RBG-7/2017

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ Sprawę prowadzi ł : Krzysztof Lehmann – Zastępca Dyrektora Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Bydgoszczy ul. Długa 47 85 - 034 Bydg oszcz tel. 5 2 345 - 56 - 44 faks 52 345 - 56 - 17 bydgoszcz@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Bydgoszcz, dnia 26 października 2017 r. Znak: RBG - 61 0 - 51 7 /1 6 /KL DECYZJA NR RBG - 7 / 2017 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2 29 ze zm. ) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działanie Bank u Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie polegające na informowaniu konsumentów, którzy są stroną umowy o usługę płatniczą oraz posiadają dostęp do systemu bankowości elektronicznej BOŚBank24, o proponowanych zmianach warunków umowy o usługę płatniczą w trakcie jej trwania wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach systemu bankowości elektronicznej, które nie stanowią trwałego nośnika informacji w rozumieniu art. 2 pkt 3 0 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1572 ze zm.), co stanowi naruszenie obowiązku , o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 3 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych i w ko nsekwencji narusza art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o och ronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 16 grudnia 2016 r. II. Na podstawie art. 2 8 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 20 07 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – po uprawdopodobnieniu stosowania przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie praktyk i naruszając ej zbiorowe interesy konsumentów, polegając ej na niezamies zczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załącznikiem jest Regulamin wydawania i użytkowania karty kredytowej dla klientów indywidualnych - istotnych info rmacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z w yżej wskazanej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, co może wyczerp ywać znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3 ze zm. ) i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dni a 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów 2 oraz po złożeniu przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do usunięcia jego skutków poprzez: i. skierowa nie – w terminie do 5 miesięcy od dnia uprawomocnienia się pkt II niniejszej decyzji – do wszystkich klientów, którzy w latach 2014 — 201 6 byli informowani o zmianach regulaminów stanowiących integralną część umów o usługę płatniczą wyłącznie poprzez bankow ość elektronicznej BOŚBank24 Twoje e - Konto, jak również do klientów, którym w informacji o zmianie regulaminów lub Taryfy opłat i prowizji nie wskazywano umownej podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie zmian oraz okoliczności faktycznych uzasadniających tę zmianę i z którymi Bank nadal jest związany umową, pisemnej korespondencji oraz w ramach bankowości elektronicznej BOŚBank 24 w treści której: a. poinformuje, że poniższe działania wynikają z decyzji Prezesa UOKiK, wskazując jej numer i datę wydania; b. zapros i klientów do placówek bankowych w celu zawarcia bezpłatnych aneksów , zakreślając im termin na stawienie się w placówce, zgodny z zobowiązaniem zawartym w pkt ii; c. poinformuje o skutkach niepodpisania, jak i podpisania aneksów; ii. zawarcie - w terminie do 4 mi esięcy od dnia wysłania pism, o których mowa w pkt i . zobowiązania - aneksów do umów z konsumentami , o których mowa w pkt i. , którzy zgłoszą się do placówki bankowej . A neksy będą zawierały postanowienia dotyczące: a. oświadczeni a Banku o bezskuteczności dokon anych zmian , o których mowa w pkt i . zobowiązania , w tym także zmiany Tabeli opłat i prowizji; b. ustalenia, że wysokość opłat i prowizji dla rachunków płatniczych oraz dla kart kredytowych od dnia podpisania aneksu określa aktualnie obowiązująca Taryfa opłat i prowizji (która zostanie dołączona do aneksu w formie załącznika) ; c. ustalenia, że od dnia zawarcia aneksu, do danej umowy ma zastosowanie aktualnie obowiązujący regulamin dotyczący danego produktu, stanowiący integralną część umowy; d. ustalenia indywidualn ego rozliczenia opłat i prowizji konsumenta za okres od dnia rozpoczęcia ich stosowania (wprowadzenia bez wskazania odpowiedniej podstawy prawnej) do dnia podpisania aneksu, przy czym jeśli indywidualne rozliczenie klienta wykaże, że na podstawie Taryfy op łat i prowizji sprzed jej zmiany zapłaciłby on niższe opłaty, Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie dokona zwrotu nadpłaty na rachunek klienta - w terminie 4 miesięcy od podpisania aneksu do umowy . Jeśli indywidualne rozliczenie wyk aże, że klient nie zapłaciłby niższych opłat na podstawie Tabeli opłat i prowizji sprzed jej zmiany, wówczas Bank przekaże klientowi informację o braku kwoty do zwrotu — w terminie 4 miesięcy od podpisania aneksu do umowy , przy czym w takim przypadku Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie będzie domagał się dopłaty od klientów, gdyby opłaty/prowizje stosowane w oparciu o zmienioną Tabelę opłat i prowizji były dla klienta korzystniejsze od stosowanych przed zmianą ; iii. przyznanie konsu mentom, o których mowa w pkt i. zobowiązania , rekompensaty publicznej polegającej na zwolnieniu z opłat za wypłatę gotówki we wszystkich bankomatach w kraju i za granicą przez okres 1 wybranego miesiąca kalendarzowego, który wskazany zostanie w pisemnej ko respondencji, o której mowa w pkt i. zobowiązania . Zwolnienie powyższe dotyczyć będzie opłat pobieranych przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w odniesieniu do wszystkich 3 kart debetowych wydanych do konta oraz wszystkich kart kredytowych dla klientów indywidualnych ; iv. niedokonywanie — po uprawomocnieniu się pkt II niniejszej decyzji — jednostronnych zmian Taryfy opłat i prowizji w zakresie uwzględniającym zmiany dokonane w okresie od 2014 r. do 2017 r., co do których klienci nie zostali poinformowani prawidłowo o umownej podstawie prawnej lub okolicznościach faktycznych — w stosunku do tych klientów, którzy nie zawrą aneksów do umów , o których mowa w pkt ii. zobowiązania ; v. opublikowanie na głównej stronie internetowej Bank Ochron y Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, tj. pod adresem ww w .bosbank.pl, treści decyzji wydanej przez Prezesa U O KiK - w terminie 30 dni od dnia jej uprawomocnienia się i zapewnienie dostępności decyzji Prezesa U0KiK na stronie internetowej Banku przez okres 9 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w pkt II (tj. w okresie, w którym zgodnie z propozycjami wskazanymi w pkt i. i ii. realizowane będzie zobowiązanie do zawarcia z klientami aneksów do umów) , nakłada się obowiązek wykonania tego zo bowiązania przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie . III. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tejże ustawy – po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – nakłada się na Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z sie dzibą w Warszawie obowiązek złożenia sprawozdania z wykonania przyjętego zob owiązania, poprzez przedłożenie informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I I . sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie popr zez przedłożenie - według następujących zasad:  w terminie do 8 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie pkt II : 1) potwierdzenia realizacji wysyłki korespondencji do klientów w postaci potwierdzonej za zgodną z oryginałem książki nadawczej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę przesyłek i daty ich nadania; 2) wszelkich skrypt ów i materiał ów szkoleniow ych dla pracowników w zakresie informacji udzielanych w placówkach banku po zgłoszeniu się konsumentów w celu zawarcia aneksu , o ile zostały stworzone ; 3) wzor c ów umownych wszystkich rodzajów aneksu; 4) wzorów wszystkich rodzajów listów (pism przewodnich w formie korespondencji pisemn ej ), o których mowa w pkt i. zobowiązania wysyłanych do konsumentów ;  w terminie do 11 miesięcy od dnia uprawomoc nienia się decyzji w zakresie pkt II : 5) wybranych losowo (zanonimizowanych) aneksów do umów, podpisanych przez klientów (20 sztuk) ; 6) zrzutów ekranu z głównej strony internetowej Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie informacji o niniejszej decyzji wraz z oświadczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieniu przedsiębiorcy, w którym zostanie wskazany okres publikacji informacji z pkt iv. zobowiązania na stronie internetow ej przedsiębiorcy ;  w terminie do 14 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie pkt II : 4 7) informacji na temat liczby klientów, którzy zawarli aneks, o którym mowa w pkt ii. zobowiązania; 8) informacji na temat liczby klientów, którym Bank Och rony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie dokonał zwrotu nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania; 9) informacji o sumie wszystkich zwróconych przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania; 10) informacji o dziesięciu najmniejszych i dziesięciu największych nadpłatach wypłaconych przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zgodnie z zasadami określonymi w pkt ii. d . zobowiązania; 11) informacji na temat liczby klientów, w przypadku których Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie dokonał zwrotu nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania, pomimo dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji; 12) wybranych los owo indywidualnych rozliczeń opłat i prowizji , o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania (10 sztuk). UZASADNIENIE W dniu 10 kwietnia 2014 r. – postanowieniem Nr RBG - 101/2014 – Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub organ o chrony konsumentów ) w oparciu o własny monitoring i obserwac ję sytuacji rynkowej wszczął postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy wzorce umowne stosowane przez wybrane instytucje finansowe, w tym banki , zawierają niedozwolone postan owienia umowne, a co za tym idzie, czy miało miejsce naruszenie chronionych prawem interesów konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach, tj. art. 479 38 §1 i art. 479 39 k.p.c. w związku z art. 385 1 - 385 3 k.c. oraz mające na c elu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w szczególności w związku ze zmianą wzorców umownych (m.in. Tabele Opłat i Prowizji) określających opłaty za czynności bankowe oraz inne czynności w trakcie trwania umowy zawartej z konsumentem – prowadzone pod sygnaturą RBG - 405 - 11/14/KL . W toku tego postępowania Prezes UOKiK wezwał Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie (dalej: Bank , BOŚ , Spółka lub przedsiębiorca ) do przedłożenia informacji związanych z przedmiotem niniejszego postępowania, w tym informacji o zmianach dokonywanych w tabelach opłat i prowizji, regulaminach, umowach. W dalszej korespondencji organ ochrony konsumen tów weryfikował m.in. sposób funkcjonowania elektronicznego systemu komunikowania się z konsumentami czy treść komunikatów wysyłanych do konsumentów przy zmianach w warunkach umowy. Przeprowadzona analiza pozwoliła Prezesowi UOKiK stwierdzić, że przedsięb iorca może stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów . Mając powyższe na uwadze – postanowieniem n r RBG - 92 /2016 z dnia 30 grudnia 201 6 r. (dalej: Postanowienie ) – organ ochrony konsumentów wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzeni a stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , polegających na: 1. informowaniu konsumentów, którzy są stroną umowy o usługę płatniczą oraz posiadają dostęp do systemu bankowości elektronicznej BOŚBank24, o proponowanych zm ianach 5 warunków umowy o usługę płatniczą w trakcie jej trwania wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach systemu bankowości elektronicznej, które nie stanowią trwałego nośnika informacji w rozumieniu art. 2 pkt 30 ustawy z dnia 1 9 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1572 ze zm.) – u.u.p. - co może stanowić naruszenie obowiązku o którym mowa w art. 29 ust. 1 i 3 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych i w kons ekwencji naruszać art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. ) – dalej: u.o.k.i.k. ; 2. niezamieszczaniu - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostro nną zmianą warunków umowy dokonywaną w trakcie jej trwania, której załącznikiem jest Regulamin wydawania i użytkowania karty kredytowej dla klientów indywidualnych (dalej: Regulamin kart kredytowych ) - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez k onsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z wyżej wskazanej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, co może wyczerpywać znamiona nieuczciwej praktyki rynko wej zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 3 ze zm. ) - dalej: u.p.n.p.r. - i stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 u.o.k.i.k . Jednocześnie Prez es UOKiK wezwał przedsiębiorcę do ustosunkowania s ię do przedstawionych zarzutów. W piśmie z dnia 25 stycznia 2017 r. Spółka przyznała, że, praktyki zakwestionowane przez Prezesa UOKiK mogły skutkować niedoinformowaniem klientów o wprowadzonych zmianach w arunków umowy, w szczególności zakresie zaistnienia podstawy prawnej oraz konkretnych okoliczności faktycznych stanowiących podstawę dokonania zmiany. W ocenie Banku , kwestionowane w toku postępowania praktyki nie przyniosły negatywnych skutków finansowych po stronie jego klientów. Spółka także wniosła o wydanie decyzji w trybie art. 28 u.o.k.i.k. przedstawiając przy tym propozycje zobowiązania. W pismach z dnia 7 marca i 14 czerwca 201 7 r. Prezes UOKiK ustosunkował się do propozycji zobowiązania przedłożon ych przez przedsiębiorcę. Z kolei Bank w korespondencji z dnia 28 kwietnia , 6 lipca 201 7 r. , a także 10 sierpnia dokonał stosownych poprawek swojej wersji zobowiązania. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy (pismo z dnia 28 września 2017 r.). Przedsiębiorca nie skorzystał z tej możliwości. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Na podstawie zebranych w toku postępowania dokumentów organ ochrony konsumentów ustalił, iż BOŚ jest wpisan y do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. St. Warszawy w Warszawie , XII Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000015525 , oraz posiada NIP: 527 - 020 - 33 - 13 . Wysok ość kapitału zakładowego wynosi 628 732 450 PL N – w całości wpłacony . Przedsiębiorca posiada status banku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1988 ze zm.). Pr zedmiot em działalności Spółki jest m.in. pozo stała finansowa działalność usługowa, gdzie indziej nie sklasyfikowana, z wyłączeniem ubezpieczeń i 6 funduszów emerytalnych. I. nieinformowanie o zmianach Umowy konta na trwałym nośniku (ustalenia faktyczne) W ramach swojej działalności Bank oferuje konsum entom możliwość zawarcia różnego rodzaju umów o usługę płatniczą, w tym umowę rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego, umowę o kartę (debetową) czy kartę kredytową. W ramach korzystania z usług bankowych Spółka umożliwia dostęp do usług bankowości elektro nicznej, do których zaliczyć należy – usług ę BOŚBank24 (dalej: BOŚBank24 ) oraz serwis SMS. Zasady udostępniania dostępu i korzystania z bankowości elektronicznej, w tym BOŚBank24 reguluje Regulamin bankowości elektronicznej. Szczegółowe zasady przesyłania korespondencji zapisane są w poszczególnych regulacjach produktowych. Niemniej jednak ww. zasady są względem siebie zbieżne, niezależnie od tego z jakiego produktu korzysta konsument. Z punktu widzenia niniejszego postępowania ważne jest to, czy konsument posiada zawartą umowę n a dostęp do bankowości elektronicznej, w tym BOŚBank24. Zasady związane z doręczaniem zmian warunków umowy określone są m.in. w Regulaminie otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych i oszczędnościowo - rozliczeniowych dla o sób fizycznych (dalej: Regulamin rachunków ). Zgodnie z § 110 ust. 1 Regulaminu rachunków: „W przypadku Posiadaczy Rachunków którzy: 1) mają dostęp do Usługi BOŚBank24, zmiany o których mowa w ust 1, przesyłane są w formie elektronicznej poprzez BOŚBank2 4, 2) nie mają dostępu do Usługi BOŚBank24, ale podali adres e - mail, zmiany o których mowa w ust . 1, przesyłane są w formie elektronicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej.” Na podstawie § 111 ust . 1 Regulaminu rachunków „Posiadaczowi Rachunku Bank doręcza korespondencję listem zwykłym, z wyjątkiem korespondencji zawierającej oświadczenia woli, o których mowa w § 100, doręczanej listem poleconym. Bank doręcza korespondencję na ostatni podany przez Posiadacza Rachunku adres korespondencyjny, a w przyp adku braku – adres zamieszkania.” W piśmie z dnia 19 listopada 2016 r. Bank wskazał, że do wniosku o otwarcie rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego, oszczędnościowego konsument wypełnia Kartę informacyjną , której integralnym elementem jest narzucone pr zez przedsiębiorcę oświadczenie o treści: „ Potwierdzam, że zostałem/am poinformowany/a przez Bank, że o zmianach wzorów dokumentów stanowiących integralną część umowy rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego, rachunku oszczędnościowego i rachunku terminow ej lokaty oszczędnościowej będę informowany w następujący sposób: a) w formie elektronicznej za pośrednictwem usługi BOŚBank24 w przypadku udostępnienia tej usługi, b) na trwałym nośniku w sposób określony w dyspozycji dotyczącej sposobu przesyłania wycią gów w przypadku posiadania rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego lub rachunku oszczędnościowego, a nie posiadania dostępu do usługi BOŚBank24 , c) na trwałym nośniku na adres korespondencyjny w pozostałych przypadkach .” 7 W tym samym piśmie Spółka potwi erdziła, że „ jeżeli konsument korzysta z bankowości elektronicznej (ebanku), informacje o zmianach regulacji przesyłane są tylko w ramach tego systemu ”. Przedsiębiorca oświadczył również, że „ Istotne informacje dotyczące zmian obowiązujących regulacji zami eszczane są wewnątrz wiadomości udostępnianej Klientowi po zalogowaniu do systemu BOŚBank24 Twoje e - Konto. Wiadomość zawiera link prowadzący bezpośrednio do pliku pdf zawierającego dany dokument uwzględniający wszystkie zmiany lub do strony serwisu z plika mi pdf zawierającymi dokumenty uwzględniające wszystkie zmiany . W piśmie z dnia 2 maja 2017 r. Bank wskazał, że posiada możliwość usunięcia komunikatów wysyłanych do klientów w systemie BOŚBank24 . Wskazano również, iż Spółka nie czyniła tego, ale ww. komu nikaty przestawały być widoczne dla klientów po upływie ważności okresu ustawionego wcześniej w systemie (tj. ustalonego z góry czasu , w którym komunikaty te miały być wyświetlane na koncie klienta bankowości elektronicznej). Bank na przestrzeni ostatnich lat, również w latach 2014 – 2017, dokonywał nielicznych , drobnych zmian w regulacjach umownych dotyczących usług płatniczych w sposób kwestionowany w niniejszym postępowaniu, a więc informacj a o proponowanych zmianach w trakcie trwania umowy udostępniona została wyłącznie za pomocą wiadomości elektronicznych przesyłanych w ramach BOŚBank24 (w sytuacji aktywowania do nich dostępu). W zakresie podwyższenia opłat i prowizji za czynności bankowe Bank tylko raz w omawianym – w 2014 r. – dokonał zmiany Taryfy opłat i prowizji za czynności bankowe dla klientów indywidualnych (dalej: Taryfa) . Jednak z uwagi na to, że informacja o przedmiotowej zmianie została wysłana do klientów w formie papierowej, brak jest możliwości wzięcia jej pod uwagę przy ocenie skutków e konomicznych kwestionowanych działań Banku. Pozostałe zmiany Taryfy, jakie zostały wprowadzone przez Spółkę w badanym okresie dotyczyły zmian w zakresie opłat i prowizji dla nowych klientów lub obniżeni a wysokości stosowanej opłaty/prowizji lub wprowadzeni a opłaty dla nowych usług lub zmiana była skutkiem wycofania danego produktu z oferty Banku. Zgodnie z oświadczeniem Bank u z pisma z dnia 15 września 2017 r., w dniu 15 grudnia 2016 r. Bank wysłał do klientów posiadających dostęp do system u bankowości ele ktronicznej BOŚ Bank24 informację o zmianie regulaminów produktowych stanowiących integralną część umowy o usługę płatniczą, tj. Regulaminu otwierania i prowadzenia rachunków oszczędnościowych i oszczędnościowo - rozliczeniowych dla osób fizycznych, Regulami nu bankowości elektronicznej, Tabeli oprocentowania środków pieniężnych, kredytów i pożyczek w Banku Ochrony Środowiska S.A. dla klientów pionu detalicznego oraz Taryfy opłat i prowizji za czynności bankowe w obrocie krajowym i zagranicznym dla klientów in dywidualnych (zmiana ww. regulacji związana była z wdrożeniem nowej usługi bankowości telefoniczn ej ). Powiadomienie o powyższych zmianach było ostatnim powiadomieniem konsumentów o dokonanej przez Bank jednostronnej zmianie warunków umów, zrealizowanym wy łącznie za pośrednictwem bankowości elektronicznej B OŚBank24 w odniesieniu do klientów posiadających dostęp do tego systemu (do klientów nie posiadających dostępu do BOŚBank24 informacja powyższa przesłana została pocztą w formie papierowej). Po dniu 15 g rudnia 2016r. Bank nie przesyłał do konsumentów informacji o dokonywanych przez Bank jednostronnie zmianach warunków umów o usługi płatnicze za pośrednictwem bankowości elektronicznej. Jednostronna zmiana warunków umowy, jaka została dokonana przez Bank po dniu 15 grudnia 2016r., dotyczyła Regulaminu wydawania i użytkowania karty kredytowej oraz Taryfy opłat i prowizji za czynności bankowe w obrocie 8 krajowym i zagranicznym dla klientów indywidualnych (w zakresie dotyczącym opłat związanych z korzystaniem z kart kredytowych). O powyższej zmianie Bank poinformował wszystkich klientów objętych Regulaminem wydawania i użytkowania karty kredytowej pocztą, przesyłając informację o proponowanych zmianach w formie papierowej. O wskazanych powyżej zmianach Bank nie i nformował klientów za pomocą bankowości elektronicznej BOŚBank24. I I . brak podania podstawy prawnej i faktycznej pro ponowanej zmiany warunków umowy. Bank w 2016 r. przedstawił konsumentom propozycj ę zmiany warunków umowy, która dotyczyła postanowień zawart ych w Regulamin ie kart kredytowych . Zmiany te miały różny zakres i w odmienny sposób wpływały na sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów w związku z dalszym wykonywaniem umowy. W pi śmie wymieniony m poniżej - kierowany m przez Spółkę do konsumentów lub w wiadomościach przesyłanych w ramach BOŚBank24 - zostały zasygnalizowane jedynie wprowadzone zmiany bez podstaw prawnych takich modyfikacji , jak również bez wskazania rzeczywistych okoliczności faktycznych, które legły u podstaw wprowadzenia tych zmian, a k tóre to okoliczności wynikałyby z podanej podstawy prawnej. Przy zmianie Regulaminu kart kredytowych , która weszła w życie w dniu 1 lutego 2016 r. Bank przesyłał konsumentom następującą informację: „ Uprzejmie informujemy, że od dnia 01.02.2016 dla dotych czasowych Klientów roku będzie obowiązywał nowy Regulamin wydawania i użytkowania karty kredytowej dla klientów indywidualnych. Zmiany Regulaminu dotyczą w szczególności następujących obszarów: 1. Zmiany zasad wyliczania Minimalnej kwoty do spłaty z aktual nie obowiązujących 5% min. 30 zł zadłużenia wskazanego z Zestawienia Transakcji na 4% min. 30 zł, dla Zestawień transakcji wygenerowanych od dnia 1 lutego 2016 roku, 2. Uszczegółowienia zapisów związanych z zasadami rozliczenia i przewalutowania transakcji , poprzez wskazanie dokładnego miejsca, w którym Klient uzyskuje informacje o stosowanych przez Bank kursach walutowych, 3. Doprecyzowania terminów rozliczenia spłat karty, poprzez dokładne wskazanie terminów rozliczenia spłat karty na rachunku karty, ter minów udostępnienia środków oraz kolejności rozliczenia spłaty z zadłużeniem, 4. Uzupełnienia zapisów dotyczących blokady karty, w zakresie informowania klienta o blokadzie karty przez Bank, 5. Uszczegółowienia zasad rozliczenia opłaty rocznej, 6. Wprowadz enia możliwości informowania przez Bank o zmianach w Umowie za pomocą bankowości internetowej, 7. Wprowadzenia nowej wersji Komunikatu, stanowiącego załącznik do Regulaminu. Szczegółowe informacje o zmianach dostępne są na stronie www.bosbank.pl, w oddzia łach Banku oraz pod numerami telefonów infolinii: 801 355 455 lub +48 22 543 34 34 (koszt zgodny z taryfą operatora). Informujemy, że przysługuje Państwu prawo odmowy przyjęcia nowych warunków poprzez zgłoszenie sprzeciwu lub wypowiedzenie umowy w trybie i terminach określonych w dotychczasowym Regulaminie wydawania i użytkowania karty kredytowej ” . Zgodnie z oświadczeniem Spółki, Bank w dniu 15 grudnia 2016r. wysła ł po raz ostatni do swoich klientów informacj e o zmianach postanowień umownych bez wskazania p odstawy prawnej umożliwiającej dokonanie zmian oraz bez prawidłowego wskazania okoliczności 9 faktycznych, które spowodowały tę zmianę. Wysłana do klientów w dniu 28 czerwca 2017r. informacja o zmianie Regulaminu wydawania i użytkowania karty kredytowej oraz Taryfy opłat i prowizji za czynności bankowe w obrocie krajowym i zagranicznym dla klientów indywidualnych wskazuje natomiast podstawę prawną dokonanych zmian, jak również okoliczności faktyczne, których zaistnienie spowodowało wprowadzenie tych zmian (zm iana oferty Banku w zakresie kart oraz wprowadzenie nowych funkcjonalności, uzasadniające m. in. wprowadzenie opłat za czynności, za które dotychczas Bank nie pobierał opłat). Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne, Prezes UOKIK zważył co następuj e: Przepis art. 24 ust. 1 u.o.k.i.k. stanowi, iż „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów ” , natomiast art. 24 ust. 2 określa, iż „ Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie sprz eczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe ”. Oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z praktyką określoną w wyżej wymienionym przepisie należy dokonać na podstawie ustalenia łącznego spełnienia trzech przesłanek, którymi są: działania przedsiębiorcy, bezprawność tych działań, naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. W odniesieniu do przesłanki bezprawności, w przypadku zastosowania decyzji zobowiązującej , jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji , przy jej wykazywaniu należy uwzględnić art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. Zgodnie z tym przepisem „ Jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub będących podstawą wszczęcia postępowania – że został naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24 , a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. W przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał nar uszania zakazu, o którym mowa w art. 24, i zobowiąże się do usunięcia skutków tego naruszenia, zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio.”. W związku z powyższym dla zastosowania art. 28 u.o.k.i.k. w zakresie praktyk i określon ej w pkt II sentencji niniejsze j decyzji zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Bank art. 24 u.o.k.i.k. Działania przedsiębiorcy Zgodnie z przepisem art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k., il e kroć w ustawie tej jest mowa o przedsię biorcy, pojmuje się przez to w pierwszej kolejności przedsiębiorcę w rozumi e niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności g o spodarczej (t.j. Dz. U. z 201 6 r., poz. 1829 ze zm.). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarc zej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, handlową, budowlaną, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. 