RBG-19/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 15 listopada 2011r. Znak: RBG-61-10/11/MB-Sz DECYZJA RBG- 19/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Biuro Podróżników FLUGO Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy , praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym Warunki Uczestnictwa w imprezach FLUGO postanowień umownych o następującej treści: 1. „Jeżeli UCZESTNIK zawiadomiony o zmianie warunków umowy: nie zgłosi pisemnie rezygnacji z imprezy w ciągu 3 dni od otrzymania zawiadomienia przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki”, 2. „Niewykorzystanie przez uczestnika wszystkich świadczeń zapewnionych w czasie trwania imprezy i objętych programem nie może być podstawą żądania obniżenia ceny imprezy lub wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia, jeżeli uczestnik nie wykorzystał tych świadczeń z własnej woli lub na skutek zdarzeń, za które ponosi odpowiedzialność”, „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikły dla Klienta z faktu nie zgłoszenia się na miejsce zbiórki: braku, zagubienia bądź pozostawienia w nieodpowiednim miejscu np. bagażu) niezbędnych dokumentów do przekroczenia granicy (paszportów, biletów, voucherów) a także wynikłe z wcześniejszego powrotu do kraju z przyczyn leżących po stronie Klienta. W powyższych przypadkach ORGANIZATOR nie jest zobowiązany do wypłaty żadnych kwot za niewykorzystane świadczenia”, 3. „Reklamacja powinna być złożona w formie pisemnej listem poleconym pod rygorem nieważności na adres Organizatora”, 2 które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów i po przyjęciu przez Biuro Podróżników FLUGO Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy zobowiązania , do zaniechania tych działań poprzez: a. zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.1 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma następujące brzmienie: „UCZESTNIK powiadomiony o zmianie warunków umowy zobowiązany jest niezwłocznie poinformować ORGANIZATORA, czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy, czy też odstępuje od umowy za zwrotem całości wpłaconej kwoty ”; b. zmianę postanowień, o których mowa w punkcie I.2 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma następujące brzmienie: „Niewykorzystanie przez uczestnika wszelkich świadczeń zapewnionych w czasie trwania imprezy i nieobjętych programem może być podstawą obniżenia ceny imprezy lub wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia po potrąceniu kosztów faktycznie poniesionych przez ORGANIZATORA, m.in. w związku z nabyciem niewykorzystanych świadczeń kontrahentów” ”; „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy spowodowane wyłącznie: 1. działaniem lub zaniechaniem klienta; m.in. nie zgłoszeniem się na miejsce zbiórki; braku, zgubieniem, bądź pozostawieniem w nieodpowiednim miejscu m.in. bagażu lub dokumentów niezbędnych do przekroczenia granicy (np. paszportów, biletów, voucherów); wcześniejszym powrotem do kraju z przyczyn leżących po stronie Klienta. 2. działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, 3. siłą wyższą”; c. zmianę postanowienia, o którym mowa w punkcie I.3 niniejszej decyzji w ten sposób, że otrzyma następujące brzmienie: „UCZESTNIK imprezy, który stwierdzi wadliwe wykonanie umowy, ma prawo i obowiązek zgłoszenia wad imprezy pilotowi (rezydenta lub wykonawcy usługi). Reklamację wskazującą uchybienia UCZESTNIK może złożyć niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy. Pisemną reklamację można nadesłać listem poleconym na adres ORGANIATORA”; d. zmianę umów istniejących w obrocie prawnym i będących w trakcie wykonywania na umowy niezawierające zakwestionowanych postanowień; e. zawieranie nowych umów w oparciu o wzorzec umowny niezawierający zakwestionowanych zapisów, nakłada się obowiązek wykonania tego zobowiązania. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Biuro Podróżników FLUGO Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy obowiązek złożenia do dnia 31 stycznia 2012r. sprawozdania o realizacji przyjętego zobowiązania. 3 UZASADNIENIE W związku z działaniami Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów związanymi z kontrolą wzorców umownych stosowanych przez organizatorów turystyki, Delegatura Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy przeprowadziła czynności kontrolne dotyczące działalności Biura Podróżników FLUGO Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy. Prezes UOKiK w toku postępowania wyjaśniającego wstępnie ustalił, iż działalność przedsiębiorców może odbywać się z naruszeniem przepisów prawa, uzasadniającym wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W dniu 20 czerwca 2011r. – Postanowieniem Nr RBG-104/2011 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Biuro Podróżników FLUGO Sp. z o.o. z siedzibą w Bydgoszczy (dalej: Biuro, FLUGO lub Spółka), praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której stanowi art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów [zw. dalej także ustawą o ochronie(…) ],polegającej na zamieszczeniu we wzorcu umownym Warunki Uczestnictwa w imprezach FLUGO postanowień umownych o następującej treści: 1. „Jeżeli UCZESTNIK zawiadomiony o zmianie warunków umowy: nie zgłosi pisemnie rezygnacji z imprezy w ciągu 3 dni od otrzymania zawiadomienia przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki”, 2. „Niewykorzystanie przez uczestnika wszystkich świadczeń zapewnionych w czasie trwania imprezy i objętych programem nie może być podstawą żądania obniżenia ceny imprezy lub wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia, jeżeli uczestnik nie wykorzystał tych świadczeń z własnej woli lub na skutek zdarzeń, za które ponosi odpowiedzialność”, „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikły dla Klienta z faktu nie zgłoszenia się na miejsce zbiórki: braku, zagubienia bądź pozostawienia w nieodpowiednim miejscu np. bagażu) niezbędnych dokumentów do przekroczenia granicy (paszportów, biletów, voucherów) a także wynikłe z wcześniejszego powrotu do kraju z przyczyn leżących po stronie Klienta. W powyższych przypadkach ORGANIZATOR nie jest zobowiązany do wypłaty żadnych kwot za niewykorzystane świadczenia”, 3. „Reklamacja powinna być złożona w formie pisemnej listem poleconym pod rygorem nieważności na adres Organizatora”, które są postanowieniami umownymi wpisanymi - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego - do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku niniejszego postępowania FLUGO pismem z dnia 30 czerwca 2011 r. odniósł się do postawionych zarzutów oraz wniósł o podjęcie rozmów ugodowych. Spółka wskazała, iż zakwestionowane postanowienia w jej zamyśle miały służyć również ochronie interesów konsumentów. Zdaniem Biura zgłoszenie reklamacji w innej formie niż pisemna wysłana listem poleconym utrudnia konsumentom udowodnienie tego faktu. W ewentualnym sporze sądowym konsument znalazłby się na słabszej pozycji dowodowej. Umieszczenie takiego zastrzeżenia w warunkach uczestnictwa wskazuje klientom najskuteczniejszą dla nich formę wnoszenia reklamacji. Spółka podniosła, iż korzyści wynikające z wysłania listu poleconego z pewnością są wyższe niż jego koszt. W przypadku zagubienia przesyłki konsument ma możliwość dokonania reklamacji u operatora pocztowego i wykazania, iż zgłosił reklamację w terminie. Ponadto Biuro wskazało, iż zgłoszenie na piśmie rezygnacji w przypadku zmiany warunków umowy celowo zostało obwarowane terminem trzech dni. W przypadku rezygnacji klienta z wycieczki biuro podróży zmuszone jest do zmiany 4 dotychczasowych planów, co zwykle wymaga poinformowania kooperatorów, odwołania rezerwacji itp. Zdaniem FLUGO powyższe uwzględnił ustawodawca nakładając na konsumenta obowiązek niezwłocznego powiadomienia organizatora imprezy turystycznej. Spółka wskazała, iż ustawa o usługach turystycznych posługuje się jednakże terminem niedookreślonym. Możliwość dowolnej jego interpretacji może stanowić przyczynę konfliktu pomiędzy konsumentem a organizatorem. Obie strony mogą odmiennie interpretować określenie „niezwłocznie”. Z tego względu Biuro do wzorca umownego wprowadziło konkretny termin, dający konsumentowi