RBG-18/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 27 sierpnia 2013 r. Znak: RBG-61-11/13/KL DECYZJA NR RBG - 18/2013 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Markowi Markwasowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania Marka Markwasa prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu polegające na: A. stosowaniu we wzorcach umów: • Umowa o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych; • Regulamin usługi dostępu do Internetu postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), których treść jest następująca: 1. W przypadku nie poinformowania o zmianie adresu lub innych danych wszelka korespondencja, wysyłana przez Mega-Net, będzie uważana za skutecznie doręczoną. (§28 pkt 3 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) 2. Kara umowna za niezwrócenie przez Klienta przedmiotu najmu wynikającego ze świadczenia Usługi a będącego własnością Operatora: 350, 00 zł. (§3 pkt 4 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) 2 3. Operator może rozwiązać Umowę o świadczenie Usługi ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Abonent narusza przepisy prawa w związku z korzystaniem z Usługi. (§4 pkt 6 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. B. bezprawnym działaniu poprzez: 1. stosowanie we wzorcach umów Regulamin usługi dostępu do Internetu postanowienia umowy o następującej treści: Reklamacja może być złożona w terminie do 3 miesięcy od ostatniego dnia Okresu rozliczeniowego, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu Usługi lub od dnia, w którym Usługa została nienależycie wykonana, albo miała być wykonana lub od dnia doręczenia faktury VAT zawierającej nieprawidłowe obliczenie należności z tytułu świadczenia Usługi . (§20 pkt 4 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) wbrew dyspozycji § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej (Dz. U. 2004 Nr 226 poz.2291); 2. stosowanie we wzorcach umów Regulamin usługi dostępu do Internetu postanowienia umowy o następującej treści: M- NET powiadamia Abonenta o podwyższeniu cen świadczonych usług z wyprzedzeniem, co najmniej jednego Okresu rozliczeniowego. W przypadku braku akceptacji podwyższenia cen Abonentowi przysługuje prawo wypowiedzenia Umowy, a w razie skorzystania z tego prawa M-NET nie przysługuje roszczenie z zastrzeżeniem zwrotu ulgi przyznanej Abonentowi. (§29 pkt 2 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) które pozostaje w sprzeczności z art. 61 ust. 6 w zw. z art. 60a ust. 2 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171 poz.1800 ze zm.); 3. stosowanie we wzorcach umów Regulamin usługi dostępu do Internetu postanowienia umowy o następującej treści: W przypadku rozwiązania Umowy przez M-NET z winy Abonenta lub jej rozwiązania przez Abonenta przed upływem okresu, na jaki została zawarta, M- NET ma prawo w terminie do 24 miesięcy od dnia następującego po dniu rozwiązania Umowy żądać kary umownej określone w cenniku oraz zwrotu ulg udzielonych Abonentowi w związku z zawarciem Umowy, z wyłączeniem przypadków określonych w §13 ust. 2. (§18 pkt 2 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) wbrew dyspozycji art. 57 ust. 6 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171 poz.1800 ze zm.); 3 4. bezprawnym narzuceniu konsumentom zawierającym umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych elektronicznej formy doręczania faktury na podany adres e-mailowy, mimo niewyrażenia w sposób swobodny przez konsumenta zgody na taką formę otrzymywania faktury, co może stanowić naruszenie § 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej (Dz. U. 2012, poz. 1528), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Marka Markwasa prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu karę pieniężną w wysokości: 1. 750 zł (słownie: siedemset pięćdziesiąt złotych), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie I.A sentencji niniejszej decyzji. 2. 6.344 zł (słownie: sześć tysięcy trzysta czterdzieści cztery złote), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie I.B. sentencji niniejszej decyzji. III. Na podstawie art. 77 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w związku z art. 80 tej ustawy oraz stosownie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy, a także na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – obciąża się Marka Markwasa prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu kosztami opisanego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w kwocie 26,60 zł (słownie: dwadzieścia sześć 60/100) i zobowiązuje się Marka Markwasa prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 4 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez Marka Markwasa prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu (dalej: Mega Net, Operator lub przedsiębiorca ) zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów, uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 - 385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowań w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W toku postępowania wyjaśniającego, w związku z wezwaniem Prezesa UOKiK, Operator przedłożył wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim w ramach zawierania umów o świadczeniu usług telekomunikacyjnych, a także udzielił odpowiedzi na pytania odnoszące się do zakresu prowadzonej działalności. Mając powyższe na uwadze – postanowieniem Nr RBG-76/2013 z dnia 5 kwietnia 2013 r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Mega Net praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w sentencji niniejszej decyzji. W odpowiedzi na przedstawione zarzuty przedsiębiorca wskazał, iż nie będzie dyskutował z zasadnością interpretacji poszczególnych zapisów Regulaminu oraz umowy, ale pragnie poinformować, że mając bezpośredni kontakt z klientem dokłada wszelkich starań, aby współpraca przebiegała jak najlepiej dla obu stron. Operator zwraca ponadto uwagę, że część zapisów i wyroków sądów przywołanych w postanowieniu nie jest zasadna i wprowadza spore możliwości dla oszustów. Jednocześnie poinformował, iż prace nad zmianą regulaminu usługi dostępu do Internetu zostały zakończone wraz z dostosowaniem do aktualnych przepisów prawa uwzględniając zmiany w prawie telekomunikacyjnym z dnia 21 stycznia 2013 r. Wskazać należy, iż przedsiębiorca dopiero po drugim wezwaniu przedstawił Prezesowi UOKiK dokumentacje potwierdzającą wysokość przychodu osiągniętego w 2012 r. Ponadto odpowiedź na to wezwania została udzielona po terminie w nim wyznaczonym. Prezes UOKiK zawiadomił Operatora o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 26 lipca 2013 r.). Przedsiębiorca nie skorzystał z powyższych uprawnień. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów, organ ochrony konsumentów ustalił, iż Marek Markwas prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Mega Net w Toruniu wpisany jest do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest przede wszystkim działalność w zakresie telekomunikacji przewodowej. 5 W związku z prowadzoną działalnością, Mega Net zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. W ofercie przedsiębiorcy znajdują się takie wzorce, jak: Umowa o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych (stosowana od października 2011 r.) oraz Regulamin usługi dostępu do Internetu (stosowany w takiej formie od października 2010 r.). W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I.A. sentencji niniejszej decyzji ocenie poddano klauzule umowne o treści: W przypadku nie poinformowania o zmianie adresu lub innych danych wszelka korespondencja, wysyłana przez Mega-Net, będzie uważana za skutecznie doręczoną. (§28 pkt 3 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) Kara umowna za niezwrócenie przez Klienta przedmiotu najmu wynikającego ze świadczenia Usługi a będącego własnością Operatora: 350, 00 zł. (§3 pkt 4 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) Operator może rozwiązać Umowę o świadczenie Usługi ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Abonent narusza przepisy prawa w związku z korzystaniem z Usługi. (§4 pkt 6 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) Natomiast w sprawie praktyk wskazanych w punkcie I.B. sentencji decyzji przeanalizowano postanowienia o treści: Reklamacja może być złożona w terminie do 3 miesięcy od ostatniego dnia Okresu rozliczeniowego, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu Usługi lub od dnia, w którym Usługa została nienależycie wykonana, albo miała być wykonana lub od dnia doręczenia faktury VAT zawierającej nieprawidłowe obliczenie należności z tytułu świadczenia Usługi. (§20 pkt 4 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) M- NET powiadamia Abonenta o podwyższeniu cen świadczonych usług z wyprzedzeniem, co najmniej jednego Okresu rozliczeniowego. W przypadku braku akceptacji podwyższenia cen Abonentowi przysługuje prawo wypowiedzenia Umowy, a w razie skorzystania z tego prawa M-NET nie przysługuje roszczenie z zastrzeżeniem zwrotu ulgi przyznanej Abonentowi. (§29 pkt 2 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) W przypadku rozwiązania Umowy przez M-NET z winy Abonenta lub jej rozwiązania przez Abonenta przed upływem okresu, na jaki została zawarta, M-NET ma prawo w terminie do 24 miesięcy od dnia następującego po dniu rozwiązania Umowy żądać kary umownej określone w cenniku oraz zwrotu ulg udzielonych Abonentowi w związku z zawarciem Umowy, z wyłączeniem przypadków określonych w §13 ust. 2. (§18 pkt 2 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) Abonent wyraża zgodę na otrzymywanie faktur w formie elektronicznej na podany adres e-mail. 6 (§1 pkt 5 wzorca Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) Prezes UOKiK ustalił nadto, na podstawie przedłożonego przez Mega Net deklaracji podatkowej (PIT-36), że przedsiębiorca osiągnął w 2012 rok przychód w wysokości 576.742,77 zł. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) – dalej: u.o.k.i.k - jest uprzednie zbadanie przez organ ochrony konsumentów, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w u.o.k.i.k. Przepis art. 24 ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k., ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna 7 i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Marek Markwas - prowadząc jako osoba fizyczna działalność gospodarczą - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym, jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Ad. I.A W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k.) – dalej: rejestr . Natomiast zgodnie z przepisem art. 479 43 k.p.c. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowy wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w przypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK ) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, że „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i.k. obejmuje również przypadki wprowadzania 8 jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.i.k. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Mając powyższe rozważania na uwadze, Prezes UOKiK zakwestionował następujące postanowienia: 1. W przypadku nie poinformowania o zmianie adresu lub innych danych wszelka korespondencja, wysyłana przez Mega-Net, będzie uważana za skutecznie doręczoną. (§28 pkt 3 Regulaminu usługi dostępu do Internetu) W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 2208 rejestru o treści: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za doręczoną po upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank” (wyrok SOKiK z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII Amc 1789/09) oraz pod poz. 2311 „[…] Jeżeli Ubezpieczający, Uposażony, lub inny adresat korespondencji zmienił adres korespondencyjny i nie powiadomił o tym Ubezpieczyciela w formie wskazanej w ust. 1, to przyjmuje się, że Ubezpieczyciel przekazał korespondencję i wywiera ona skutki prawne po upływie 30 dni od dnia jej wysłania na ostatni podany adres” (wyrok SOKiK z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt XVII Amc 1874/09), a także pod poz. 2334 w brzmieniu: „ W przypadku niezawiadomienia Banku o zmianie danych osobowych i zwrotu do Banku wysłanej korespondencji, Placówka Banku pozostawia ją w aktach ze skutkiem doręczenia” (wyrok SOKiK z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt XVII Amc 471/09) i pod poz. 2458 o treści: „ Niezawiadomienie Banku o zmianie danych osobowych powoduje, że oświadczenia i zawiadomienia Banku kierowane według ostatnich posiadanych przez Bank danych i pod ostatni znany Bankowi adres korespondencyjny, uważane będą za doręczone” (wyrok SOKiK z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt XVII AmC 1260/09). Sąd uznał, iż tego rodzaju zapisy stanowią naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 k.c. kształtując przy tym prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, bowiem w niekorzystny sposób określa sytuację konsumenta w momencie składania oświadczeń woli przez przedsiębiorcę. Jak słusznie wskazał SOKiK w uzasadnieniu pierwszego z przywołanych powyżej wyroków, mając na względzie art. 61 § 1. k.c. w brzmieniu „ oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią ” należy stwierdzić, iż w sprawie składania oświadczenia woli ustawodawca przyjął teorię doręczenia. Ze względu na interes i bezpieczeństwo obrotu oraz ułatwienia 9 dowodowe domniemywa się, że adresat zapoznał się z treścią oświadczenia, gdy doszło do niego w taki sposób, iż powzięcie o niej wiadomości stało się możliwe. Z