z możliwości wyboru niestandardowego wizerunku karty de betowej, zgodnie z pkt iii.c. N ałożone przez Prezesa UOKiK obowiązki powinny pozwolić ww. organowi realnie ocenić faktyczne wywiązanie się przedsiębiorcy z przedłożonego zobowiązania. Zgodnie 35 z orzecznictwem, to Prezes UOKiK samodzielnie decyduje o termina ch składania informacji o stopniu wykonania zobowiązania i o szczegółowości tej informacji 30 . Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt II I sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Kons umentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Piotr Adamczewski 30 Wyrok S ądu A pelacyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt VI ACa 1311/11.