RBG-27/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47, 85-034 Bydgoszcz tel. (52) 345-56-44, fax (52) 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 25 października 2012r. Znak sprawy: RBG-61-12/12/AS DECYZJA Nr RBG – 27/ 2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko spółce Eurolot S.A. z siedzibą w Warszawie – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania spółki Eurolot S.A. z siedzibą w Warszawie polegające na zaniechaniu wskazania w Regulaminie serwisu informacji dotyczących warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług droga elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 z późn. zm.), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 19 lipca 2012r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w związku ze stwierdzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I sentencji niniejszej decyzji – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Eurolot S.A. z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości 46.873,00 zł (czterdzieści sześć tysięcy osiemset siedemdziesiąt trzy złote 00/100), płatną do budżetu państwa. 2 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ( dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu badanie rynku przewozów lotniczych na terenie kraju w zakresie przestrzegania praw konsumentów, w trakcie którego dokonał przeglądu strony internetowej Eurolot S.A (dalej: Eurolot lub Spółka) pod adresem http://eurolot.com i przeprowadził analizę znajdującego się na niej Regulaminu serwisu, który to serwis umożliwia m.in. zawieranie umów przewozu lotniczego z Eurolot. W wyniku przeprowadzonej kontroli, postanowieniem Nr RBG-109/2012 z dnia 18 maja 2012r. Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zaniechaniu wskazania w Regulaminie serwisu informacji dotyczących warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2002r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 144, poz. 1204 z późn. zm.; dalej: uśude .), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.; dalej: uokik ). W toku niniejszego postępowania Prezes UOKiK pismem z dnia 18 maja 2012r. wezwał Spółkę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. Wobec braku odpowiedzi ponownie wezwano Eurolot pismem z dnia 5 lipca 2012r., zobowiązując jednocześnie do przedłożenia wysokości przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011r. W odpowiedzi na powyższe, Eurolot wskazał, iż w aktualnie obowiązującej treści Regulaminu serwisu dodano zapis, zgodnie z którym prawo rozwiązania przez Użytkownika umowy przewozu lotniczego z Eurolot i przewoźnikami powiązanymi, a także możliwość przesunięcia terminu lotu, czy też dokonywania zmian danych osobowych wskazanych w rezerwacji przysługuje wyłącznie w zakresie i na warunkach wynikających z Ogólnych Warunków Przewozu i taryfy, w jakiej bilet został wystawiony. Szczegółowe informacje na temat obowiązujących taryf oraz wynikających z nich możliwości rozwiązania umowy opublikowane są w Serwisie. W ocenie Spółki, powyższe wyczerpuje obowiązek informacyjny wynikający z ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Specyfika prowadzonej przez Eurolot działalności stanowi o konieczności dostosowania możliwości rozwiązania umowy do standardów obowiązujących w danych taryfach, w których kupowany jest bilet lotniczy i które znane są pasażerowi w chwili dokonywania rezerwacji i zamówienia biletu. Eurolot przedłożył także deklarację CIT-8 za rok podatkowy 2011 ( vide : k. 37-40). W związku z powyższym Prezes UOKiK pismem z dnia 9 sierpnia 2012r. wezwał Eurolot do wskazania daty dziennej zaniechania zarzucanej praktyki oraz do wskazania, jaką część całego przychodu spółki stanowi przychód pochodzący ze sprzedaży biletów przez Internet. W piśmie z dnia 22 sierpnia 2012r. (data wpływu: 27.08.2012r.) Spółka wskazała, iż z dniem 19 lipca 2012r. zaczęły obowiązywać nowe zapisy Regulaminu serwisu , w którym wskazano warunki rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną, a więc, Spółka zaniechała stosowania zarzucanej praktyki 19 lipca 2012r. Następnie, pismem z dnia 19 września 2012r. skierowano do Eurolot zawiadomienie o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości przeglądania akt i wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W odpowiedzi na powyższe, Spółka w piśmie z dnia 1 października 2012r. (data wpływu: 04.10.2012r.) wskazała, podtrzymując w całości formułowaną dotychczas argumentację, iż Eurolot już na 3 pierwsze żądanie Urzędu zaprzestał stosowania w Regulaminie serwisu zapisów, które wzbudziły zastrzeżenia Prezesa UOKiK co do możliwości ich sprzeczności z przepisami prawa konsumenckiego, a nadto podjęła prace nad modyfikacją zapisów Regulaminu serwisu w ten sposób, by zawierał on wszelkie niezbędne elementy w tym informacje na temat warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną. Wyrażając ubolewanie nad zaistniałą sytuacją Eurolot wniósł o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów Prezes UOKiK ustalił, iż Eurolot S.A. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000044777, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla M. ST. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy KRS. Zgodnie z wpisem, przedmiotem działalności spółki jest m.in. transport lotniczy pasażerski. ( vide: k. 14-18). Spółka ta posiada Certyfikat Operatora Lotniczego wydany przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego ( vide: k. 11-13). W związku z prowadzoną działalnością Eurolot prowadzi sprzedaż biletów lotniczych przez Internet poprzez swoją stronę internetową http://eurolot.com . Na tejże stronie dostępny jest Regulamin serwisu, który został przeanalizowany przez organ ochrony konsumentów pod kątem zamieszczenia w nim wszystkich wymaganych prawem informacji, o których konsument, przystępujący do zawarcia z przewoźnikiem umowy na odległość, wiedzieć powinien. W wyniku tej kontroli, Prezes UOKiK stwierdził, iż Eurolot nie wskazał w Regulaminie serwisu informacji dotyczących warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną – wbrew dyspozycji art. 8 ust. 3 pkt 3 uśude. Następnie, Prezes UOKiK ustalił, iż Spółka zaniechała zarzucanej praktyki z dniem 19 lipca 2012r. Eurolot wykazał, iż za rok podatkowy 2011 osiągnął przychód 187.489.987,93 zł ( vide: k. 37-40), z czego przychód ze sprzedaży biletów lotniczych przez Internet stanowił 5,92 % całości, czyli kwotę 11.099.407,28 zł ( vide: k. 49). Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Ad I. Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 uokik , podejmuje się ochrony interesów konsumentów wyłącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach. 1 Warunkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określonych w tej ustawie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców naruszają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten interes. 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycznia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08; 4 Niniejsze postępowanie dotyczy podejrzenia stosowania przez Eurolot, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na zaniechaniu wskazania w Regulaminie serwisu informacji dotyczących warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną (m.in. dokonywania rezerwacji, zakupu biletów lotniczych). Praktyka ta mogła zatem dotyczyć wszystkich potencjalnych klientów przewoźnika, którzy chcieliby skorzystać z oferty przewoźnika lotniczego i kupić bilety przez Internet. Oznacza to de facto , że przedmiotowa praktyka mogłaby dotyczyć nieokreślonego z góry kręgu adresatów, a zatem mogła naruszać zbiorowy interes konsumentów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Przesłanki stwierdzenia praktyki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Punktem wyjścia do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy działania Eurolot noszą znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Przepis art. 24 ust. 1 uokik stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Natomiast art. 24 ust. 2 pkt 2 uokik określa, iż przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej przywołanych przepisach, możemy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Działania przedsiębiorcy Przepisy art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz.1447 – j.t. z późn. zm.) definiują przedsiębiorcę jako osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą – czyli zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową a także zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły – a także mającą charakter zarobkowy. Eurolot S.A., będąc spółką prawa handlowego (osobą prawną) wpisaną do Rejestru Przedsiębiorców KRS pod numerem KRS 0000044777, wykonuje działalność usługową m.in. z zakresu transportu lotniczego, która ma charakter zorganizowany, ciągły i zarobkowy. Wobec powyższego należy uznać, iż Eurolot spełnia przesłanki, jakich wyżej powołane ustawy wymagają do bycia przedsiębiorcą. W konsekwencji działania Spółki mogą być poddane ocenie w toku postępowania przed Prezesem UOKiK. 5 Przesłanka bezprawności Pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z jego literalnym brzmieniem, że „działanie bezprawne” to zachowanie sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. niezależnym od wystąpienia szkody, czy też zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa 2 . Podstawowym instrumentem służącym realizacji ochrony konsumentów jest zapewnienie konsumentom odpowiedniego poziomu wiedzy poprzez nałożenie na przedsiębiorców szeregu obowiązków a także zakazów, które mają swoje źródło w art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Stanowisko to potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2004r. (sygn. akt: K 33/03) wskazując, iż to władze publiczne chronią konsumentów (…) przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Z przepisu tego wynika także uprawnienie władz publicznych do ingerencji w stosunki cywilnoprawne i w prawo własności (por. wyrok TK z 10 października 2000 r., sygn.: P 8/99). Dlatego w gospodarce rynkowej konsument ma prawo do kompletnej i jednoznacznej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesu prawnego w warunkach globalizacji (masowości) obrotu prawnego i wielości ofert na rynku, które nie zawsze posługują się prawdziwymi i pełnymi informacjami, a niekiedy wprowadzają w błąd lub w sposób ukryty godzą w indywidualny i zbiorowy interes konsumentów ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2006r., sygn. akt: III SK 7/2006). Podobne stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lipca 2002r. stwierdzając, że zasób zrozumiałej, jasnej i dostępnej informacji dla konsumenta spełnia niezbędne wymagania warunkujące możliwość dokonywania przez niego zakłóconego i racjonalnego wyboru (sygn. akt: I CKN 1319/00). Wobec powyższego, wskazać należy, iż Prezes UOKiK skontrolował Regulamin serwisu przedsiębiorcy pod kątem występowania w nim wszystkich wymaganych prawem informacji, o których konsument, przystępując do zawarcia umowy na odległość, wiedzieć powinien. Posiadanie tych informacji jest niezbędne konsumentowi do podjęcia prawidłowej, czyli świadomej i zarazem efektywnej decyzji rynkowej, a ich brak wpływa negatywnie lub wyłącza możliwość podjęcia przemyślanej i suwerennej decyzji rynkowej. 3 Katalog obowiązków informacyjnych leżących po stronie przedsiębiorcy jest zatem bardzo rozbudowany na etapie przed zawarciem umowy z konsumentem. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 3 uśude regulamin określa w szczególności warunki zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną. Niezamieszczenie tych warunków w Regulaminie serwisu stanowi zatem jednocześnie naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej i pełnej informacji, o którym stanowi powoływany już przepis art. 24 ust. 2 pkt 2 uokik. Prezes UOKiK stwierdził, iż 2 por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz , pod red. J. Szwaji, CH Beck, Warszawa 2000, s. 117-118; 3 Zob. decyzja Prezesa UOKiK z dnia 06.03.2006r. nr RGD-5/2006; 6 Eurolot nie określił w Regulaminie serwisu warunków rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną. Jak już wcześniej wspomniano, usługi, jakie przedsiębiorca oferuje na swojej stronie to możliwość zawarcia umowy przewozu lotniczego z Eurolot i przewoźnikami powiązanymi z Eurolot (zakup biletu lotniczego) przez Internet, a także możliwość dokonania rezerwacji, czy też dokonania odprawy online. Informacje o warunkach rozwiązywania tych umów, a więc ewentualna możliwość wypowiedzenia umowy o przelot, rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, np. z przyczyn świadczeniodawcy i wskazanie ich przesłanek, są z punktu widzenia konsumenta ważne i powinny być mu znane w momencie zawierania tejże umowy. Zawarcie bowiem umowy na podstawie oferty w postaci elektronicznej wymaga zapoznania się adresata z jej treścią oraz dokonania akceptacji poszczególnych jej postanowień. Warunki zaś rozwiązywania umowy stanowią jeden z podstawowych elementów takiej umowy, a ich brak stanowi niewątpliwe naruszenie powołanych wyżej przepisów prawa. Skonstatować należy, iż ustawodawca zagwarantował konsumentowi pewne minimum bezpieczeństwa w obrocie elektronicznym, wyrażające się m.in. w obowiązkach ciążących na przedsiębiorcy, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 uśude , których Eurolot, w ocenie Prezesa UOKiK, nie dotrzymał. Podkreślając rangę tych zapisów nadano im formę obowiązków ustawowych. Przyjąć zatem należy, iż zaniechanie wykonania w/w obowiązku ustawowego może godzić w interes konsumentów, który ustawodawca uznał za istotny i podlegający ochronie prawnej. Szeroko ujęty obowiązek informacyjny jest jednym z filarów ochronnego reżimu umowy zawieranej na odległość. 