RWA-37/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w m.st. Warszawie RWA-56/S/12/1300/99/DM Warszawa, dn. 11 września 2001 r. DECYZJA Nr RWA – 37/2001 Na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek spółki PORTHOS Manufaktura Kapeluszy Sp. z o. o. w Warszawie nakłada się na Gminę Warszawa – Centrum Zarząd Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście w Warszawie z tytułu niewykonania wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. (sygn. akt XVII Ama 26/99), karę pienięŜną w wysokości 149.936,16 zł (słownie: sto czterdzieści dziewięć tysięcy dziewięćset trzydzieści sześć złotych 16/100) UZASADNIENIE W dniu 20 listopada 1998 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w m.st. Warszawie, po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego na wniosek spółki PORTHOS Manufaktura Kapeluszy Sp. z o. o. w Warszawie (zwanej dalej: spółką PORTHOS bądź Spółką), wydał decyzję nr RWA-18/98, którą: 1. nakazał Zarządowi Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście Gminy Warszawa - Centrum w Warszawie (zwanym dalej: ZDK) zaniechania praktyki monopolistycznej, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym (Dz. U. z 1997 r. Nr 49, poz. 318 ze zm.) 1 , polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wynajmu lokali uŜytkowych poprzez uzaleŜnianie zawarcia umowy najmu lokalu uŜytkowego od przejęcia przez drugą stronę wierzytelności ciąŜących na poprzednim najemcy lokalu, a więc świadczenia nie związanego z przedmiotem umowy; 1 Stosownie do art. 117 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319) z dniem wejścia w Ŝycie powyŜszej ustawy (tj. z dniem 1 kwietnia 2001 r.) utraciły moc przepisy ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (Dz. U. z 1999 r. Nr 52, poz. 547 z późn. zm.) – tytuł ustawy został zmieniony przez art. 61 pkt 1 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową Państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 106, poz. 668) z dniem 1 stycznia 1999 r. 2 2. nakazał ZDK zaniechania praktyki monopolistycznej, określonej w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wynajmu lokali uŜytkowych poprzez narzucenie spółce PORTHOS trybu zawarcia umowy najmu w sposób mający na celu wymuszenie dodatkowych i nieuzasadnionych opłat oraz innych korzyści finansowych. Od powyŜszej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego wniósł ZDK. Po rozpatrzeniu ww. odwołania Sąd Antymonopolowy, wyrokiem z dnia 23 czerwca 1999 r. (sygn. akt XVII Ama 26/99): - zmienił pkt 2 zaskarŜonej decyzji w ten sposób, Ŝe nakazał Gminie Warszawa – Centrum Zarządowi Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście w Warszawie zaniechanie narzucania w rokowaniach ukierunkowanych na zawarcie umowy najmu lokalu uŜytkowego spełnienia przez najemcę uciąŜliwych warunków, wykraczających poza obciąŜający go obowiązek uiszczania czynszu najmu, dodatkowych zobowiązań w zakresie zapłaty przez najemcę: nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę oraz kosztów ochrony lokalu za okres poprzedzający zawarcie umowy najmu; - oddalił odwołanie w pozostałym zakresie, utrzymując praktykę orzeczoną w pkt 1 zaskarŜonej decyzji. W przedmiotowej sprawie Ŝadna ze stron nie skorzystała z przysługującego jej na podstawie art. 479 35 § 2 k.p.c. prawa wniesienia kasacji do Sądu NajwyŜszego, a zatem wyrok Sądu Antymonopolowego stał się prawomocny. W dniu 27 grudnia 1999 r. wpłynął wniosek spółki PORTHOS o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie kontroli wykonania decyzji nr RWA-18/98, zmienionej wyrokiem Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. Spółka PORTHOS podniosła, iŜ powołując się na wyrok Sądu Antymonopolowego i decyzję Prezesa Urzędu zwróciła się do ZDK w piśmie z dnia 5 lipca 1999 r. z propozycją ugodowego rozwiązania sprawy najmu lokalu uŜytkowego przy ul. Marszałkowskiej 9/15 w Warszawie. W odpowiedzi na powyŜsze wystąpienie, ZDK stwierdził, iŜ przedmiotowy wyrok nie zobowiązuje go do złoŜenia spółce PORTHOS oferty wynajmu lokalu. Mając powyŜsze na uwadze Prezes Urzędu wszczął postępowanie wyjaśniające w aspekcie zbadania wykonania przez ZDK ww. wyroku Sądu Antymonopolowego. ZDK ustosunkowując się do wniosku spółki PORTHOS i pisma Prezesa Urzędu wskazał, iŜ - w jego opinii - zarówno z treści wyroku Sądu, jak i utrzymanego w mocy pkt I decyzji Prezesa Urzędu, nie wynika, aby na ZDK został nałoŜony obowiązek złoŜenia oferty najmu jakiegokolwiek lokalu (pismo ZDK z dnia 2 lutego 2000 r.). ZDK podkreślił, Ŝe moŜe wynajmować lokale uŜytkowe jedynie w trybie przewidzianym Zarządzeniem nr 1170/97 Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 