RBG-17/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 27 października 2011r. Znak: RBG-61-09/11/MB-Sz DECYZJA Nr RBG - 17/2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę , stosowaną przez „ MITOUR” Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy, polegającą na zamieszczeniu we wzorcu umownym Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez MITOUR Spółka z o.o. postanowień umownych o następującej treści: 1. „Zwrotów dla Klientów, którzy zapłatę za imprezę uiścili gotówką w kasie Biura, dokonujemy wyłącznie na podstawie paragonu fiskalnego”, 2. „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany ceny ze względu na wzrost kursu walut, kosztów transportu, opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi jak: lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, nie więcej niż 10%, o czym Uczestnik musi być powiadomiony pisemnie na co najmniej 20 dni przed wyjazdem” , które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2011r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I niniejszej decyzji – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – 2 nakłada się na „ MITOUR” Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy , karę pieniężną w wysokości 1 190 zł (słownie: jeden tysiąc sto dziewięćdziesiąt złotych), płatną do budżetu państwa. UZASADNIENIE W związku z działaniami Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów(dalej: Prezes UOKiK) związanymi z kontrolą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące działalności „MITOUR” Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy (dalej: MITOUR, Spółka lub skarżony przedsiębiorca). Prezes UOKiK w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorcy może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W dniu 20 czerwca 2011r. – Postanowieniem Nr RBG-103/2011 – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez „MITOUR” Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej także ustawą o ochronie(…) ],polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez MITOUR Spółka z o.o. postanowień umownych o następującej treści: 1. „Zwrotów dla Klientów, którzy zapłatę za imprezę uiścili gotówką w kasie Biura, dokonujemy wyłącznie na podstawie paragonu fiskalnego”, 2. „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany ceny ze względu na wzrost kursu walut, kosztów transportu, opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi jak: lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, nie więcej niż 10%, o czym Uczestnik musi być powiadomiony pisemnie na co najmniej 20 dni przed wyjazdem” , które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów . W toku niniejszego postępowania skarżony przedsiębiorca pismem z dnia 29 czerwca 2011r. odniósł się do postawionych zarzutów. Spółka wyjaśniła, iż zapis dotyczący paragonu fiskalnego został zamieszczony we wzorcu umownym po kontroli Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy. Jednym z zaleceń pokontrolnych było wydawanie klientom paragonów w przypadku, gdy dokonywali płatności gotówką w biurze. MITOUR wskazał, iż żaden z klientów nie miał problemów z odzyskaniem pieniędzy wpłaconych w jego biurze, np. przy odwołaniu imprezy. Odnośnie drugiego z zapisów skarżony przedsiębiorca podniósł, iż w roku 2005r. Prezes UOKiK przeprowadził kontrolę stosowanego przez niego wzorca i na tamten czas zapis ten nie był kwestionowany. Jednocześnie Spółka wskazała, iż od 29 listopada 2007r. (daty wydania przez SOKiK wyroku uznającego postanowienie za niedozwolone) zarówno w przypadku jednej jak i drugiej klauzuli nigdy zapisy te nie były wykorzystywane w praktyce. MITOUR poinformowało, iż aktualny wzorzec umowny obowiązuje od września 2005r., a także o tym, iż dokonano w nim zmian poprzez usunięcie bądź poprawienie niektórych zapisów. Spółka podniosła, iż jej główną działalnością jest pośrednictwo w sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych touroperatorów. Organizacja grup własnych stanowi niewielką część prowadzonej działalności. Natomiast na dowód twierdzenia, iż dobro klienta było i jest w działaniu MITOUR celem nadrzędnym, przedłożono poprawione i aktualne stosowane warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez MITOUR. Pismem z dnia 26 lipca 2011r. Spółka poinformowała, iż rozpoczęła oferowanie nowego wzorca umownego w dniu 1 lipca 2011r. Ponadto MITOUR przekazało informacje na temat przychodu 3 osiągniętego w 2010r. z prowadzonej działalności w całości jak również z tytułu organizowania imprez turystycznych. W wyniku rozbieżności wynikającej z pisma oraz z przedstawionych dokumentów księgowych, Prezes UOKiK wezwał ponownie do przedłożenia stosownych informacji. Pismem z dnia 5 września 2011r. Spółka przedłożyła rozliczenie CIT 8 oraz wskazała, iż z tytułu organizacji własnych imprez jej przychód wyniósł 60 011,20 zł. Skarżony przedsiębiorca na potwierdzenie informacji wskazanych ww. piśmie przedłożył stosowne dokumenty księgowe. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 3 października 2011r.). Z powyższego uprawnienia skarżony przedsiębiorca skorzystał. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: „MITOUR” Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000145287 (rejestracji dokonano dnia 27 stycznia 2003r.). Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest m.in. działalność związana z turystyką (dowód: Krajowy Rejestr Sądowy, karta 4 - 6). Prowadzona działalność ma ogólnokrajowy zasięg terytorialny (oferowanie swoich usług przez stronę internetową). W związku z prowadzoną działalnością, Spółka wprowadziła i stosowała wzorzec umowny Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez MITOUR Spółka z o.o., który zawierał m.in. następujące zapisy: 1. „Zwrotów dla Klientów, którzy zapłatę za imprezę uiścili gotówką w kasie Biura, dokonujemy wyłącznie na podstawie paragonu fiskalnego”, 2. „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany ceny ze względu na wzrost kursu walut, kosztów transportu, opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi jak: lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, nie więcej niż 10%, o czym Uczestnik musi być powiadomiony pisemnie na co najmniej 20 dni przed wyjazdem”, (dowód: wzorzec umowny, karta 3) Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie (…) jest uprzednie zbadanie przez Prezesa UOKiK, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interes ó w przedsiębiorców i konsument ó w. Zdaniem Prezesa UOKiK, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie (…) . Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…). 4 Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, możemy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010r., Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.) [dalej również: ustawa o swobodzie działalności gospodarczej], a także: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji; d) związek przedsiębiorców (…). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Spółka jest osobą prawną wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego. Prowadzi ona we własnym imieniu działalność, która wykonywana jest w sposób zorganizowany, ciągły i ma charakter zarobkowy. Wobec powyższego, należy stwierdzić, iż MITOUR jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego . Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 5 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, że „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Ad I.1 W wyroku z dnia 12 października 2005r. (sygn. akt XVII Amc 65/04) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 585 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Wszelkie zwroty mogą nastąpić z uwagi na fakt posiadania kasy fiskalnej wyłącznie po zwrocie paragonu fiskalnego”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Zwrotów dla Klientów, którzy zapłatę za imprezę uiścili gotówką w kasie Biura, dokonujemy wyłącznie na podstawie paragonu fiskalnego”, jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 585 stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. Sąd uznał, iż tego rodzaju zapis stanowi naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 k.c. tj. narusza interesy konsumentów i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, bowiem uzależnia dopuszczalność zwrotu zapłaconej ceny – a w konsekwencji odstąpienia klienta od umowy – od zwrotu paragonu fiskalnego. Dodatkowo podnieść należy, iż zapłata może nastąpić także w drodze przelewu lub przekazu bez konieczności wystawiania paragonu fiskalnego. Zatem żądanie od konsumenta zwrotu paragonu fiskalnego należy uznać za całkowicie bezzasadne i prowadzące do ograniczenia konsumentom możliwości odstąpienia od zawartej umowy. Podkreślenia wymaga, że obowiązki należytego dokumentowania obrotu ciążą na przedsiębiorcy, a nie na konsumencie. Opisywane działanie jest zatem wynikiem nadużywania posiadanej przez przedsiębiorcę przewagi kontraktowej i stanowi rażące naruszenie dobrych obyczajów. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do uniemożliwienia uzyskania przez konsumenta zwrotu należnych mu kwot w przypadku braku paragonu fiskalnego, co godzi jego interesy ekonomiczne. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. Ad I.2 W wyroku z dnia 29 listopada 2007r. (sygn. akt XVII Amc 204/07) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod poz. 1300 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o treści: „Klient musi zostać poinformowany o ewentualnej zmianie ceny jak najszybciej, a najpóźniej na 20 dni przed datą wyjazdu”. Zarówno postanowienie wzorca o treści: „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany ceny ze względu na wzrost kursu walut, kosztów transportu, opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych 6 za takie usługi jak: lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, nie więcej niż 10%, o czym Uczestnik musi być powiadomiony pisemnie na co najmniej 20 dni przed wyjazdem”, jak i postanowienie wpisane do rejestru pod poz. 1300 naruszają art. 385 1 § 1 k.c. Sąd uznał, iż tego rodzaju zapis stanowi naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 k.c. tj. narusza interesy konsumentów i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami, bowiem zastrzega możliwość dokonania zmiany ceny najpóźniej do 20-tego, a nie 21-ego dnia przed rozpoczęciem imprezy jak stanowi bezwzględnie obowiązujący art. 17 ust. 2 ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie ww. przepisem, w okresie 20 dni przed datą wyjazdu cena ustalona w umowie nie może być podwyższona . Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do umożliwienia przedsiębiorcy dokonania zmiany ceny imprezy w okresie dłuższym niż ustawowo określony, co godzi w interesy ekonomiczne konsumentów. Z powyższych względów porównywane zapisy należy uznać za tożsame. W tym miejscu należy odnieść się do twierdzeń Spółki, iż w 2005r. Prezesa UOKiK dokonując kontroli wzorca nie zakwestionował niniejszego zapisu. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż kontrola wzorca umowy w postępowaniu wyjaśniającym prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy o ochronie (…) nie stanowi jego autoryzacji. Za treść wzorca odpowiada bowiem przedsiębiorca, który się nim posługuje. Natomiast, jak już wcześniej wspomniano, kompetencje do kontroli abstrakcyjnej postanowień wzorca umowy posiada jedynie SOKiK. Ponadto, jak Spółka słusznie zauważyła, postanowienie znajdujące się pod poz. 1300 rejestru zostało uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 29 listopada 2007r. Dopiero od momentu wpisu klauzuli do rejestru (w tym przypadku jest to dzień 24 stycznia 2008r.) stosowanie takiego postanowienia staje się zakazane (tzw. prawomocność rozszerzona - vide str. 4 i 5), stąd niemożliwym było w 2005 r. wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów z uwagi na tożsamość postanowienia stosowanego przez MOTOUR z postanowieniem wpisanym do rejestru. Konkludując, Prezes UOKiK dokonując oceny, czy powyższe postanowienia stosowane przez MITOUR mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru postanowień umownych uwzględnił dwa kryteria tożsamości klauzul kwestionowanych z klauzulami wpisanymi do rejestru, a mianowicie: kryterium tożsamości stosunków prawnych , których dotyczy klauzula kwestionowana i klauzula wpisana do rejestru, a także kryterium tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli uznanej przez SOKiK za abuzywne . Badanie tożsamości stosunków prawnych odbyło się w oparciu o kryterium branży, w jakiej działa przedsiębiorca, który stosuje we wzorcach umów w obrocie konsumenckim kwestionowane postanowienia umowne oraz w jakiej działał przedsiębiorca, którego postanowienie umowne zostało wpisane do rejestru (turystyka). Przy badaniu zaś tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli wpisanej do rejestru, Prezes Urzędu wziął pod uwagę kryterium celu, jakiemu służy kwestionowana klauzula, a co za tym idzie, jakie skutki wywołuje lub może wywołać dla konsumentów. W konsekwencji Prezes UOKiK stwierdził, iż analizowana klauzula mieści się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Czynniki, które przesądziły o uznaniu tożsamości badanych klauzul z klauzulami rejestrowymi to zatem nie jedynie brzmienie klauzul, a cel, jakiemu służy kwestionowana klauzula, kontekst umieszczenia klauzuli w rejestrze, a także kryterium podobieństwa stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności danej klauzuli. W myśl art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) stosowanie postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Mówiąc o „zbiorowym interesie konsumentów” należy zaznaczyć, iż ustawa o ochronie (…) nie podaje jego definicji, wskazując jednak w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów, wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nim umowę o organizację imprezy turystycznej. Tak więc, 7 w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Reasumując, skoro wykazano powyżej, iż kwestionowane zapisy wzorca umownego Ogólne warunki uczestnictwa w imprezach organizowanych przez MITOUR Spółka z o.o. są tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim uznać należy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W związku ze spełnieniem przesłanek wynikających z art. 24 ust 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...) należało zachowanie wymienionego przedsiębiorcy uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Jednakże zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (…) nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W związku z rozpoczęciem oferowania przez skarżonego przedsiębiorcę nowego wzorca umownego zmienionego w zakresie postanowień z punktu I.1 i I.2 sentencji decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 1 lipca 2011., w dacie wprowadzenia do obrotu prawnego nowego wzorca umownego, z którego wyeliminowano kwestionowane zapisy. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad II Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Nakładanie kar pieniężnych w świetle wyżej przywołanego przepisu odbywa się co prawda na zasadzie fakultatywności, niemniej jednak – jak określa się w doktrynie – stosowanie kar pieniężnych powinno mieć miejsce w przypadkach dostatecznie wykształconych w praktyce reguł stosowania przepisów dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. 