punktu widzenia skuteczności oświadczenia woli nieistotne jest zatem, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że oświadczenie woli doszło do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia 1 . Oświadczenie woli uznaje się za skutecznie złożone również wtedy, gdy adresat - mogąc zapoznać się z jego treścią - celowo tego nie uczynił 2 , odmówił zapoznania się z nim 3 lub z własnej woli nie podjął przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie 4 . Innymi słowy, odmowa przyjęcia oświadczenia woli lub zaniechanie zapoznania się z nim nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jednocześnie Sąd przypomniał, iż nie należy wprost przenosić reguł doręczeń procesowych na użytek skuteczności składania oświadczeń woli 5 . W odniesieniu do stosunków prawnych z udziałem konsumentów zastosowanie znajdują przede wszystkim przepisy prawa konsumenckiego, a więc przede wszystkim zasady przewidziane w art. 384 i następne k.c. W dalszej części uzasadnienia SOKiK zaznaczył, iż istotne jest zapewnienie adresatowi przesyłki możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia. Tymczasem zakwestionowana klauzula w niniejszym postępowaniu, jak i postanowienia niedozwolone wpisane do rejestru postanowień niedozwolonych mogą pozbawić konsumenta takiej możliwości. Skutek doręczenia w przedmiotowych zapisach umownych jest przewidziany w każdej sytuacji wysłania przesyłki, mimo że przepisy prawa przyjmują obowiązek jej faktycznego doręczenia w taki sposób, aby adresat miał możliwość zapoznania się z jego treścią. To na składającym oświadczenie woli spoczywa ciężar dowodu, że doszło ono do adresata w sposób umożliwiający mu – według zasad doświadczenia życiowego – zapoznanie się z jego treścią. Jeśli więc oświadczenie zostało wysłane adresatowi listem albo innym sposobem porozumiewania się na odległość, składający powinien wykazać np. za pomocą pocztowego dowodu nadania lub zwrotnego poświadczenia odbioru, że list (telegram) został adresatowi doręczony. Powstały dowód nadania listu poleconego nie jest wprawdzie dowodem doręczenia go adresatowi, lecz jest dowodem prima facie . Adresat oświadczenia może obalić to domniemanie wykazując, że nie miał możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia 6 . Zgodnie bowiem z teorią doręczenia, ryzyko niedojścia oświadczenia woli do adresata spoczywa na składającym oświadczenie. Tymczasem sporne postanowienie takiego ryzyka dla przedsiębiorcy nie przewiduje, a wręcz przerzuca je na konsumenta . Nawet bowiem w sytuacji zaginięcia przesyłki, jej zagubienia przez operatora pocztowego, przedsiębiorca – w świetle tego zapisu – spełniłby swój obowiązek doręczenia korespondencji, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach prawa. Taki zapis wzorca w sposób sprzeczny z przepisami i dobrymi obyczajami kształtuje prawa i obowiązki konsumentów, rażąco naruszając ich interesy, dodatkowo przerzucając na nich w każdej sytuacji obowiązek wykazania, że przesyłki nie otrzymali (a więc nakładając obowiązek przedstawienia tzw. dowodu negatywnego, czyli niezgodnie z treścią art. 6 k.c.). 1 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1976 r. sygn. akt I PR 125/76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1980 r. sygn. akt I PRN 109/80; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1990 r. sygn. akt I CR 1410/89; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r. sygn. akt I CR 9/95; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r. sygn. akt I CKU 44/96; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., III ZP 31/98. 2 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r., I PRN 2/95. 3 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1998 r., I PKN 501/97. 4 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r., I PKN 36/96. 5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2002 r., III CKN 1316/00. 6 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 358/02. 10 Trzeba również zwrócić uwagę, że kwestionowane postanowienie zastrzeżone zostało jedynie na rzecz przedsiębiorcy, z wykluczeniem jego klientów. Oznacza to, że Operator może dowolnie zmienić adres bez ryzyka, że korespondencja jego klientów wysłana na poprzedni adres będzie skutecznie doręczona, a więc została zakłócona zasada równouprawnienia stron umowy – na korzyść przedsiębiorcy. W związku z powyższym należy uznać, iż klauzule wpisane do rejestru jak i postanowienie stosowane przez Operatora w postępowaniu przed organem ochrony konsumentów są tożsame, albowiem pozwalają przedsiębiorcy jednostronnie decydować o skuteczności doręczeń, co może stanowić zagrożenie dla interesów konsumentów. Nie budzi bowiem wątpliwości, że doręczenie, choć jest czynnością materialno – techniczną, może wywołać określone skutki w sferze praw i obowiązków konsumenta. 2. Kara umowna za niezwrócenie przez Klienta przedmiotu najmu wynikającego ze świadczenia Usługi a będącego własnością Operatora: 350, 00 zł. (§3 pkt 4 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) W ocenie organu ochrony konsumentów powyższe postanowienie może być tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru pod pozycją 1234 w brzmieniu: „ Uchybienie 7 dniowemu terminowi zwrotu dekodera w razie rozwiązania umowy skutkuje obowiązkiem zapłaty kary umownej w wysokości 1000 zł. Zwrot uszkodzonego dekodera, którego naprawa nie jest możliwa skutkuje zobowiązaniem abonenta do zapłaty kwoty 1000 zł ” (wyrok SOKiK z dnia 22 czerwca 2005 r., sygn. akt XVII Amc 53/04, potwierdzony wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r. sygn. VI ACa 1440/05 oraz wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2007 r. sygn. akt I CSK 484/06). W ocenie powyższych Sądów przytoczone postanowienie, w którym zastrzeżona jest kara umowna w wysokości 1 000 zł za niezwrócenie w terminie dekodera lub zwrócenie tego urządzenia uszkodzonego narusza zarówno art. 385 1 , jak i art. 385 3 pkt 17, a także art. 385 3 pkt 16 k.c. Biorąc pod uwagę cenę dekodera oraz przewidziany sposób naliczania kary, konsument - bez względu na to, co było przyczyną niezwrócenia dekodera w terminie lub jego uszkodzenia - będzie zobowiązany do zapłaty sumy znacznie przewyższającej wartość tego urządzenia. Jest to więc rażąco wygórowana kara umowna, której zastrzeżenie narusza interes konsumenta. Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy, jeżeli w konkretnej sytuacji pozwany poniesie szkodę, to ma środki prawne, aby uzyskać jej wyrównanie; zastrzeżenie wysokiej kary za każdy przypadek opóźnienia w zwrocie nieuszkodzonego dekodera może powodować uzyskiwanie przez pozwanego kosztem konsumenta nieuzasadnionych korzyści. Jak trafnie zauważył Sąd Apelacyjny - zastrzeżenie kary umownej tylko na wypadek nienależytego wykonania umowy przez konsumenta, przy braku podobnego zastrzeżenia na wypadek nienależytego wykonania umowy w zakresie dostarczenia dekodera w terminie przez pozwanego przedsiębiorcę, również spełnia cechy abuzywności. W powyższym postanowieniu, mimo iż kara umowna została ustanowiona w niższej wysokości, również należy taką formę odpowiedzialności konsumenta za powierzone mienie uznać jako wykraczającą poza reżimy odpowiedzialności cywilnej, a przez to za tożsamą z klauzulą abuzywną wpisaną już do rejestru. Zgodnie ze wzorcem Przekazanie zestawu 11 odbiorczego pkt 6 (pisownia oryginalna) : „ W przypadku zerwania umowy z winy Klienta jest on zobowiązany zwrócić przediot najmu w stanie niepogorszonym, na swój koszt do siedziby lub oddziału firmy w przeciągu 14 dni od dnia zerwania umowy. Operator w przypadku nie dotrzymania przez Klienta terminu naliczy Karę Umowną za niezwrócenie zestawu odbiorczego określoną w umowie ”. Wskazać należy, iż konsument będzie zobowiązany do zapłaty kary umownej w wysokości 350 zł zarówno w przypadku kilkudniowego opóźnienia przy zwrocie sprawnego sprzętu, jak i niezwrócenia go w ogóle przedsiębiorcy. Bez wątpienia inną szkodę ponosi Operator, jeśli nastąpi zwrot z niewielkim opóźnieniem, a inną, jeśli konsument zatrzyma przedmiot najmu dla siebie. Zrównanie tych dwóch stanów faktycznych jest krzywdzące dla słabszej strony stosunku obligacyjnego i może skutkować nieuzasadnionymi korzyściami finansowymi po stronie przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa UOKiK, takie zryczałtowane odszkodowanie jest niczym nieuzasadnione i nie ma żadnego związku z powstałą szkodą. W tym miejscu warto zaznaczyć, iż kara umowna zastrzeżona jest jedynie w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez konsumenta, brak tożsamej sankcji w sytuacji, w której to w nienależyty sposób z umowy wywiązuje się przedsiębiorca. Przedmiotowe zachowanie jest przejawem nadużywania uprzywilejowanej pozycji przez przedsiębiorcę. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż postanowienie kwestionowane przez organ ochrony konsumentów w niniejszym postępowaniu jest tożsame z klauzulą wpisaną do rejestru. 3. Operator może rozwiązać Umowę o świadczenie Usługi ze skutkiem natychmiastowym w przypadku, gdy Abonent narusza przepisy prawa w związku z korzystaniem z Usługi. (§4 pkt 6 Umowy o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych) W ocenie Prezesa UOKiK wskazane postanowienia mieszczą się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 2049 rejestru o treści: „Operator zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych ze skutkiem natychmiastowym lub zawieszenia świadczenia usług telekomunikacyjnych, bez prawa do odszkodowania oraz bez wcześniejszego uprzedzenia Abonenta w przypadkach: innego naruszenia przez Abonenta postanowień niniejszego Regulaminu, działania na szkodę Orange lub korzystania z usług telekomunikacyjnych Operatora niezgodnie z prawem lub umową” (wyrok SOKiK z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt XVII Amc 428/09). Zdaniem Sądu wskazana powyżej klauzula nie jest jednoznaczna i jasna, przejawia się bardzo wysoką ogólnością zapisów, dając przedsiębiorcy szerokie spektrum interpretacji zachowań konsumenta, za który przedsiębiorca przyznał sobie możliwość zastosowania wobec niego bardzo dotkliwej sankcji. Powoduje to możliwość wypowiedzenia umowy nawet za nieumyślne naruszenie postanowień regulaminu przedsiębiorcy. Zapis wzorca nie przewiduje poinformowania abonenta o naruszeniach regulaminu, a daje możliwość natychmiastowego wypowiedzenia umowy. Nadto regulacja ta jest jednostronna, nie przewidując podobnych uprawnień dla abonenta. Jak słusznie zauważył Sąd, abonent może wykorzystać świadczoną na jego rzecz usługę na przykład w celach przestępczych, jednakże zapis regulaminu nie przewiduje możliwości wyjaśnień działań przez abonenta, a prowadzi do 12 natychmiastowego rozwiązania umowy, bez odszkodowania. To właśnie taka treść zapisu - dająca przedsiębiorcy zbyt szeroką możliwość interpretacji - powoduje uznanie wzorca za sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes konsumenta. Przedsiębiorca, nie mając obowiązku poinformowania konsumenta o ewentualnym zamiarze rozwiązania umowy, narusza dobre obyczaje, wprowadzając element niepewności co do trwania zawartej umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych. Zakwestionowane w niniejszym zarzucie postanowienia – podobnie jak w przypadku klauzuli wpisanej do rejestru – cechują się dużym stopniem ogólności w zakresie możliwej interpretacji przez przedsiębiorcę naruszenia prawa przy korzystaniu z usługi w wyniku działania lub zaniechania konsumenta. Nieprawidłowe jest przy tym takie uregulowanie umowy, które daje możliwość natychmiastowego rozwiązania umowy przez silniejszą stronę stosunku obligacyjnego w sytuacji subiektywnej opinii dotyczącej naruszenia umowy, bez możliwości umownej gwarancji wytłumaczenia się z zaistniałych nieprawidłowości przez konsumenta . Jednocześnie wskazać należy, iż konsekwencją naruszenia ww. umów jest rozwiązanie przez przedsiębiorcę w trybie natychmiastowym stosunku zobowiązaniowego łączącego go z konsumentem, bez konieczności wcześniejszego poinformowania o zaobserwowanych naruszeniach i wezwania go do zaprzestania łamania warunków umów. Ponadto warto zauważyć, iż tożsame uprawnienia nie zostały przyznane konsumentowi w przypadku naruszenia przez Operatora bliżej nieokreślonych postanowień Regulaminu. Powyższe argumenty przesądzają – w ocenie Prezesa UOKiK - o tożsamości wskazanych postanowień stosowanych przez przedsiębiorcę z zapisem wpisanym do rejestru postanowień niedozwolonych. Wskazać w tym miejscu należy, iż organ ochrony konsumentów dokonując oceny, czy kwestionowane w niniejszej decyzji postanowienia stosowane przez przedsiębiorcę mieszczą się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru postanowień umownych, uwzględnił dwa kryteria tożsamości klauzul kwestionowanych z klauzulami wpisanymi do rejestru, a mianowicie: kryterium tożsamości stosunków prawnych, których dotyczy klauzula kwestionowana i klauzula wpisana do rejestru, a także kryterium tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli uznanej przez SOKiK za abuzywne. Badanie tożsamości stosunków prawnych odbyło się w oparciu o kryterium branży, w jakiej działa przedsiębiorca, który stosuje we wzorcach umów w obrocie konsumenckim kwestionowane postanowienia umowne oraz w jakiej działał przedsiębiorca, którego postanowienie umowne zostało wpisane do rejestru (działalność przedsiębiorców telekomunikacyjnych). Przy badaniu zaś tożsamości treści klauzuli kwestionowanej z treścią klauzuli wpisanej do rejestru, Prezes UOKiK wziął pod uwagę kryterium celu, jakiemu służy kwestionowana klauzula, a co za tym idzie, jakie skutki wywołuje lub może wywołać dla konsumentów. W konsekwencji Prezes UOKiK stwierdził, iż analizowana klauzula mieści się w hipotezach klauzul wpisanych do rejestru. Czynniki, które przesądziły o uznaniu tożsamości badanych klauzul z klauzulami rejestrowymi to zatem nie jedynie brzmienie klauzul, a cel, jakiemu służy kwestionowana klauzula, kontekst umieszczenia klauzuli w rejestrze, a także kryterium podobieństwa stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności danej klauzuli. Ad. I.B. W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Działania 13 przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. 