3 lipca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad najmu komunalnych lokali uŜytkowych w Gminie Warszawa - Centrum, tj. w drodze konkursu ofert. Natomiast odstępstwa od powyŜszej zasady dopuszczalne są jedynie na podstawie zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy lub uchwały Zarządu Dzielnicy Warszawa – Śródmieście, jeŜeli wyłączony z konkursu ofert lokal przeznaczony jest na cele społeczne, kulturalne, oświatowe oraz ochrony zdrowia. Mając na uwadze złoŜony wniosek oraz uzyskane wyjaśnienia, Prezes Urzędu pismem z dnia 21 kwietnia 2000 r. zawiadomił strony o wszczęciu na wniosek spółki PORTHOS postępowania administracyjnego w sprawie niewykonania przez Gminę Warszawa – Centrum 3 Zarząd Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście w Warszawie (ZDK) wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. (sygn. akt XVII Ama 26/99). Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił, co następuje W dniu 23 czerwca 1999 r. Sąd Antymonopolowy, po rozpatrzeniu odwołania ZDK od decyzji Prezesa Urzędu nr RWA-18/98 z dnia 20 listopada 1998 r., wydał wyrok, w którym zmienił pkt 2 zaskarŜonej decyzji (pkt 1 wyroku) i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie (pkt 2 wyroku). Orzekając w przedmiotowej sprawie Sąd oparł się następującym stanie faktycznym. ZDK ogłosił przetarg na oddanie w najem lokalu uŜytkowego przy ul. Marszałkowskiej 9/15 w Warszawie, na którym ciąŜył nieuiszczony przez poprzedniego najemcę czynsz najmu. W świetle warunków przetargu oferent, który go wygrał powinien podpisać stosowną umowę o przejęciu długu. Do przetargu przystąpiła spółka PORTHOS. W następstwie uniewaŜnienia przetargu ZDK i Spółka prowadzili rokowania ukierunkowane na zawarcie umowy najmu. ZDK proponował, aby umowa najmu została zawarta na czas nieoznaczony, a najemca przejął obowiązek zapłaty nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę oraz pokrył koszty ochrony lokalu za okres poprzedzający zawarcie umowy. Do zawarcia umowy najmu jednak nie doszło, a to wobec rozbieŜnych stanowisk stron. Wprawdzie spółka PORTHOS, jak podkreślił Sąd, skłonna była wyrazić zgodę na warunki proponowane przez ZDK (czynsz najmu w kwocie 12 zł/m 2 powierzchni podstawowej i 6 zł/m 2 piwnic, spłata zadłuŜenia ciąŜącego na poprzednim najemcy), jednakŜe ze swej strony wnioskowała, aby umowa zawarta był na czas oznaczony – 10 lat. Wywodziła bowiem, iŜ w przypadku zawarcia umowy na czas nieokreślony ZDK, w kaŜdym czasie mógłby wypowiedzieć najem, naraŜając tym samym spółkę PORTHOS na dotkliwą szkodę, w szczególności niemoŜność domagania się zwrotu uiszczonego zadłuŜenia po poprzednim najemcy. ZDK nie wyraŜał jednakŜe zgody na zawarcie umowy na czas oznaczony. Wobec nie uzgodnienia przez strony treści umowy najmu ZDK oddał wspomniany wyŜej lokal w najem Bibliotece Publicznej. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Antymonopolowy podniósł, iŜ w jego ocenie sentencja pkt 2 zaskarŜonej decyzji, oparta na art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, nakazująca ZDK zaniechanie praktyki polegającej na narzucaniu spółce PORTHOS „... trybu zawarcia umowy najmu w sposób mający na celu wymuszenie dodatkowych i nieuzasadnionych opłat oraz innych korzyści finansowych ” jest nieprecyzyjna. Zdaniem sądu wykonanie tak zredagowanej sentencji decyzji jest trudne do realizacji, co moŜe naruszać interesy ZDK, jako adresata takiej decyzji. Tym niemniej, mając na uwadze wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, Sąd nie uchylił w tej części zaskarŜonej decyzji, lecz dokonał jej zmiany, w kierunku skonkretyzowania praktyk monopolistycznych, stanowiących przedmiot nakazu ich zaniechania. W jego ocenie ekwiwalentnym w stosunku do zobowiązania wynajmującego (oddanie rzeczy do uŜywania) zobowiązaniem najemcy jest obowiązek płacenia umówionego czynszu – art. 659 k.c. Natomiast inne zobowiązania, jakie przy okazji umowy najmu wynajmujący chciałby nałoŜyć na najemcę, o ile nie wynikają one z odrębnych ustaw, z zasad współŜycia społecznego lub ustalonych zwyczajów, naleŜy traktować jako próba narzucenia cięŜarów 4 większych od powszechnie przyjętych w stosunkach umowy najmu. Takim postanowieniem było Ŝądanie ZDK, aby spółka PORTHOS, jako najemca, przyjęła zobowiązanie zapłaty nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę. Podobnie teŜ za cięŜar większy od powszechnie przyjętego w stosunkach danego rodzaju naleŜałoby uznać domaganie się od najemcy, aby ten pokrył koszty ochrony lokalu za okres poprzedzający zawarcie umowę najmu. Wspomniane wyŜej warunki umowne, w przypadku ich przyjęcia przez najemcę, przynoszą wynajmującemu