1 Podkreślić należy, iż rynek usług turystycznych był już kilkakrotnie kompleksowo badany przez Prezesa UOKiK. Należy wskazać, iż w jawnym Rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone znajduje się obecnie 2587 klauzul, aż ponad 700 dotyczy samej branży turystycznej. Dochowując zatem należytej staranności, skarżony przedsiębiorca na bieżąco winien monitorować ten rejestr, aby wyeliminować ze stosowanych przez niego wzorców klauzule, które kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają ich interesy (art. 385 1 k.c. i nast.). Jeżeli tego nie czyni i stosuje względem swoich kontrahentów – konsumentów klauzule abuzywne, jego działanie uznać należy za zawinione. Prezes UOKiK podejmując decyzję o nałożeniu kary w niniejszej sprawie wziął pod uwagę, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary (vide wyrok SOKiK z dnia 16 czerwca 2010r. sygn. akt XVII AmA 150/09, niepubl.). 1 M. Król - Bogomilska [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, str. 1614. 8 Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Prezes UOKiK postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie (…) nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 LexPolonica nr 390244). Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nieumyślnie. Nałożona przez organ ochrony konkurencji i konsumentów kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W roku 2010 przedsiębiorca osiągnął przychód w wysokości – 1 101 389,12 zł, co ustalono na podstawie złożonych przez niego dokumentów (karta ……). Maksymalny wymiar kary jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 110 138,912 zł – 10% osiągniętego przychodu w roku 2010. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie dwóch niedozwolonych postanowień umownych. Każde z postanowień stosowanych przez MITOUR w istotny sposób wpływa na sytuację prawną konsumentów. Postanowienie z punktu I.1 sentencji decyzji uniemożliwia uzyskanie przez konsumenta zwrotu należnych mu kwot w przypadku braku paragonu fiskalnego. Zapis z punktu I.2 sentencji decyzji ma na celu umożliwienie przedsiębiorcy dokonania zmiany ceny imprezy w okresie dłuższym niż ustawowo określony. Oba postanowienia godzą w interesy ekonomiczne konsumentów. W tym miejscu podkreślić należy, iż pojęcie „stosowania”, o którym mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) nie wiąże się z faktem wykonywania postanowienia wpisanego do umowy, ale z faktem samego umieszczenia w umowie takiego postanowienia, które zostało wpisane do Rejestru (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004r. VI ACa 399/2004). Jak wskazuje się w doktrynie, „godzenie” w interesy konsumentów - w świetle art. 24 ustawy o ochronie (…) - obejmuje zarówno naruszenie jak i zagrożenie. W jego zakresie mieści się również narażenie na uszczerbek interesów konsumentów. 2 W związku z powyższym, oraz mając na uwadze okres stosowania praktyk (od września 2005r. do dnia 1 lipca 2011r.) Prezes UOKiK uznał, iż natura naruszenia i kumulacja naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej za naruszenia z punktu I niniejszej decyzji na poziomie 0,2% (2 202,78) przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2010 r. Jednakże z uwagi na niewielki przychód osiągnięty przez Spółkę z tytułu działalności organizatora imprez turystycznych (5,448% przychodu całkowitego), Prezes UOKiK postanowił obniżyć kwotę bazową o 40% (881,11 zł) , w wyniku czego osiągnęła ona poziom 1 321,67 zł. Prezes UOKiK określając wymiar kar, uwzględnił także brak uprzedniego naruszenia przez skarżonego przedsiębiorcę ustawy o ochronie (…) , jak również okoliczności łagodzące leżące po stronie przedsiębiorcy, w postaci zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w punkcie I sentencji decyzji, niezwłocznie po wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. W związku z tym, karę obniżono o 30%. Natomiast zasięg ogólnokrajowy prowadzonej działalności gospodarczej stanowił okoliczność obciążającą, powodującą zwiększenie kary o 20%. W konsekwencji wyżej obliczoną kwotę bazową należało obniżyć o 10% (132,17). 2 M. Sieradzka, [w:] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , K. Kohutek, M. Sieradzka (red.), Wolters Kluwer business, Warszawa 2008, s. 590-591. 9 W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na MITOUR karę w wysokości 1 190 zł , co odpowiada około 0,11 % przychodu przedsiębiorcy osiągniętemu w 2010r. i równocześnie stanowi około 0,01 % kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie (…) i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Organ ochrony konkurencji i konsumentów uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadanie w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez samego przedsiębiorcę, jak i przez innych świadczących usługi turystyczne. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. „MITOUR” Sp. z o.o. ul. Sielanka 1/2 85 - 073 Bydgoszcz 2. a/a