1. W ocenie organu ochrony konsumentów Operator w stosowanym przez siebie wzorcu umowy Regulamin usługi dostępu do Internetu poprzez zamieszczenie postanowienia o treści: „ Reklamacja może być złożona w terminie do 3 miesięcy od ostatniego dnia Okresu rozliczeniowego, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu Usługi lub od dnia, w którym Usługa została nienależycie wykonana, albo miała być wykonana lub od dnia doręczenia faktury VAT zawierającej nieprawidłowe obliczenie należności z tytułu świadczenia Usługi .” ogranicza konsumentom prawo do składania reklamacji na usługi telekomunikacyjne przez siebie świadczone w wyniku skrócenia terminu na złożenie reklamacji z 12 do 3 miesięcy. Zgodnie z § 6 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 1 października 2004 r. w sprawie trybu postępowania reklamacyjnego oraz warunków, jakim powinna odpowiadać reklamacja usługi telekomunikacyjnej (Dz. U. 2004 Nr 226 poz.2291) – dalej: rozporządzenie – konsumentowi przysługuje prawo do złożenia reklamacji w terminie 12 miesięcy od ostatniego dnia okresu rozliczeniowego, w którym zakończyła się przerwa w świadczeniu usługi telekomunikacyjnej bądź od dnia, w którym usługa została nienależycie wykonana lub miała być wykonana lub od dnia doręczenia faktury zawierającej nieprawidłowe obliczenie należności z tytułu świadczenia usługi telekomunikacyjnej. W przypadku złożenia reklamacji po wskazanym wyżej terminie pozostawia się ją bez rozpoznania, o czym jednostka dostawcy usług rozpatrująca reklamację niezwłocznie powiadamia reklamującego (por. § 6 ust. 1 rozporządzenia). Przedsiębiorca za pomocą kwestionowanego postanowienia czyni wyjątek w wyżej opisanej regule, ograniczając swoją odpowiedzialność z tytułu nienależytego wywiązywania się ze zobowiązań umownych poprzez ograniczenie możliwości złożenia reklamacji przez konsumenta jedynie w okresie trzech miesięcy od zaistnienia powodów jej złożenia. Należy zauważyć, iż możliwość złożenia reklamacji w terminie 12 miesięcy od zaistnienia okoliczności warunkujących przedmiotową reklamację to okres gwarantowany przez ustawodawcę w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Operator nie może na podstawie jednostronnego postanowienia narzuconego we wzorcu umowy ograniczać konsumentom ich uprawnień, w tym kształtować zakresu swojej odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy w sposób mniej korzystny dla konsumenta aniżeli wynika to z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (tj. ustaw lub rozporządzeń wydanych w oparciu o przedmiotowe ustawy) . Jeżeli Operator nie wykonał lub nienależycie wykonał zobowiązanie, wówczas słabsza strona stosunku obligacyjnego musi posiadać prawo do przedstawienia swoich zastrzeżeń w rocznym terminie i przedsiębiorca nie może tego okresu modyfikować według własnego uznania. Reasumując – Operator, ograniczając konsumentom prawo do złożenia reklamacji jedynie do okresu 3 miesięcy, uregulował uprawnienia konsumenta w sposób niezgodny z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a co za tym idzie - jego działanie miało charakter bezprawny. 14 2. W ocenie Prezesa UOKiK przedsiębiorca w stosowanym przez siebie wzorcu umowy Regulamin usługi dostępu do Internetu poprzez zamieszczenie postanowienia o treści: „M-NET powiadamia Abonenta o p odwyższeniu cen świadczonych usług z wyprzedzeniem, co najmniej jednego Okresu rozliczeniowego. W przypadku braku akceptacji podwyższenia cen Abonentowi przysługuje prawo wypowiedzenia Umowy, a w razie skorzystania z tego prawa M-NET nie przysługuje roszczenie z zastrzeżeniem zwrotu ulgi przyznanej Abonentowi.” narusza art. 61 ust. 6 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. prawo telekomunikacyjne (Dz. U. Nr 171 poz.1800 ze zm.) – dalej u.p.t. , bowiem przedsiębiorcy telekomunikacyjnemu nie przysługują żadne roszczenia odszkodowawcze (w tym również zwrot wcześniej przyznanych ulg) w przypadku złożenia przez abonenta wypowiedzenia umowy, które nastąpiło w wyniku podwyższenia opłat przez przedsiębiorcę w trakcie trwania stosunku prawnego. Jednocześnie – zgodnie z art. 60a ust. 2 u.p.t. w przypadku skorzystania przez abonenta z prawa do wypowiedzenia umowy będącego wynikiem zmiany warunków umowy, przedsiębiorcy nie przysługuje zwrot ulgi przyznanej w związku z zawarciem umowy na preferencyjnych warunkach. Nie ulega wątpliwości, iż przedsiębiorcy przysługuje możliwość podwyższenia czy też obniżenia opłat wynikających ze świadczonych usług. Niemniej o każdej takiej zmianie powinien poinformować abonenta z co najmniej jednomiesięcznym wyprzedzeniem, wskazując jednocześnie na możliwość wypowiedzenia umowy w przypadku braku zaakceptowania zmian ( vide art. 61 ust. 5 u.p.t.). Ponadto w myśl art. 61 ust. 6 u.p.t. w przypadku dostarczenia konsumentowi proponowanych zmian w aktualnie obowiązującym cenniku, abonent powinien zostać poinformowanym także o tym, że w razie skorzystania z prawa wypowiedzenia umowy w przypadku braku akceptacji podwyższenia cen dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych, nie przysługuje zarówno roszczenie odszkodowawcze, jak i zwrot ulgi. Zgodnie z art. 57 ust. 6 u.p.t. w przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, w tym o zapewnienie przyłączenia do publicznej sieci telekomunikacyjnej związanej z ulgą przyznaną abonentowi, wysokość roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta, nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania. Na marginesie wskazać należy, iż 21 stycznia 2013 r. weszła w życie nowelizacja u.p.t. wprowadzona ustawą z dnia 16 listopada 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo telekomunikacyjne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 1445), która zmodyfikowała treść wyżej przywołanych przepisów, niemniej w dalszym ciągu występuje sprzeczność pomiędzy postanowieniem umowy kwestionowanym w niniejszym postępowaniu, a powszechnie obowiązującym prawem. Zgodnie ze zaktualizowanym art. 61 ust. 6 u.p.t. „ w przypadku, o którym mowa w ust. 5 i 5a, abonent powinien zostać poinformowany także o tym, że w razie skorzystania z prawa wypowiedzenia umowy w przypadku braku akceptacji podwyższenia cen dostawcy publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych nie przysługuje zwrot ulgi, o której mowa w art. 57 ust. 6 ”. 