nieuzasadnione korzyści, z naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy. Nie moŜe takŜe ulegać wątpliwości, co do tego, Ŝe wspomniane wyŜej warunki przyszłej umowy miały charakter narzucony (przymusowy). Spółka PORTHOS działała bowiem w warunkach silnie dominującej pozycji ZDK na lokalnym rynku lokali uŜytkowych. W tej sytuacji spółka PORTHOS nie dysponowała alternatywnymi ofertami ze strony innych wynajmujących – konkurentów ZDK. Mogła zatem albo przyjąć narzucone jej uciąŜliwe warunki umowy, albo, co miało miejsce w okolicznościach faktycznych sprawy, odmówić zawarcia umowy. W tym stanie sprawy Sąd zmienił pkt 2 zaskarŜonej decyzji w ten sposób, Ŝe nakazał ZDK zaniechanie narzucania w rokowaniach ukierunkowanych na zawarcie umowy najmu lokalu uŜytkowego spełnienia przez spółkę PORTHOS uciąŜliwych warunków, wykraczających poza obciąŜający najemcę obowiązek uiszczania czynszu najmu, dodatkowych zobowiązań w zakresie zapłaty przez tegoŜ najemcę: nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę oraz kosztów ochrony lokalu za okres poprzedzający zawarcie umowy najmu . W części dotyczącej pkt 1 zaskarŜonej decyzji, a więc rozstrzygnięcia opartego na art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, Sąd podzielił zajęte w niej stanowisko, Ŝe zapłata czynszu najmu, obciąŜającego poprzedniego najemcę, Ŝądana od nowego najemcy, nie będącego następcą prawnym poprzedniego najemcy, jest próbą wymuszenia na nim świadczenia wiązanego, z naruszeniem powołanego wyŜej przepisu. śądanie wynajmującego spełnienia przez nowego najemcę takiego świadczenia nie znajduje przy tym jakiegokolwiek uzasadnienia w regulacjach prawnych umowy najmu, w innych ustawach, zasadach współŜycia społecznego czy ustalonych zwyczajach (art. 56 k.c.). Sąd uznał zatem, iŜ odwołanie w tej części, jako nieuzasadnione, podlega oddaleniu. W związku z wyrokiem Sądu Antymonopolowego, stwierdzającym naruszenie przez ZDK przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, spółka PORTHOS pismem z dnia 5 lipca 1999 r. zwróciła się do ZDK z propozycją podjęcia rozmów odnośnie wynajęcia Spółce lokalu uŜytkowego będącego w zasobach ZDK. Spółka PORTHOS zwróciła uwagę, iŜ w wyniku naruszenia przez ZDK zakazu stosowania praktyk monopolistycznych przy zawieraniu umowy najmu lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15, o który to lokal starała się spółka PORTHOS, a następnie wobec przekazania ww. lokalu bibliotece - utrudnione stało się przekazanie lokalu będącego przedmiotem ustaleń między stronami. Zwróciła się zatem do ZDK o przedstawienie propozycji, co do wynajmu innego równorzędnego lokalu na podobnych, do juŜ ustalonych, warunkach. W odpowiedzi na powyŜsze wystąpienie ZDK, w piśmie z dnia 26 lipca 1999 r., stwierdził, iŜ powołany wyrok nie zobowiązuje go do złoŜenia spółce PORTHOS oferty wynajmu lokalu poza obowiązującymi w tej mierze trybami. Zaprosił jednocześnie spółkę PORTHOS do udziału w konkursie ofert na najem lokali uŜytkowych, organizowanych cyklicznie co 3 – 4 miesiące. 5 Wobec powyŜszego spółka PORTHOS wniosła o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie niewykonania wyroku Sądu Antymonopolowego. W swym wniosku z dnia 16 grudnia 1999 r., jak równieŜ w piśmie z dnia 6 marca 2000 r. (podtrzymującym złoŜony wniosek) Spółka akcentowała, iŜ bezzasadnym jest twierdzenie, iŜ prawomocny wyrok Sądu, stwierdzający stosowanie przez ZDK praktyk monopolistycznych, nie nakłada na niego Ŝadnych obowiązków. Fakt wynajmowania przez inny podmiot lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15 w chwili wydawania decyzji w sprawie, której przedmiotem był przedmiotowy lokal, nie moŜe przesądzać o zwolnieniu ZDK z obowiązku wykonania tej decyzji. W przeciwnym razie, jak podnosi Spółka, oznaczałoby to, Ŝe tworzenie faktów dokonanych przez podmiot naruszający przepisy prawa, stanowi jego ochronę przed zastosowaniem sankcji wobec niego. Spółka PORTHOS podkreśliła, iŜ ze względu na tryb postępowania przed Urzędem i później (w przypadku złoŜenia odwołania) postępowania przed Sądem zmiany, jakie w międzyczasie naruszający przepisy dokonał, mogłyby - przyjmując interpretację ZDK - spowodować, Ŝe decyzje Prezesa Urzędu stałyby się bezskuteczne wobec niego. Zatem pogląd zaprezentowany przez ZDK w sprawie nie moŜe zostać uznany za słuszny. Spółka podkreśliła, iŜ w przedmiotowej sprawie stwierdzono naruszenie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów i zobowiązano naruszającego, tj. ZDK do dokonania czynności wolnych od wad, m.in. do zaniechania narzucania w rokowaniach ukierunkowanych na zawarcie umowy najmu lokalu uŜytkowego od spełnienia uciąŜliwych warunków. ZDK winien więc się do nich zastosować. Spółka PORTHOS podtrzymała jednocześnie chęć ugodowego rozwiązania sprawy. Ustosunkowując się do zarzutu zawartego w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania i pism spółki PORTHOS, ZDK podniósł, iŜ po wydaniu powołanego wyroku przy wynajmie lokali uŜytkowych przestrzegał obowiązków wynikających z jego treści. Stwierdził, iŜ z sentencji nie wynika, aby nałoŜono na niego obowiązek dostarczenia lokalu zamiennego. W jego opinii przedmiotowy wyrok ustala tylko zasady, które ZDK powinien przestrzegać przy wynajmowaniu lokali uŜytkowych, którymi zarządza. ZDK podkreślił, Ŝe lokal, o którym mowa jest w niniejszej sprawie w momencie wyrokowania był juŜ wynajęty innemu najemcy i fakt ten był znany zarówno Urzędowi, jak i Sądowi. Przyjęcie zaś stanowiska, iŜ powołany wyrok Sądu Antymonopolowego zobowiązuje ZDK do dostarczenia lokalu zamiennego, byłby jego niedopuszczalną nadinterpretacją. W toku postępowania administracyjnego spółka PORTHOS podtrzymała swoje stanowisko zawarte w swym wniosku i wcześniejszym piśmie. Spółka podkreśliła jedynie (pismo z dnia 6 września 2000 r.), iŜ gdyby przyjąć argumenty zgłoszone przez ZDK, naleŜałoby uznać nieskuteczność kaŜdej decyzji Prezesa Urzędu. Stwierdzenie bowiem stosowania praktyk monopolistycznych oraz nakazanie zaprzestania ich stosowania po przeprowadzeniu długiego postępowania, powodowałoby, iŜ taka decyzja, w związku ze stworzeniem nowej sytuacji (fakty dokonane), właściwie zawsze byłaby niemoŜliwa do wykonania. Uznając stan faktyczny sprawy za wyjaśniony, Prezes Urzędu wezwał ZDK (pismo z dnia 7 września 2000 r.) do przedstawienia informacji na temat wielkości przychodu i osiągniętych wyników finansowych. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów w wypadku, gdy przedsiębiorca nie wykonuje decyzji, o których mowa w art. 8 ust. 1 i 3, art. 9 oraz art. 11a ust. 4 i 5, lub wyroków sądów zmieniających taką decyzję, jest obowiązany wpłacić za kaŜdy rozpoczęty miesiąc niewykonania w terminie decyzji lub wyroku sądu karę 6 pienięŜną w wysokości 1% przychodu, przez który rozumie się – stosownie do art. 2 pkt 10 ww. ustawy - 1/12 przychodu uzyskanego w roku podatkowym poprzedzającym dzień wydania decyzji Prezesa UOKiK, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych lub osób fizycznych. Pismem z dnia 28 września 2000 r. ZDK zanegował zasadność Ŝądania przez Prezesa Urzędu danych dotyczących przychodu osiągniętego przez ZDK i odmówił ich udostępnienia. W jego ocenie, brak materiału dowodowego potwierdzającego fakt niewykonania przez ZDK wyroku Sądu Antymonopolowego oraz brak merytorycznego uzasadnienia dla wniosku o wszczęcie postępowania kontrolnego, czyniło powyŜsze Ŝądanie nieuzasadnionym. W piśmie z dnia 26 kwietnia 2001 r. Prezes Urzędu poinformował strony o wejściu w Ŝycie z dniem 1 kwietnia 2001 r. ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 122, poz. 1319), która zastąpiła ustawę z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów. W świetle art. 113 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postępowania wszczęte na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów prowadzi się na podstawie przepisów tejŜe ustawy. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu zawiadomił strony, iŜ wszczęte na wniosek spółki PORTHOS postępowanie toczy się od tej chwili w sprawie nałoŜenia na podstawie art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kary pienięŜnej za niewykonanie przez Gminę Warszawa – Centrum Zarząd Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. (sygn. akt XVII Ama 26/99). Jednocześnie ZDK ustanowił w sprawie pełnomocnika (został nim adwokat – Pan Jan Rostafiński), który pismem z dnia 9 maja 2001 r. przedstawił Ŝądane informacje na temat przychodu osiąganego przez ZDK z tytułu wynajmowania lokali uŜytkowych w ostatnich latach. W piśmie tym przedstawiono równieŜ inne informacje związane z prowadzoną przez ZDK działalnością, w tym dane na temat ilości posiadanych lokali uŜytkowych i ich ogólnej powierzchni, procentu niewykorzystanych powierzchni, wyposaŜenia oferowanych lokali, przyjętego sposobu podziału lokali ze względu na ich połoŜenie (strefy), średniego poziomu stawek czynszu w lokalach uŜytkowanych z podziałem na strefy. W uzupełnieniu powyŜszych danych i informacji przekazano (pismo z dnia 23 maja 2001 r.) dokumenty obrazujące osiągane przez ZDK dochody. ZDK wniósł o ograniczenie spółce PORTHOS dostępu do informacji i dokumentów zawartych w ww. pismach. Prezes Urzędu postanowieniem z dnia 27 czerwca 2001 r. ograniczył spółce PORTHOS prawo wglądu do materiału dowodowego