4 Wobec powyższego zarzucaną przewoźnikowi praktykę należy uznać za naruszającą prawo konsumentów do pełnej i rzetelnej informacji poprzez wprowadzenie przez Eurolot do obrotu Regulaminu serwisu niezawierającego wymaganych informacji. Jednakże, zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 uokik . Pismem z dnia 13 lipca 2012r. (data wpływu: 26.07.2012r.) Eurolot nadesłał Regulamin serwisu w nowym brzmieniu, zawierającym warunki rozwiązywania umów, zaś następnym pismem poinformował, iż regulamin ten wszedł w życie z dniem 19 lutego 2012r. W związku zatem z uzupełnieniem przez Spółkę Regulaminu serwisu o wymagany zapis, Prezes UOKiK stwierdził zaniechanie stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I sentencji decyzji, z dniem 19 lipca 2012r. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów sformułowała definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3 uokik , że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów . W świetle art. 1 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku 4 Ewa Łętowska, Ochrona niektórych praw konsumentów. Komentarz. Warszawa 2001, s.57; 7 zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lipca 2008r., sygn. akt: VI ACa 306/08) 5 . W ocenie Prezesa UOKiK, zakwestionowane w przedmiotowej decyzji działania Eurolot, godzą w zbiorowe interesy konsumentów, gdyż krąg adresatów praktyki nie był z góry określony. Na poparcie powyższego należy przytoczyć pogląd, jaki zaprezentował Sąd Okręgowy w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z 13 stycznia 2009r., zgodnie z którym jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów (sygn. akt: XVII Ama 26/08). Tak więc, w rozpatrywanym stanie faktycznym, działania Spółki nie dotyczyły interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływały niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy ewentualnych kontrahentów przedsiębiorcy. Jak wyżej wykazano, Prezes UOKiK, mający na celu ochronę zbiorowego interesu konsumentów, jest zobligowany do podjęcia stosownych działań w przypadku choćby potencjalnego zagrożenia interesu nieograniczonego kręgu osób, które ma miejsce w niniejszej sprawie. Wobec powyższego należy stwierdzić, że wszystkie przesłanki z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały spełnione, co oznacza, iż Eurolot dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W świetle powyższego, orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Ad. II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Nakładanie kar pieniężnych w świetle wyżej przywołanego przepisu odbywa się co prawda na zasadzie fakultatywności, niemniej jednak – jak określa się w doktrynie – stosowanie kar pieniężnych powinno mieć miejsce w przypadkach dostatecznie wykształconych w praktyce reguł stosowania przepisów dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Wskazać w tym miejscu należy, iż na Spółce, będącej przewoźnikiem lotniczym sprzedającym konsumentom bilety lotnicze przez Internet, spoczywa obowiązek prawidłowego przygotowania regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną, który funkcjonować będzie zgodnie z wymaganiami obowiązującego prawa. Jak wynika bowiem z wykładni przepisu art. 355 k.c. podmiot w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej winien wykazać szczególną, czyli wyższą, niż tylko należyta staranność w działaniach z uwagi na zawodowy charakter działalności. Prowadzenie działalności profesjonalnej uzasadnia zwiększone oczekiwania co do umiejętności, wiedzy, skrupulatności takiego 5 D. Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji (…), op. cit., s. 962; 8 kontrahenta. 6 W judykaturze natomiast wskazano, że przy kształtowaniu wzorca należytej staranności trzeba także brać pod uwagę wymóg znajomości obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej przez dany podmiot działalności gospodarczej ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.08.1993r., sygn. akt: III CRN 77/93). 7 Przepisy dotyczące wymogów sporządzania regulaminu świadczenia usług drogą elektroniczną, obowiązujące już od niespełna 10 lat, powinny być zatem Spółce znane. Dochowując zatem należytej staranności, Spółka - prowadząc działalność w tak newralgicznej branży, jaką jest pasażerski transport lotniczy – winna zapoznać się z dotyczącymi świadczonych przez nią usług przepisów prawa, tym bardziej w dobie coraz bardziej rozpowszechnionego handlu elektronicznego. Brak takich działań należy uznać za zachowanie zawinione. Ustosunkowując się do wniosku Eurolot z dnia 1 października 2012r. w przedmiocie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, wskazać należy, iż zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 grudnia 2009r. nie ma znaczenia dla samej zasadności nałożenia kary, fakt, iż powód zaprzestał stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Kara jest bowiem nakładana w związku z tym, iż przedsiębiorca w ogóle dopuścił się naruszenia, tak więc ustanie stanu bezprawności nie wpływa na samo wymierzenie sankcji (por. wyrok SOKiK z dnia 15 grudnia 2009r., sygn. akt: XVII AmA 36/09). Ponadto, Eurolot nie wskazał, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za nienakładaniem przez Prezesa UOKiK kary pieniężnej. Mając na względzie powyższe oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, Prezes UOKiK postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przez Eurolot. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 uokik przykładowo jedynie wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2000 r., sygn. akt: I CKN 793/98). W roku 2011 Eurolot osiągnął przychód w wysokości – 187.489.987,93 zł ( vide: k. 37- 40), z czego przychód ze sprzedaży biletów lotniczych przez Internet stanowił 5,92 % całego przychodu Spółki, czyli kwotę 11.099.407,28 zł, co ustalono na podstawie nadesłanych dokumentów ( vide: k. 49). Maksymalny wymiar kary, jaki można nałożyć na przedsiębiorcę wynosi 18.748.998,79 zł – tj. 10% całkowitego przychodu osiągniętego w 2011 roku. Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez Prezesa UOKiK kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci innych przewoźników lotniczych do 6 A. Rzetecka –Gil, Komentarz do niektórych przepisów kodeksu cywilnego, Lex Online 2010; 7 Cyt. za A. Rzetecka – Gil, op. cit.; 9 stosowania naruszeń godzących w konsumentów, a tym samym zobliguje ich do tworzenia i posługiwania się wzorcami umownymi zgodnymi z obowiązującymi przepisami prawa. W niniejszym postępowaniu stwierdzono stosowanie jednej praktyki – niewskazania w Regulaminie serwisu warunków rozwiązywania umów. Jednakże, w ocenie Prezesa UOKiK nie ma wątpliwości, że jest ona przejawem nierównorzędnego traktowania konsumentów i może wpłynąć na ich interesy ekonomiczne. Wskazać w tym miejscu należy, iż kwestionowany regulamin obowiązywał od 16 maja 2011r., co wynikało bezpośrednio z jego zapisów ( vide: k. 30). Zaniechanie stosowania praktyki miało miejsce 19 lutego 2012r., a więc regulamin obowiązywał niespełna rok. W związku z powyższym, organ ochrony konsumentów uznał, iż natura naruszenia, jakiego dopuścił się Eurolot na etapie zawierania umowy z konsumentem, uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,05% przychodu uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2011r., co jest równe kwocie 93.744,99 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej należało rozważyć ewentualne wystąpienie okoliczności łagodzących i obciążających, które mają wpływ na wysokość kary. Prezes UOKiK przy określaniu wymiaru kary, stwierdził występowanie okoliczności łagodzącej, leżącej po stronie Spółki, polegającej na zaniechaniu zarzucanego naruszenia, co obniża wymiar kary o 30%. Wystąpiła także okoliczność obciążająca w postaci ogólnopolskiego charakteru praktyki, co powoduje podwyższenie kary o 20%. Następnie, jako kolejną okoliczność łagodzącą, wzięto pod uwagę niski udział przychodu uzyskany ze sprzedaży biletów Eurolot przez Internet w porównaniu do przychodu całkowitego. Przychody ze sprzedaży elektronicznej stanowią zaledwie 5,92% całego przychodu Spółki. W związku z tym, że opisywana w niniejszej decyzji praktyka ma ścisły związek z tym z kanałem dystrybucji, istnieją przesłanki do obniżenia wysokości kary pieniężnej o 40%. Reasumując zatem okoliczności łagodzące i obciążające rozważone powyżej, Prezes UOKiK postanowił obniżyć karę łącznie o 50%. W związku z powyższym, Prezes UOKiK postanowił nałożyć na Eurolot karę w wysokości 46.873,00 zł. Kwota ta stanowi 0,025% całkowitego przychodu Spółki osiągniętego w 2011 roku i równocześnie 0,25% kary maksymalnej. W ocenie organu ochrony konsumentów kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych Spółki. Prezes UOKiK uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości, zarówno przez Eurolot jak i przez innych przewoźników lotniczych. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 uokik karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . 10 Stosownie do art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zw. z art. 40 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego decyzję niniejszą doręcza się na adres pełnomocnika Strony, który wraz z pismem z dnia 13 lipca 2012r. przedstawił dokument umocowujący go do występowania przed Prezesem UOKiK w imieniu Eurolot S.A. ( vide: k. 36). Jednocześnie poucza się, że na podstawie art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 §2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska Otrzymują: 1. Adw. Karolina Margulewicz – Fortuna Kancelaria Adwokacka Marek Małecki ul. M. Kopernika 15 00 – 359 Warszawa 2. a/a.