10 Działalność Spółki polegająca na zawieraniu umów o usługę płatniczą oraz inn ych um ów bankow ych spełnia kryteria działalności gospodarczej, o jakich mowa w ww. przepisach. Jest to bowiem działalność wykonywana w sposób stały, powtarzalny oraz zarobkowy. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż Bank - prowadząc działalność gospodarczą jako osoba prawna - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 u.o.k.i.k. Tym samym , jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zb iorowe interesy konsumentów. I. Bezprawność działania przedsiębiorcy opisanych w zarzucie z punktu I sentencji decyzji Bezprawność w rozumieniu art. 24 ust. 1 u.o.k.i.k. polega na zachowaniu przedsiębiorcy - w postaci działania, jak również zaniechani a - które jest sprzeczne z powszechnie obowiązującym porządkiem prawnym lub dobrymi obyczajami . Bezprawność jest przy tym obiektywnym czynnikiem, a więc niezależna jest od winy i jej stopnia, jak również bez znaczenia jest świadomość przedsiębiorcy istnien ia naruszeń lub wystąpienia szkody. W ocenie Prezesa UOKiK, Bank w sposób nieuprawniony przesyłał konsumentom – którzy mają aktywowany dostęp do bankowości elektronicznej - informacje o proponowanych zmianach w trakcie trwania umowy wyłącznie za pomocą wia domości elektronicznych przesyłanych w ramach BOŚBank24 (w sytuacji aktywowania do nich dostępu), gdyż nie stanowią one trwałego nośnika informacji. Umowa o konta dotyczy świadczenia przez Spółkę usługi płatniczej, o której mowa w art. 3 u.u.p. BOŚ jest do stawcą usług płatniczych w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 u.u.p. W sytuacji informowania konsumentów o proponowanych zmianach postanowień umownych w umowach aktualnie wykonywanych, konieczne jest stosowanie przepisów określonych w art. 29 ww. ustawy. Na po dstawie art. 29 ust. 1 u.u.p. „ Dostawca informuje o proponowanych zmianach postanowień umownych nie później niż 2 miesiące przed proponowaną datą ich wejścia w życie ”. Zgodnie z art. 29 ust. 3 u.u.p. „ do poinformowania dokonywanego zgodnie z ust. 2. przepi s art. 26 ust. 1 stosuje się odpowiednio” . Przy czym art. 29 ust. 2 u.u.p. określa informacje, jakie musi przekazać Bank swojemu klientowi w sytuacji, w której brak jego sprzeciwu wobec proponowanych zmian będzie równoznaczny z wyrażeniem przez niego zgody na ich przyjęcie. W takiej sytuacji – w myśl art. 26 ust. 1 u.u.p. – „ Dostawca jest obowiązany dostarczać użytkownikowi informacje określone w art. 27, art. 29 ust. 1 i 5, art. 31 ust. 1 i art. 32 ust. 1 w postaci papierowej lub na innym trwałym nośniku i nformacji, z tym że pocztą elektroniczną dostarcza je tylko na wniosek użytkownika . Informacje powinny być sformułowane w przejrzystej i czytelnej formie ”. Powyższe oznacza, że zasadą przyjętą w analizowanej sytuacji jest to, aby informacja o zmianie umowy (a więc nie tylko sama treść nowych wzorców umowy) dostarczona była do konsumenta na papierze lub na innym trwałym nośniku informacji. Ustawodawca wskazał jednakże, że przesłanie przedmiotowych informacji za pomocą poczty elektronicznej, która może być je dną z form trwałego nośnika informacji, odbywać się może wyłącznie na wyraźny wniosek konsumenta. Aby prawidłowo zinterpretować praktykę stosowaną przez Bank należy odpowiedzieć na pytanie, czy wiadomość przesłana za pomocą BOŚBank24 stanowi w ogóle „trw ały nośnik informacji”, o którym mowa w art. 26 ust. 1 u.u.p. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 30 u.u.p. przez „trwały nośnik informacji” rozumie się „ nośnik umożliwiający użytkownikowi przechowywanie adresowanych do niego informacji w sposób umożl iwiający dostęp do nich przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji i pozwalający na 11 odtworzenie przechowywanych informacji w niezmienionej postaci ”. Powyższa definicja powinna być interpretowana na gruncie pojęcia „trwałego nośnika”, któr e występuje w innych aktach prawnych regulujących sferę praw i obowiązków w umowach z udziałem konsumentów 1 . Pojęcie to było przedmiotem rozważań m.in. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE lub Trybunał ). W swoich rozważaniach Trybunał s twierdził, że aby uznać, iż nośnik ma cechy trwałości, o której mowa powyżej, to należy udowodnić, że przekazanie w nim informacji gwarantuje brak możliwości dokonywania zmian w ich z a wartości, a także ich dostępność w odpowiednim okresie oraz pozwala kons umentom na ich odtworzenie w niezmienionej postaci 2 . W innym orzeczeniu TSUE 3 stwierdził, iż serwis internetowy Banku (a w jego ramach działająca poczta elektroniczna) jako strona internetowa, aby mogła zostać uznana za trwały nośnik informacji powinna „ um ożliwia ć użytkownikowi usług płatniczych przechowywanie informacji adresowanych osobiście do niego w sposób umożliwiający dostęp do nich w przyszłości przez okres właściwy do celów tych informacji i odtworzenie ich w niezmienionej postaci. Ponadto aby stro nę internetową można było uznać za „trwały nośnik” w rozumieniu tego przepisu, należy wykluczyć możliwość wszelkiej jednostronnej zmiany jej treści przez dostawcę usług płatniczych lub innego przedsiębiorcę, któremu powierzy się zarządzanie tą stroną ”. Try bunał zwrócił jeszcze uwagę na konieczność dostarczenia informacji wymaganych prawem, a nie jedynie ich udostępnienie w ramach serwisu internetowego Banku. W tym celu TSUE wskazał, że „ rozpatrywane informacje, które dostawca usług płatniczych przekazuje uż ytkownikowi tych usług na stronie internetowej bankowości elektronicznej, mogą zostać uznane za dostarczone w rozumieniu art. 41 ust. 1 dyrektywy 2007/64, jeżeli takiemu przekazaniu towarzyszy aktywne zachowanie dostawcy zmierzające do podania do wiadomośc i użytkownika istnienia i dostępności tych informacji na wskazanej stronie .” Przechodząc do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie - z daniem Prezesa UOKiK - wewnętrzny serwis bankowości elektronicznej BOŚBank24 - na dzień wydania niniejszej dec yzji - nie może stanowić „trwałego nośnika informacji”, gdyż Bank, a więc nadawca informacji posiadał techniczne możliwości jej usunięcia lub modyfikacji . Nie było bowiem technicznych gwarancji, że przechowywane informacje pozostaną w „niezmiennej postaci” , przez co należy rozumieć sytuację, w której przedsiębiorca (nadawca informacji) nie może ingerować w treść przekazywanej informacji, w szczególności ją usunąć lub zmienić 4 . Stosowane przez Bank w ramach BOŚBank24 rozwiązania technologiczne i techniczne ( wynikające m.in. z faktu administrowania bankowością elektroniczną przez Bank) dotyczące zarządzania przez Spółkę wiadomości ą z informacją o zmianach w warunkach Umowy konta przesłaną do klienta w ramach BOŚBank24 nie gwarantują (mając na względzie uwarunk owania techniczne) , że informacje przesyłane w ramach ww. wiadomości nie mogą być modyfikowan e , jak również usunięte przez Spółkę i to w sytuacji, w której znajd owa ły się one w skrzynce odbiorczej konsumenta. Aby można było uznać, że 1 Por . art. 5 ust. 17 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim ( t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1528 ze zm.) „ materiał lub urządzenie służące do przechowywania i odczytywania informacji przekazywanych konsumentowi w związku z umową o kredyt, przez czas odpowiedni do celów jakim informacje te służą oraz pozwalające na odtworzenie tych informacji w niezmienionej postaci ” czy też art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta ( t.j. Dz. U. z 201 7 r., poz. 683 ) „ materiał lub narzędzie umożli wiające konsumentowi lub przedsiębiorcy przechowywanie informacji kierowanych osobiście do niego, w sposób umożliwiający dostęp do informacji w przyszłości przez czas odpowiedni do celów, jakim te informacje służą, i które pozwalają na odtworzenie przechow ywanych informacji w niezmienionej postaci”. 2 Wyrok TSUE z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. C - 49/11, Content Services Ltd vs Bundesarbeitskammer , pkt 43. 3 Wyrok TSUE z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. C ‑ 375/15 . 4 Wyrok Trybunału Europejskiego Stowarzyszenia Wo lnego Handlu (EFTA) z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. E - 4/09; tak również Rekomendacja Komitetu ds. Kredytu Konsumenckiego i Rady Prawa Bankowego z dnia 9 sierpnia 2011 r. dotycząca wybranych problemów interpretacyj nych w nowej ustawie o kredycie konsumenckim (cz.II) , Monitor Prawa Bankowego, 3/2012, s. 106. 12 zachowane są gwarancje „niezmiennej postaci” trwałego nośnika informacji Bank nie może posiadać jaki ch kolwiek technicznych możliwości dostępu do wiadomości – uprzednio przesłanej przez Spółkę – która znajduje się w skrzynce odbiorczej klienta , w tym w szczególności w zakresie m ożliwości jej usunięcia, podmiany lub modyfikacji. Brak takich gwarancji powoduje to, że konsument nie ma żadnej pewności, czy udostępnione w ramach BOŚBank24 informacje nie były nigdy zmieniane , a historia wiadomości w jego skrzynce odbiorczej jest pełna (tj. nic nie zostało usunięte przez Bank). W takich sytuacj ach konsument nie dysponuje również żadnymi niezależnymi (od Spółki) narzędziami, które umożliwiałyby mu zweryfikowanie ww. okoliczności. Dla porządku należy w tym miejscu dodać, że w ramach rozpa trywania bezprawności praktyki kwestionowanej w pkt I sentencji decyzji nie ma znaczenia , czy Spółka kiedykolwiek dopuściła się rzeczywistej in gerencji w wiadomości przesłane do swoich klientów w ramach BOŚBank24 . Ponadto , dostęp konsumenta do BOŚBank24 możliwy jest wyłącznie przez okres, w którym jest on związany z Bankiem stosunkiem obligacyjnym w zakresie określonego produktu bankowego (umowy konta lub umowy o kartę kredytową) . Tymczasem, aby nośnik informacji mógł być uznany za „trwały” musi gwarantow ać „dostęp do nich przez okres odpowiedni do celów sporządzenia tych informacji 5 ”, tj. tak długo, jak długo informacje te są dla klienta istotne w celu ochrony interesów wynikających z jego stosunków umownych z Bankiem. Może to obejmować okres, w czasie k tórego prowadzone były negocjacje w sprawie umowy (nawet jeśli nie prowadziły do zawarcia umowy), okres ważności umowy lub, w koniecznym zakresie, okres następujący po wygaśnięciu umowy 6 . Tymczasem , w przypadku rozwiązania umowy konta - powodującego auto matyczne rozwiązanie umowy o usługę bankowości elektronicznej, jeżeli konsument nie korzysta z innych usług Spółki umożliwiających dostęp do systemu internetowego BOŚBank24 (bez względu na charakter zakończenia stosunku zobowiązaniowego) - użytkownik trac i dostęp do materiałów przesłanych na wewnętrzną skrzynkę elektroniczną w ramach bankowości elektronicznej Banku . Istotne jest również to, że do rozwiązania umowy może dojść z inicjatywy B OŚ . W takiej sytuacji konsument może z dnia na d zień utracić dostęp do informacji, pomimo że możliwość zapoznania się z nimi powinna istnieć przez okres odpowiedni dla celów danej umowy. Przez taki okres należy rozumieć m.in. możliwość dochodzenia roszczeń na drodze sądowej przez konsumenta w sytuacji n iewywiązania się lub nieprawidłowego wywiązania się Spółki z umowy (np. kwestionowanie opłat, które zostały wprowadzone do stosunku obligacyjnego w trakcie trwania umowy) lub też umożliwienie korzystania z przesłanych materiałów w celu podważenia roszczeń kierowanych ze strony Banku (np. dochodzenie przez BOŚ opłat wprowadzonych w trakcie trwania umowy, które w ocenie konsumenta zostały inkorporowane do stosunku obligacyjnego z naruszeniem prawa, a więc są bezprawne i nie wiążą go ). Powyższe oznacza, że prz edmiotowy okres związany jest z terminem przedawnienia określonych roszczeń konsumenta względem przedsiębiorcy. Należy również zauważyć, iż BOŚ nie dostarczał (w rozumieniu art. 26 ust. 1 u.u.p.) konsumentom informacji o zmianach warunków umowy o usługę płatniczą, a jedynie przedmiotowe informacje udostępniał w serwisie internetowym BOŚBank24 . Nie towarzyszyło temu dodatkowe poinformowanie kon sumentów o zamieszczeniu informacji w serwisie internetowym BOŚBank24 za pomocą innych kanałów komunikacji, dostęp nych powszechnie dla konsumentów, na które wyrazili zgodę (np. za pośrednictwem SMS - a). Z uwagi na powyższe, w ocenie Prezesa UOKiK, nie dochodziło do dostarczenia ww. informacji konsumentom, o którym to obowiązku mowa przepisach u.u.p. Na leży przy tym nadmienić, iż brak osobnego powiadamiania konsumentów o udostępnianiu propozycji zmian warunków umowy za pomocą innych kanałów komunikacji niż serwis internetowy 5 art. 2 pkt 30 u.u.p. 6 Wyrok Trybunał Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. E - 4/09. 13 BOŚBank24 powoduje bardzo duże niedogodności dla klientów banku, gdyż są oni zmu szeni do bieżącego śledzenia treści wiadomości przesyłanych im w ramach ww. serwisu, pomimo iż na co dzień nie korzystają oni z niego jako miejsca do komunikacji z innymi osobami lub przedsiębiorcami. Duża część konsumentów może w ogóle nie logować się do bankowości elektronicznej przez dłuższy czas albo nie weryfik ować zawartości skrzynki odbiorczej po zalogowaniu się do tego serwisu (nie mają bowiem takiego obowiązku, gdyż nie wnioskowali o taki sposób komunikacji z Bankiem) . Tym samym , nie będ ą oni w ogó le mieli świadomości jakie zmiany mają zostać wprowadzone. Dochodzić może również do realnego skrócenia czasu na podjęcie przez konsumentów decyzji w zakresie złożenia sprzeciwu, wypowiedzeni a umowy, a nawet zakwestionowania wprowadzonych zmian jako bezpra wnych (np. wdrożonych bez podstawy prawnej). Zgodnie z przepisami u.u.p. powinni oni otrzymać informację o zmianach warunków umów o usługę płatniczą w terminie 2 miesięcy przed ich wejściem w życie, w którym to okresie mogą podjąć decyzję co do dalszego ko ntynuowania umowy. Termin ten nie będzie dochowany, jeżeli konsument zauważy korespondencję przesłaną mu w ramach bankowości elektronicznej dopiero po kilku dniach lub tygodniach od przesłania jej przez Bank. Jest to tym bardziej znamienne, że konsumenci n ie mieli możliwości