dołączonego do akt postępowania, a zawartego w pismach z dnia 9 maja 2001 r. i z dnia 23 maja 2001 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zwaŜył, co następuje. Warunkiem podjęcia decyzji o karze pienięŜnej - o której jest mowa w art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorców, w drodze decyzji, karę pienięŜną w 7 wysokości stanowiącej równowartość od 10 do 1 000 euro za kaŜdy dzień zwłoki w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9, 18 ust. 1, art. 19 ust. 2 i art. 20 ust. 2 i 4, postanowień wydanych na podstawie art. 60 ust. 1 lub wyroków sądu antymonopolowego wydanych na podstawie art. 479 31 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego - jest istnienie prawomocnego i nadającego się do wykonania orzeczenia. W przedmiotowej sprawie orzeczeniem takim jest wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r., który to wyrok – w wyniku nie złoŜenia kasacji przez Ŝadną ze stron – stał się orzeczeniem prawomocnym. Powołany wyrok precyzyjnie określa stwierdzone praktyki. Zachowanie rynkowe ZDK wyczerpywało znamiona dwóch przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, a mianowicie art. 5 ust. 1 pkt 6 i 7 ww. ustawy (zbieg podstaw prawnych). Bezprawność działań ZDK polegała na naduŜywaniu pozycji dominującej na rynku wynajmu lokali uŜytkowych, poprzez: 1. uzaleŜnianie zawarcia umowy najmu lokalu uŜytkowego od przejęcia przez drugą stronę wierzytelności ciąŜących na poprzednim najemcy lokalu, a więc świadczenia nie związanego z przedmiotem umowy (zachowanie sprzeczne z dyspozycją art. 5 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy); 2. narzucanie w rokowaniach ukierunkowanych na zawarcie umowy najmu lokalu uŜytkowego spełnienia przez najemcę uciąŜliwych warunków, wykraczających poza obciąŜający go obowiązek uiszczania czynszu najmu, dodatkowych zobowiązań w zakresie zapłaty przez najemcę: nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę oraz kosztów ochrony lokalu za okres poprzedzający zawarcie umowy najmu (zachowanie sprzeczne z dyspozycją art. 5 ust. 1 pkt 6 ww. ustawy). Tak samo bez niedomówień i moŜliwości róŜnej interpretacji powołany wyrok wyraŜa obowiązek zachowania się ZDK na rynku, nakazując zaprzestania stosowania tych praktyk. Tym samym wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. posiada wszystkie cechy orzeczenia wykonalnego. Wobec prawomocności wzmiankowanego rozstrzygnięcia ZDK miał więc obowiązek dostosować się do jego postanowień. Nie dostosowując się do nakazu zawartego w decyzji i wyroku Sądu naraził się na sankcje prawne przewidziane w powołanym wyŜej art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (poprzednio ujęte w art. 15 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów). Jak wynika z brzmienia wyroku Sądu i decyzji Prezesa Urzędu nakaz tam wyraŜony oznacza dla ZDK przede wszystkim obowiązek wynajęcia spółce PORTHOS lokalu uŜytkowego przy ul. Marszałkowskiej 9/15 w Warszawie, o który to lokal starała się Spółka i który został jej przyznany uchwałą Zarządu Dzielnicy Śródmieście z dnia 20 sierpnia 1996 r., a jedynie wskutek działań ZDK stanowiących, orzeczone w sprawie, praktyki monopolistyczne, nie doszło do zawarcia umowy najmu tego lokalu. Odnosząc bowiem powołany wyrok, nakazujący ZDK zaniechania działań polegających na „narzucaniu w rokowaniach ukierunkowanych na zawarcie umowy najmu lokalu uŜytkowego spełnienia przez najemcę uciąŜliwych warunków, wykraczających poza obciąŜający go obowiązek uiszczania czynszu najmu, dodatkowych zobowiązań w zakresie zapłaty przez najemcę: nieuiszczonego czynszu najmu obciąŜającego poprzedniego najemcę oraz kosztów ochrony lokalu” oraz na „uzaleŜnianiu zawarcia umowy najmu lokalu uŜytkowego od przejęcia przez drugą stronę wierzytelności ciąŜących na poprzednim najemcy lokalu, a więc świadczenia nie związanego z przedmiotem umowy” do sytuacji spółki PORTHOS - naleŜy stwierdzić, iŜ oferta wynajmu lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15 8 złoŜona przez nią w 1996 r., podtrzymana pismem z dnia 5 lipca 1999 r. (uwzględniająca moŜliwość wynajęcia innego, równorzędnego lokalu), powinna być rozpatrzona przez ZDK pod kątem sformułowanych w ww. wyroku nakazów zaniechania stosowanych praktyk monopolistycznych w aspekcie nawiązywania stosunku najmu. Mając zaś na uwadze fakt, iŜ strony doszły do porozumienia, co do wszystkich koniecznych warunków umowy najmu tegoŜ lokalu, nie powinno być przeszkód do wynajęcia go właśnie spółce PORTHOS na warunkach juŜ ustalonych, z ewentualną korektą wysokości czynszu. Jak wynika z przeprowadzonego ówcześnie postępowania antymonopolowego to działania ZDK, który naduŜywając swej siły rynkowej próbował w trakcie negocjacji przerzucić na spółkę PORTHOS niczym nieuzasadnione, dodatkowe obowiązki i cięŜary, spowodowały, iŜ wycofał się on z zawarcia umowy wynajmu lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15. Oczywistym jest zatem, iŜ zaniechanie tych działań (stosownie do nakazu Sądu) winno skutkować podpisaniem przedmiotowej umowy , co dopiero stanowiłoby wykonanie wyroku Sądu Antymonopolowego. Tym niemniej dokonując analizy sprawy w powyŜszym aspekcie naleŜy równieŜ wziąć pod uwagę fakt podjęcia przez spółkę PORTHOS starań o ugodowe zakończenie zaistniałego sporu, co do wykonania wyroku i uwzględnić gotowość Spółki do przyjęcia takŜe innego lokalu, a nie tylko tego przy ul. Marszałkowskiej, który został wcześniej zagospodarowany na potrzeby biblioteki. Mając zatem na uwadze obiektywne trudności w wynajęciu spółce PORTHOS lokalu przy ul. Marszałkowskiej oraz to, iŜ wyraziła ona zgodę na przyznanie jej innego, równorzędnego lokalu – moŜna w opinii Prezesa Urzędu uznać, iŜ wykonanie orzeczenia, które zapadło w przedmiotowej sprawie, mogłoby nastąpić równieŜ poprzez wynajęcie innego lokalu o podobnych cechach i zbliŜonej lokalizacji, jak ten przy ul. Marszałkowskiej . Wynajęcie takiego lokalu winno nastąpić w sposób odpowiadający treści nakazu jaki zawarto w ww. orzeczeniach, a więc bez obciąŜania spółki PORTHOS dodatkowymi obowiązkami i cięŜarami ponad te, które wynikają z umowy najmu. Mimo róŜnych propozycji ze strony spółki PORTHOS, które miały ułatwić wykonanie wyroku Sądu Antymonopolowego - ZDK odmówił podjęcia rozmów odnośnie wynajęcia lokalu znajdującego się w jego zasobach. Natomiast zaproszenie spółki PORTHOS do złoŜenia oferty w normalnym trybie nie moŜe być uznane za zastosowanie się do postanowień wyroku. Fakt, iŜ w powyŜszym zakresie obowiązują ZDK przepisy wewnętrzne (zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy) regulujące tryb wynajmowania lokali naleŜących do Gminy Warszawa – Centrum, nie moŜe stanowić usprawiedliwienia dla działań sprzecznych z nakazami wyraŜonymi w prawomocnych wyrokach sądowych. Nie mogą one ograniczać takŜe moŜliwości wykonania wyroku Sądu Antymonopolowego czy teŜ decyzji Prezesa Urzędu. Wewnętrzne instrukcje, zarządzenia (regulujące pewne kwestie organizacyjne) nie mogą bowiem stać na przeszkodzie realizacji przepisów ustawy antymonopolowej, a to na podstawie tej ustawy stwierdza się stosowanie przez podmiot określonej praktyki monopolistycznej (praktyki ograniczającej konkurencję) i nakazuje się zaniechania jej stosowania. Tym samym powoływanie się przez ZDK na określone zapisy ww. zarządzenia, które rzekomo uniemoŜliwiają przyznanie lokalu spółce PORTHOS poza przyjętym w nim trybie (złoŜenie oferty i uczestniczenie w konkursie) jest nieuzasadnione. Ponadto naleŜy podkreślić, iŜ spółka PORTHOS uczestniczyła juŜ w konkursie organizowanym przez ZDK na wynajęcie lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15. Jej oferta była jedyną która wpłynęła do ZDK, a spółka PORTHOS była jedynym podmiotem 9 zainteresowanym wynajęciem tego lokalu. ZDK wykorzystując zaistniałą sytuację przyznał ten lokal spółce PORTHOS, jednak zaproponowane warunki wynajmu - ocenione w toku postępowania antymonopolowego, jako przejaw naduŜywania pozycji dominującej na rynku i uznane jako praktyki monopolistyczne - nie mogły zostać przyjęte przez spółkę PORTHOS (Spółka nie zgodziła się na podpisanie umowy przelewu wierzytelności w zaproponowanej przez ZDK formie i nie zobowiązała się do spłaty zadłuŜenia, jakie obciąŜało przedmiotowy lokal, zwłaszcza, Ŝe kwota ta została zwiększona o koszty ochrony lokalu w okresie, gdy nie był on wynajmowany). W efekcie powyŜszego ZDK odstąpił od zawarcia z nią umowy najmu. W tym kontekście zaproszenie Spółki do złoŜenia kolejnej oferty i do uczestniczenia w konkursie na wynajem lokali uŜytkowych jest ze strony ZDK naduŜyciem. W toku niniejszego postępowania ZDK podniósł, iŜ wbrew twierdzeniom spółki PORTHOS, przestrzegał obowiązków wynikających z treści wyroku Sądu Antymonopolowego. W jego opinii z sentencji wyroku nie wynika, aby nałoŜono na niego obowiązek dostarczenia lokalu zamiennego, a Sąd nakazał jedynie zaniechania stwierdzonych praktyk w przyszłości, ustalając jedynie zasady, które ZDK winien przestrzegać przy wynajmowaniu lokali uŜytkowych przez siebie zarządzanych. Odnosząc się do przedstawionych argumentów naleŜy przede wszystkim podnieść, iŜ rozstrzygnięcie wydane w przedmiotowej sprawie nie nakłada na ZDK obowiązku pozytywnych działań. Prezes Urzędu, a następnie Sąd Antymonopolowy w swych orzeczeniach nakazali jedynie zaniechania