jednoznaczną wskazówkę. Zdaniem FLUGO zgłoszenie dokonane w terminie 3-dniowym z pewnością można uznać za niezwłoczne – klient realizuje w ten sposób swoje uprawnienia wynikające z ustawy, jednocześnie unika sporu z biurem podróży. Biuro podkreśliło, iż w swojej działalności stara się w pierwszej kolejności zapobiegać konfliktom, dlatego też w interesie własnym i swoich klientów wprowadziło określony termin do Warunków uczestnictwa. Spółka podniosła nadto, iż nie jest uzasadnione przerzucanie na przedsiębiorcę odpowiedzialności za działania konsumentów, bowiem kwestia ich odpowiedzialności uregulowana jest w kodeksie cywilnym. Niedopuszczalne jest, w opinii FLUGO, obarczanie przedsiębiorcy odpowiedzialnością za wszelkie działania konsumenta, na które nie ma wpływu. Spółka wyraziła gotowość zmiany zakwestionowanych przez Prezesa UOKiK postanowień, jako załącznik przedłożyła propozycję zmian. Po wyjaśnieniach Prezesa UOKiK odnośnie braku postaw do uwzględniania wniosku o podjęcie rozmów ugodowych, FLUGO wniosek wycofało i podtrzymało wolę współpracy z Prezesem UOKiK. Pismem z dnia 12 września 2011r. Spółka wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie (…) oraz zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom wskazanym przez Prezesa UOKiK oraz zaniechania tych naruszeń w przyszłości poprzez wyeliminowanie z wzorca umownego poprzez zastąpienie kwestionowanych zapisów następującymi: - „UCZESTNIK powiadomiony o zmianie warunków umowy zobowiązany jest niezwłocznie poinformować ORGANIZATORA, czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy, czy też odstępuje od umowy za zwrotem całości wpłaconej kwoty ”; - „Niewykorzystanie przez uczestnika wszelkich świadczeń zapewnionych w czasie trwania imprezy i nieobjętych programem może być podstawą obniżenia ceny imprezy lub wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia po potrąceniu kosztów faktycznie poniesionych przez ORGANIZATORA, m.in. w związku z nabyciem niewykorzystanych świadczeń kontrahentów” ”; „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy spowodowane wyłącznie działaniem lub zaniechaniem klienta; m.in. nie zgłoszeniem się na miejsce zbiórki; braku, zgubieniem, bądź pozostawieniem w nieodpowiednim miejscu m.in. bagażu lub dokumentów niezbędnych do przekroczenia granicy (np. paszportów, biletów, voucherów); wcześniejszym powrotem do kraju z przyczyn leżących po stronie Klienta; działaniem lub zaniechaniem osób trzecich nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć; siłą wyższą”; - „UCZESTNIK imprezy, który stwierdzi wadliwe wykonanie umowy, ma prawo i obowiązek zgłoszenia wad imprezy pilotowi (rezydenta lub wykonawcy usługi). Reklamację wskazującą uchybienia UCZESTNIK może złożyć niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia imprezy. Pisemną reklamację można nadesłać listem poleconym na adres ORGANIATORA”. Prezes UOKiK zawiadomił Biuro o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 14 października 2011r.). Z powyższego uprawnienia przedsiębiorca nie skorzystał. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Spółka jest przedsiębiorcą wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000160917 (rejestracji dokonano dnia 7 maja 2003r.). Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności przedsiębiorcy jest m.in. działalność biur podróży, działalność biur turystycznych pozostała działalność turystyczna (dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego, karta 5 - 8). W związku z prowadzoną działalnością w wyżej wymienionym zakresie, Spółka wprowadziła do obrotu i stosuje wzorzec umowny Warunki Uczestnictwa w imprezach FLUGO, który zawiera m.in. następujące zapisy: 5 1. „Jeżeli UCZESTNIK zawiadomiony o zmianie warunków umowy: nie zgłosi pisemnie rezygnacji z imprezy w ciągu 3 dni od otrzymania zawiadomienia przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki”, 2. „Niewykorzystanie przez uczestnika wszystkich świadczeń zapewnionych w czasie trwania imprezy i objętych programem nie może być podstawą żądania obniżenia ceny imprezy lub wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia, jeżeli uczestnik nie wykorzystał tych świadczeń z własnej woli lub na skutek zdarzeń, za które ponosi odpowiedzialność”, „ORGANIZATOR nie ponosi odpowiedzialności za skutki wynikły dla Klienta z faktu nie zgłoszenia się na miejsce zbiórki: braku, zagubienia bądź pozostawienia w nieodpowiednim miejscu np. bagażu) niezbędnych dokumentów do przekroczenia granicy (paszportów, biletów, voucherów) a także wynikłe z wcześniejszego powrotu do kraju z przyczyn leżących po stronie Klienta. W powyższych przypadkach ORGANIZATOR nie jest zobowiązany do wypłaty żadnych kwot za niewykorzystane świadczenia”, 3. „Reklamacja powinna być złożona w formie pisemnej listem poleconym pod rygorem nieważności na adres Organizatora”, (dowód: wzorzec umowny, karta 4) Mając powyższe na uwadze Prezes UOKiK zważył, co następuje: Ad I) Uprawdopodobnienie stosowania praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W związku z powyższym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie (…) zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez FLUGO przepisu art. 24 ww. ustawy. Art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 pkt 1 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. (…).” Oceny, czy w danym przypadku możemy mieć do czynienia z praktyką określoną w ww. przepisie, dokonuje się na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek : - działania przedsiębiorcy, - wypełnienie znamion bezprawności, - naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. 6 Przedsiębiorca Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz.U. z 2010r., Nr 220, poz. 1447, z późn. zm.), a także: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej; b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu; c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji; d) związek przedsiębiorców (…). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Spółka jest osobą prawną wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego. Prowadzona przez nią działalność gospodarcza wykonywana jest we własnym imienny w sposób zorganizowany, ciągły i ma charakter zarobkowy. Wobec powyższego, należy stwierdzić, iż FLUGO jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Uprawdopodobnienie bezprawności działania i naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezależnym od wystąpienia szkody czy też zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Jak wyżej wskazano, Prezes UOKiK zakwestionował stosowanie przez FLUGO wzorca umownego zawierającego niedozwolone klauzule. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Zgodnie z kolejnymi punktami tego przepisu za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o których mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Jak wspomniano wyżej, zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.), której dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby 7 trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., prowadzonego przez Prezesa Urzędu. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Powyższe oznacza, że stosowanie w obrocie z konsumentami postanowień, które zostały wpisane do rejestru jest działaniem bezprawnym. Ad 1) W wyroku z dnia 24 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „Wzrost ceny imprezy o więcej niż 15% upoważnia uczestnika do rezygnacji z imprezy pod warunkiem powiadomienia MAZUR POL nie później niż 3 dni od daty otrzymania zawiadomienia o zmianie ceny. Brak powiadomienia będzie traktowane przez MAZUR POL jako przyjęcie przez uczestnika nowych warunków” - vide pozycja 299 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Tego rodzaju postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 19 k.c., albowiem przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia. Zmiana warunków umowy uregulowana jest w art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (teks jednolity: Dz. U. 2004 Nr 223 poz. 2268) [dalej: ustawa o usługach turystycznych]. Zgodnie z przytoczonym artykułem „ organizator, który przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony, z przyczyn od niego niezależnych, zmienić istotne warunki umowy z klientem, z zastrzeżeniem art. 17, powinien niezwłocznie o tym powiadomić klienta. W takiej sytuacji klient powinien niezwłocznie poinformować organizatora, czy przyjmuje proponowaną zmianę umowy albo odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej .” Omawiane postanowienia wbrew ustawowemu zapisowi (ustawodawca posługuje się zwrotem „niezwłocznie”) wprowadza termin trzydniowy do wyrażenia przez konsumenta opinii o zmianach dokonanych przez organizatora. Organizator przyjął domniemanie, iż brak odpowiedzi klienta na pisemne zawiadomienie wystosowane przez Organizatora o zmianie istotnych warunków umowy, równoznaczne jest z zaakceptowaniem przez klienta zaistniałych zmian. Artykuł 14 ust. 5 ustawy o usługach turystycznych regulujący obowiązki stron w razie zmiany warunków umowy nie daje podstaw do przyjęcia takiego domniemania. W każdym przypadku klient ma prawo i zarazem obowiązek opowiedzieć się, czy przyjmuje nowe warunki, czy też rezygnuje z imprezy. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż klauzulę wpisaną do rejestru jak i kwestionowany zapis uznać należy za posiadające te same cechy abuzywności, albowiem umożliwiają one 8 przedsiębiorcy dokonanie zmiany warunków umowy w przypadku, tzw. milczącej zgody konsumenta, tj. w sytuacji, kiedy konsument nie wypowie się co do nowych warunków w przeciągu 3 dni od otrzymania zawiadomienia o zmianie, pozbawiając tym samym konsumenta prawa ustosunkowania się do wprowadzanych zmian. Ad 2) W wyroku z dnia 1 czerwca 2006r. (sygn. akt XVII Amc 95/05), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „Klientowi nie przysługuje zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn nie leżących po stronie organizatora lub z powodu przerwania jego udziału w imprezie przez służby graniczne lub policję” – vide pozycja 980 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone; w wyroku z dnia 10 listopada 2004r. (sygn. akt XVII Amc 81/03), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „W przypadku gdy uczestnik nie stawi się na miejsce zbiórki w wyznaczonym terminie i miejscu lub gdy zrezygnuje z imprezy w trakcie jej trwania, nie przysługuje mu zwrot kosztów podróży lub należności za niewykorzystane świadczenia” – vide pozycja 1009 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. W ocenie Prezesa UOKiK ww. zapisy stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 3 pkt 12 k.c., bowiem wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania. Tego rodzaju postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. W pierwszej kolejności Prezes UOKiK podnosi, iż w zapisach tych nie są brane pod uwagę okoliczności niewykorzystania świadczenia przez konsumenta, a możliwe są przecież sytuacje, iż konsument nie będzie mógł wykorzystać danego świadczenia z przyczyn od niego niezależnych (np. z powodu choroby). Ponadto należy mieć na uwadze, iż niewykorzystanie świadczenia przez danego klienta nie zawsze wiąże się ze stratą dla organizatora (np. ze świadczenia skorzysta inny klient, który wniesie stosowną opłatę). Przedmiotowe postanowienia wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi opłaty za świadczenia, które nie zostały przez niego wykorzystane, tym samym pozbawiają konsumenta możliwości zwrotu kwoty za niewykorzystane świadczenie objęte umową. Cena imprezy jest sumą opłat za poszczególne świadczenia realizowane na rzecz klienta. W przypadku niewykorzystania przez konsumenta któregokolwiek ze świadczeń, organizator nie realizując tego świadczenia albo oszczędza z powodu niewykonania świadczenia kwotę wpłaconą przez klienta, albo odzyska jakąś część kosztów jakie planował ponieść na realizację tego świadczenia. Z uwagi na powyższe, należy stwierdzić, iż zarówno klauzula wpisana do rejestru jak i kwestionowany zapis zmierzają do wyłączenia obowiązku zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za niewykorzystane w całości lub części świadczenia, jeżeli konsument zrezygnuje z zwarcia umowy lub jej wykonania, co godzi w interesy ekonomiczne konsumentów. Ad 3) W wyroku z dnia 2 lutego 2005r. (sygn. akt XVII Amc 104/04), SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne w brzmieniu: „ Reklamacje winny być wnoszone w formie pisemnej pod rygorem nieważności do 7 dnia od daty zakończenia imprezy” – vide pozycja 414 Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Tego rodzaju zapisy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, albowiem uzależniają odpowiedzialność przedsiębiorcy od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności - złożenia pisemnej reklamacji listem poleconym, co stanowi niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 3 pkt 21 k.c. Należy mieć na względzie, iż ustawodawca nie zakreślił formy złożenia reklamacji, określił jedynie obowiązek organizatora do przedłożenia pisemnej odpowiedzi na reklamacje oraz uzasadnienia na piśmie odmowy uznania reklamacji. Zgodnie z powyższym należy uznać, iż forma 9 złożenia reklamacji przez konsumenta może być dowolna, np. ustna, a obowiązek pisemnego zaprotokołowania reklamacji winien spoczywać na organizatorze. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż kwestionowany zapis uzależnia skuteczność złożenia reklamacji od przedłożenia jej w formie pisemnej listem poleconym, co stanowi nadmierną uciążliwość. Dla uprawdopodobnienia przez Prezesa UOKiK stosowania przez Spółkę praktyki określonej w art. 24 ustawy o ochronie (…) konieczne jest także wykazanie, że w wyniku jej stosowania przez przedsiębiorcę naruszony został zbiorowy interes konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, jak i wtedy, gdy działania te wywołują inne niekorzystne zjawiska. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. Wzorce umowne zawierający wskazane powyżej postanowienia kierowane są do nieoznaczonego kręgu osób tj. faktycznych i potencjalnych klientów FLUGO. Tym samym bezprawne działanie Wspólników, polegające na wykorzystywaniu postanowień wpisanych do rejestru klauzul abuzywnych, może godzić w interesy konsumentów o charakterze zbiorowym. Za uprawdopodobnione uznać zatem należy, że działanie Biura, polegające na stosowaniu we wzorcu umownym Warunki Uczestnictwa w imprezach FLUGO kwestionowanych postanowień, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie (…), jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. FLUGO zobowiązało się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wzmiankowanym naruszeniom poprzez zmianę postanowień umów, naruszających przepisy art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), oraz przedstawiło projekt tych zmian. Analizując ww. projekt Prezes UOKiK uznał, iż nie zawiera on już zapisów mogących godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Wzorzec umowny po zmianach przede wszystkim uwzględnia obowiązujące przepisy prawa, w szczególności art. 385 i nast. k.c. Zdaniem Prezesa UOKiK tak opracowany wzorzec może zostać wprowadzony do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowiązującego. Należy jednak wskazać, iż przez dokonanie zmian we wzorcu, zaakceptowanych przez Prezesa UOKiK, rozumie się nie tylko stosowanie ich przy nowo podpisywanych umowach, ale i także ich zmianę w aktualnie obowiązujących umowach, co oznacza konieczność aneksowania wszystkich umów istniejących w obrocie bądź przynajmniej podjęcia przez przedsiębiorcę udokumentowanych działań zmierzających do zmiany wcześniej zawartych umów, polegających na przedstawieniu wszystkim kontrahentom aneksów zawierających nowe regulacje. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji. 10 Ad II) Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia do dnia 31 stycznia 2012r. sprawozdania o realizacji przyjętego zobowiązania. Prezes UOKiK nie nałożył na FLUGO kary pieniężnej. Bowiem art. 28 ust. 4 ustawy o ochronie (…) stanowi, iż w przypadku wydania decyzji, o której mowa w ust. 1 nie stosuje się art. 26 i 27 oraz art. 106 ust. 1 pkt 4 , z zastrzeżeniem ust. 7 tejże ustawy. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt II sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Biuro Podróżników FLUGO Sp. z o.o. ul. M. Skłodowskiej-Curie 10 85 - 094 Bydgoszcz 2. a/a 11