RBG-27/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W BYDGOSZCZY ul. Długa 47,85-034 Bydgoszcz Tel. 52 345-56-44, Fax 52 345-56-17 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 17 września 2013 r. Znak: RBG-61-10/13/KL DECYZJA NR RBG - 27/2013 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Polskiemu Towarzystwu Pożyczkowemu Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania Polskiego Towarzystwa Pożyczkowego Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu, polegające na zamieszczeniu we wzorcach umowy Umowa pożyczki gotówkowej Nr… postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), których treść jest następująca: 1. W przypadku opóźnień i braku spłaty w terminie, Pożyczkobiorca zobowiązuje się ponieść koszty windykacyjne mające na celu odzyskanie należności wynikających z niniejszej umowy według tabeli kosztów windykacyjnych, tj. 5 PLN jednorazowy monitoring wiadomości SMS, 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe, 20 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu Doradcy Klienta PTP, 250 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu pracownika Centrali PTP. PTP ma prawo naliczać koszty windykacyjne, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, niezależnie od wygaśnięcia umowy na skutek wypowiedzenia. ( pkt 9 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) 2 . (…) 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe (…) ( pkt 9 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) 2 co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania . II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Polskiemu Towarzystwu Pożyczkowemu Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania Polskiego Towarzystwa Pożyczkowego Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu polegające na: A. zamieszczeniu we wzorcach umowy:
Umowa pożyczki gotówkowej Nr… ;
Umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie pożyczki;
Umowa poręczenia;
Deklaracja wystawcy weksla „in blanco”; postanowień, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), których treść jest następująca: 1. Korespondencja kierowana do Pożyczkobiorcy, nie odebrana z powodu nie powiadomienia PTP o zmianie adresu zamieszkania, będzie uważana za skutecznie doręczoną; ( pkt 14 zd. 2 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) 2. Ewentualne spory mogące wyniknąć na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy ze względu na miejsce siedziby PTP. ( § 11 Umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie pożyczki); 3. Wszelkie spory na tle wykonywania umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla PTP. ( § 4 pkt 3 Umowy poręczenia) 4. Ewentualne spory Stron poddają rozstrzygnięciu przez sąd właściwy wg. siedziby PTP. (Deklaracja wystawcy weksla „in blanco”) co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 20 kwietnia 2013 r. B. bezprawnym stosowaniu we wzorcu umowy „Umowa pożyczki gotówkowej Nr…” postanowienia umowy o treści: 3 Pożyczkobiorcy przysługuje w każdym czasie prawo do spłaty całości lub części zadłużenia przed terminem określonym w pkt 1. Wówczas całkowity koszt Pożyczki nie ulega obniżeniu o odsetki i opłaty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy. ( pkt 6 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) wbrew dyspozycji przepisu art. 49 ust. 1 oraz ust. 2 w zw. z art. 47 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.), co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 20 kwietnia 2013 r. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosowanie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, określa się środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , poprzez nałożenie na Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu obowiązku przedłożenia konsumentom, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorzec z dnia 18 czerwca 2012 r. pod nazwą Umowa pożyczki gotówkowej Nr… i które są nadal wykonywane, propozycji zmiany warunków tych umów, mającej na celu wyeliminowanie praktyk wskazanych w pkt. I sentencji niniejszej decyzji w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . IV. Na podstawie art. 27 ust. 4 w zw. art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r . o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosowanie do treści przepisów art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu, z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, określa się środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów , poprzez nałożenie na Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu obowiązku przedłożenia konsumentom, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorzec z dnia 18 czerwca 2012 r. pod nazwą Umowa pożyczki gotówkowej Nr… i które są nadal wykonywane, propozycji zmiany warunków tych umów, mającej na celu wyeliminowanie praktyk wskazanych w pkt. II sentencji niniejszej decyzji w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji . V. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zw. z jej art. 106 ust. 4 oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu karę pieniężną w wysokości: 4 1. 3.047 zł (słownie: trzy tysiące czterdzieści siedem złotych), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. 2. 1.143 zł (słownie: jeden tysiąc sto czterdzieści trzy złote), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie II.A. sentencji niniejszej decyzji. 3. 1.904 zł (słownie: jeden tysiąc dziewięćset cztery złote), płatną do budżetu państwa z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) w zakresie opisanym w punkcie II.B. sentencji niniejszej decyzji. VI. Na podstawie art. 77 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) w związku z art. 80 tej ustawy oraz stosowanie do art. 33 ust. 6 ww. ustawy, a także na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – obciąża się Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu kosztami opisanego w punkcie I oraz II sentencji postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w kwocie 32,30 zł (słownie: trzydzieści dwa złote 30/100) i zobowiązuje się Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. z siedzibą w Radomiu zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 -385 3 k.c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku z naruszeniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz innych ustaw. Z ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego wynika, iż pożyczek udziela Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu (dalej: przedsiębiorca, Spółka lub Pożyczkodawca ), a Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. z siedzibą w Radomiu jest jedynie jej komplementariuszem. W związku z powyższym dalsze czynności podejmowane były w stosunku do właściwego podmiotu udzielającego kredytów konsumenckich. 