stosowania praktyk monopolistycznych . JednakŜe dostosowanie się do owego nakazu i zaniechanie sprzecznych z prawem antymonopolowym zachowań, winno doprowadzić do naprawienia zaistniałej sytuacji (tj. faktu niepodpisania umowy najmu lokalu uŜytkowego przy ul. Marszałkowskiej 9/15!), która powstała w wyniku tychŜe sprzecznych z prawem zachowań ZDK. Zatem konsekwencją zaniechania w odniesieniu do spółki PORTHOS sprzecznych z prawem działań, powinno być podpisanie z nią umowy najmu przedmiotowego lokalu, ewentualnie - za jej zgodą - innego, równorzędnego lokalu . NaleŜy jednocześnie zaakcentować, iŜ przyjęcie prezentowanej przez ZDK argumentacji spowodowałoby, Ŝe w odniesieniu do przedsiębiorcy bezpośrednio poszkodowanego wskutek stosowania praktyk monopolistycznych - który wykazał inicjatywę i poprzez złoŜenie wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego doprowadził do wydania decyzji stwierdzającej stosowanie praktyk monopolistycznych, orzeczonej przecieŜ w interesie publicznoprawnym - decyzja taka byłaby nieskuteczna. Byłoby to jawnym naruszeniem porządku prawnego i zasad współŜycia społecznego. Zachowanie ZDK naleŜy wyjątkowo negatywnie ocenić zwłaszcza w kontekście wyraŜanej chęci ugodowego załatwienia niniejsze sprawy przez spółkę PORTHOS, która przejawiała gotowość podjęcia negocjacji w aspekcie wynajęcia innego lokalu, który odpowiadałby cechom lokalu przy ul. Marszałkowskiej. Reasumując, skoro zachowanie ZDK na rynku jest niezgodne z treścią wydanych w sprawie orzeczeń, to zachodzą warunki do zastosowania kary pienięŜnej na zasadach określonych w przepisie art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przywołanego juŜ wyŜej art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe nałoŜyć na przedsiębiorców, w drodze decyzji, karę pienięŜną w wysokości stanowiącej równowartość od 10 do 1 000 euro za kaŜdy dzień zwłoki 10 w wykonaniu decyzji wydanych na podstawie art. 9, 18 ust. 1, art. 19 ust. 2 i art. 20 ust. 2 i 4, postanowień wydanych na podstawie art. 60 ust. 1 lub wyroków sądu antymonopolowego wydanych na podstawie art. 479 31 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego; karę pienięŜną nakłada się, licząc od daty wskazanej w decyzji. Dla wymierzenia kary w prawidłowej wysokości kluczowym jest sprecyzowanie, z jakim momentem naleŜy wiązać początek naliczania kary. Powołany przepis mówi o tym, iŜ karę pienięŜną nakłada się, licząc od daty wskazanej w decyzji . Niewątpliwie wskazując tę datę naleŜy uwzględnić czas, jaki potrzebny jest do zastosowania się do nakazu zawartego w decyzji bądź wyroku, a więc określić termin, w jakim strony zobowiązane były do wykonania wyroku. Zgodnie z orzecznictwem antymonopolowym, termin wykonania wyroku Sądu Antymonopolowego powinien uwzględnić takŜe czas niezbędny do spełnienia naleŜnego obowiązku (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 19 listopada 1991 r. – sygn. akt XVII Amr 13/91). Wyrok Sądu Antymonopolowego został wydany w dniu 23 czerwca 1999 r. Od ww. wyroku nie została wniesiona kasacja, a zatem przedmiotowy wyrok uprawomocnił się. Spółka PORTHOS pismem z dnia 5 lipca 1999 r. zwróciła się do ZDK o przedstawienie propozycji odnośnie zapewnienia Spółce wynajmu lokalu uŜytkowego będącego w zasobach ZDK. Jej propozycja uwzględniała fakt przekazania lokalu przy ul. Marszałkowskiej 9/15 na potrzeby biblioteki. Mając powyŜsze na uwadze, co istotnie utrudniałoby przekazanie lokalu będącego przedmiotem ustaleń między stronami, Spółka zwróciła się do ZDK o przedstawienie propozycji co do wynajmu innego równorzędnego lokalu na podobnych, do juŜ ustalonych, warunkach. Fakt, iŜ spółka PORTHOS wystosowała swoją propozycję w dość krótkim czasie od wydania wyroku, mogło oznaczać, iŜ ZDK nie był jeszcze gotowy dostosować się do obowiązku zawartego w wyroku i nie mógł zaproponować Spółce podpisania umowy najmu. Tym niemniej ówcześnie zadeklarowana gotowość podjęcia negocjacji bądź prośba skierowana do Spółki o pewne opóźnienie w zawarciu takiej umowy – byłaby przyjęta przez Prezesa Urzędu ze zrozumieniem i nie zostałaby uznana za zwłokę w wykonaniu wyroku. JednakŜe oświadczenie złoŜone w piśmie skierowanym do spółki PORTHOS z dnia 26 lipca 1999 r., gdzie ZDK stwierdził, iŜ powołany wyrok nie zobowiązuje go do złoŜenia jej oferty wynajmu lokalu poza obowiązującymi w tej mierze trybami, wyraŜało brak aprobaty do propozycji Spółki i oznaczało wyraźną odmowę wykonania wyroku. Tym samym ZDK od początku stał na stanowisku, iŜ w powyŜszym zakresie nie wykona on obowiązku wynikającego z wyroku. Stanowisko to zresztą było podtrzymywane w toku całego postępowania kontrolnego, najpierw na etapie postępowania wyjaśniającego, a następnie w toku postępowania administracyjnego. Prezes Urzędu uznał zatem, iŜ datą od której ZDK pozostaje w zwłoce z wykonaniem wyroku jest data ww. pisma, w którym ZDK oświadczył spółce PORTHOS, iŜ powołany wyrok nie zobowiązuje go do wynajęcia jej lokalu, a więc dzień 26 lipca 1999 r. ZDK podtrzymywał swoje stanowisko przez całe postępowania, nie wykonując tym samym wyroku Sądu do dnia poprzedzającego dzień wydania niniejszej decyzji. Zatem wyrok Sądu Antymonopolowego pozostaje niewykonany juŜ przez okres 778 dni. Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, gdy przedsiębiorca nie wykonuje wyroku Sądu Antymonopolowego (decyzji Prezesa Urzędu), 11 moŜe zostać nałoŜona na niego kara w wysokości stanowiącej równowartość od 10 do 1 000 euro za kaŜdy dzień zwłoki w ich wykonaniu. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał, iŜ odpowiadającą stopniowi zawinienia i szkodliwości czynu, będzie kara pienięŜna w wysokości 50 euro za kaŜdy dzień zwłoki. Kwota 50 euro stanowi równowartość 192,72 zł. Wartość euro przeliczona została na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski 29 grudnia 2000 r. - Tabela nr 252/A/NBP/2000, stosownie do art. 115 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym wartość euro, o której mowa w przepisach ustawy, podlega przeliczeniu na złote według kursu średniego walut obcych ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roku kalendarzowego poprzedzającego rok zgłoszenia zamiaru koncentracji lub nałoŜenia kary. Tym samym nałoŜona na ZDK kara pienięŜna wynosi 149.936,16 zł , co jest iloczynem wysokość nałoŜonej kary i ilości dni, kiedy to ZDK pozostaje w zwłoce w wykonaniu wyroku Sądu Antymonopolowego. Nakładając karę w ustalonej wyŜej wysokości, Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę stopień zawinienia ZDK. Jak wykazano powyŜej, ZDK juŜ od ponad dwóch lat uchyla się od udostępnienia lokalu spółce PORTHOS, mimo, iŜ ta wystąpiła z propozycją, która miała ułatwić ZDK zastosowanie się do treści wyroku. W kwietniu 2000 r. ZDK został teŜ poinformowany przez Prezesa Urzędu o toczącym się w przedmiotowej sprawie postępowaniu administracyjnym. Mimo to nie zmienił swego stanowiska. Negatywna postawa ZDK odnośnie ugodowego zakończenia sprawy, co proponowała spółka PORTHOS, oznacza, iŜ to ZDK ponosi winę za niewykonanie wyroku Sądu Antymonopolowego. Warto w tym miejscu podkreślić, iŜ obowiązek podjęcia takich działań leŜał po stronie ZDK, gdyŜ to właśnie ZDK jako strona, której nakazano zaniechania praktyk monopolistycznych, został zobligowany do wykonania wyroku. Uchylanie się od wykonania prawomocnego wyroku sądu jest działaniem bezprawnym i wysoce szkodliwym z punktu widzenia praworządności. NaleŜy ponadto podkreślić, iŜ zachowanie ZDK nieprzychylne dla rozstrzygnięcia, które zapadło w przedmiotowej sprawie, w sposób oczywisty skierowane jest przeciwko przedsiębiorcy, który wystosowując wniosek o wszczęcie postępowania antymonopolowego, przyczynił się do wydania niekorzystnych dla ZDK orzeczeń. MoŜna zatem dopatrywać się w zaistniałej sytuacji pewnego rodzaju retorsji wobec spółki PORTHOS za to, iŜ wystąpiła ona przeciwko ZDK. NałoŜona kara, powinna być zatem na tyle dolegliwa, aby doprowadziła do wykonania wyroku w tej sprawie, jak równieŜ przeciwdziałała przyszłym zachowaniom ZDK skierowanym wobec przedsiębiorców, którzy wystąpili przeciwko niemu na drogę postępowania sądowego bądź administracyjnego (w tym antymonopolowego), tak by obawa przed represjami nie doprowadziła do zaniechania takich wystąpień. Niebezpiecznym zjawiskiem, któremu równieŜ przeciwdziałać ma niniejsza kara, jest groźba utrwalenia się wśród przedsiębiorców świadomości o nieskuteczności działań podejmowanych przez Prezesa Urzędu, czy teŜ Sąd Antymonopolowy. Trudno bowiem przyjąć, aby postępowanie przedsiębiorcy, wobec którego orzeczono stosowanie praktyk monopolistycznych, sprzeciwiało się prawomocnym wyrokom Sądu Antymonopolowego i decyzjom Prezesa Urzędu. Biorąc powyŜsze pod uwagę orzeczono jak w sentencji. 12 Karę naleŜy wpłacić na konto: NBP O/O Warszawa 10101010-7878-223-1 Od decyzji niniejszej przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem niniejszej Delegatury. Otrzymują : Pani Mirosława Wyderka Pełnomocnik spółki PORTHOS JURISconsulting Kancelaria Prawnicza Z. A. Kaleta i inni spółka komandytowa ul. Smyczkowa 12 m. 15 02-678 Warszawa Pan Jan Rostafiński Pełnomocnik Gminy Warszawa – Centrum Zarządu Domów Komunalnych Warszawa – Śródmieście M. Kmieciak G. Choina J. Rostafiński Kancelaria Prawnicza „Prokurent” s.c. ul. Łowicka 60, lok. 9/10 02-531 Warszawa