RBG-6/2017

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Sprawę prowadzi ł : Krzysztof Lehmann – Zastępca Dyrektora Urząd Ochrony Konk urencji i Konsumentów Delegatura w Bydgoszczy ul. Długa 47 85 - 034 Bydgoszcz tel. 5 2 345 - 56 - 44 faks 52 345 - 56 - 17 bydgoszcz@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl DECYZJA W WERSJI Z WYŁĄCZENIEM TAJEMNIC Y PRZEDSIĘBIORSTWA Bydgoszcz, dnia 26 października 2017 r. Znak: RBG - 61 0 - 5 04 /1 6 /KL DECYZJA NR RBG - 6 / 2017 I. Na podstawie art. 2 8 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Ko nsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załącznikiem jest dokument dotyczący:  Karty kredytowej  Konta lub linii kredytowej dla Klientów indywidualnych; - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z podstawy prawnej okre ślonej w klauzuli modyfikacyjnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie w trakcie trwania stosunku obligacyjneg o, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3) i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po złożeniu przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zakończenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów i usunięcia jego skutków poprzez: i. przyznanie r ekompensat y publicznej dla klientów, którzy są stroną (na dzień kierowania do nich informacji, o której mowa w pkt iv. zobowiązani a ) zawartej z Bankiem Umowy o kartę kredytow ą , objętych zmianami Tabeli Opłat i Prowizji dla Kart Kredytowych Citibank wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 czerwca 2015r., w postaci możliwości wyboru przez klientów jednej z opcji wskazanych poniżej : 1) możliwoś ci bezpłatnego korzystania p rzez okres czterech miesięcy z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" (standardowa opłata za usługę wynosi 6 złotych miesięcznie) - o pcja ta nie będzie proponowana konsumentom, którzy w dniu udostępnienia możliwości skorzystania z rekom pensaty publicznej 2 korzystają nieodpłatnie z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" na podstawie zawartej z Bankiem umowy ; 2) możliwoś ci rozłożenia jednej dowolnej transakcji zrealizowanej z wykorzystaniem karty kredytowej w kwocie od 500 do 3000 złotych na raty w ramach Planu spłat ratalnych „Komfort" na okres do 12 miesięcy z oprocentowaniem wynoszącym 0 % (standardowe oproce ntowanie wynosi 10% w skali roku ) . ii. przyznanie r ekompensat y publicznej dla klientów , którzy są stroną (na dzień kierowania do nich i nformacji, o której mowa w pkt iv. zobowiązani) zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych, objętych zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 marca 2016 r. , w postaci możliwości wyboru przez klientów jednej z opcji wskazanych poniżej : 1) możliwoś ci bezpłatnego korzystania przez okres czterech miesięcy z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" (standardowa opłata za usługę wynosi 6 zł. mies i ęcznie) - opcja ta nie będzie proponowana konsumentom, którzy w dniu udostępnienia możliwości skorzystania z rekompensaty publicznej korzystają nieodpłatnie z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" na podstawie zawartej z Bankiem umowy ; 2) możliwoś ci otwarc ia lokaty oszczędnościowej na okres trzech miesięcy z oprocentowaniem w wysokości 1,2% w skali roku, z minimalną kwotą lokaty 500 złotych, maksymalną kwotą lokaty 30.000 złotych (standardowe oprocentowanie wynosi 0,3% w skali roku) ; iii. przyznanie r ekompensat y publicznej dla klientów , którzy są stroną (na dzień kierowania do nich informacji, o której mowa w pkt iv. zobowiązani ) zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych w ramach której nie posiadają Konta Osobistego , a tylko Konto Oszczędnościowe i zostali objęci zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. — w postaci zawieszenia przez Bank naliczani a opłaty za prowadzenie Konta Oszc zędnościowego na okres dwóch miesięcy; z awieszenie nie będzie wymagało osobnej dyspozycji Klienta ( w ysokość opłaty za prowadzenie Konta Oszczędnościowego wynosi obecnie 10 złotych ); iv. przesłanie przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie – w terminie do 3 miesięcy od dnia doręczenia niniejszej decyzji – do uprawnionych klientów za pośrednictwem poczty elektronicznej informacji o możliwości skorzystania z rekompensat publicznych, o których mowa w pkt. i. oraz ii. z obowiązania oraz konieczności zwrócenia się w tym celu do ww. Banku za pośrednictwem systemu bankowości internetowej Citibank Online, serwisu bankowości telefonicznej CitiPhone lub Oddziału Banku; v. umożliwienie skorzystania przez uprawnionych klientów Ba nku Handlowego w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie z rekompensat publicznych , o których mowa w pkt. i. oraz ii. zobowiązania w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia im informacji, o której mowa w pkt. iv. zobowiązania ; vi . opu blikowanie - w terminie do 14 dni od dnia uprawomocniania się decyzji - na stronie internetowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie (która na dzień wydania decyzji mieści się pod adresem www. citibank .pl) w sekcji Aktualności i utrzymyw anie przez nie krótszy niż do upływu terminu, o którym mowa w pkt v. zobowiązania komunikatu o następującej treści: „ Szanowni Klienci, Zgodnie ustaleniami wypracowanymi wspólnie z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji 3 i Konsumentów, które zostały potwierdzone decyzją Prezesa Urzędu [data i znak decyzji] przesyłamy informację o możliwości skorzystania z propozycji przygotowanej przez Bank w ramach rekompensaty publicznej. Klienci, którzy są stroną zawartej z Bankiem umowy o kartę k redy tową (Umowa o kartę kredytową) i zostali objęci zmianami Tabeli Opłat i Prowizji dla Kart Kredytowych Citibank wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 czerwca 2015 r. mogą wybrać jedną z poniższych opcji: Bezpłatną usługę powiadomień SMS „Citi Aler ts" w pakiecie „Standard" przez okres 4 miesięcy. (Standardowa opłata za usługę wynosi 6 złotych miesięcznie) — w przypadku Klientów korzystających odpłatnie z usługi. Otwarcie terminowej lokaty oszczędnościowej na okres trzech miesięcy z oprocentowaniem w wysokości 1,20% w skali roku stanowiącym 4 - krotność standardowego oprocentowania oferowanego przez Bank (0,30% w skali roku). Minimalna kwota lokaty to 500 złotych, maksymalna kwota lokaty to 30000 złotych. Klienci, którzy są stroną zawartej z Bankiem um owy dotyczącej prowadzenia rachunków bankowych (Umowa Produktów Depozytowych) i zostali objęci zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 marca 2016 r., mogą wybrać jedną z poniższych opcji: Bezpłatną usługę powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" przez okres 4 miesięcy. (Standardowa opłata za usługę wynosi 6 złotych miesięcznie) — w przypadku Klientów korzystających odpłatnie z usługi . Rozłożenie na raty w ramach Planu spłat ratalnych „Komfort" jednej dowolnej transakcji zrealizowanej kartą kredytową (w kwocie od 500 do 3000 zł) na okres do 12 miesięcy z oprocentowaniem wynoszącym 0%. (Standardowe oprocentowanie wynosi 10% w skali roku ). Jeżeli chcą Państwo skorzystać z powyższych propozycji, prosimy o przesłanie wiadomości za pośrednictwem systemu bankowości internetowej Citibank Online, kontakt z serwisem bankowości telefonicznej CitiPhone lub wizytę w Oddziale Banku nie później niż w ciągu dwóch miesięcy począwszy od dnia otrzymania od Banku wiadomości o możliwości skorzystania z rekompensaty. Klientom, którzy są stroną zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych w ramach której nie posiadają Konta Osobistego, a tylko Konto Oszczędnościowe, objętych zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 marca 2016 r. Bank zawiesi naliczanie opłaty za prowadzenie K onta Oszczędnościowego na okres dwóch miesięcy. Zawieszenie nie będzie wymagało osobnej dyspozycji Klienta (wysokość opłaty za prowadzenie Konta Oszczędnościowego wynosi obecnie 10 zł.). [PEŁNA TREŚĆ DECYZJI — LINK DO DECYZJI ] ” nakłada się obowiązek wykona nia tego zobowiązania przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie . II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ) oraz stosownie do ar t. 33 ust. 6 – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie obowiązek złożenia sprawozdania z wykonania przyjętego zob owiązania, poprzez przedłożenie - w terminie do 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji - informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie w postaci : 1) potwierdzenia realizacji wysyłki korespondencji do klientów w postaci raportu w wersji elektronicznej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę wysłan ych e - maili oraz sposobu postępowania z nimi przez adresatów (np. czy e - mail został otwarty) w zależności od systemu elektro nicznego posiadanego przez Bank ; 2) zrzutów ekranu z głównej strony internetowej Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie 4 informacji o niniejszej decyzji wraz z oświadczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieniu przedsiębiorcy, w którym zostanie wskazany okres publikacji informacji z pkt vii. zobowiązania na stronie internetowej przedsiębiorcy ; 3 ) po 3 przykładowe wiadomości e - mail , o których mowa w pkt. i. zobowiązania wysyłan e do konsumentów dla każdej grupy klientów ( osobno z pkt. i. oraz ii. ) ; 4 ) informacji na temat liczby klient ów, którzy skorzystali z rekompensat, o których mowa w pkt i.1), i.2), ii.1) oraz ii.2) zobowiązania w stosunku do liczby konsumentów uprawnionych do skorzystania z nich (osobno dla każdej z rekompensat) ; 5) informacji na temat liczby przyznanych rekompens at, o których mowa w pkt. iii. zobowiązania; 6) informacji na temat wartości kwotowej wszystkich przyznanych rekompensat (osobno dla każdej z rekompensat) . III . Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjneg o ( t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. ) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – umarza się jako bezprzedmiotowe , postępowanie wszczęte z urzędu w związku z podejrzeniem stosowania przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie praktyki naruszającej zbiorow e interesy konsumentów, polegającej na niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załąc znikiem jest dokument dotyczący K redytu lu b pożyczki hipotecznej istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności f aktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z podstawy prawnej określonej w klauzuli modyfikacyjnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3) i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów . UZASADNIENIE W dniu 10 kwietnia 2014 r. – postanowieniem Nr RBG - 101/2014 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prez es UOKiK lub organ ochrony konsumentów ) w oparciu o własny monitoring i obserwac ję sytuacji rynkowej wszczął postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez wybrane instytucje finansowe, w tym banki , zawierają niedozwolone postanowienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 - 385 3 k. c. oraz mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku ze zmianą wzorców umownych (m.in. Tabele Opłat i Prow izji) określających opłaty za czynności bankowe oraz inne czynności w trakcie trwania umowy zawartej z konsumentem – prowadzonego pod sygnaturą RBG - 405 - 11/14/KL . 5 W toku tego postępowania Prezes UOKiK wezwał Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warsz awie (dalej: Bank , Spółka , Bank Handlowy lub przedsiębiorca ) do przedłożenia informacji związanych z przedmiotem niniejszego postępowania, w tym informacji o zmianach dokonywanych w tabelach opłat i prowizji, regulaminach, umowach. W dalszej korespondencji organ ochrony konsumentów weryfikował m.in. sposób funkcjonowania elektronicznego systemu komunikowania się z konsumentami czy treść komunikatów wysyłanych do konsumentów przy zmianach w warunkach umowy. Przeprowadzona analiza pozwoliła Prezesowi UOKiK s twierdzić, że przedsiębiorca może stosować praktyk ę naruszając ą zbiorowe interesy konsumentów . Mając powyższe na uwadze – postanowieniem n r RBG - 52 /2016 z dnia 9 sierpnia 201 6 r. (dalej: Postanowienie ) – organ ochrony konsumentów wszczął z urzędu postępowan ie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trw ania, której załącznikiem jest dokument dotyczący:  Karty kredytowej  Konta lub linii kredytowej dla Klientów indywidualnych;  Kredytu lub pożyczki hipotecznej; - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z podstawy prawnej określonej w klauzuli modyfikacyjnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Handlowy w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 3 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3) i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o och ronie konkurencji i konsumentów – dalej: u.o.k.i.k. Jednocześnie Preze s UOKiK wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania s ię do przedstawionych zarzutów. W piśmie z dnia 2 lutego 2017 r. Spółka przedstawiła swoje stanowisko dotyczące kwest ionowanych praktyk , wskazując że zawsze działania z poszanowaniem interesów swoich klient ów, dbając aby jej działania były we wszystkich obszarach współpracy z kontrahentami nie tylko zgodne z prawem i dobrymi obyczajami, ale też w najwyższym stopniu transparentne i uczciwe. . Wskazała również, iż Bank w okresie objętym postępowaniem nie kierow ał informacji o zmianie wzorca umowy do osób, które zawarły umowy dotyczące kredytu lub pożyczki hipotecznej. Ponadto Spółka – w ocenie Banku Handlowego – zaniechała stosowania praktyki, czego dowodem miałaby być informacja przekazywana konsumentom przy ok azji zmian TOiP dla klientów posiadających konto Citigold, które weszły w życie w dniu 1 lipca 2016 r. Bank wyraził również zamiar spełnienia oczekiwań Prezesa UOKiK dotyczących treści pism informacyjnych dla klientów wysyłanych w przyszłości. W odpowiedz i z dnia 14 września 2016 r. Prezes UOKiK wskazał, iż analizowana zmiana warunków umowy z lipca 2016 r. nie może stanowić podstawy do przyjęcia całkowitego zaniechania stosowania praktyki. W ocenie organu ochrony konsumentów przekazywane klientom informacj e nie były wystarczające i precyzyjne, a przez to nie mogły osiągnąć zakładanego skutku, o którym mowa w uzasadnieniu Postanowienia. 6 W piśmie z dnia 16 stycznia 2017 r. Bank przedstawił propozycję zobowiązania przedłożoną w trybie art. 28 u.o.k.i.k., któr a następnie była modyfikowana lub doprecyzowana (w pismach z dnia 11 lipca 2 0 17 r., 31 lipca 2017 r. oraz 21 sierpnia 2017 r.) po wezwaniach ze strony Prezesa UOKiK (w pismach z dnia 21 czerwca 2017 r. oraz 3 sierpnia 2017 r.) i przybrała kształt, jak w se ntencji niniejszej decyzji. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy ( pismo z dnia 28 września 2017 r.). Przedsiębiorca nie skorzystał z tej możliwości. Preze s UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iż Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie jest zarejestrowany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestr u Sądowego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000001538 oraz posiada NIP: 526 - 030 - 02 - 91 . Wysokość kapitału zakładowego wynosi 522.638.400 złotych i został w pełni opłacony . Przedsiębiorca posiada status banku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ( t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1988 ze zm.). Pr zedmiot em działalności Spółki jest m.in. pozostała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej nie sklasyfikowa na, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. W latach 201 5 - 201 6 Bank Handlowy dokonywał szeregu zmian warunków umownych w swoich produktach, które to modyfikacje miały zastosowanie nie tylko do nowych klientów, ale również wpływały na prawa i obowiązki konsumentów w ramach wykonywanych kontraktów. W pismach kierowanych do konsumentów lub w wiadomościach przesyłanych mailem przez Spółkę został podany niekiedy ogólny przepis z wzorca umowy obowiązującego w danym stosunku umownym, ale bez szcze gółowego rozwinięcia, który pozwala ł ustalić prawdziwe przesłanki wprowadzanych modyfikacji. Przedsiębiorca poda wał również krótki e opis y tych przesłanek, ale nie m iały one oparcia w regulacjach umownych. Tym samym , Spółka nie przekazywała konsumentom info rmacji o dokładnej podstawie prawnej wprowadzonych modyfikacji, która została określona w regulaminie lub taryfie regulującej określony stosunek obligacyjny, a także nie były wskazywane okoliczności faktyczne, które warunkowały możliwość podjęcia decyzji o wprowadzeniu tych zmian. P rzy zmianie w Tabeli Opłat i Prowizji dla Klientów indywidualnych posiadających Konto Osobiste lub Rachunki Oszczędnościowe w Banku, która weszła w życie w dniu 1 marca 2016 r. - Spółka przesyłała konsumentom następującą informa cję: „ Od dnia 01.03.2016 r. ulega zmienia Tabela Opłat i Prowizji dla Klientów Indywidualnych posiadających Konto Osobiste lub Rachunki Oszczędnościowe w Banku. Zmiany wprowadzone są zgodnie z par. 28 pkt 8 Regulaminu Rachunków bankowych. Wynikają z dostos owania wysokości opłat do obecnych warunków rynkowych i związanych z nimi kosztów usług świadczonych przez Bank. ” Należy jednak zauważyć, że § 28 ust. 8 Regulamin Rachunków Bankowych brzmi następująco: „ Bank jest uprawniony do zmiany TOiP w zakresie podwy ższenia wysokości Opłat albo wprowadzenia nowych Opłat w przypadku: a) wprowadzenia nowych usług, o ile zapewni to należyte wykonywanie Umowy, nie będzie naruszało interesu Klienta oraz nie będzie prowadziło do zwiększenia obciążeń finansowych Klienta z ty tułu Umowy w przypadku nieskorzystania z nowej usługi; 7 b) zmiany zakresu lub formy usług dotychczas świadczonych na podstawie Umowy, o ile zapewni to należyte wykonywanie Umowy oraz nie będzie naruszało interesu Klienta; c) zwiększenia faktycznych kosztów ponoszonych przez Bank, tj.: • kosztów związanych z wydaniem nowych lub zmianą istniejących rekomendacji, zaleceń albo decyzji przez organy nadzorujące działalność Banku, mające wpływ na podwyższenie kosztów ponoszonych przez Bank w związku ze świadczeniem usług na podstawie Umowy; • kosztów związanych z wydaniem nowych lub zmianą powszechnie obowiązujących przepisów prawa lub wytycznych organów nadzoru odnoszących się do wykonywania Umowy mających wpływ na podwyższenie kosztów ponoszonych przez Bank w zwią zku ze świadczeniem usług na podstawie Umowy; • kosztów faktycznych ponoszonych przez Bank w związku ze świadczeniem usługi na podstawie Umowy lub wzrostu pracochłonności takiej usługi, za którą Opłata jest pobierana; przy czym zmiana którejkolwiek pozycj i z TOiP w takim przypadku nie może być wyższa niż o 200% w stosunku do dotychczasowej wysokości lub stanowić nie więcej niż 200% wzrostu kosztu; d) wystąpienia inflacji (wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych) na poziomie minimum 0,25% liczonej rok do roku, publikowanej za poprzedni miesiąc kalendarzowy przez Główny Urząd Statystyczny przy czym zmiana którejkolwiek pozycji z TOiP w takim przypadku nie może być wyższa niż o 200% w stosunku do dotychczasowej wysokości. Bank jest uprawniony do zniesienia lub obniżenia Opłat określonych w TOiP. Zmiana TOiP dokonywana jest nie częściej niż raz na kwartał, przy czym w przypadku zmian wynikających z pkt a), b), c), d) powyżej powiadomienie o zmianie nie może nastąpić później niż 6 miesięcy od wystąpienia zdar zenia. ” Przy zmianach regulacji dot. kart kredytowych , które weszły w życie w czerwcu 2015 roku Bank przesyłał następującą informację: „ Informujemy, że od dnia 1 czerwca 2015 r. będzie obowiązywała nowa Tabela Opłat i Prowizji, a także nowy Regulamin Kart Kredytowych Citibank. Zmiana Regulaminu Kart Kredytowych Citibank oraz Tabeli Opłat i Prowizji wynika z upoważnienia zapisanego w §11 ust. 5 i art. 25 ust. 1 Regulaminu Kart Kredytowych Citibank. Bank zwraca szczególną uwagę na wprowadzane zmiany. Prosimy