15 Jak więc wynika z analizy wyżej przytoczonych przepisów, przedsiębiorca, który podwyższył w trakcie trwania stosunku ciągłego ceny oferowanych usług telekomunikacyjnych, w wyniku których konsument złożył wypowiedzenie umowy, nie może żądać od konsumenta zwrotu przyznanych wcześniej ulg. Wypowiedzenie umowy przez abonenta wobec niezaakceptowania podwyżek opłat za usługi telekomunikacyjne powoduje ustanie stosunku prawnego ze skutkiem ex nunc . Niedopuszczalne jest zatem zastrzeżenie dokonywania wtórnych rozliczeń za świadczenia już spełnione, w tym w zakresie udzielonych uprzednio upustów 7 . Należy również pamiętać, iż zakres roszczeń ograniczony do wysokości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania przysługuje przedsiębiorcy, w sytuacji, w której to doszło do rozwiązania umowy z winy abonenta. W kwestionowanej klauzuli następuje ustanie łączącego strony stosunku prawnego z winy przedsiębiorcy, gdyż narzuca on konsumentowi nowe warunki umowy w trakcie jej trwania, a konsument korzysta jedynie z uprawnień przyznanych z mocy prawa, tj. możliwości wypowiedzenia umowy. Nie może więc z tego tytułu ponosić negatywnych konsekwencji w postaci zwrotu równowartości przyznanych wcześniej ulg. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, iż kwestionowany zapis wzorca umownego nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. 3 . W ocenie organu ochrony konsumentów Operator w stosowanym przez siebie wzorcu umowy Regulamin usługi dostępu do Internetu poprzez zamieszczenie postanowienia o treści: „W przypadku rozwiązania Umowy przez M-NET z winy Abonenta lub jej rozwiązania przez Abonenta przed upływem okresu, na jaki została zawarta, M-NET ma prawo w terminie do 24 miesięcy od dnia następującego po dniu rozwiązania Umowy żądać kary umownej określone w cenniku oraz zwrotu ulg udzielonych Abonentowi w związku z zawarciem Umowy, z wyłączeniem przypadków określonych w §13 ust. 2.” umożliwia obciążenie konsumenta nie tylko ulgą przyznaną w związku z zawarciem umowy, ale również karą umowną nieskorelowaną w żaden sposób z okresem pozostałym do końca umowy. Zgodnie bowiem z art. 57 ust. 6 u.p.t. w przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, w tym o zapewnienie przyłączenia do publicznej sieci telekomunikacyjnej, związanego z ulgą przyznaną abonentowi, wysokość roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu, na jaki umowa została zawarta nie może przekroczyć wartości ulgi przyznanej abonentowi pomniejszonej o proporcjonalną jej wartość za okres od dnia zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania. Ustawodawca wskazał, iż przedsiębiorcy telekomunikacyjnemu z tytułu rozwiązania przez konsumenta umowy przed terminem przysługuje roszczenie, które związane jest z wcześniej udzieloną ulgą. Przedmiotowa ulga oznacza obniżkę w stosunku do opłat pobieranych od abonenta na warunkach standardowych. Ulga może dotyczyć opłat za usługę telekomunikacyjną lub opłat za instalację zakończenia sieci, a także warunków sprzedaży urządzenia końcowego. Ulga ta jest pomniejszana o jej proporcjonalną wartość za okres od dnia 7 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2007 r., sygn. akt VI ACa 13/07. 16 zawarcia umowy do dnia jej rozwiązania. Należy więc brać pod uwagę wartość ulgi na dzień rozwiązania umowy, a nie na dzień jej podpisania. W przypadku rozwiązania umowy przez abonenta lub przez dostawcę usług z winy abonenta przed upływem terminu - abonent powinien zwrócić ulgę przyznaną mu przy podpisywaniu umowy 8 . Odmienną konstrukcję przybiera kara umowna, która naliczana jest jednorazowo w momencie rozwiązania umowy w wysokości w umowie ustalonej. Nie ulega obniżeniu proporcjonalnie do okresu obowiązującej już umowy, tak więc jej wartość będzie przewyższać – co do zasady – wartość wyliczonej ulgi w oparciu o parametry wskazane powyżej. Zgodnie z przywołanym już art. 57 ust. 6 u.p.t. wysokość roszczenia z tytułu jednostronnego rozwiązania umowy przez konsumenta nie może przekraczać wartości ulgi wyliczonej w oparciu o okres, przez który obowiązywała umowa. Należy mieć na względzie, iż konsument wartość przyznanej ulgi zwraca w miesięcznych opłatach abonamentowych. Bezprawności powyższego działania przedsiębiorcy nie zmienia również wskazanie w kwestionowanym postanowieniu, iż Operator nie może obciążyć konsumentów karą umowną oraz koniecznością zwrotu ulg w przypadkach określonych w §13 ust. 2 Regulaminu. W przedmiotowym przepisie wskazany został zakres odpowiedzialności Mega Net za przerwy w świadczeniu usług konsumentom i ich uprawnieniu do żądania z tego tytułu kary umownej. Tak więc powyższe wyłączenie dotyczy braku możliwości żądania kary umownej lub też zwroty przyznanych ulg w sytuacji, w której to nastąpiła przerwa w świadczeniu usług przez Operatora. W związku z powyższym brak jest nie tylko podstaw, aby obciążać konsumenta jednocześnie karą umowną oraz wartością przyznanej ulgi – co jest możliwe na podstawie kwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia, gdyż posługuje się ono koniunkcją w postaci spójnika „oraz” przy określeniu dwóch sankcji – ale również, aby obciążać konsumenta jedynie karą umowną w zastępstwie przyznanej ulgi w momencie zawarcia umowy. Wysokość kary umownej pozostaje w takim samym rozmiarze przez cały okres jej trwania, bez względu czy rozwiązanie umowy ma miejsce zaraz po zawarciu umowy, czy kilka miesięcy przed jej końcem. Takie ukształtowanie warunków jest niekorzystne z punktu widzenia konsumenta, który zostaje obciążony opłatą przewyższającą szkodę przedsiębiorcy. 4. W ocenie Prezesa UOKiK przedsiębiorca w sposób bezprawny narzuca - we wzorcach umów stosowanych w obrocie konsumenckim - zgodę konsumenta na otrzymywanie faktury w formie elektronicznej, bez wyraźnego i swobodnego oświadczenia złożonego przez konsumenta, co stanowi naruszenie § 3 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej (Dz. U. 2012, poz. 1528) – dalej rozporządzenie MF . Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia MF „ przesyłanie, w tym udostępnianie, faktur w formie elektronicznej wymaga akceptacji ich odbiorcy” . Przedmiotowe rozporządzenie MF weszło w życie w dniu 1 stycznia 2013 r., dlatego wskazać również należy, iż zgoda na przesyłanie faktur np. w formie wiadomości elektronicznej musiała być udzielona również na podstawie 8 M. Rogalski, Prawo telekomunikacyjne (red. M. Rogalski) , Warszawa 2011, s. 436. 