5 W toku postępowania wyjaśniającego, w związku z wezwaniem Prezesa UOKiK, Pożyczkodawca przedłożył wzorce umowne stosowane w obrocie konsumenckim w ramach zawierania umów o kredyt konsumencki, w tym m.in. Umowa pożyczki gotówkowej Nr… (dalej: Umowa ), a także udzielił odpowiedzi na pytania odnoszące się do zakresu prowadzonej działalności. Mając powyższe na uwadze – postanowieniem Nr RBG-75/2013 z dnia 2 kwietnia 2013 r. – Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w sentencji niniejszej decyzji. Jednocześnie organ ochrony konsumentów wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów. W piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. przedsiębiorca odniósł się do wskazanych w postanowieniu nieprawidłowości. W zakresie klauzuli opisanej w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji, Pożyczkodawca zauważył, iż postępowanie windykacyjne uzależnione jest od zachowania pożyczkobiorcy. Jednocześnie Spółka podkreśliła, że nie ma możliwości określenia w umowie schematu działań windykacyjnych, ponieważ są one implikowane indywidualnymi zachowaniami dłużnika. Przedsiębiorca wskazał również, iż nie jest jego intencją eskalowanie takich działań, bo oznacza to utratę klienta i zaufania na rynku. Odnosząc się do postanowienia wskazanego w pkt I.2. sentencji niniejszej decyzji, Spółka przypomniała, iż pożyczka jest spłacana jednorazowo, a nie w ratach, a przez to nie ma analogii w uzasadnieniu przytoczonym przez Prezesa UOKiK. W ocenie Pożyczkodawcy porównanie kwot wezwań do kosztów nadania przesyłki jest dowodem błędu logicznego, gdyż są jeszcze koszty papieru, drukarki, wynagrodzenia pracowników etc. Nie jest możliwe również w takiej kwocie wynajęcie kancelarii, która przygotuje ewentualne wezwania przedprocesowe. Spółka nadmienia, że nie nalicza kosztów wezwań jeśli nie zostaną one wysłane do dłużnika. Jest to – w jej ocenie – niemożliwe, gdyż to powód musi udowodnić zasadność roszczeń. Ponadto przedsiębiorca informuje, że opłaty pobierane są jedynie w ramach postępowania windykacyjnego, a nie za każdym razem, kiedy jest wysyłana do konsumenta innego typu korespondencja. Skoro więc konsument takiego postępowania windykacyjnego nie prowadzi, to nie przysługuje mu zwrot kosztów w tym zakresie. W zakresie postanowienia opisanego w punkcie II.A.1 Pożyczkodawca oświadczył, iż zaniechał stosowania tego zapisu umowy. Jednocześnie wskazał, że celem jego wprowadzenia jest obowiązek powiadamiania o zmianie miejsca zamieszkania przez konsumentów. Nadmienił ponadto, iż bez tej klauzuli prokuratorzy odmawiają wszczynania postępowań. Odnosząc się do postanowień umownych kwestionowanych w punktach II.A.2.- II.A.4. Spółka wskazała, że zaniechała stosowania przedmiotowych postanowień. W identyczny sposób przedsiębiorca postąpił w przypadku klauzuli opisanej w punkcie II.B. Prezes UOKiK zawiadomił Pożyczkodawcę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 3 września 2013 r.). Przedsiębiorca w dniu 16 września 2013 r. zapoznał się z aktami zgromadzonymi w toku postępowania. 6 Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów, organ ochrony konsumentów ustalił, iż Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w Radomiu jest wpisane do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000423692, prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy w Warszawie, XIV Wydział Gospodarczy KRS. Przedmiotami działalności Spółki są m.in. pozostałe formy udzielania kredytów (64.92.Z), pośrednictwo pieniężne (64.1.). W związku z prowadzoną działalnością, Pożyczkodawca zawiera z konsumentami umowy pożyczki, tzw. „chwilówki” na podstawie wzorca „Umowa pożyczki gotówkowej Nr…” . Przedmiotowy wzorzec umowy stosowany jest od 18 czerwca 2012 r. W sprawie praktyki wskazanej w punkcie I sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: W przypadku opóźnień i braku spłaty w terminie, Pożyczkobiorca zobowiązuje się ponieść koszty windykacyjne mające na celu odzyskanie należności wynikających z niniejszej umowy według tabeli kosztów windykacyjnych, tj. 5 PLN jednorazowy monitoring wiadomości SMS, 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe, 20 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu Doradcy Klienta PTP, 250 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu pracownika Centrali PTP. PTP ma prawo naliczać koszty windykacyjne, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, niezależnie od wygaśnięcia umowy na skutek wypowiedzenia. ( pkt 9 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) (…) 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe (…) ( pkt 9 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) W sprawie praktyki wskazanej w punkcie II.A. sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: Korespondencja kierowana do Pożyczkobiorcy, nie odebrana z powodu nie powiadomienia PTP o zmienia adresu zamieszkania, będzie uważana za skutecznie doręczoną; (pkt 14 zd. 2 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) Ewentualne spory mogące wyniknąć na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy ze względu na miejsce siedziby PTP. (§ 11 Umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie pożyczki); Wszelkie spory na tle wykonywania umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla PTP. (§ 4 pkt 3 Umowy poręczenia) Ewentualne spory Stron poddają rozstrzygnięciu przez sąd właściwy wg. siedziby PTP. 7 (Deklaracja wystawcy weksla „in blanco”) W sprawie praktyki wskazanej w punkcie II.B. sentencji decyzji ocenie poddano klauzulę umowną o treści: Pożyczkobiorcy przysługuje w każdym czasie prawo do spłaty całości lub części zadłużenia przed terminem określonym w pkt 1. Wówczas całkowity koszt Pożyczki nie ulega obniżeniu o odsetki i opłaty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy. (pkt 6 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) Na podstawie oświadczenia przedsiębiorcy złożonego w piśmie z dnia 26 kwietnia 2013 r. Prezesa UOKiK ustalił, iż Pożyczkodawca zaniechał stosowania praktyk określonych w punkcie II sentencji decyzji z dniem 20 kwietnia 2013 r. W tym dniu przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec niezawierający zakwestionowanych przez organ ochrony konsumentów postanowień z punktu II sentencji niniejszej decyzji. Przedsiębiorca w toku postępowania oświadczył, iż posiada biura zamiejscowe w takich miastach jak Lublin, Bydgoszcz, Płock czy Ciechanów. Prezes UOKiK ustalił nadto, na podstawie przedłożonej przez Pożyczkodawcę umowy spółki, iż pierwszy rok obrotowy Spółki pokrywa się z rokiem kalendarzowym, z tym wyjątkiem, że pierwszy rok obrotowy kończy się dla niej w dniu 31 grudnia 2013 r. Zgodnie z przedłożonym zestawieniem rachunku zysków i strat, obejmującym swym zakresem okres od rozpoczęcia działalności (tj. od 12 czerwca 2012 r.) do 31 grudnia 2012 r., należy stwierdzić, iż przychody netto ze sprzedaży wyniosły 0 zł (kolumna A), a przychody finansowe (kolumna G) wyniosły 526.283,47 zł. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy u.o.k.i.k jest uprzednie zbadanie przez organ ochrony konsumentów, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło, pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami skarżonego przedsiębiorcy. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w u.o.k.i.k. Przepis art. 24 ust. 1 tejże ustawy stanowi, iż „Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ”, natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji”. 8 Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: - działania przedsiębiorcy, - bezprawność tych działań, - godzenie w zbiorowy interes konsumentów. Działanie przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, z zm.). Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Polskie Towarzystwo Pożyczkowe Sp. z o. o. Sp. k. - prowadząc jako osoba prawna działalność gospodarczą - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym, jego działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów I. W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k.) – dalej: rejestr . Natomiast zgodnie z przepisem art. 479 43 k.p.c. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2. Należy w tym miejscu wskazać, iż wzorce umowy wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca (art. 479 36 – 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy wzorzec był, czy też nie był zastosowany w konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: SOKiK ) i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Przepis art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili 9 wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(…) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) oraz, że „wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów (…) w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „ (…) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i.k. obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.i.k. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…)”. Nie jest zatem konieczna dokładna literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Mając powyższe rozważania na uwadze, Prezes UOKiK zakwestionował następujące postanowienia: 1. W przypadku opóźnień i braku spłaty w terminie, Pożyczkobiorca zobowiązuje się ponieść koszty windykacyjne mające na celu odzyskanie należności wynikających z niniejszej umowy według tabeli kosztów windykacyjnych, tj. 5 PLN jednorazowy monitoring wiadomości SMS, 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe, 20 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu Doradcy Klienta PTP, 250 PLN koszty windykacji w przypadku osobistego kontaktu pracownika Centrali PTP. PTP ma prawo naliczać koszty windykacyjne, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, niezależnie od wygaśnięcia umowy na skutek wypowiedzenia. (pkt 9 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) W ocenie organu ochrony konsumentów kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 1796 rejestru o treści: " W przypadku niewykonania 10 zobowiązań wynikających z niniejszej umowy Kredytobiorca poniesie koszty związane z monitorowaniem Kredytobiorcy: 1) telefoniczne upomnienie Kredytobiorcy związane z nieterminową spłatą kredytu - 13 PLN; 2) korespondencja kierowana do Kredytobiorcy związana z nieterminową spłatą kredytu (zawiadomienie, upomnienie, prośba o dopłatę, wystawienie Bankowego Tytułu Egzekucyjnego), za każde pismo. Opłata za korespondencję kierowaną do poręczycieli Bank obciąża dodatkowo Kredytobiorców według tych samych stawek - 15 PLN; 3. wyjazd interwencyjny do Kredytobiorcy - 50 PLN" ” (wyrok SOKiK z dnia 6 sierpnia 2009 r. sygn. akt XVII AmC 624/09). W uzasadnieniu powołanego wyroku Sąd wskazał, że „ kwestionowane postanowienie, poprzez brak określenia procedur jakimi bank kieruje się przy podejmowaniu czynności związanych z dochodzeniem swoich należności, może prowadzić do dowolności działania pozwanego w zakresie zasad, terminów czy czę stotliwości korzystania z tych środków i w związku z tym znacznego zwiększenia zadłużenia konsumenta”. Ponadto zdaniem SOKiK tak sformułowane postanowienie daje przedsiębiorcy możliwość do stosowania kilku środków windykacyjnych jednocześnie, co generuje zwiększone koszty, nie określając przy tym procedury oraz możliwych działań konsumenta. Monitorowanie oparte jest na uznaniu przedsiębiorcy i brak jest jakiejkolwiek kontroli racjonalności i prawidłowości tych poczynań. Konsekwencją jest zobowiązanie konsumenta do ponoszenia znacznych i nieuzasadnionych kosztów. W ocenie Sądu postanowienie to narusza zasady lojalnego i równorzędnego traktowania konsumenta oraz niewykorzystywania uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy, co należy zakwalifikować jako działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. W niniejszej sprawie przedsiębiorca w analogiczny sposób nie wskazuje dokładnych procedur prowadzonego przez siebie postępowania windykacyjnego. We wzorcu umowy brak jest konkretnych informacji zarówno o częstotliwości określonych środków upominawczych, jak również brak terminów, w okresie których następują wskazane w postanowieniu czynności, co może skutkować sytuacją, w której to konsument nie zdąży nawet uregulować należności w wyznaczonym w upomnieniu terminie, a już w stosunku do niego zostaną poczynione kolejne działania mające na celu przymuszenie go do uregulowania należności. Wskazać należy, iż powyższe działania mogą przyczynić się do nieuzasadnionego i nadmiernego obciążenia konsumenta kosztami postępowania windykacyjnego, które będzie prowadzone przez przedsiębiorcę jedynie dla osiągnięcia dodatkowych korzyści finansowych. Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż klauzula wpisana do rejestru jest tożsama z postanowieniem stosowanym przez Spółkę we analizowanym wzorcu umownym. 2. (…) 40 PLN upomnienie pisemne, 60 PLN wezwanie do zapłaty, 80 PLN drugie wezwanie do zapłaty, 100 PLN ostateczne wezwanie do zapłaty, 150 PLN wezwanie przedprocesowe (…). ( pkt 9 Umowa pożyczki gotówkowej Nr…) W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 829 rejestru o treści: „W przypadku zalegania z co najmniej dwoma ratami pożyczkodawca może również wystosować (nie częściej niż raz w tygodniu) upomnienie. Każdorazowe wystawienie upomnienia podlega opłacie w wysokości 50,00 zł” (wyrok SOKiK 11 z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 103/04), pod poz. 3569 w brzmieniu: „ Za pisemne wezwanie pobiera się zryczałtowaną opłatę w kwocie 20 zł ” (wyrok SOKiK z dnia 27 kwietnia 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5533/11), a także pod poz. 3853 : " Wysyłanie wezwań (monitów) do zapłaty oraz upomnień z tytułu niedopuszczalnego debetu w rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym, po upływie terminu spłaty zadłużenia (za każdy wysłany monit) - 10 zł " (wyrok SOKiK z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5206/11) oraz pod poz. 3850 „Sporządzenie i wysłanie wezwania do zapłaty /raty/ kredytu lub odsetek - 7,5 zł od każdego wysłanego wezwania" (wyrok SOKiK z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt XVII Amc 5238/11). W uzasadnieniu powyższych wyroków Sąd uznał, iż tego rodzaju zapisy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy i stanowią niedozwolone postanowienie, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c. Wobec powyższego pobieranie każdorazowo przy okazji wysłania upomnienia/wezwania opłaty w wysokości nawet 20 czy też 10 zł jest kwotą, która nie wynika z żadnej kalkulacji poniesionych kosztów przez przedsiębiorcę i przewyższa znacznie koszt wysłania listu poleconego ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru (aktualnie koszt wysłania takiego listu wynosi 5,70 zł). W ostatnim z wyroków Sąd zauważył również, iż nie zostało w postanowieniu wskazane jakim rodzajem przesyłki zostanie wysłane wezwanie do zapłaty, przez co ustalenie rzeczywistych kosztów takiej czynności windykacyjnej dla konsumenta może być niemożliwe lub zdecydowanie utrudnione. Mając na względzie powyższe SOKiK uznał, iż stanowi to nieuzasadnioną opłatę obciążającą konsumenta, a koszt prowadzenia postępowania windykacyjnego powinien być określony w sposób odpowiadający rzeczywiście poniesionym kosztom z tytułu dochodzenia należności. Ponadto jak słusznie wskazał Sąd w uzasadnieniu dwóch ostatnich z przywołanych orzeczeń, brak jest proporcjonalnego rozłożenia praw i obowiązków pomiędzy stronami umowy, gdyż konsument nie może domagać się od przedsiębiorcy podobnego świadczenia w sytuacji, gdy to on będzie kierował korespondencję dotyczącą wadliwego wykonania umowy przez przedsiębiorcę. W niniejszym postępowaniu Pożyczkodawca w przypadku wysłania pisemnego upomnienia wzywającego do zapłaty, obciąża konsumentów opłatą w wysokości od 40 do nawet 150 zł. Niniejsze kwoty są nieproporcjonalnie wyższe w porównaniu z realnymi kosztami nadania listu. Brak ponadto informacji, czy powyższe wezwania będą wysyłane listem zwykłym czy też poleconym wraz z potwierdzeniem odbioru, trudno więc wyliczyć realne koszty postępowania windykacyjnego. Na marginesie wskazać należy, iż brak przesyłania upomnień lub wezwań przesyłkami ewidencjonowanymi (czyli co najmniej listem poleconym), czyni trudnym do wykazania fakt nadania przedmiotowej korespondencji przez przedsiębiorcę. W związku z powyższym mogłoby to doprowadzić do sytuacji, w której konsument - mimo braku otrzymania wezwania do zapłaty - zostałby obciążony kosztami windykacyjnymi tylko na podstawie woli przedsiębiorcy, mimo iż w rzeczywistości pożyczkodawca mógłby nie ponieść żadnych kosztów. W analizowanej umowie brak jest również uregulowania sytuacji, w której to konsument może domagać się od przedsiębiorcy określonych opłat przy kierowaniu korespondencji do tegoż przedsiębiorcy w związku z nienależytym wywiązaniem się z umowy. Przedsiębiorca przyznaje sobie prawo do prowadzenia korespondencji i podejmowania innych czynności na koszt drugiej strony umowy, nie przyznając tożsamego uprawnienia 12 konsumentowi. Takie działanie należy ocenić jako przejaw nadużywania przez przedsiębiorcę uprzywilejowanej pozycji w stosunku do konsumentów. Nie sposób zgodzić się z argumentacją przedstawioną przez Spółkę w odpowiedzi na powyższe zarzuty, gdyż wyliczenia przedsiębiorcy sprowadzają się do przerzucenia na konsumenta całości kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Pobieranie zryczałtowanych opłat, przy jednoczesnym zastosowaniu wygórowanych kalkulacji tak ustanowionych opłat, nie odzwierciedla niezbędnych kosztów jakie musi ponieść przedsiębiorca z tytułu dochodzenia należności wynikających z umowy. Konsument musi mieć pewność, iż opłata, którą został obciążony nie jest ustalona w sposób arbitralny i w wygórowanej wysokości. Wybór środka windykacyjnego, przy założeniu, że to konsument będzie zobowiązany ponieść jego koszty, powinien sprowadzać się do niepowiększania zadłużenia ponad normalne okoliczności. Przedsiębiorca nie przedstawił żadnych wyliczeń, z których wynikałoby, że koszty papieru czy innych elementów wchodzących w skład danej czynności windykacyjnej są różne przy np. upomnieniu pisemnym (za 40 zł), a drugim wezwaniu do zapłaty (za 80 zł). Nie można z samego faktu, że jest to druga czy trzecia czynność, obciążać konsumenta znacząco wyższą opłatą, mimo że koszty wykonania danej czynności pozostają niezmienne. W zakresie braku wzajemności świadczeń należy zauważyć, iż „postępowanie windykacyjne” nie jest w żaden sposób uregulowane w polskim prawie, a stanowi jedynie formę komunikacji mającą na celu wskazanie jednej ze stron, aby w sposób właściwy wywiązała się z zawartej umowy. Takie postępowanie może być prowadzone zarówno przez przedsiębiorcę, jak i przez konsumenta, który może domagać się, aby Spółka w sposób prawidłowy realizowała zapisy umowne. W związku z powyższym klauzule wpisane do rejestru, jak i kwestionowany zapis są tożsame, albowiem zmierzają do obciążenia konsumenta nieuzasadnionymi kosztami, co godzi w jego interesy ekonomiczne. II. A. Jak stwierdzono w uzasadnieniu do punktu I., zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k. za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru. Aktualne pozostają również pozostałe rozważania Prezesa UOKiK na temat oceny tożsamości klauzuli wpisanej do rejestru, a postanowieniami stosowanymi przez przedsiębiorcę we wzorcu umowy. Mając powyższe rozważania na uwadze organ ochrony konsumentów zakwestionował następujące postanowienia: 1. Korespondencja kierowana do Pożyczkobiorcy, nie odebrana z powodu nie powiadomienia PTP o zmianie adresu zamieszkania, będzie uważana za skutecznie doręczoną; (pkt 14 zd. 2 Umowy pożyczki gotówkowej Nr…) W ocenie Prezesa UOKiK kwestionowany zapis mieści się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 2208 Rejestru o treści: „Wszelka korespondencja wysyłana jest przez Bank na wskazany przez posiadacza rachunku adres do korespondencji i uważa się ją za 13 doręczoną po upływie 14 dni od daty jej wysłania przez Bank” (wyrok SOKiK z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII Amc 1789/09), pod poz. 2311 „[…] Jeżeli Ubezpieczający, Uposażony, lub inny adresat korespondencji zmienił adres korespondencyjny i nie powiadomił o tym Ubezpieczyciela w formie wskazanej w ust. 1, to przyjmuje się, że Ubezpieczyciel przekazał korespondencję i wywiera ona skutki prawne po upływie 30 dni od dnia jej wysłania na ostatni podany adres” (wyrok SOKiK z dnia 24 stycznia 2011 r., sygn. akt XVII Amc 1874/09), a także pod poz. 1681 w brzmieniu: „ Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną” (wyrok SOKiK z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt XVII Amc 513/09). Sąd uznał, iż tego rodzaju zapisy stanowią naruszenie przepisu art. 385 1 § 1 k.c. gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interes, bowiem niekorzystnie definiują sytuację konsumenta w chwili składania oświadczeń woli przez przedsiębiorcę. Jak słusznie wskazał SOKiK w uzasadnieniu pierwszego z przywołanych wyroków, mając na względzie art. 61 § 1. k.c. w brzmieniu „ oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią ” należy stwierdzić, iż w sprawie składania oświadczenia woli ustawodawca przyjął teorię doręczenia. Ze względu na interes i bezpieczeństwo obrotu oraz ułatwienia dowodowe domniemywa się, że adresat zapoznał się z treścią oświadczenia, gdy doszło do niego w taki sposób, iż powzięcie o nim wiadomości stało się możliwe. Z punktu widzenia skuteczności oświadczenia woli nieistotne jest zatem, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że oświadczenie woli doszło do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia 1 . Oświadczenie woli uznaje się za skutecznie złożone również wtedy, gdy adresat, mogąc zapoznać się z jego treścią, celowo tego nie uczynił 2 , odmówił zapoznania się z nim 3 lub z własnej woli nie podjął przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie 4 . Innymi słowy, odmowa przyjęcia oświadczenia woli lub zaniechanie zapoznania się z nim nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jednocześnie Sąd przypomniał, iż nie należy wprost przenosić reguł doręczeń procesowych na użytek skuteczności składania oświadczeń woli 5 . W odniesieniu do stosunków prawnych z udziałem konsumentów zastosowanie znajdują przede wszystkim przepisy prawa konsumenckiego, a więc zasady przewidziane w art. 384 i następne k.c. W konsekwencji istotne jest więc zapewnienie adresatowi przesyłki możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia. Tymczasem zakwestionowana klauzula w niniejszym postępowaniu, jak i postanowienia niedozwolone wpisane do rejestru postanowień 1 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1976 r. sygn. akt I PR 125/76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1980 r. sygn. akt I PRN 109/80; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1990 r. sygn. akt I CR 1410/89; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r. sygn. akt I CR 9/95; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r. sygn. akt I CKU 44/96; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., III ZP 31/98. 2 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r., I PRN 2/95. 3 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1998 r., I PKN 501/97. 4 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1996 r., I PKN 36/96. 5 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2002 r., III CKN 1316/00. 14 niedozwolonych mogą pozbawić konsumenta takiej możliwości. Skutek doręczenia w przedmiotowych zapisach umownych jest przewidziany w każdej sytuacji wysłania przesyłki, mimo że przepisy prawa przyjmują obowiązek jej faktycznego doręczenia w taki sposób, aby adresat miał możliwość zapoznania się z jego treścią. Podkreślić trzeba, że to na składającym oświadczenie woli spoczywa ciężar dowodu, że doszło ono do adresata w sposób umożliwiający mu – według zasad doświadczenia życiowego – zapoznanie się z jego treścią. Jeśli więc oświadczenie zostało wysłane adresatowi listem bądź innym sposobem porozumiewania się na odległość, składający powinien wykazać np. za pomocą pocztowego dowodu nadania lub zwrotnego poświadczenia odbioru, że list (telegram) został adresatowi doręczony. Powstały dowód nadania listu poleconego nie jest wprawdzie dowodem doręczenia go adresatowi, lecz jest dowodem prima facie . Adresat oświadczenia może obalić to domniemanie wykazując, że nie miał możliwości zapoznania się z treścią oświadczenia 6 . Zgodnie bowiem z teorią doręczenia, ryzyko niedojścia oświadczenia woli do adresata spoczywa na składającym oświadczenie. Tymczasem postanowienie objęte sporem w niniejszej sprawie takiego ryzyka dla pozwanego nie przewiduje, a wręcz przerzuca je na konsumenta . Nawet bowiem w sytuacji zaginięcia przesyłki, jej zagubienia przez operatora pocztowego, przedsiębiorca – w świetle tego zapisu – spełniłby swój obowiązek doręczenia korespondencji, co nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach prawa. Taki zapis wzorca w sposób sprzeczny z przepisami i dobrymi obyczajami kształtuje prawa i obowiązki konsumentów, rażąco naruszając ich interesy, dodatkowo przerzucając na nich w każdej sytuacji obowiązek wykazania, że przesyłki nie otrzymali (a więc nakładając obowiązek przedstawienia tzw. dowodu negatywnego, czyli niezgodnie z treścią art. 6 k.c.). Trzeba też zwrócić uwagę, że kwestionowane postanowienie zastrzeżone zostało jedynie na rzecz przedsiębiorcy, z wykluczeniem jego klientów. Oznacza to, że Pożyczkodawca może dowolnie zmienić adres, bez ryzyka, że korespondencja jego klientów wysłana na poprzedni adres będzie skutecznie doręczona, a więc została zakłócona zasada równouprawnienia stron umowy – na korzyść Spółki. Mając na względzie powyższe okoliczności należy wskazać, iż klauzula wpisana do rejestru, jak i kwestionowany w niniejszym postępowaniu zapis są tożsame, albowiem pozwalają przedsiębiorcy jednostronnie decydować o skuteczności doręczeń, co może stanowić zagrożenie dla interesów konsumentów, w tym interesów ekonomicznych. Nie budzi bowiem wątpliwości, że doręczenie, choć jest czynnością materialno – techniczną, może wywołać określone skutki w sferze praw i obowiązków konsumenta. 2. Ewentualne spory mogące wyniknąć na tle wykonania niniejszej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy ze względu na miejsce siedziby PTP. ( § 11 Umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie pożyczki) 3. Wszelkie spory na tle wykonywania umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla PTP. ( § 4 pkt 3 Umowy poręczenia) 4. Ewentualne spory Stron poddają rozstrzygnięciu przez sąd właściwy wg. siedziby PTP. (Deklaracja wystawcy weksla „in blanco”) 6 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2004 r., II CK 358/02. 15 W ocenie organu ochrony konsumentów kwestionowane zapisy mieszczą się w hipotezie klauzuli zamieszczonej pod poz. 640 rejestru o treści: „ Ewentualne spory wynikłe na tle wykonania umowy strony poddają rozstrzygnięciu Sądowi właściwemu miejscowo dla siedziby Pożyczkodawcy ” (wyrok SOKIK z dnia 12 stycznia 2006 r., Sygn. akt XVII Amc 22/05), pod poz. 1024 rejestru o treści “ Wszelkie spory wynikające z niniejszej Umowy Strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu właściwego dla siedziby pożyczkodawcy ” (wyrok SOKIK z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 34/06). W ocenie SOKiK klauzule o tej treści kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Wypełnia to znamiona klauzuli, o której mowa w art. 385 3 pkt 23 k.c., zgodnie z którą za niedozwolone postanowienie umowne uważa się takie, które wyłącza jurysdykcję sądów polskich lub poddaje sprawę pod rozstrzygniecie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzuca rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę pozwanego. Kwestionowane postanowienie zmienia tę zasadę na niekorzyść konsumenta. Zgodnie bowiem z art. 27 k.p.c. powództwo wytacza się przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę pozwanego . Zmiana właściwości sądu, choć dopuszczalna (w sprawach konsumenckich przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie zastrzegają właściwości wyłącznej), może być klauzulą zakazaną z uwagi na konieczność prowadzenia procesu w odległej od miejsca zamieszkania konsumenta miejscowości. Fakt taki powoduje utrudnienia w dojazdach do sądu, a tym samym w prowadzeniu obrony. Ponadto należy wskazać, że nie można z góry określić, która strona w sporze będzie powodem, a która pozwanym, co przekłada się przede wszystkim na możliwość wszczęcia postępowania sądowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 34 k.p.c . Nie bez znaczenia dla powyższej sytuacji jest fakt, iż liczne umowy zawierane są na terenie miasta Bydgoszczy, Lublina czy też Płocka, a więc powód będący konsumentem mógłby właśnie w tym mieście dochodzić na drodze sądowej swoich racji, a nie przed sądem w miejscowości właściwej dla siedziby przedsiębiorcy – czyli w Radomiu. II.B. W świetle przepisu art. 24 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Działania przedsiębiorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustalenia, że doszło do naruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. W ocenie Prezesa UOKIK przedsiębiorca poprzez wprowadzenie do wzorca umowy „Umowa pożyczki gotówkowej Nr…” postanowienia o treści: „ Pożyczkobiorcy przysługuje w każdym czasie prawo do spłaty całości lub części zadłużenia przed terminem określonym w pkt 1. Wówczas całkowity koszt Pożyczki nie ulega obniżeniu o odsetki i opłaty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania Umowy ” może naruszać art. 49 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126 poz.715 ze zm.) – dalej: u.k.k . zgodnie z którymi w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. 16 Tożsamy skutek występuje również w przypadku spłaty przez konsumenta części kredytu przed terminem wskazanym w umowie. Zgodnie z ratio legis powyższych regulacji „ przedmiotowy przepis ustanawia zasadę proporcjonalnej redukcji kosztów. Proponowane rozwiązanie wydaje się zapewniać uniemożliwienie kredytodawcom obchodzenia przepisów ustawy przez rozkładanie konsumentom rat w taki sposób, że w pierwszym okresie kredytowania spłacie podlegać będą jedynie odsetki lub odsetki i tylko nieznaczna część kapitału ” 7 . Tak więc opłaty wchodzące w skład całkowitego kosztu kredytu – w przypadku całkowitej lub częściowej jego spłaty przed terminem wskazanym w umowie – powinny ulec redukcji proporcjonalnie w stosunku do skróconego czasu kredytowania. Niewątpliwie takimi opłatami są odsetki kapitałowe naliczone przez cały okres trwania umowy. Ich wysokość uzależniona jest od okresu trwania kredytu na podstawie przewidywanego czasu, na jaki umowa została zawarta. Podobny skutek może mieć miejsce w stosunku do innych opłat, w tym do opłaty administracyjnej pobieranej z tytułu udzielonego kredytu, która również stanowi część całkowitego kosztu kredytu. Spółka na podstawie kwestionowanego postanowienia w sposób niekorzystny kształtuje sytuację ekonomiczną konsumentów, przyznając sobie prawo do pobrania w niezmiennej wysokości kwot należnych z tytułu odsetek oraz innych opłat związanych z udzieleniem kredytu zarówno w sytuacji, w której to konsument spłaci cały kredyt lub jego część przed terminem wskazanym w Umowie, jak również w momencie uregulowania zobowiązania zgodnie z terminem przewidzianym w tejże Umowie. Przedmiotowe zachowanie - mając na względzie przytoczone powyżej regulacje prawne - nie jest dozwolone, gdyż całkowite koszty kredytu powinny ulec proporcjonalnej redukcji w wyniku przedterminowej spłaty kredytu. Pożyczkodawca nie może arbitralnie kreować sytuacji konsumenta w sposób mniej korzystny niżby to wynikało z powszechnie obo wiązujących przepisów prawa. Zgodnie z art. 47 u.k.k. postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać uprawnień konsumenta przewidzianych w ustawie. W takich przypadkach stosuje się przepisy tejże ustawy. Reasumując należy stwierdzić, iż przedsiębiorca, obciążając konsumenta obowiązkiem pokrycia wszystkich opłat wchodzących w całkowite koszty kredytu w wyniku przedterminowej spłaty zobowiązań wynikających z umowy o kredyt konsumencki, uregulował sytuację konsumentów w sposób mniej korzystny niżby to wynikało z zapisów u.k.k., w związku z powyższym takie działanie może zostać uznane za bezprawne. Zgodnie z dyspozycją art. 27 ust. 1 i 2 u.o.k.i.k. nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał zabronionych działań, o których mowa w art. 24 w/w ustawy. W związku z wyeliminowaniem ze wzorców postanowień wskazanych w pkt II sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK wydał decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 20 kwietnia 2013 r. Przesłanka godzenia w zbiorowy interes konsumentów w pkt I - II 7 Uzasadnienie do projektu ustawy o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r., s. 46. 17 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 8 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 9 . W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowanie Pożyczkodawcy godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy potencjalni klienci zamierzający zawrzeć umowę o kredyt konsumencki. Zatem krąg adresatów takiego wzorca nie jest z góry określony. Na poparcie powyższego należy zatem przytoczyć stanowisko SOKiK, który w jednym z wyroków wskazał, iż „ jeżeli potencjalną daną praktyką przedsiębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okolicznościach, to ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów” 10 . Tak więc w rozpatrywanym stanie faktycznym zachowanie Pożyczkodawcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz wpływa niekorzystnie na interesy potencjalnie nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej, licznej grupy obecnych i przyszłych kontrahentów przedsiębiorcy. Mając powyższe na względzie należy wskazać, iż przesłanka godzenia w zbiorowy interes konsumentów nastąpiła w przypadku praktyki stwierdzonej zarówno w pkt I, jak i w pkt II. Wobec tego orzeczono jak w pkt I oraz pkt II sentencji decyzji. III. W przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazie zaniechania jej stosowania – w myśl art. 26 ust. 2 u.o.k.i.k. – Prezes UOKiK może w decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W niniejszej sprawie organ ochrony konsumentów uznał za zasadne 8 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 9 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt: I CKN 504/01. 10 Wyrok SOKiK z dnia 13 stycznia 2009 r. (sygn. akt XVII Amc 26/08). 18 nałożenie na Spółkę obowiązku przedłożenia konsumentom, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorzec z dnia 18 czerwca 2012 r. pod nazwą Umowa pożyczki gotówkowej Nr… i które są nadal wykonywane, propozycji zmiany warunków tych umów, mającej na celu wyeliminowanie niedozwolonych postanowień umownych wskazanych w pkt. I sentencji niniejszej decyzji w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Należy zaznaczyć, że w przypadku wypełnienia przez przedsiębiorcę nakazu wskazanego w pkt I sentencji niniejszej decyzji, czyli wyeliminowania kwestionowanych postanowień niedozwolonych w obrocie nadal pozostawałyby umowy zawarte według reguł określonych w poprzednio obowiązującym wzorcu umowy. Wobec powyższego uzasadnionym jest określenie środka zmierzającego do usunięcia trwających nadal skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez nałożenie obowiązku przedstawienia konsumentom propozycji zmiany warunków umowy eliminując przy tym wskazane w niniejszym zarzucie naruszenia 11 . Mając na uwadze konieczność zapewnienia realizacji celu wskazanego w art. 1 ust. 1 u.o.k.i.k., którym jest m.in. podejmowanie w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz celem zapobieżenia nierównoprawnego traktowania konsumentów powyższe rozstrzygnięcie należy uznać za zasadne. O słuszności przedmiotowego obowiązku świadczy fakt, iż brak nałożenia na przedsiębiorcę wskazanego wyżej obowiązku mógłby doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej konsumentów, zawierających z przedsiębiorcą umowy przed i po wprowadzeniu nowych wzorców umowy „Umowa pożyczki” i tym samym pozostawić w obrocie prawnym umowy z klientami Pożyczkodawcy, oparte na naruszeniach wskazanych w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt III sentencji decyzji. IV. W przypadku wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania – w myśl uregulowania art. 27 ust. 4 u.o.k.i.k. – organ ochrony ma możliwość skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 26 ust. 2 u.o.k.i.k. Zgodnie z przedmiotowym przepisem, Prezes UOKiK może w decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W niniejszej sprawie organ ochrony konsumentów uznał za zasadne nałożenie na Spółkę obowiązku przedłożenia konsumentom, z którymi zawarto umowy w oparciu o wzorzec z dnia 18 czerwca 2012 r. pod nazwą Umowa pożyczki gotówkowej Nr… i które są nadal wykonywane, propozycji zmiany warunków tych umów, mającej na celu wyeliminowanie kwestionowanych praktyk wskazanych w pkt. II sentencji niniejszej decyzji w terminie 2 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Należy zaznaczyć, że w przypadku stwierdzenia zaniechania stosowania praktyk określonych w pkt I sentencji decyzji, czyli wyeliminowania kwestionowanych postanowień ze wzorców umownych przedstawianych konsumentom w momencie zawarcia umowy, w obrocie nadal pozostawałyby umowy zawarte według reguł określonych w poprzednio obowiązującym wzorcu umowy. Wobec powyższego uzasadnionym jest określenie środka zmierzającego do usunięcia trwających nadal skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez 11 Tak np. w wyroku SOKiK z dnia 18 września 2012 r. sygn. XVII AmA 54/11. 19 nałożenie obowiązku przedstawienia konsumentów propozycji zmiany warunków umowy eliminując przy tym wskazane w niniejszym zarzucie naruszenia 12 . Mając na uwadze konieczność zapewnienia realizacji celu wskazanego w art. 1 ust. 1 u.o.k.i.k., którym jest m.in. podejmowanie w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz celem zapobieżenia nierównoprawnego traktowania konsumentów powyższe rozstrzygnięcie należy uznać za zasadne. O słuszności przedmiotowego obowiązku świadczy fakt, iż brak nałożenia na przedsiębiorcę wskazanego wyżej obowiązku mógłby doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawnej konsumentów, zawierających z przedsiębiorcą umowy przed i po wprowadzeniu nowych wzorców umowy „Umowa pożyczki” i tym samym pozostawić w obrocie prawnym umowy z klientami Pożyczkodawcy, oparte na naruszeniach wskazanych w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt IV sentencji decyzji. V. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK ma kompetencje do ukarania przedsiębiorcy poprzez nałożenie na niego kary pieniężnej w wysokości do 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeśli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Mając na względzie stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, organ ochrony konsumentów postanowił skorzystać z uprawnienia do nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Organ ochrony konsumentów, podejmując decyzję o nałożeniu sankcji finansowej na Spółkę miał na względzie, iż nie występują szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od wymierzenia kary. W tym miejscu wskazać należy, iż zaniechanie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, jak to miało miejsce w sytuacji praktyk określonych w punkcie II sentencji niniejszej decyzji – co wielokrotnie podkreślano w judykaturze - nie jest podstawą do odstąpienia od wymierzenia kary 13 . Żaden przepis u.o.k.i.k. nie wyłącza możliwości zastosowania sankcji przewidzianej w art. 106 tejże ustawy w związku z naruszeniem art. 24 u.o.k.i.k. W takim wypadku Prezes UOKiK jest zobowiązany wydać decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania, co jednak nie uniemożliwia mu nałożenia na przedsiębiorcę sankcji finansowych. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. W art. 111 w sposób nieenumeratywny wskazano, iż Prezes UOKiK winien wziąć pod uwagę okres, stopień, okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenia przepisów ustawy. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że w przypadku kar przesłankami, które należy brać 12 Tak np. w wyroku SOKiK z dnia 18 września 2012 r. sygn. XVII AmA 54/11. 13 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt VI ACa 956/11; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt VI ACa 1320/11. 20 pod uwagę, są m.in.: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 14 . Podkreślić nadto należy, iż nakładana przez organ ochrony konsumentów kara finansowa pełni trojaką funkcję: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary należy wziąć przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać Pożyczkodawcę stosującego zakazaną praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kar o takiej wysokości, która zniechęci innych przedsiębiorców udzielających pożyczek gotówkowych do stosowania niedozwolonych postanowień umownych czy też postanowień sprzecznych z powszechnie obowiązującymi przepisami. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK wziął również pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k.. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes UOKiK uwzględnił całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Pożyczkodawcę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki do naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje wskazują na wspomniane wyżej nieumyślne działanie. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 u.o.k.i.k. Ustalając wymiar kary, Prezes UOKiK musi wziąć pod uwagę – zgodnie z art. 106 ust. 1 u.o.k.i.k. – „przychód osiągnięty w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary pieniężnej”. Zgodnie z umową spółki (założonej w 2012 r.) pierwszy rok obrachunkowy kończy się w dniu 31 grudnia 2013 r. W niniejszym postępowaniu nie można ustalić jeszcze przychodu przedsiębiorcy osiągniętym w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, gdyż ww. okres jeszcze się nie skończył. Przychód taki zostanie osiągnięty dopiero po zakończeniu pierwszego okresu obrachunkowego. Ustawa nie przyznaje też Prezesowi UOKiK możliwości uwzględnienia jedynie części przychodu osiągniętego w poprzednim roku rozliczeniowym ze względu na trwający jeszcze okres rozliczeniowy, dlatego a contrario należy zawsze uwzględniać przychód osiągnięty przez cały ww. okres. Ponadto, jak zostało wskazane w ustawie – musi być to przychód osiągnięty poprzedzający rok nałożenia kary pieniężnej, co w niniejszej sprawie nie może mieć miejsca. W związku z tym, że przedsiębiorca nie osiągnął przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia (art. 106 ust. 4 u.o.k.i.k.). Zgodnie z art. 4 pkt 16 u.o.k.i.k. przez pojęcie przeciętnego wynagrodzenia należy rozumieć przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji Prezesa UOKiK, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. 14 Wyrok Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2000 r., sygn. akt I CKN 793/98. 21 Mając na względzie, iż przeciętne wynagrodzenie w czerwcu 2013 r. wyniosło 3.808,63 zł 15 , to maksymalny wymiar kary, jaki można nałożyć na przedsiębiorcę z tytułu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów wynosi 761.726 zł – tj. dwustukrotność przeciętnego wynagrodzenia. 1. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę postanowień niedozwolonych tożsamych z klauzulami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Kwestionowane postanowienia w sposób bezpośredni naruszają interesy ekonomiczne konsumentów obciążając ich nieekwiwalentnymi opłatami z tytułu prowadzonego postępowania windykacyjnego. Wskazać należy, iż klientami Pożyczkodawcy są przede wszystkim osoby, którym bank oraz inne instytucje finansowe odmówiły udzielenia kredytów ze względu m.in. na ich zaległości w spłacie już zaciągniętych zobowiązań oraz ze względu na bardzo małe dochody. Obciążanie ich dodatkowo wysokimi kosztami windykacyjnymi zasługuje na szczególną dezaprobatę. Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK dokonał oceny wagi stwierdzonej praktyki mając na względzie długotrwały okres jej stosowania (tj. od czerwca 2012 r.). W związku z powyższym organ ochrony konsumentów uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu postanowień abuzywnych o treści wskazanej w pkt II.A. sentencji niniejszej decyzji uzasadnia ustalenie wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,8-krotności przeciętnego wynagrodzenia, co jest równe po zaokrągleniu kwocie 3.047 zł. 2. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie II.A. W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę postanowień niedozwolonych tożsamych z klauzulami wpisanymi do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Przedsiębiorcy zostało udowodnione stosowanie postanowień odnoszących się do tzw. fikcji doręczenia pism kierowanych do konsumenta przez Pożyczkodawcę oraz wymuszanie właściwości sądu dla sporów powstałych na tle umowy na korzyść Spółki. Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk, mając również na względzie okres stosowania opisanej praktyki (tj. od czerwca 2012 r. do kwietnia 2013 r.). Przy określaniu ostatecznego wymiaru kary Prezes UOKiK miał na względzie okoliczność mającą wpływ na obniżenie wymiaru kary w związku z zaniechaniem stosowania określonej w niniejszym zarzucie praktyki. 15 Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 19 lipca 2013 r. w sprawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czerwcu 2013 r. (Dz. U. GUS 2012 r., poz. 28). 22 W związku z powyższym organ ochrony konsumentów uznał, iż natura naruszeń polegających na stosowaniu postanowień abuzywnych o treści wskazanej w pkt II.A. sentencji niniejszej decyzji uzasadnia ustalenie wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,3-krotności przeciętnego wynagrodzenia, co jest równe po zaokrągleniu kwocie 1.143 zł. 3. Kara pieniężna za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie II.B. W niniejszym zarzucie stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę postanowienia sprzecznego z ustawą o kredycie konsumenckim. Zgodnie z przedmiotowym zapisem, w wyniku wcześniejszej spłaty pożyczki, nie ulegały obniżeniu koszty jej udzielenia. Powyższe zachowanie przedsiębiorcy miało istotny wpływ na sytuację ekonomiczną konsumentów, którzy zostali bezprawnie pozbawieni możliwości obniżenia kosztów kredytu w przypadku spłaty całości albo jego części przed terminem wskazanym w umowie o okres, o który skrócono czas obowiązywania Umowy. Ustalając wymiar kary za naruszenie opisane powyżej, Prezes UOKiK w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk, mając również na względzie okres stosowania opisanej praktyki (tj. od czerwca 2012 r. do kwietnia 2013 r.). Przy określaniu ostatecznego wymiaru kary Prezes UOKiK miał na względzie okoliczność mającą wpływ na obniżenie wymiaru kary w związku z zaniechaniem stosowania określonej w niniejszym zarzucie praktyki. W związku z powyższym organ ochrony konsumentów uznał, iż natura naruszenia polegająca na stosowaniu postanowienia sprzecznego z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa uzasadnia ustalenie wymiaru kary pieniężnej na poziomie 0,5-krotności przeciętnego wynagrodzenia, co jest równe po zaokrągleniu kwocie 1.904 zł. W świetle powyższych okoliczności, w opinii Prezesa UOKiK, uznać należy, że kary pieniężne nałożone na przedsiębiorcę są adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zdaniem organu ochrony konsumentów, tak określone kary spełnią zarówno rolę represyjną jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów u.o.k.i.k., jak i prewencyjną, zapobiegając ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest również walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców działających w branży przed podobnym naruszeniem słusznych interesów konsumentów. Przyjmując, że kara winna być orzekana na poziomie wystarczającym do osiągnięcia zamierzonego celu i powinna być odczuwalna dla przedsiębiorcy, organ ochrony konsumentów postanowił nałożyć kary w wysokościach określonych w punkcie V sentencji decyzji. Wobec tego orzeczono jak w pkt V sentencji decyzji Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.o.k.i.k., karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa na nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . VI. Zgodnie z art. 80 u.o.k.i.k. Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl 23 art. 77 ust. 1 u.o.k.i.k., jeżeli w wyniku postępowania organ ochrony konsumentów stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. W świetle natomiast art. 263 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Z kolei zgodnie z art. 264 § 1 ww. kodeksu, jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku organ ochrony konsumentów w punkcie I oraz punkcie II sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów u.o.k.i.k. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKiK ze stroną. W związku z powyższym postanowiono obciążyć ww. przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 32,30 zł (słownie: trzydzieści dwa złote 30/100). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w pkt VI sentencji Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego oraz stosownie do art. 264 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stronie przysługuje zażalenie za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia jej doręczenia. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Dorota Karczewska