o zapoznanie się ze zmianami. ” Podobna informacja znalazła się również przy zmianie tożsamych regulacji, ale dokonanych w styczniu 2015 r. Informacja do konsumentów brzmiała następująco: „ Informujemy, że od dnia 1 stycznia 2015 r. będzie obowiązywała nowa Tabela Opłat i Prowizji stanowiąca załącznik do Regulaminu Kart Kredytowych Citibank Banku Handlowego w Warszawie S.A. („Regulamin Kart”). Zmiana Tabeli Opłat i Prowizji wynika z upoważnienia zapisanego w §11 ust. 5 Regulaminu Kart Kredytowych ” . Bank w t oku postępowania zmienił sposób przekazywania informa cji o zmian ach warunków umownych . Od początku 2017 r. Bank przesyła do konsumentów informacje o podstawach prawnych i faktycznych dokonywanych zmian . Jako przykład można wskazać informacje wysyłane do k onsumentów przy zmianach obowiązujących od 1 marca 2017 r. w zakresie Umów Produktów Depozytowych i zmian w Regulaminie Rachunków Bankowych oraz w TOIP , które dotyczyły posiadaczy rachunków CitiKonto, Citi Priority, Citigold oraz Citigold Private Client. W piśmie przewodnim Spółka wskazała m.in. że „Ze szczegółami wprowadzonych modyfikacji mogą się Państwo zapoznać 8 w załączonym Wykazie”. Przedmiotowy wykaz zmian dla wszystkich ww. rachunków bankowych liczy 31 stron. Jego obszerność wynika z faktu, że każda zmiana postanowienia jest rozpisana w tabeli i podane są następujące informacje:  treść postanowienia przed zmianą (i ew. stara wysokość opłaty – jeżeli zmiany dotyczyła tego aspektu umowy)  treść postanowienia po zamieni (i ew. nowa wysokość opłaty – jeżeli zmiana dotyczyła tego aspektu umowy)  podstawa prawna i faktyczna (poprzez wskazanie dokładnego ppkt w regulaminie produktu oraz okoliczności faktycznej, które spowodowały ww. zmianę) Co istotne, podstawa prawna i faktyczna – zgodnie z wymogami rzetelnośc i kontraktowej – została przedstawiona osobno dla każdego zmienianego postanowienia umownego. Podobnie prezentuje się informacja przesyłana do konsumentów w związku ze zmianą od 1 sierpnia Umów o kartę kredytową i zmian w Regulaminie Kart Kredytowych i TO IP . W tym wypadku wykaz zmian w zapisach Regulaminu Kart Kredytowych został zamieszczony na 6 stronach wg. następującego podziału (tabel) :  Zapis przed zmianą  Zapis po zmianie  Przesłanka do zmiany  Podstawa faktyczna i prawna W toku postępowania ustalono r ównież, że Spółka nie dokonywała – w okresie objętym postepowaniem – zmian dokumentów dotyczących kredytów lub pożyczek hipotecznych, a tym samym Bank nie kierował do swo ich klientów informacji o zmianie tych umów. Mając na względzie powyższe ustalenia fa ktyczne, Prezes UOKIK zważył co następuje: Przepis art. 24 ust. 1 u.o.k.i.k. stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ” , natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „ Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy k onsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe ”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: działania przedsiębiorcy, bezprawność tych działań, naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W odniesieniu do przesłanki bezprawności, w przypadku wydania decyzji zo bowiązującej , przy jej wykazywaniu należy uwzględnić art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k.. Zgodnie z tym przepisem „ Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy , informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub będących podstawą wszczęcia postępowania – że został naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24 , a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do po djęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. W przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał naruszani a zakazu, 9 o którym mowa w art. 24, i zobowiąże się do usunięcia skutków tego naruszenia, zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio.”. W związku z powyższym dla zastosowania art. 28 u.o.k.i.k. w zakresie praktyk i określon ej w sentencji niniejszej decyzji zac hodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Bank art. 24 u.o.k.i.k. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k., il e kroć w ustawie tej jest mowa o przedsiębiorcy, pojmu je się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumi e niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności g o spodarczej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jes t osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Działalność Spółki polegaj ąca na zawieraniu umów o usługę płatniczą oraz inn ych um ów bankow ych spełnia kryteria działalności gospodarczej, o jakich mowa w ww. przepisach. Jest to bowiem działalność wykonywana w sposób stały, powtarzalny oraz zarobkowy. Mając powyższe na uwadze uzn ać należy, iż Bank - prowadząc działalność gospodarczą jako osoba prawna - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym je go działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interes y konsumentów. Uprawdopodobnienie bezprawności w za kresie praktyk opisanych w pkt I. W świetle przepisu art. 24 ust. 2 pkt 3 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi ob yczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. W ocenie Prezesa UOKiK, w analizowanym przypadku bezprawność działań podejmowanych przez Bank może polegać na naruszeniu zakazu określonego w art. 3 ustawy z dni a 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3) – dalej: u.p.n.p.r. - tj. zakazu stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych . Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. stosowana przez przedsiębiorcę wobec kon sumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Sto sownie do art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. do uznania stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki za nieuczciwą koniecznym jest wykazanie, że:  stoi ona w sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz  w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe pr zeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przez praktykę rynkową rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.n.p.r. - działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację han dlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 u.p.n.p.r. ma szeroki 10 zakres i obejmuje także usługę. Zatem, sposób w jaki Bank wykonuje umowy ban kowe, w tym w jaki sposób informuje o zmianie ww. umów , spełnia powyższe kryteria i może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Model przeciętnego konsumenta Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej. Przepis art. 2 pkt 8 u.p.n.p.r. za przeciętnego uznaje konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Wymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę ko nsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. W przedmiotowej sprawie konstruowany model przecię tnego konsumenta dotyczy konsumenta zawierającego z Bankiem różnego rodzaju umowy, przede wszystkim umowy konta – które posiada zdecydowana większość obywateli 1 , a także umowy o kartę kredytową . Adresatem działań Spółki są konsumenci, którzy mogli skorzys tać z ofe rty Banku i zawrzeć z nim umowy wymienione w sentencji niniejszej decyzji. Przyjąć należy, że oferta handlowa Banku Handlowego kierowana była do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, którzy zawierali umowę w celu bezpośrednio niezwią zanym z działalnością gospodarczą. Charakter oferowanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Spółka kierowała swoje praktyki do szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy. Przyjęty zatem w niniejszej sprawie model przeciętnego konsumenta nie odwołuje się do szczególnej grupy konsumentów. Przez przeciętnego konsumenta należy zatem rozumieć konsumenta dostatecznie dobrze (przeciętnie) rozważnego i zorientowanego, mającego prawo do uzyskiwa nia od przedsiębiorcy rzetelnych informacji przekazywanych w sposób niewprowadzający w błąd. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „przeciętność”), polegający n a tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. Taki konsument nie ma wykształcenia prawniczego oraz wieloletnieg o doświadczenia w pracy w instytucji finansowej. N ie jest więc w stanie zweryfikować poprawności działania przedsiębiorcy w związku ze zmianami warunków umowy , w szczególności, że przedsiębiorca nie ułatwia mu tego zadania (poprzez brak wskazania podstaw p rawnych i faktycznych dokonywanych zmian). In formacje o zmianach warunków umowy lub przyczynach zmian polityki podmiotów działających na rynku usług finansowych może czerpać z mediów, Internetu , czy od znajomych, ale przede wszystkim od samego Banku. W nin iejszej sprawie przeciętny konsument, zawierający z Bankiem umowę, ma prawo oczekiwać , że będzie ona wykonywana w taki sposób w jaki uzgodnił to w treści zawartej ze Spółką umowy. Dodatkowo , przeciętny konsument ma prawo przypuszczać , że Bank udostępniając mu informację o zmianach w warunkach wykonywanej umowy będzie działał zgodnie z przepisami prawa i dobrymi obyczajami, a tego typu decyzje będą miały oparcie w klauzuli modyfikacyjnej wskazanej w umowie (o ile konkretna zmiana może b yć określona w takiej klauzuli) lub w ściśle określonym przepisie prawa (np. w nowelizacji ustawy). 1 Szacuje się, że z kont osobistych korzysta ok 78% Polaków w wieku powyżej 15 lat – źródło: A. Demirguc - Kunt, L. Klapper, D. Singer, P. Van Oudheusden, The Global Findex Database 2014, World Bank Group, Policy Research Working Paper 7255, Kwiecień 2015. 11 W przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że konsument zna treść umowy łączącej go z Bankiem oraz potrafi zlokalizować zawarte w niej klauzule modyfikacyjne. Przeciętny konsument nie jest w stanie jednak „odgadnąć” jakie rzeczywiste przyczyny leżały u podstaw dokonywanych przez Bank zmian warunków umowy , gdyż to przede wszystkim wola zmian warunków kontraktu po stronie Spółki determinuje każdorazowo modyfikację umowy (np. z uwagi na okoliczności makro czy mikroekonomiczne, kondycję Spółki, czy zmianę sposobu jej zarządzania) , a dopiero w dalszej kolejności następuje wybór przesłanki wskazanej w treś ci klauzuli modyfikacyjnej, która taką zmian ę powinna umożliwić. Należy wiec uznać, że nawet przy znajomości klauzul modyfikacyjnych znajdujących się w umowie, konsument nie jest wstanie zweryfikować decyzji biznesowych przedsiębiorcy, w tym określić, czy dokonana zmiana warunków umowy miała oparcie w rzeczywistych okolicznościach faktycz nych opisanych w umowie. Poza tym, przy kilku przesłankach wskazanych w tejże klauzuli , nie byłby on w stanie wskazać, który czynnik miał w tym zakresie decydujący wpływ na taką, a nie inną zmianę warunków umowy. Ponadto , przeciętny konsument zakłada, że przekazywane przez przedsiębiorcę informacje są prawdziwe, w tym zakresie, że podejmowane przez niego działania powinny być zgodne zarówno z warunkami umowy, jak również z powszechnie obowiązującymi przepisami oraz z dobrymi obyczajami . Ma prawo przypuszcz ać, że wprowadzone zmiany są dozwolone, gdyż, co do zasady, jest przekonany, że Bank działający na tak dużą skalę, nie wprowadzałaby zmian, do których nie jest uprawniony. Duża rolę ogrywa również tutaj przyzwyczajenie konsumenta do takich działań ze stron y instytucji bankowych, które to z mniejszą lub większą częstotliwością dokonują zmian w swoich umowach (w tym w regulaminach czy tabeli opłat i prowizji) . Duża ilość wprowadzonych modyfikacji i wysoka ich częstotliwość usypia czujność przeciętnego konsum enta, gdyż nie ma on zazwyczaj czasu, ani dostatecznej wiedzy aby za każdym razem móc weryfikować w sposób dogłębny każdą zmianę umowy, tym bardziej, że przedsiębiorca nie udziela podstawowych informacji, od których każda taka analiza powinna zostać rozpoc zęta (czyli brak jest wskazania podstawy prawnej i faktycznej dokonywanych zmian). Nawet więc , gdyby przeciętny konsument chciał dokonać weryfikacji zasadności i legalności wprowadzenia tych zmian, to musiałby wpierw złożyć reklamację, co byłoby działaniem żmudnym , z oddaloną pespektywą uzyskania zadowalających informacji (mając na względzie terminy na jej rozpatrzenie przez przedsiębiorcę), a ponadto stanowiłoby to dla niego dodatkowe obciążenie (przede wszystkim czasowe). Nie ma również pewności czy infor macja przekazana w odpowiedzi przez Bank byłaby wystarczająca dla odbiorcy, aby poznać faktyczne motywy i podstawie prawnej jakie kierowały przedsiębiorcę do zmiany warunków umowy. Dobre obyczaje W celu stwierdzenia, że wskazane w pkt I . sentencji niniejsz ej decyzji działani e Spółki mogło stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, konieczne jest wykazanie, że niniejsza praktyka rynkowa sprzeczna jest z dobrymi obyczajami (art. 4 u.p.n.p.r.). P ojęcie dobrych obyczajów jest klauzulą generalną, niezawierającą swej definicji normatywnej. Jak wskazuje doktryna i orzecznictwo, klauzule generalne to przepisy prawne, w których nie są dokładnie sprecyzowane wszystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zo staje przerzucona na organ stosujący prawo 2 . Istotą i funkcją klauzul generalnych w prawie cywilnym jest możliwość uwzględnienia w ocenie różnego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – być według j akiegoś schematu , mającego walor bezwzględny , oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy 3 . Pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefiniowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, 2 A. Wolter, „Prawo cywilne. Zarys części ogólnej” , wyd. VIII, Warszawa 1986, str. 83. 3 Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1979 r., sygn. akt III CRN 59/79 , niepubl. 12 jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań do ktryny 4 . Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno - moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. Przy takim założeniu , sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji i wywołania błędnego przekonan ia konsumenta. Chodzi więc o działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające „in minus” od standardów postępowania. W relacjach przedsiębiorców z konsumentami istotą zachowań zgodnych z dobrymi obyczajami „ jest szeroko rozumiany sza cunek dla człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi o byczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzystania jego niewiedzy i naiwności” 5 . Polska klauzula dobrych obyczajów powinna być również interpretowana przez pr yzmat jej pierwowzoru zawartego w Dyrektywie 2005/29/WE 6 , w której odpowiednikiem klauzuli dobrych obyczajów jest zasada staranności zawodowej, która oznacza standard dotyczący szczególnej wiedzy i staranności, których można w racjonalny sposób oczekiwać o d przedsiębiorcy w jego relacjach z konsumentami, zgodnie z uczciwymi praktykami rynkowymi i/lub ogólną zasadą dobrej wiary w zakresie jego działalności (por. art. 2 lit. h). Oznacza to, że przedsiębiorca – jako jedyny posiadacz wiedzy na temat tego, dlacz ego określone zmiany zostały wprowadzone - powinien poinformować konsumentów (klientów) o swoich działaniach względem nich z należytą starannością. Poprzez tę staranność rozumie się takie przekazanie informacji, które pozwoli konsumentowi ocenić, czy wprow adzone zmiany oparte są o określone podstawy prawne i okoliczności faktyczne. Brak tych informacji nie pozwala konsumentowi ocenić ich zasadności i legalności. Konsument, który związany jest umową z Bankiem nie jest bowiem jedynie wykonawcą jego woli i nie musi bezkrytycznie akceptować wprowadzanych jednostronnie zmian do obowiązujących kontraktów. Konsument powinien mieć szansę ocenić zasadność i legalność wprowadzenia tych modyfikacji , gdyż może nie być w ogóle zobowiązany do ich akceptacji lub skorzysta ć ze zgłoszenia sprzeciwu/wypowiedzenia umowy. Poprzez wskazaną powyżej staranność zawodową rozumie się również takie działanie, w którym to przedsiębiorca będzie starał się tak wykonywać umowę, aby nie wprowadzać do niej nowych treści , na które nie zezwal ają mu zarówno bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, jak również umowne klauzule modyfikacyjne. Klienci przedsiębiorcy mają więc prawo oczekiwać - na zasadach dobrej wiary i w zaufaniu, że Bank jest instytucją zaufania społecznego – że nie będzie on do konywał zmian warunków umowy , do których dokonywania nie jest uprawniony. Literatura dopuszcza także dokonywanie stosownych ocen w zakresie dobrych obyczajów na podstawie norm środowiskowych, a więc o węższym zasięgu oddziaływania. Konsekwentnie , za naru szające dobre obyczaje przyjmuje się przekroczenie postanowień 4 Np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 listopada 1991 r., sygn. akt I ACr 411/91, „Wokanda” 1992/4; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II CKN 1097/00, Lex nr 78878; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2 003 r., sygn. akt I CKN 473/01, Lex nr 80257; J. Szwaja [w:] „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz” , Warszawa 2000, str. 122 - 133; R. Stefanicki, „Dobre obyczaje w prawie polskim” , „Przegląd Prawa Handlowego” , 2002/5. 5 Wyrok SOKiK z dni a 23 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 118/04). 6 Dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniaj ąca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) 13 zawartych w kodeksach etycznych opracowywanych dla poszczególnych grup zawodowych. 7 Jak wskazuje motyw 20 Dyrektywy 2005/29/WE „ Należy nadać odpowiednie znaczenie kodeksom postępowania, które u możliwiają przedsiębiorcom skuteczne stosowanie zasad niniejszej dyrektywy w poszczególnych dziedzinach gospodarki. W sektorach, w których istnieją szczególne obligatoryjne wymogi regulujące postępowanie przedsiębiorców, powinny one również stanowić podsta wę oceny staranności zawodowej w określonym sektorze ”. Zgodnie z „Kodeksem Etyki Bankowej (Zasady Dobrej Praktyki Bankowej)” 8 „ banki, jako instytucje zaufania publicznego, w swojej działalności kierują się przepisami prawa, rekomendacjami Komisji Nadzoru Finansowego, uchwałami samorządu bankowego, normami przewidzianymi w Kodeksie oraz dobrymi zwyczajami kupieckimi. Banki i ich pracownicy oraz osoby, za których pośrednictwem banki wykonują czynności bankowe, uwzględniają zasady: profesjonalizmu, rzetelnoś ci, rzeczowości, staranności i najlepszej wiedzy”. Kodeks ten przewiduje, że „Bank w stosunkach z Klientami i przy wykonywaniu czynności na rzecz Klientów, powinien działać zgodnie z zawartymi umowami, w granicach dobrze pojętego interesu własnego i z uwzg lędnieniem interesów Klientów. Bank nie może wykorzystywać swego profesjonalizmu w sposób naruszający interesy Klientów” (pkt 1.3). Do poszanowania prawa klienta do informacji odwołuje się również „Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego” 9 rekomendowany p rzez Komisję Nadzoru Finansowego, którego treść norm uwzględniana jest również przez „Kodeks Etyki Bankowej” (pkt 6 „Postanowień ogólnych Kodeksu Etyki Bankowej” ). Jedną z zasad wyrażonych w Kanonie jest ta, zgodnie z którą „podmiot finansowy zapewnia klie ntowi jasną i rzetelną informację o oferowanych produktach i usługach oraz o związanych z nimi kosztach, ryzyku i możliwych do osiągnięcia korzyściach, ułatwiając klientowi dokonanie wyboru” (zasada nr 9). W ocenie Prezesa UOKiK , Bank Handlowy mógł dopuś cić się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej poprzez niezamieszczanie - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załąc znikiem jest dokument dotyczący k arty kred ytowej , k onta lub linii kredytow ej dla Klientów indywidualnych - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonani e tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z podstawy prawnej określonej w klauzuli modyfikacyjnej, a przez to uniemożliwiając zweryfikowani e przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Handlowy w trakcie trwania stosunku obligacyjnego . Sprzeczność działania przedsiębiorcy z dobrymi obyczajami W niniejszym zarzucie dobre obyczaje należy utożsamiać z przekazywaniem konsumentom pełnej informacji (zarówno w zakresie co do faktów, jak i co do podstaw prawnych) o podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzjach dotyczących jednostronnych zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, które umożliwiają słabszej stronie umowy kontrolę zasadności i legalności decyzji podejmowa nych przez przedsiębiorcę. Konsument powinien mieć możliwość zweryfikowania decyzji biznesowych przedsiębiorcy, co do zgodności jego działań z zaakceptowanym przez obie strony kontraktem. Aby taka możliwość istniała Spółka powinna przedstawić wszystkie ni ezbędne przesłanki, które legły u podstaw modyfikacji warunków umownych w trakcie wykonywania istniejącego już zobowiązania, w tym ich podstawę prawną oraz okoliczności faktyczne, które miały wpływ na dokonaną zmianę. 7 M. Kępiński, „Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”, RPEiS 1994, nr 2, s. 7. 8 Przyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu Związku Banków Polskich 18.04.2013 r. 9 Uchwała Nr 99/08 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie rekomendacji stosowani a Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. 14 W latach 201 5 - 201 6 Bank Handlowy dokonywał szeregu zmian w swoich produktach, które to modyfikacje miały zastosowanie nie tylko do nowych klientów, ale również wpływały na prawa i obowiązki konsumentów w ramach wykonywanych kontraktów. W pismach kierowanych do konsumentów lub w wiadomościach przesyłanych mailem przez Spółkę zostały został podany niekiedy ogólny przepis z wzorca umowy obowiązującego w danym stosunku umownym, ale bez szczegółowego rozwinięcia, który pozwala ustalić prawdziwe przesłanki wprowadzanych modyfikac ji. Przedsiębiorca podaje również krótki opis tych przesłanek, ale nie mają one oparcia w regulacjach umownych. Tym samym Spółka nie przekazywała konsumentom informacji o dokładnej podstawie prawnej wprowadzonych modyfikacji, która została określona w regu laminie lub taryfie regulującej określony stosunek obligacyjny, a także nie były wskazywane okoliczności faktyczne, które warunkowały możliwość podjęcia decyzji o wprowadzeniu tych zmian. Dla przykładu – przy zmianie w Tabeli Opłat i Prowizji dla Klientów indywidualnych posiadających Konto Osobiste lub Rachunki Oszczędnościowe w Banku, która weszła w życie w dniu 1 marca 2016 r. Spółka przesyłała konsumentom następującą informację: „ Od dnia 01.03.2016 r. ulega zmienia Tabela Opłat i Prowizji dla Klientów I ndywidualnych posiadających Konto Osobiste lub Rachunki Oszczędnościowe w Banku. Zmiany wprowadzone są zgodnie z par. 28 pkt 8 Regulaminu Rachunków bankowych. Wynikają z dostosowania wysokości opłat do obecnych warunków rynkowych i związanych z nimi kosztó w usług świadczonych przez Bank. ” Należy jednak zauważyć, że § 28 ust. 8 Regulamin Rachunków Bankowych brzmi następująco: „ Bank jest uprawniony do zmiany TOiP w zakresie podwyższenia wysokości Opłat albo wprowadzenia nowych Opłat w przypadku: a) wprowadze nia nowych usług, o ile zapewni to należyte wykonywanie Umowy, nie będzie naruszało interesu Klienta oraz nie będzie prowadziło do zwiększenia obciążeń finansowych Klienta z tytułu Umowy w przypadku nieskorzystania z nowej usługi; b) zmiany zakresu lub for my usług dotychczas świadczonych na podstawie Umowy, o ile zapewni to należyte wykonywanie Umowy oraz nie będzie naruszało interesu Klienta; c) zwiększenia faktycznych kosztów ponoszonych przez Bank, tj.: • kosztów związanych z wydaniem nowych lub zmianą i stniejących rekomendacji, zaleceń albo decyzji przez organy nadzorujące działalność Banku, mające wpływ na podwyższenie kosztów ponoszonych przez Bank w związku ze świadczeniem usług na podstawie Umowy; • kosztów związanych z wydaniem nowych lub zmianą pow szechnie obowiązujących przepisów prawa lub wytycznych organów nadzoru odnoszących się do wykonywania Umowy mających wpływ na podwyższenie kosztów ponoszonych przez Bank w związku ze świadczeniem usług na podstawie Umowy; • kosztów faktycznych ponoszonych przez Bank w związku ze świadczeniem usługi na podstawie Umowy lub wzrostu pracochłonności takiej usługi, za którą Opłata jest pobierana; przy czym zmiana którejkolwiek pozycji z TOiP w takim przypadku nie może być wyższa niż o 200% w stosunku do dotychcz asowej wysokości lub stanowić nie więcej niż 200% wzrostu kosztu; d) wystąpienia inflacji (wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych) na poziomie minimum 0,25% liczonej rok do roku, publikowanej za poprzedni miesiąc kalendarzowy 15 przez Główny Urząd Statyst yczny przy czym zmiana którejkolwiek pozycji z TOiP w takim przypadku nie może być wyższa niż o 200% w stosunku do dotychczasowej wysokości. Bank jest uprawniony do zniesienia lub obniżenia Opłat określonych w TOiP. Zmiana TOiP dokonywana jest nie częście j niż raz na kwartał, przy czym w przypadku zmian wynikających z pkt a), b), c), d) powyżej powiadomienie o zmianie nie może nastąpić później niż 6 miesięcy od wystąpienia zdarzenia. ” Powyższe oznacza, że Spółka podała tylko ogólną podstawę prawną, bez wsk azania, który z punktów (od a) do d) ) ustępu 8 ma zastosowanie do wprowadzanych zmian. Taka szczątkowa informacja nic jednak konsumentom nie mówi, gdyż nie mogą oni na jej podstawie zweryfikować wystąpienia konkretnej przesłanki, która była podstawą dokona nia modyfikacji. Należy ponadto wskazać, że również określenie użyte przez Bank Handlowy „ dostosowania wysokości opłat do obecnych warunków rynkowych i związanych z nimi kosztów usług świadczonych przez Bank” nie wyjaśnia konsumentom, jakie to koszty usług świadczone przez Bank uległy zmianie oraz czym jest związane „ dostosowanie ” wysokości opłat. Na marginesie należy zauważyć, że wskazane powyżej klauzula modyfikacyjna nie upoważnia Banku do zmiany TOiP z uwagi na bliżej niesprecyzowane „ dostosowanie wysok ości opłat do warunków rynkowych ”, dlatego też nie może to stanowić usprawiedliwienia dla działań podejmowanych przez Spółkę. Podobny schemat działania występuje również przy zmianie regulacji dotyczących kart kredytowych. Przy zmianach, które weszły w ży cie w czerwcu 2015 roku Bank przesyłał następującą informację: Informujemy, że od dnia 1 czerwca 2015 r. będzie obowiązywała nowa Tabela Opłat i Prowizji, a także nowy Regulamin Kart Kredytowych Citibank. Zmiana Regulaminu Kart Kredytowych Citibank oraz T abeli Opłat i Prowizji wynika z upoważnienia zapisanego w §11 ust. 5 i art. 25 ust. 1 Regulaminu Kart Kredytowych Citibank. Bank zwraca szczególną uwagę na wprowadzane zmiany. Prosimy o zapoznanie się ze zmianami. W ocenie Prezesa UOKiK , podstawą do dokon ania zmian w trwających kontraktach mogą być – oprócz wyraźnego przepisu prawa, który nakazuje dostosować umowy do zmienionego stanu prawnego – jedynie określone w klauzulach modyfikacyjnych czynniki (przesłanki), które stanowią tzw. podstawę materialnopra wną dokonania modyfikacji warunków umowy. Wyjątkiem jest jednak sytuacja, w której to ww. czynniki (przesłanki) określone w klauzuli modyfikacyjnej mają charakter niedozwolony (abuzywny) z uwagi m.in. na nieprecyzyjną treść lub też dobór czynników, które z mocy prawa nie mogą stanowić podstawy do zmiany warunków umowy w trakcie jej wykonywania, gdyż – zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. – nie wiążą konsumenta. Powyższe rozważania pozostają jednak poza przedmiotem niniejszego zarzutu, którego celem jest wykazanie b raków informacyjnych względem konsumentów niezależnie od treści (czyli zrozumiałości, precyzyjności, czy jednoznaczności) klauzul modyfikacyjnych. Na marginesie należy również dodać, że powyższe rozważania odnoszą się jedynie do takich stosunków umownych i ich elementów, które mogą być jednostronnie zmieniane przez przedsiębiorcę ( a contrario – nawet prawidłowa klauzula modyfikacyjna nie powinna uprawniać Banku do zmiany warunków umów zawartych na czas oznaczony w zakresie jej elementów istotnych). Aby mo żna było dokonać zmiany warunków umowy w oparciu o zasady określone w klauzuli modyfikacyjnej muszą rzeczywiście wystąpić okoliczności faktyczne określone w tejże klauzuli modyfikacyjnej (np. wzrost o określony procent pr zeciętnego miesięcznego wynagrodzenia). Dopiero spełnienie tych wymagań uprawnia Bank do poinformowania konsumenta o planowanej zmianie warunków umowy i wprowadzeniu do umów przedmiotowej zmiany . 16 Z punktu widzenia konsumenta , istotne jest m.in. to , aby z ostał on poinformowany o propozycji przedsiębiorcy w sposób rzetelny, tzn. aby miał możliwość zweryfikowania zgodności przeprowadzanej zmiany z pierwotnymi warunkami umowy, które kształtują jego stosunek obligacyjny nawiązany z Bankiem. Dla kon sumentów są to informacje istotne, gdyż pozwalają im nadzorować działania przedsiębiorcy, w tym czy proponowana przez przedsiębiorcę zmiana umowy jest uzasadniona i czy dokonana jest zgodnie z zawartą umową. Na podstawie informacji przekazanych przez Spółk ę, klienci Banku powinni mieć możliwość oszacowania zakresu wprowadzonych zmian, ich podstawy prawnej (w zakresie warunków wskazanych w klauzuli modyfikacyjnej), a także weryfikacji okoliczności faktycznych mających wpływ na dokonane zmiany. Wszystkie prze dmiotowe okoliczności powinny stanowić punkt odniesienia dla konsumentów do stwierdzenia, czy proponowana zmiana warunków umowy nie jest przejawem dyskrecjonalnej decyzji Spółki i czy została dokonana zgodnie z warunkami umowy. Informacja przesłana przez Bank powinna pozwolić klientom ocenić, czy zastosowana przez Spółkę zmiana wysokości opłaty czy wprowadzenie nowych warunków umownych odpowiada zmienionym od chwili zawarcia umowy warunkom ekonomicznym lub innym okolicznościom wskazanym w klauzuli modyfika cyjnej 10 . Tym samym należy zgodzić się z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, że o ile kontrahent banku, jakkolwiek musi się liczyć ze zmianami umowy w trakcie jej trwania, w szczególności w zakresie możliwości modyfikacji oprocentowania czy wysokości opła t, to jednak nie może być pozbawiony możliwości kontrolowania zasadności tych zmian 11 . Bank w części korespondencji poprzestał jedynie na wskazaniu ogólnej podstawy prawnej bez odniesienia do poszczególnych ustępów i punktów, jak również w ogóle nie podał żadnej podstawy prawnej przez co konsument nie miał możliwości realnego poznania podstaw prawnych przedstawionej przez Bank propozycji zmiany warunków umowy (w tym wysokości opłat i prowizji). Z tak lakonicznych informacji klient nie może poznać rzeczywist ych powodów, które legły u podstaw wprowadzenia zmian do wykonywanej umowy. Konsument nie wie tym samym, czy modyfikacja warunków była wynikiem np. zmiany poziomu inflacji, a jeżeli tak - to w jakim okresie doszło do zmiany poziomu inflacji i o ile jej pozi om się zmienił. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku braku zamieszczania w korespondencji informującej o zmianach warunków umowy informacji o okolicznościach faktycznych, które legły u podstaw dokonania przedmiotowych zmian, i które to zmiany warunkowane są przesłanką określoną w klauzuli modyfikacyjnej lub też wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (np. nowelizacja przepisów nakazuje dostosowanie wykonywanych umów do nowych regulacji). Konsumenci muszą mieć możliwość przeprowadzenia weryf ikacji zasadności zmian, co oznacza że muszą wiedzieć, na podstawie której przesłanki doszło do zmiany umowy w trakcie jej trwania, a także czy określone w umowie czynniki rzeczywiście zaistniały . Oznacza to, że jeżeli np. zmiana opłaty w TOiP nastąpiła na podstawie zmiany cen według wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych podawanych przez GUS, to konsument powinien zostać poinformowany, że zmiana nastąpiła właśnie z uwagi na wzrost tego czynnika. Jednocześnie konsument powinien mó c zweryfikować w jakim okresie nastąpiła zmiana ww. czynników, tzn. czy rzeczywisty wzrost wskaźnika o co najmniej 0,3 punktu procentowego miał miejsce w lutym, czerwcu czy też w październiku określonego roku i czy w ogóle miało to miejsce oraz jaki to mia ło wpływ na opłaty ponoszone przez niego w ramach wykonywanej umowy. Przedsiębiorca zobowiązany jest opisać sytuację, która wystąpiła w rzeczywistości, a która jest jednocześnie podstawą do zmiany warunków umowy wskazanych w odpowiedniej klauzuli modyfikac yjnej. Reasumując, w ocenie Prezesa UOKiK, 10 Tak m.in. w uchwale Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 6 marca 1992 r., sygn.. III CZP 141/91. 11 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn.. II CKN 993/99; Wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. VI ACa 1460/11. 17 w wiadomościach kierowanych do konsumentów powinno zostać wskazane postanowienie umowne dopuszczające możliwość dokonania proponowanych zmian warunków umowy, a także zamieszczona powinna być informacja o zaistnien iu okoliczności faktycznych, które miały wpływ na podjęcie przez przedsiębiorcę analizowanej decyzji. Zdaniem organu ochrony konsumentów, omawiane w niniejszym zarzucie informacje mają charakter istotny, z punktu widzenia możliwości zweryfikowania przez konsumentów zasadności wprowadzonych zmian, które mogą mieć znaczący wpływ na dalsze wykonywanie umowy przez obie strony. W wyniku powyższych praktyk przeciętny konsument może wyrobić sobie mylne wyobrażenie o podstawach prawnych i zasadności wprowadzonych zmian, które nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy 12 . W opisywanej w niniejszym zarzucie praktyce, Bank z jednej strony wywiązuje się ze swojego ustawowego obowiązku poinformowania konsumentów o zamiarze wprowadzenia do trwającego sto sunku obligacyjnego nowych warunków umownych, ale z drugiej strony nie przedstawia w wiadomościach do nich kierowanych ani podstawy prawnej dokonania takich modyfikacji, ani realnych sytuacji, które wystąpiły i w oparciu o które podjęta została taka decyzj a. Jedną z cech umów bankowych zawieranych z konsumentami jest to, że ich warunki mogą w trakcie trwania ulegać zmianie (dotyczy to przede wszystkich umów zawartych na czas nieoznaczony). Niemniej jednak, aby taka zmiana była dopuszczalna nie mogą w tym za kresie istnieć żadne przeciwskazania określone w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, a także muszą wystąpić określone okoliczności faktyczne, które zostały wskazane w klauzuli modyfikacyjnej zamieszczonej w tychże umowach, które dopuszczają dokona nie zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligacyjnego. Zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu Nieprzekazanie przez Bank Handlowy przedmiotowych info rmacji - które mają charakter istotny z punktu widzenia odpowiednich umów bankowych (dot. m.in. rachunku osobistego, karty kredytowej, czy karty płatniczej) i warunkach na jakich są wykonywane - może istotnie zniekształcać zachowanie gospodarcze konsumenta , co do możliwości zweryfikowania okoliczności modyfikacji warunków umownych i stwierdzenia, czy były one dozwolone na mocy zawartego przez strony kontraktu. Tym samym , brak tych informacji, może przyczynić się do zniekształcenia decyzji dotyczących umowy, których odbiorcy nie podjęliby, gdyby takie informacje zostały umieszczone w korespondencji od Banku. Dla przykładu można wskazać, iż konsument – poprzez brak powyższych informacji - może błędnie uznać, że wprowadzona zmiana była dopuszczalna, pomimo , że decyzja Banku o zmianie umowy (w tym np. podniesieniu opłat) ma charakter arbitralny z uwagi na:  brak umocowania w warunkach umownych, lub  niewystąpienie okoliczności faktycznych, które na podstawie klauzuli modyfikacyjnej mogły stanowić podstawę do zmia ny wykonywanego kontraktu. Tym samym , konsumenci będą przekonani o zasadności stosowania zmienionych warunków umownych, pomimo bezprawności takiego działania po stronie przedsiębiorcy. W takiej sytuacji , konsumenci nie będą mieli świadomoś ci, że zaproponowana przez Spółkę modyfikacja warunków umowy nie obowiązuje, ponieważ nie miała ona umocowania w obowiązującej strony umowie lub określonych okolicznościach faktycznych. Poprzez brak 12 Robert Stefanicki, Interpretacja dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów na rynku wewnętrznym , Glosa 1/2010, str. 88. 18 wskazania istotnych informacji, o k tórych mowa powyżej, konsumenci mogą zaniechać wykonywania praw i obowiązków, które wynikają z pierwotnej wersji umowy/regulaminu czy TOiP, a przez to mogą doznać uszczerbku m.in. w zakresie interesu ekonomicznego, np. poprzez konieczność regulowania opłat w wyższej wysokości. W ocenie Prezesa UOKiK, Bank Handlowy poprzez niezamieszczanie istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian warunków umów bankowych , tj. niewskazanie podstawy praw nej umożliwiającej dokonanie tych zmian lub czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z wyżej wskazanej podstawy prawnej, które spowodowały tę zmianę, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczal ności – w tym legalności - zmiany warunków umowy przez Spółkę w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, mógł dopuścić się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. Godzeni e w zbiorowe interesy konsumentów Ustawa o o chronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyj ąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych klientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 13 . Stanowisko to potwierdzone zostało orzecznictwie Sądu Najwyższego, któr y w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzyw dzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 14 . W ocenie Prezesa UOKiK , zakwestionowane w przedmiotow ej decyzji zachowanie Spółki może godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej przez ww. przedsiębiorcę jest określony krąg podmiotów, wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium, jakim jest zawarta umowa banko wa (umowa o kredyt konsumencki , kartę kredytową, płatniczą czy umowę konta) . Jednocześnie podkreślić należy, że w tym kręgu mógł być każdy konsument, który zdecydowałby się zawrzeć umowę z przedsiębiorcą. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia godzeni a w zbiorowe interesy konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Jak podnosi się w doktrynie, w pojęciu praktyki naruszającej z biorowe interesy konsumentów mieści się także działanie przedsiębiorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidualizowanych) konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łączy jakaś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna gr upa konsumentów, nie będąca jedynie – z 13 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI AC a 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 14 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01. 19 punktu widzenia przedsiębiorcy stosującego daną praktykę – zbiorowością przypadkowych jednostek, lecz stanowiącą określoną i odrębną kategorię konsumentów, reprezentującą w znacznym stopniu wspólne interesy. Należy z atem przyjąć, że zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosić się do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować, gdyż brak indywidualizacji nie sprzeciwia się możliwości wyodrębnienia kategorii bądź zbioru konsumentów o pewny ch cechach. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbior owego interesu. Jak słusznie uznał Sąd Najwyższy w swoim rozstrzygnięciu „ przedmiotem ochrony nie jest indywidualny interes konsumenta, ani suma interesów indywidualnych konsumentów, lecz interes zbiorowy. Zbiorowy to «odnoszący się do pewnej grupy osób lu b zbioru rzeczy, właściwy jakiemuś zbiorowi, złożony z wielu jednostek, składający się na jakiś zbiór; gromadny, kolektywny, wspólny». Gramatyczna wykładnia pojęcia praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowa nie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór 15 ”. Ponadto Sąd ten wskazał, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazując ych na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument bę dący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Stanowisko to jest szeroko popierane w najnowszym orzecznictwie 16 . W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawdopodobieństwem naruszenia praw potencjalnie nieograniczone j liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach przedstawianych przez konsumentów, a wziął pod uwagę działanie Banku odnoszące się do naruszenia zbiorowych inter esów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów, biorąc za podstawę ustaleń i rozważań materiał dowodowy dostarczony przez Spółkę. Mając powyższe na względzie należy uznać, że również przesłanka dotycząca godzenia w zbiorowe interesy konsumentów została udowodniona w zakresie zarzutu z pkt I sentencji decyzji. Przyjęcie z obowiązani a przedsiębiorcy Zgodnie z art. 28 u.o.k.i.k . , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszający ch zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mow a w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Analiza przepisu art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia prz esłanek:  uprawdopodobnienie w trakcie postępowania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów; 15 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt III SK 27/07. 16 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2013 r., sygn.. VI ACa 67/13. 20  zobowiązanie się przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego s kutków;  uznanie przez Prezesa UOKiK za celowe nałożenie obowiązku wykonania przedłożonego przez przedsiębiorcę zobowiązania; Istota decyzji zobowiązującej polega na zawarciu quasi - porozumienia pomiędzy Prezesem UOKiK a przedsiębiorcą. 17 W doktrynie podkreś la się, że decyzja zobowiązująca stanowi jeden z najbardziej skutecznych mechanizmów będących w dyspozycji Prezesa UOKiK, których celem jest doprowadzenie działań przedsiębiorców do stanu zgodności z prawem ochrony konkurencji i konsumentów. 18 Przyczyną w ysokiej skuteczności procedury zobowiązującej jest przede wszystkim proporcjonalne rozłożenie obciążeń i korzyści po obu stronach tej relacji administracyjno - prawnej. Każda ze stron, tj. Prezes UOKiK i przedsiębiorca wnosi swoisty „wkład” w doprowadzenie do stanu zgodności z prawem, poświęcając z reguły pewne wartości, a w zamian zyskując inne, przy czym ostatecznie zyskuje konsument, którego interes podlega szczególnej ochronie. 19 Po przedstawieniu zarzutów w Postanowieniu Bank Handlowy na początku niniej szego postępowania złożył wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 u.o.k.i.k. w zakresie praktyk wskazan ych w sentencji niniejszej decyzji, celem ich wyeliminowania i usunięci a jej skutków . Przedmiotowe zobowiązanie było następnie kilkak rotnie modyfikowane, aby ostatecznie przybrać kształt wskazany w sentencji niniejszej decyzji. Bank przedstawił zobowiązanie oparte na systemie rekompensat dla klientów, którzy są stroną umowy ze Spółką i otrzymywali od przedsiębiorcy informacje o zmiana ch warunków umów bez właściwej podstawy prawnej i faktycznej. Pierwsza z rekompensat (pkt i zobowiązania) dotyczy klientów Banku, którzy objęci zostali zmianami TOIP dla Kart Kredytowych Citibank wprowadzonych z dniem 1 stycznia 2015 i 1 czerwca 2015 r. Konsumenci otrzymają do wyboru jedną z opcji zaproponowanych przez przedsiębiorcę. Będzie to: 1) możliwość bezpłatnego korzystania przez okres czterech miesięcy z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" (standardowa opłata za usługę wyno si 6 złotych miesięcznie) - opcja ta nie będzie proponowana konsumentom, którzy w dniu udostępnienia możliwości skorzystania z rekompensaty publicznej korzystają nieodpłatnie z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" na podstawie zawartej z Bankiem umowy . Spó łka szacuje, że do skorzystania z ww. oferty uprawnionych będzie osób . Przysporzenie - dla każdego k lienta, który skorzysta z of erty wyniesie złote . Koszt po stronie Banku wyniesie złote w przeliczeniu na k lienta . Maksymalne obciążenie finansowe dla Banku z tego tytułu będzie zależne od liczby k lientów zainteresowanych propozycją. Przy założeniu, że wszyscy uprawnieni k lienci skorzystają z tej formy rekompensaty, obciążenie finansowe dla Banku z tego tytułu wynies ie złotych . 2) możliwość rozłożenia jednej dowolnej transakcji zrealizowanej z wykorzystaniem karty kredytowej w kwocie od 500 do 3000 złotych na raty w ramach Planu spłat ratalnych „Komfort" na okres do 12 miesięcy z oprocentowaniem wynoszą cym 0 % (standardowe oproce ntowanie wynosi 10% w skali roku ) . F inalne obciążenie finansowe dla Banku z tytułu tej formy rekompensaty publicznej będzie zależne od liczby Klientów, którzy skorzystają z propozycji. Przy założeniu, że wszyscy uprawnieni Klienci skorzystają z tej formy rekompensaty, obciążenie finansowe dla Banku z tego tytułu wyniesie: 17 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 18 J. Sroczyński, Naruszenie zbiorowych intere sów konsumentów: decyzja zobowiązująca (uwagi praktyczne oraz de lege ferenda ), IKAR 1/2012, s.99; 19 J. Sroczyński, Naruszenie (…), op. cit., s. 99, 21 a) złotych - przy założeniu rozłożenia na raty transakcji w wysokości 500 złotych; wartość przysporzenia dla Klienta przy założeniu rozłożenia na r aty transakcji w takiej wysokości wyniesie złote; b) złotych - przy założeniu rozłożenia na raty transakcji w wysokości 1787 złotych; wartość przysporzenia dla Klienta przy założeniu rozłożenia na raty transakcji w takiej wysokości wynie sie złotych; c) złotych - przy założeniu rozłożenia na raty transakcji w wysokości 3.000 złotych; wartość przysporzenia dla Klienta przy założeniu rozłożenia na raty transakcji w takiej wysokości wyniesie złotych . Kolejna z rekompensat (pkt ii. zobowiązania) dotyczy klientów , którzy są stroną zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych, objętych zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 201 5 r. oraz 1 marca 2016 r. Spółka szacuje, że do skorzystania z ww. oferty uprawnionych będzie osób . Konsumenci otrzymają do wyboru jedną z opcji zaproponowanych przez przedsiębiorcę. Będzie to: 1) możliwość bezpłatnego korzystania przez okres cztere ch miesięcy z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" (standardowa opłata za usługę wynosi 6 zł. miesi ęcznie) - opcja ta nie będzie proponowana konsumentom, którzy w dniu udostępnienia możliwości skorzystania z rekompensaty publicznej ko rzystają nieodpłatnie z usługi powiadomień SMS „Citi Alerts" na podstawie zawartej z Bankiem umowy . P rzysporzenie dla każdego k lienta, który skorzysta z oferty wyniesie złote . Koszt po stronie Banku wynosi złote w przeliczeniu na k lienta . Finalne obciążenie finansowe dla Banku z tytułu rekompensaty publicznej będzie zależne od liczby k lientów zainteresowanych propozycją. Przy założeniu, że wszyscy uprawnieni Klienci skorzystają z tej formy rekompensaty, obciążenie finansowe dla Banku z teg o tytułu wyniesie złotych . 2) możliwość otwarcia lokaty oszczędnościowej na okres trzech miesięcy z oprocentowaniem w wysokości 1,2% w skali roku, z minimalną kwotą lokaty 500 złotych, maksymalną kwotą lokaty 30.000 złotych (standardowe oprocentowan ie wynosi 0,3% w skali roku) . F inalne obciążenie finansowe dla Banku z tytułu tej formy rekompensaty publicznej będzie zależne od liczby Klientów, którzy skorzystają z propozycji. Przy założeniu, że wszyscy uprawnieni klienci skorzystają z tej formy rekomp ensaty, obciążenie finansowe dla Banku z tego tytułu wyniesie: a) złotych - przy założeniu otwarcia lokaty oszczędnościowej na okres trzech miesięcy w wysokości 500 złotych; wartość przysporzenia dla Klienta przy założeniu otwarcia lokaty w tej kwocie wyniesie złotych (kwota brutto); b) złotych - przy założeniu otwarcia lokaty oszczędnościowej na okres trzech miesięcy w wysokości 30.000 złotych; przysporzenie dla Klienta przy założeniu otwarcia w tej kwocie wyniesie złotych (kwota brutto). Trzecia forma rekompensaty dotyczy klientów , którzy są stroną zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych w ramach której nie posiadają Konta Osobistego, a tylko Konto Oszczędnościowe i zostali obję ci zmianami Tabeli Op łat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. — w postaci zawieszenia przez Bank naliczani a opłaty za prowadzenie Konta Oszczędnośc iowego na okres dwóch miesięcy; z awieszenie nie będzie wyma gało osobnej dyspozycji Klienta . W ysokość opłaty za prowadzenie Konta Oszczędnościowego wynosi obecnie złotych . Spółka szacuje, że do skorzystania z ww. oferty uprawnionych będzie osób . Podsumowanie ekonomiczne zobowiązania przed stawia się następująco : 22 Szczegółowe zobowiązanie Ilość uprawnionych klientów* Maks. wartość rekompensaty ( per client ) Maks. koszt rekompensaty dla przedsiębiorcy Rekompensata I SMS „Citi Alerts” Raty 0% oprocentowania Rekompensata II SMS „ Citi Alerts” Lokata 1,2% Rekompensata III Brak opłat za konto oszczędnościowe * W przypadku klientów związanych z Bankiem Umową Produktów Depozytowych liczba konsumentów uprawnionych do skorzystania z rekompensaty została ustalona na po dstawie liczby klientów w dniu 1 marca 2016 r. z uwzględnieniem standardowego okresowego poziomu zmniejszenia ilości klientów. W przypadku klientów będących stroną zawartej z Bankiem Umowy o kartę kredytową liczba konsumentów została ustalona na podstawie klientów na 1 czerwca 2015 r., którzy na 31 lipca 2017 r. byli stroną zawartej z bankiem ww. Umowy. Z powyższego podsumowania wynika, że maksymalny koszt rekompensaty publicznej może wynieść nawet (maksymalna wartość) zł (przy założeniu wyboru pr zez wszystkich konsumentów opcji nr 2 w rekompensacie I oraz II) . W celu wykonania ww. zobowiązania Bank w terminie do 3 miesięcy od dnia doręczenia niniejszej decyzji prześle do uprawnionych klientów (czyli tych, którzy w chwili kierowania informacji o mo żliwości skorzystania z rekompensaty są stroną umów zawartych z Bankiem, które ulegały zmianie w 2015 i 2016 r.) - za pośrednictwem poczty elektronicznej - informację o możliwości skorzystania z rekompensat publicznych, o których mowa w pkt. i. oraz ii. zo bowiązania oraz konieczności zwrócenia się w tym celu do ww. Banku za pośrednictwem systemu bankowości internetowej Citibank Online, serwisu bankowości telefonicznej CitiPhone lub Oddziale Banku. Klienci Spółki będą mieli 2 miesiące (licząc od daty doręcze nia im ww. informacji) na wybór formy rekompensaty wskazanej w pkt i. oraz ii. zobowiązania. Rekompensata zobowiązania, o której mowa w pkt iii. zostanie przyznana przez przedsiębiorcę bez potrzeby składania dodatkowej dyspozycji ze strony konsumenta. W za kresie spełnienia przez S półkę obowiązków informacyjnych, Bank zobowiązała się do opublikowani a - w terminie do 14 dni od dnia uprawomocniania się decyzji - na stronie internetowej przedsiębiorcy (która na dzień wydania decyzji mieści się pod adresem www. c itibank .pl ) w sekcji Aktualności i utrzymywanie przez okres nie krótszy niż do upływu terminu, o którym mowa w pkt v. zobowiązania, komunikatu o następującej treści: „ Szanowni Klienci, Zgodnie ustaleniami wypracowanymi wspólnie z Prezesem Urzędu Ochrony K onkurencji i Konsumentów, które zostały potwierdzone decyzją Prezesa Urzędu [data i znak decyzji] przesyłamy informację o możliwości skorzystania z propozycji przygotowanej przez Bank w ramach rekompensaty publicznej. Klienci, którz y są stroną zawartej z Bankiem umowy o kartę k redytową (Umowa o kartę kredytową) i zostali objęci zmianami Tabeli Opłat i Prowizji dla Kart Kredytowych Citibank wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 czerwca 2015 r. mogą wybrać jedną z poniższych opcji: 23 Bezpłatną usługę powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" przez okres 4 miesięcy. (Standardowa opłata za usługę wynosi 6 złotych miesięcznie) — w przypadku Klientów korzystających odpłatnie z usługi. Otwarcie terminowej lokaty oszczędnośc iowej na okres trzech miesięcy z oprocentowaniem w wysokości 1,20% w skali roku stanowiącym 4 - krotność standardowego oprocentowania oferowanego przez Bank (0,30% w skali roku). Minimalna kwota lokaty to 500 złotych, maksymalna kwota lokaty to 30000 złotych . Klienci, którzy są stroną zawartej z Bankiem umowy dotyczącej prowadzenia rachunków bankowych (Umowa Produktów Depozytowych) i zostali objęci zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 marca 2016 r., mogą wybrać jedną z poniższych opcji: Bezpłatną usługę powiadomień SMS „Citi Alerts" w pakiecie „Standard" przez okres 4 miesięcy. (Standardowa opłata za usługę wynosi 6 złotych miesięcznie) — w przypadku Klientów k orzystających odpłatnie z usługi. Rozłożenie na raty w ramach Planu spłat ratalnych „Komfort" jednej dowolnej transakcji zrealizowanej kartą kredytową (w kwocie od 500 do 3000 zł) na okres do 12 miesięcy z oprocentowaniem wynoszącym 0%. (Standardowe oproce ntowanie wynosi 10% w skali roku). Jeżeli chcą Państwo skorzystać z powyższych propozycji, prosimy o przesłanie wiadomości za pośrednictwem systemu bankowości internetowej Citibank Online, kontakt z serwisem bankowości telefonicznej CitiPhone lub wizytę w Oddziale Banku nie później niż w ciągu dwóch miesięcy począwszy od dnia otrzymania od Banku wiadomości o możliwości skorzystania z rekompensaty. Klientom, którzy są stroną zawartej z Bankiem Umowy Produktów Depozytowych w ramach której nie posiadają Konta Osobistego, a tylko Konto Oszczędnościowe, objętych zmianami Tabeli Opłat i Prowizji: Konta oraz linia kredytowa dla Klientów Indywidualnych wprowadzonymi z dniem 1 stycznia 2015 r. oraz 1 marca 2016 r. Bank zawiesi naliczanie opłaty za pro wadzenie Konta Oszczędnościowego na okres dwóch miesięcy. Zawieszenie nie będzie wymagało osobnej dyspozycji Klienta (wysokość opłaty za prowadzenie Konta Oszczędnościowego wynosi obecnie 10 zł.). [PEŁNA TREŚĆ DECYZJI — LINK DO DECYZJI ] ” Biorąc pod uwagę, że bezprawność działa ń Banku Handlowego w zakresie praktyk i opisan ej w punkcie I sentencji decyzji została, jak wykazano wyżej, uprawdopodobniona, oraz że Spółka złożyła wniosek o przyjęcie złożonego w toku postępowania zobowiązania zmierzającego do zakońc zenia naruszeń zbiorowych interesów konsumentów i usunięcia ich skutków , możliwe stało się skorzystanie przez Prezesa UOKiK z przewidzianej w art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. możliwości nałożenia na Bank obowiązku wykonania tego zobowiązania. Na powyższ e wpływa również okoliczność, że po wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów - na początku 2017 r. - Spółka zaniechała stosowania kwestionowanej praktyki. Należy uznać, że nałożone na Bank zobowiązanie obejmuje działania zmier zające do zakończenia uprawdopodobnion ego w toku niniejszego postępowania narusz enia art. 24 u.o.k.i.k. i usunięcia jego skutkó w , przede wszystkim w aspekcie ekonomicznym . N a aprobatę zasługuję takie działanie Banku, w wyniku którego konsumentom przyznana zostanie rekompensata finansowa o realnej wartości ekonomicznej. Dodatkowo konsumenci będą posiadali wybór formy ww. rekompensaty w zależności od indywidualnych woli. Zdaniem Prezes U OKiK rozstrzygnięcie niniejszej sprawy w oparciu o art. 28 ust. 1 u.o.k.i .k. zapewni szybką i skuteczną eliminację praktyk i opisan ej w punkcie I sentencji niniejszej decyzji oraz przyczyni się do usunięcia powstałych skutków , co odbędzie się z korzyścią dla konsumentów. Z uwagi na powyższe, zasadnym jest skorzystanie z instrume ntu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. Mając powyższe na uwadze, należało o rzec jak w pkt I sentencji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.o.k.i.k. w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym ter minie informacji o stopniu realizacji 24 zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Bank Handlowy został zobowiązany do złożenia - w terminie do 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji - informacji z wykonania przyjętego zobowiązania, poprzez prz edłożenie informacji o stopniu realizacji zob owiązania nałożonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie, w postaci : 1) potwierdzenia realizacji wysyłki korespondencji do klientów w postaci raportu w wersji elektronicznej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę wysłanych e - maili oraz sposobu postępowania z nimi przez adresatów (np. czy e - mail został otwarty) w zależności od systemu elektronicznego posiadanego przez Bank ; 2) zrzutów ekranu z g łównej strony internetowej Bank Handlowy w Warszawie S.A. z siedzibą w Warszawie z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie informacji o niniejszej decyzji wraz z oświadczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieniu przedsię biorcy, w którym zostanie wskazany okres publikacji informacji z pkt vii. zobowiązania na stronie internetowej przedsiębiorcy ; 3 ) po 3 przykładowe wiadomości e - mail , o których mowa w pkt. i. zobowiązania wysyłan e do konsumentów dla każdej grupy klientów (o sobno z pkt. i. oraz ii.); 4 ) informacji na temat liczby klientów, którzy skorzystali z rekompensat, o których mowa w pkt i.1), i.2), ii.1) oraz ii.2) zobowiązania w stosunku do liczby konsumentów uprawnionych do skorzystania z nich (osobno dla każdej z re kompensat) ; 5) informacji na temat liczby przyznanych rekompensat, o których mowa w pkt. iii. zobowiązania; 6) informacji na temat wartości kwotowej wszystkich przyznanych rekompensat (osobno dla każdej z rekompensat). Organ ochrony konsumentów nie nałożył na przedsiębiorcę kary pieniężnej za praktykę wskazaną w sentencji decyzji, bowiem art. 28 ust. 4 u.o.k.i.k. stanowi, iż w przypadku wydania decyzji, o której mowa w ust. 1 nie stosuje się art. 26 i 27 oraz art. 106 ust. 1 pkt 4, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 7 tejże ustawy. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I I sentencji. III Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm. ) – dalej: k.p.a. - gdy postępowa nie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego ro zstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, s kutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty 20 . Bezprzedmiotowość postępowania wynikać może zarówno z przyczyn podmiotowych (np. śmierć strony, ustanie bytu prawnego osoby prawnej), jak i przedmiotowych (np. w przypad ku stwierdzenia, że organ, który prowadził postępowanie na żądanie strony nie był właściwy, a także, gdy strona wnosi o wydanie decyzji tożsamej w decyzją uprzednią). W tym zakresie brak jest więc podstaw prawnych do mer ytorycznego rozpoznania sprawy. 20 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01. 25 W ramach Postanowienia Prezes UOKiK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyła nych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załącznikiem jest dokument dotyczący:  Karty kredytowej  Konta lub linii kredytowej dla Klientów indywidualnych;  Kredytu lub pożyczki hipotecznej; - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie dokładnej umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które sp owodowały tę zmianę i wynikają z podstawy prawnej określonej w klauzuli modyfikacyjnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Handlowy w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 u.o.k.i.k. W niniejszym przypadku okolicznością powodującą konieczność umorzenia postępowania w zakresie części praktyki kw estionowanej w Postanowieniu jest fakt, iż Bank nie dokonywał – w okresie objętym postepowaniem – zmian dokumentów dotyczących kredytów lub pożyczek hipotecznych, a tym samym Spółka nie kierował a do swoich klientów informacji o zmianie tych umów. Powyższe okoliczności znalazły swoje potwierdzenie zarówno w wyjaśnieniach udzielonych przez Bank w toku postępowania, jak również w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Mając na względzie ww. okoliczności należało orzec, jak w sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Bydgoszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Piotr Adamczewski