17 poprzednio obowiązującego aktu prawnego. W myśl § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2010 r. w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej (Dz. U. 2010 Nr 249 poz.1661) „ Faktury mogą być przesyłane, w tym udostępniane, w formie elektronicznej w dowolnym formacie elektronicznym, pod warunkiem uprzedniej akceptacji tego sposobu przesyłania faktur przez odbiorcę faktury, zwanej dalej "akceptacją". ” Jak więc wynika z powyższego, zarówno w poprzednio obowiązującym stanie prawnym - który był również przedmiotem analizy za strony organu ochrony konsumentów, gdyż przedsiębiorca stosuje postanowienie od października 2011 r. – jak i w obecnej sytuacji, ustawodawca zezwolił na odstępstwo od zasady pisemności przy doręczeniu faktury za wykonaną usługę, dopuszczając możliwość przesyłania takiego dokumentu za pomocą środków porozumiewania się na odległość (w tym m.in. poprzez e-maile). Niemniej taka forma komunikacji dozwolona jest jedynie za zgodą odbiorcy (w tym wypadku konsumenta) i – w ocenie Prezesa UOKiK – powinna być to zgoda wyrażona w sposób świadomy, a nie dorozumiany w związku ze złożeniem przez niego innego oświadczenia woli. Zgoda na otrzymywanie faktur w formie elektronicznej jako oświadczenie woli musi zostać złożona świadomie, wyraźnie oraz - co najważniejsze - swobodnie. Jak podkreśla się w doktrynie „ Uznanie akceptacji dorozumianej mogłoby wpłynąć na zachwianie równowagi między kontrahentami. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację, w której dostawca usług masowych zamierza przejść na fakturowanie elektroniczne, podczas gdy z jakichś powodów odbiorcy tych usług nie są zainteresowane taką formą otrzymywania faktur. Wymóg akceptacji takiej formy otrzymywania faktur oznacza, że faktury elektroniczne będą otrzymywały tylko te podmioty, które faktycznie są tym zainteresowane ” 9 . Trzeba mieć również na względzie, iż nie wszystkie osoby korzystające z usług telekomunikacyjnych muszą posiadać konto e-mailowe i regularnie zapoznawać się z przychodzącą korespondencją. W §1 pkt 5 wzorca Umowa o świadczenie Usług Telekomunikacyjnych dla klientów indywidualnych stosowanym przez przedsiębiorcę znajduje się postanowienie o następującym brzmieniu: Abonent wyraża zgodę na otrzymywanie faktur w formie elektronicznej na podany adres e-mail. W przedmiotowym zapisie umownym przedsiębiorca – wbrew regulacjom ustawowym – narzuca konsumentom wybór elektronicznego środka komunikacji przy udostępnianiu faktury za wykonaną usługę, nie dając im żadnego wyboru, w tym wyrażenia sprzeciwu na taką formę otrzymywania dokumentu. Każdy konsument zawierający umowę o świadczenie usługi telekomunikacyjnej z Operatorem, automatycznie udziela zgody na taką formę otrzymywania faktury w postaci elektronicznej. Włączenie przedmiotowej zgody bezpośrednio do warunków Umowy o świadczenie Usługi Telekomunikacyjnych sprowadza się do tego, że to nie na konsumencie spoczywa ciężar wyboru sposobu otrzymywania faktur, a na przedsiębiorcy, który w sposób arbitralny narzuca taką formę przesyłania dokumentu. Powyższe działanie – w ocenie organu ochrony konsumentów - nie znajduje umocowania w przepisach prawa i może stanowić przejaw nadużywania przez przedsiębiorcę silniejszej pozycji w stosunku prawnym z konsumentem poprzez narzucenie mu postanowień, na które nie 9 Mariusz Pogoński, Komentarz do §3 rozporządzenia w sprawie przesyłania faktur w formie elektronicznej, zasad ich przechowywania oraz trybu udostępniania organowi podatkowemu lub organowi kontroli skarbowej , el/Lex z dnia 19 czerwca 2012 r. 18 może wyrazić sprzeciwu, przy jednoczesnej konieczności – wynikającej z powszechnie obowiązujących przepisów prawa - uzyskania jego zgody. Takie ingerowanie w możliwości decyzyjne konsumenta sprawiają, iż wymagana – zgodnie z cytowanym przepisem rozporządzenia MF - zgoda na przesyłanie faktury w formie elektronicznej nie zostaje wyrażona w sposób swobodny. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy, należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych - klientów traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 10 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 11 . W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowanie Mega Net godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy potencjalni klienci zamierzający zawrzeć umowę o świadczenie usług drogą elektroniczną. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Na poparcie powyższego, należy przytoczyć stanowisko SOKiK, który w jednym z wyroków wskazał, iż „ jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesó” 12 . Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Mega Net nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływa niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie, należy wskazać, iż wystąpiły wszystkie niezbędne przesłanki do stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w zakresie praktyk stwierdzonych w sentencji niniejszej decyzji. 10 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 11 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt: I CKN 504/01. 12 Wyrok SOKiK z dnia 13 stycznia 2009 r., sygn. akt XVII Amc 26/08. 19 Wobec tego orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie powyższy stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, organ ochrony konsumentów postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Organ ochrony konsumentów, podejmując decyzję o nałożeniu sankcji finansowej na Mega Net, miał na względzie, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 w sposób nieenumeratywny wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 13 . Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez organ ochrony konsumentów kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary, należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kary, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem, winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kar o takiej wysokości, która zniechęci innych przedsiębiorców zawierających umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych do dostosowanie wzorców umownych do powszechnie obowiązującego prawa i niestosowanie postanowień abuzywnych tożsamych w wpisanymi już do rejestru. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k.. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, które wskazuje na nieumyślny charakter naruszenia przez Operatora zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Mega Net do naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie 13 Wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98 20 nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. W roku 2012 roku Mega Net osiągnął przychód w wysokości 576.742,77 zł, który będzie podstawą do obliczenia każdorazowo wysokości kary. Maksymalny wymiar kary, jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 57.674,27 zł – tj. 10% osiągniętego przychodu w roku 2012. 1. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I.A. W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie niedozwolonych postanowień umownych. Niewątpliwie wprowadzenie tzw. fikcji doręczenia przy klauzuli wskazanej w pkt I.A.1 sentencji decyzji jest bardzo szkodliwe dla konsumentów. Przy coraz większej popularności dochodzenia roszczeń przy pomocy tzw. e-sądu, w tym również kierowania pozwów na nieaktualne adresy zamieszkania konsumentów, przedmiotowa klauzula może mieć duże znaczenie dla sytuacji prawnej konsumentów. Z kolei klauzula wskazana w pkt I.A.2. obciąża konsumentów zryczałtowaną opłatą, która nie ma odzwierciedlenia w szkodzie poniesionej przez konsumenta. Działanie takie godzi niewątpliwie w interesy ekonomiczne konsumentów. Negatywnie należy również ocenić możliwość rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku naruszenia przez konsumenta przepisów prawa w sytuacji, kiedy przedsiębiorca nie określa o jakie przepisy chodzi oraz nie uprzedza o zamiarze rozwiązania umowy (I.A.3.). Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń w zakresie wysokości kary. W związku z powyższym, organ ochrony konsumentów - mając na uwadze również długotrwały okres stosowania opisanej niniejszą decyzją praktyki (Regulamin stosowany od października 2010 r., zaś Umowa od października 2011 r.) - uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu niedozwolonych klauzul umownych uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,13% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r., co jest równe kwocie 749,77 zł. Wskazać w tym względzie należy, iż Prezes UOKiK nie stwierdził istnienia żadnych przesłanek wpływających na wysokość tak ustalonej kwoty bazowej. Przedsiębiorca nie zaniechał stosowania przedmiotowych klauzul, ani nie podejmował żadnych czynności, które mogłyby mieć wpływ na tak ustalony wymiar kary. Mając powyższe na uwadze, kara została ustalona na poziomie 750 zł , co stanowi ok. 0,13% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r. oraz ok. 0,013 % maksymalnego wymiaru kary, jaką mógł nałożyć organ ochrony konsumentów na Operatora w niniejszym postępowaniu za stosowaną przez niego praktykę. Zdaniem Prezesa UOKiK, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów u.o.k.i.k., jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest również walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, stanowiący zniechęcenie innych przedsiębiorców działających w branży do 21 podobnych naruszeń słusznych interesów konsumentów. Przyjmując, że kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i powinna być odczuwalna dla przedsiębiorcy, organ ochrony konsumentów postanowił nałożyć karę w wysokości określonej w punkcie II.1. sentencji decyzji. 2. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I.B. W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie praktyki polegającej na naruszeniu powszechnie obowiązujących przepisów prawa, w tym przede wszystkim u.p.t. Szczególnie negatywnie należy ocenić praktykę polegającą na skróceniu konsumentowi terminu na złożenie reklamacji (I.B.1). Jako naruszenie interesów ekonomicznych konsumentów należy uznać zapisy umowne, które umożliwiają obciążanie konsumentów opłatami, które nie wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a przepisy te zakazują pobieranie takich opłat (I.B.2.-I.B.3.). Niewątpliwie naruszeniem jest również wymuszenie przez przedsiębiorcę zgody konsumenta na doręczenie faktury w formie mailowej (I.B.4.). Wszystkie z wymienionych praktyk mają zastosowanie na etapie zawarcia kontraktu, gdyż przedmiotowe zapisy znalazły się we wzorcu umownym przedstawianym konsumentom, niemniej ich skutek jest widoczny na etapie wykonania umowy w momencie zaistnienia okoliczności określonych w każdej z tychże praktyk. Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK, w pierwszej kolejności, dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych ustaleń w zakresie wysokości kary. W związku z powyższym, organ ochrony konsumentów - mając na uwadze również długotrwały okres stosowania opisanej niniejszą decyzją praktyki (wzorzec stosowany od października 2010 roku) - uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu postanowień sprzecznych z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 1,1% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r., co jest równe kwocie 6.344,17 zł. Wskazać w tym względzie należy, iż Prezes UOKiK nie stwierdził istnienia żadnych przesłanek wpływających na wysokość tak ustalonej kwoty bazowej. Przedsiębiorca nie zaniechał stosowania przedmiotowych praktyk, ani nie podejmował żadnych czynności, które mogłyby mieć wpływ na tak ustalony wymiar kary. Mając powyższe na uwadze, kara została ustalona na poziomie 6.344 zł , co stanowi ok. 1,1% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r. oraz ok. 11% maksymalnego wymiaru kary, jaką mógł nałożyć organ ochrony konsumentów na Operatora w niniejszym postępowaniu za stosowaną przez niego praktykę. Zdaniem Prezesa UOKiK, tak określona kara spełni zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów u.o.k.i.k., jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest również walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszeniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując, że kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i powinna być 22 odczuwalna dla przedsiębiorcy, organ ochrony konsumentów postanowił nałożyć karę w wysokości określonej w punkcie II.2. sentencji decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.o.k.i.k., karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa na nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . III. Zgodnie z art. 80 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 u.o.k.i.k., jeżeli w wyniku postępowania organ ochrony konsumentów stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Natomiast w świetle art. 263 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Z kolei, zgodnie z art. 264 § 1 ww. kodeksu, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej, ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku organ ochrony konsumentów w punkcie I oraz punkcie II sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKiK ze stroną. W związku z powyższym, postanowiono obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 26,60 zł (słownie: dwadzieścia sześć 60/100). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt III sentencji. Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego oraz stosownie do art. 264 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stronie przysługuje zażalenie za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji 23 i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska