RBG-36/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W BYDGOSZCZY __________________________________________________________________________________________ 85-097 Bydgoszcz, ul. Jagiellońska 34 Tel. (0-52) 345-56-44, Fax (0-52) 345-56-17, Tel. Centrala (0-52) 32-54-266 E-mail: bydgoszcz@uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 14 września 2001r. znak: RBG-5002-S-09/01/1615/DK Decyzja nr RBG 36/2001 Na podstawie art.85 ust.1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odmawia się wszczęcia postępowania antymonopolowego w sprawie nakazania zaniechania stosowania przez Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Olsztynie praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw ciepła poprzez: • narzucanie nieuczciwych cen za dostarczane ciepło, ustalonych w Taryfie dla ciepła zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 19 maja 2001r. (Nr OGD-820/156-A/24/2001/II/MS), • przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania konkurencji, na skutek eliminowania z rynku Spółki Stomil – Olsztyn, • narzucanie uciąŜliwych warunków umów sprzedaŜy ciepła, przynoszących dostawcy nieuzasadnione korzyści. Uzasadnienie W dnia 11 czerwca 2001r. do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatury w Bydgoszczy wpłynął wniosek Warmińsko – Mazurskiego Stowarzyszenia Odbiorców Energii Cieplnej, Gazu, Energii Elektrycznej i Wody KONSUMENT z siedzibą w Olszynie (zwanego dalej: Stowarzyszeniem) o wszczęcie i przeprowadzenie kontroli w stosunku do Miejskiego Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Olsztynie (zwanego dalej MPEC) w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej: ustawą antymonopolową). Na wezwanie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w imieniu którego działa Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy (zwany dalej Prezesem UOKiK lub organem antymonopolowym), w piśmie z dnia 6 sierpnia 2001r. (znak: S/68/2001) Stowarzyszenie sprecyzowało swe zarzuty, domagając się wydania decyzji w przedmiocie nakazania MPEC zaniechania stosowania praktyk ograniczających konkurencję określonych w art. 8 ust. 2 pkt 1, 5 i 6 ustawy antymonopolowej. W ocenie Wnioskodawcy: 1. ceny zawarte w Taryfie dla ciepła są cenami nieuczciwymi. Ceny za usługi przesyłowe w nowej taryfie wzrosły w porównaniu do dotychczas obowiązujących o ponad 100% , co wskazuje, iŜ uznać je naleŜy za nadmiernie wygórowane. Natomiast do cen raŜąco niskich naleŜy zliczyć ceny wytwarzania energii cieplnej w ciepłowni „KORTOWO”, będącej własnością MPEC. Ceny te zostały ustalone na poziomie niŜszym o 24,30% w porównaniu do dotychczasowych, 2. polityka cenowa MPEC , polegająca na oferowaniu energii cieplnej po cenach raŜąco niskich, powoduje eliminowanie z rynku jako bezpośredniego sprzedawcy Spółki Stomil- Olsztyn, która jest zmuszona sprzedawać energię MPEC. Dostawca zaniŜa ceny poniŜej ponoszonych kosztów tam, gdzie moŜe spotkać się z konkurencją (w zakresie produkcji ciepła), a jednocześnie zawyŜa je tam, gdzie nie ma konkurenta (w zakresie przesyłania ciepła) Takie działania przeciwdziałają ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania konkurencji, 3. MPEC narzuca swoje warunki zaopatrzenia w ciepło, dzięki czemu osiąga nieuzasadnione korzyści. Dopuszczenie do rynku Spółki Stomil – Olsztyn zmusiłoby Dostawcę do poprawy gospodarowania. Organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje: Zawarte w wniosku informacje nie wskazują na naruszenie zakazu określonego w art. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie[...]. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Prezes UOKiK ustalił, iŜ MPEC jest przedsiębiorstwem energetycznym w rozumieniu ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne . W dniu 19 maja 2001r. decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Nr OGD- 820/156-A/24/2001/MS) zatwierdzona została Taryfa dla ciepła, opracowana przez wyŜej wymienione przedsiębiorstwo. Nie ulega wątpliwości, Ŝe od dnia 1 stycznia 1999r. zatwierdzanie i kontrolowanie taryf dla ciepła, które ustaliły koncesjonowane przedsiębiorstwa energetyczne naleŜy do kompetencji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (zwanego dalej Prezesem URE). Tak więc zatwierdzenie przez Prezesa URE taryfy dla ciepła skutkuje domniemaniem, iŜ zawarte w taryfie ceny są skalkulowane w oparciu o koszty uzasadnione. W takim stanie rzeczy niemoŜliwym jest uznanie cen zawartych w taryfie za ceny nieuczciwe, o czym mowa w art. 8 ust.2 pkt 1 ustawy antymonopolowej. Prezes UOKiK nie ma uprawnień, które pozwalałyby weryfikować działalność Prezesa URE, którego decyzja o zatwierdzeniu taryfy ma charakter prejudycjalny wobec działalności organu antymonopolowego. Jedynie Prezes URE uprawniony jest do prowadzenia z urzędu kontroli taryfy. W świetle art. 56 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne: „Karze pienięŜnej podlega ten, kto stosuje ceny i taryfy wyŜsze od zatwierdzonych”. W obecnym stanie prawnym właściwości rzeczowej organu antymonopolowego podlega kwestia wysokości taryf, w razie zaistniałego sporu pomiędzy przedsiębiorstwem energetycznym a odbiorcą w odniesieniu do przedsiębiorstw energetycznych, których działalność nie podlega koncesjonowaniu. Rekapitulując , w stosunkach między Stronami w zakresie rozliczeń obowiązuje taryfa zatwierdzona przez Prezesa URE. Trudno zresztą akceptować sytuację, aby Dostawca dostarczał Odbiorcy energię cieplną poniŜej uzasadnionych kosztów jej przesyłania (por. art. 45 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne ). Taryfa dla ciepła nakłada na wszystkich odbiorców, obok opłaty za zuŜyte ciepło (zł./GJ) dalsze opłaty, a mianowicie: za moc zamówioną (zł./MW), za usługi przesyłowe (zł./MW), opłatę abonamentową (zł/przyłącze). Wspomniane dodatkowe opłaty, uzaleŜnione od zamówionej mocy, stanowią znaczną część opłat w skali roku, niezaleŜną od zuŜycia ciepła. W ocenie organu antymonopolowego, naleŜy jednak wziąć pod uwagę, iŜ brak opłat o charakterze stałym, związanych z ilością ciepła zamówionego, zmuszałby przedsiębiorstwo energetyczne do tworzenia rezerw finansowych dla pokrycia kosztów związanych z utrzymaniem sieci w przypadku sprzedaŜy ciepła w ilości mniejszej od zamówionej. W efekcie dla stworzenia tej rezerwy dostawca musiałby podnieść cenę za dostarczone ciepło i w konsekwencji skutki mniejszej od zamówionej sprzedaŜy ponosiliby ci, którzy prawidłowo określili swoje potrzeby. Te same argumenty odnoszą się równieŜ do obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej do końca roku obrachunkowego w przypadku rozwiązania umowy. Odnosząc się do pozostałych zarzutów Wnioskodawcy, tj.: przeciwdziałania ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji oraz narzucania uciąŜliwych warunków umów sprzedaŜy ciepła, organ antymonopolowy zauwaŜa, iŜ są to zarzuty nie poparte Ŝadnymi dowodami. Zgodnie z ogólnymi regułami, do zastosowania sankcji przewidzianych w ustawie antymonopolowej, zarzut stosowania praktyk musi być udowodniony. CięŜar dowodu spoczywa tu na uprawnionym, Ŝądającym wszczęcia postępowania antymonopolowego (vide wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 grudnia 1995r., sygn. akt XVII Amr 44/95). Z uzasadnienia wniosku nie wynika, jak wywodzi Stowarzyszenie, aby na skutek stosowania „własnej polityki cenowej”, MPEC przeciwdziałało ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania konkurencji na olsztyńskim rynku dostaw ciepła. „Polityka cenowa” Dostawcy to nic innego jak ceny i stawki opłat zawarte w Taryfie dla ciepła . Na marginesie organ antymonopolowy zauwaŜa, iŜ w przypadku utrudniania Spółce Stomil – Olsztyn dostępu do rynku ma ona prawo Ŝądać wszczęcia postępowania antymonopolowego. Do dnia dzisiejszego wspomniana Spółka z takim Ŝądaniem nie wystąpiła. Ponadto, naleŜy zauwaŜyć, iŜ utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku jest czynem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 15 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 47, poz. 211 ze zm.). W razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji, przedsiębiorca, którego interes został zagroŜony lub naruszony, ma prawo dochodzić swych roszczeń na drodze postępowania przed sądem powszechnym. PrzedłoŜony do akt sprawy materiał dowodowy nie uzasadnia postawienia Dostawcy zarzutu naduŜywania pozycji dominującej poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków w umowach sprzedaŜy ciepła, przynoszących MPEC nieuzasadnionych korzyści. Dla uznania naduŜywania pozycji dominującej na rynku za praktykę ograniczającą konkurencję na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy antymonopolowej niezbędne jest kumulatywne wystąpienie trzech przesłanek ustawowych, a mianowicie: 1) uciąŜliwego charakteru warunków umów, 2) narzucenie kontrahentowi tych warunków przez podmiot dominujący, 3) osiągnięcie nieuzasadnionych korzyści przez przedsiębiorcę. Brak choćby jednej z tych kumulatywnych przesłanek eliminuje moŜliwość uznania za praktykę ograniczającą konkurencję na podstawie tego przepisu. W ocenie organu antymonopolowego, stosowanie cen i opłat zgodnie z zatwierdzoną Taryfą dla ciepła nie świadczy o wystąpieniu juŜ pierwszej z wyŜej wymienionych przesłanek. UciąŜliwym warunkiem umowy jest takie jej postanowienie, które zastrzega większy cięŜar od powszechnie przyjętego w stosunkach danego rodzaju i to oceniany według kryteriów obiektywnych.. Na marginesie organ antymonopolowy zauwaŜa, iŜ między Stronami niewątpliwie istnieje spór co do ceny za dostarczane ciepło. MoŜe zatem wchodzić w grę ewentualność ustalenia ceny przez sąd powszechny w trybie art. 540§ 2 k.c. W świetle tego przepisu w razie sporu co do prawidłowości obliczenia ceny wynikowej cenę tę ustali sąd. Mając powyŜsze na uwadze, orzeczono jak w sentencji. Od decyzji niniejszej przysługuje stronom – stosownie do treści art. 479 28 k.p.c. - odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Andrzej Chajęcki Otrzymują: 1. Warmińsko – Mazurskie Stowarzyszenie Odbiorców Energii Cieplnej, Gazu, Energii Elektrycznej i Wody KONSUMENT ul. Kołobrzeska 13 10-444 Olsztyn 2. Pan Henryk Wiesław Kubczak – adwokat Kancelaria Adwokacka pl. Konsulatu Polskiego 1 10-532 Olsztyn