wyrażenia swobodnej zgody (a nawet złożenia stosownego wniosku) na taką formę przesyłania informacji o zmianie warunków umowy, gdyż już samo podpisanie umowy konta i aktywacja serwisu internetowego BOŚBank24 oznaczało dorozumianą akcept acj ę tego rodzaju komunikacj i narzucon ą przez Spółkę. W ocenie Prezesa UOKiK , taka praktyka nie była właściwa, gdyż serwis internetowy BOŚBank24 ma służyć konsumentom przede wszystkim do innych celów związanych z usługą konta, tj. możliwością sprawdzania s alda rachunku, zlecania przelew u czy podejmowania innych czynności związanych z bieżącą obsługą rachunku. Przesyłanie informacji o zmianach warunków umowy konta za pomocą poczty elektronicznej zintegrowanej w serwis internetowy BOŚBank24 powinno odbywać si ę – zgodnie z art. 26 ust. 1 u.u.p - wyłącznie na wyraźny wniosek konsumenta. Z uwagi na powyższe okoliczności Bank powinien – zgodnie z art. 29 ust. 1 i 3 u.u.p. w zw. z art. 26 ust. 1 u.u.p. - dostarczać informacje o proponowanych zmianach w postano wieniach wykonywanych umów konta w formie tradycyjnej (tj. listu z wydrukiem papierowym) lub w formie innego trwałego nośnika informacji , który spełni jego ustawową definicję . Na marginesie należy wskazać, że Bank wybierając jako sposób przekazywania infor macji „inny trwały nośnik informacji” (nie zwykły papier) powinien uwzględnić również rzeczywiste możliwości odtworzenia przesłanej informacji przez adresatów korespondencji , gdyż np. co raz częściej zdarza się, że komputery osobiste nie posiadają napędu C D/DVD, a osoby starsze w ogóle mogą nie mieć komputera lub też nie będą posiadały niezbędnej wiedzy w zakresie korzystania z niego . Niezależnie od powyższego, j eżeli k onsument złoży stosowny wniosek, wymagane prawem informacje powinny zostać przesłane na wskazany przez niego adres poczty elektronicznej, który spełnia cechy trwałego nośnika informacji . Poprzez złożenie wniosku należy rozumieć dobrowolne oświadczenie woli, wyrażone w sposób odrębny w stosunku do woli zawarcia umowy konta lub umowy dotyczącej bankowości elektronicznej . Z kolei za adres poczty elektronicznej, który spełnia cechy trwałego nośnika informacji należy rozumieć taki adres e - mailowy, który jest wykorzystywany przez konsumentami w codziennych czynnościach i służy do komunikowania się z innymi osobami lub podmiotami trzecimi. Jednocześnie należy podkreślić, iż o ile wewnętrzny system bankowości elektronicznej BOŚBank24 (o funkcjonalności dostępnej na dzień wydania niniejszej decyzji) ma charakter poczty elektronicznej w zakresie, w ja kim służy do odbierania informacji przez konsumenta i przesyłania wiadomości przez Bank, to nie mieści się on obecnie w definicji „trwałego nośnika informacji”, o którym mowa w art. 26 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 30 u.u.p. Oznacza to również, że przesłanie i nformacji o zmianie umowy konta 14 wyłącznie za pomocą tego systemu – przy obecnej jego funkcjonalności i modelu działania - nie stanowi wywiązania się z ustawowych obowiązków, o których mowa w art. 29 ust. 1 i 3 u.u.p., nawet jeżeli odb ywałoby się to na wnio sek konsumenta. Mając na względzie powyższe, w ocenie Prezesa UOKiK, praktyka Spółki opisana w niniejszym zarzucie była bezprawna , gdyż narusza powszechnie obowiązujące przepisy u.u.p. W tym miejscu wskazać należy, że kwestia naruszeni a zbiorowych interesów konsumentów zostanie opisana w dalszej części uzasadnienia, wspólnie w zakresie praktyk opisanych w pkt I, jak i pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zaniechanie praktyki opisanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 27 u.o.k.i.k, w przypadku zaniechania stosowania przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, jednocześnie stwierdzając zaniechanie j ej stosowania. Prezes UOKiK stwierdził zaniechanie stosowania praktyki opisanej w pkt I rozstrzygnięcia niniejszej decyzji w dniu 16 grudnia 201 6 r. Jednocześnie , Prezes UOKiK ma na względzie oświadczenie przedsiębiorcy złożone m.in. w piśmie z dnia 10 s ierpnia 2017 r. , że ewentualne zmiany dokonywane w przyszłości (do czasu odpowiedniej modernizacji serwisu elektronicznego BOŚBank24 w zakresie dostosowania go do wymagań trwałego nośnika informacji) będą dokonywane poprzez przesłanie pisemnej informacji w formie papierowej na adres konsumenta wskazany w umowie lub – w przypadku wniosku ze strony konsumenta i wprowadzenia takiej opcji przez Bank – na adres poczty elektronicznej (e - mail). Nieprzyjęcie zobowiązania przedsiębiorcy w zakresie praktyki opisanej w punkcie I sentencji decyzji W tym miejscu organ ochrony konsumentów pragnie odnieść się do wniosku przedsiębiorcy w zakresie zobowiązania się do podjęcia działań zmierzających do zakończenia naruszenia, o którym mowa w pkt I sentencji decyzji i usuni ę ci a jego skutków. Zgodnie z art. 28 u.o.k.i.k. „ (…) Prezes Urzędu może , w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań”. Z powyższego wynika, iż decyzja wydana w trybie art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. jest decyzją o charakterze uznaniowym, w związ ku z czym Prezes UOKiK nie ma obowiązku wydania decyzji zobowiązującej w odniesieniu do wszystkich praktyk wskazanych w Postanowieniu i w każdym przypadku, gdy wniesie o to przedsiębiorca. Przepis ten nie nakłada na organ ochrony konsumentów obowiązku wyda nia decyzji zobowiązującej, a jedynie stwarza mu prawną możliwość wydania takiej decyzji. Odnosząc się do samej treści tego zobowiązania w zakresie praktyki opisanej w pkt I opisanej w piśmie BOŚ z dnia 28 kwietnia oraz 6 lipca 2017 r. , należy zauważyć, ż e Bank przedstawił propozycje przekazywania informacji o zmianach warunków umów za pośrednictwem swojej strony internetowej , na której miałaby zostać zamieszczona odrębna zakładka (sekcja), w której pojawiałyby się informacje o proponowanych zmianach warun ków umownych, jak również poszczególne wersje dokumentów stanowiących części składowe umowy o usługę płatnicz ą uwzględniające wprowadzone zmiany. Dokumenty byłyby zamieszczane w formacie pdf, opatrzony znacznikiem czasu. Dostęp do ww. sekcji byłby możliwy zarówno dla aktualnych, jak i byłych klientów – bez konieczności logowania się do BOŚBank24 . W przypadku dokonywania zmiany treści dokumentów stanowiących integralną część umowy o usługę płatniczą Bank – po zamieszczeniu komunikatu i dokumentów we wskazane j powyżej sekcji – poinformowałby o tym fakcie klientów za pośrednictwem SMS - a. Zgodnie z wyjaśnieniami Banku, do przedmiotowej zakładki dostęp miałby tylko tzw. administrator biznesowy, który miałby uprawnienia jedynie do 15 zamieszczania w sekcji poszczegól nych wersji dokumentów, bez możliwości decyzji zamieszczonych dokumentów, ich modyfikowania czy usuwania. W dodatkowych wyjaśnieniach (udzielonych w związku z wezwaniem Prezesa UOKiK) BOŚ wskazał - w piśmie z dnia 6 listopada 2017 r. – że gwarancją braku m ożliwości ingerencji Banku w opublikowane już materiały są odpowiednie profile uprawnień, które w warstwie aplikacji pozwalają na dokonywanie przez użytkownika konkretnych czynności. Omawiana aplikacja nie zawierałaby uprawnienia (w odniesieniu do posiadan ych przez Bank profili), które umożliwiałyby użytkownikowi na edycje zamieszczonych wcześniej plików, ich usunięcie czy podmianę. BOŚ zaznaczył również, że „[ E]wentualna zmiana opisanego powyżej profilu uprawnień z technicznego punktu widzenia byłaby możli wa. Niemniej jednak, mając na uwadze konieczność zapewnienia niezmienności informacji zamieszczonych w przeznaczonej do tego zakładce, Bank ochrony środowiska S.A. nie będzie podejmował żadnych działań, w szczególności w zakresie nadawania opisanych powyże j uprawnień, które mogłyby prowadzić do dokonania przez kogokolwiek jakichkolwiek zmian dokumentów (…) .” Odpowiadając na powyższe zobowiązani e Banku, Prezes UOKiK pragnie wskazać, iż omawiana koncepcja może nie spełniać cech trwałego nośnika informacji pr zede wszystkim w zakresie konieczności zapewnienia „niezmienności postaci” i gwarancji jakiejkolwiek możliwej ingerencji w przesłane już przez BOŚ do klientów dokumenty. Zdaniem organu ochrony konsumentów ręczne ustawienie przez autora aplikacji określonyc h uprawnień dla profilu nie stanowi technologicznej i technicznej gwarancji niezmienności dostarczonych do konsumenta informacji. W przyszłości bowiem może dojść do zmiany tych uprawnień, co spowoduje możliwość wpływania na treść, kształt i dostępność prze słanych już wcześniej informacji (przed dokonaniem zmian w aplikacji). Samo zapewnienie pisemne Banku złożone w toku niniejszego postępowania o braku zamiaru dokonywania takich zmian w przyszłości z uwagi na wymóg zapewnienia niezmienności ww. informacji - nie stanowi gwarancji tej niezmienności, o której mowa w definicji trwałego nośnika informacji i w orzecznictwie TSUE. Należy przy tym podkreślić, iż w kolejnej korespondencji ze strony Banku (pismo z dnia 10 sierpnia 2017 r.) wskazane zostało, że Bank p lanuje wdrożyć w przyszłości nowy system bankowości internetowej, w ramach którego zamierza dostarczać do konsumentów informacje o planowanych zmianach postanowień umownych. Aktualnie Spółka oczekuje na wykształcenie się jednolitego stanowiska w analizowan ej sprawie i pojawienie się rozwiązań technologicznych, które umożliwią spełnienie przez bankowość elektroniczną cech trwałego nośnika informacji . Bank uczestniczy w pracach grupy roboczej przy Związku Banków Polskich mających na celu wypracowanie rozwiąza nia spełniające wymogi trwałego nośnika w ramach systemu bankowości elektronicznej (tzw. rozwiązanie blockchain). Z uwagi na brak możliwości przedłożenia przez BOŚ koncepcji zobowiązania z uregulowani em od strony technologicznej i technic znej kwestii trwałego nośnika informacji „na przyszłość” - nie jest możliwe przyjęcie przez organ ochrony konsumentów zobowiązania przedsiębiorcy w dotychczasowym kształcie w zakresie praktyki opisanej w pkt I Postanowienia . Należy bowiem zauważyć, iż cele m przedmiotowego postępowania (jak również innych postępowa ń prowadzonych przeciwko bankom w związku z przekazywaniem informacji w oparciu o e - bank, który nie spełnia cech trwałego nośnika informacji 7 ) jest nie tylko zaprzestanie stosowania kwestionowanych praktyk czy usunięcie skutków naruszeń , ale również uregulowanie ww. kwestii na przyszłość, przy założeniu, że przedmiotowe informacje byłyby przesyłane w postaci elektroniczn ej , która to postać będzie spełniać ustawowe cechy trwałego nośnika informacji. Należy w tym miejscu podkreślić, iż zamiarem Prezesa UOKiK wynikającym z wszczęcia i zakończenia niniejszego postępowania nie jest to, aby Bank powrócił – w zakresie przesyłania korespondencji do wszystkich swoich klientów – do formy pisemnej, 7 Por. https://www.uokik.gov .pl/aktualnosci.php?news_id=12923 16 poprzez prz esyłanie informacji o zmianach warunków umów o usługę płatniczą wyłącznie za pomocą listów papierowych przesyłanych na adres korespondencyjny podany w umowie przez konsumenta . Prezes UOKiK dostrzega postęp technologiczny, rozwój społeczeństwa informatyczne go, e - commerce, e - administracj ę i inne u dogodnienia związane z obiegiem elektronicznym , w tym obniżenie kosztów w porównaniu do przesyłek tradycyjnych, czy wygodę (zarówno dla konsumentów, jak i dla przedsiębiorcy) w zakresie przesyłania informacji za pomo cą środków porozumiewania się na odległość. Niemniej jednak w tym postępowaniu, przy zarzucie z pkt I sentencji decyzji, organ ochrony konsumentów pragnie zwrócić uwagę na niedostosowanie dotychczasowych rozwiązań informatycznych stosowanych w Banku do wy mogów wynikających z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa. Wynikają z tego daleko idące negatywne skutki dla konsumentów, w tym brak pewności co do niezmienności przesyłanych informacji, brak dostępu do tych informacji po rozwiązaniu umowy, czy koni e cznoś ć nieustannego śledzenia informacji udostępnianych w ramach bankowości elektronicznej z uwagi na brak osobnego powiadamiani a konsumentów o tym fakcie za pomocą innych środków komunikacji (np. w SMS - ie) . W ocenie organu ochrony konsumentów , e - bankowoś ć jest jednym z naj bezpieczniejszy ch (w zakresie ochrony przed dostępem ze strony osób trzecich) sposobem przesyłania informacji do konsumentów związanych z obsługą ich rachunków czy kredytów, w tym również w zakresie informacji o zmianach warunków umów o usługę płatniczą . Dlatego też – w ocenie Prezesa UOKiK – to właśnie wewnętrzny system elektroniczny danego banku, w tym wypadku serwis internetowy F , powinien być tym nośnikiem informacji, który umożliwia przesyłanie przez Bank do konsumentów informacji o zmianach warunków umów o usługę płatnicz ą . Niewątpliwie jednak ww. serwis bankowości elektronicznej (albo inne rozwiązanie korzystające z jego infrastr uktury lub na nim się wzorujące ) powinien spełniać cechy „trwałego nośnika informacji” w rozumieniu u.u.p . Z uwagi na powyższe, celem ewentualnego zobowiązania Banku w odniesieniu do działań na przyszłość, w zakresie praktyki opisanej w zarzucie pkt I sentencji decyzji, powinna być taka modernizacja ww. systemu elektronicznego, która doprowadziłaby do dostoso wania go do wymagań „trwałego nośnika informacji” (w rozumieniu art. 2 pkt 30 u.u.p.), o których mowa w uzasadnieniu do tego zarzutu . Nie jest przy tym wystarczając e – z uwagi na interes publiczny i rolę rozstrzygnięć Prezesa UOKiK dla innych uczestników rynku – zobowiązanie się do zaprzestania stosowania praktyki określonej w pkt I.1. Postanowieni a , jeżeli przedmiotem zobowiązania nie będzie podjęcie przez Spółkę ko nkretnych działań naprawczych, mających na celu dostosowanie systemu bankowości elektronicznej jako nośnika przesyłania informacji o zmianach warunków umowy do wymogów powszechnie obowiązującego prawa . Prezes UOKiK oczekuje w tym zakresie, że wynikiem zobo wiązania złożonego przez Bank będzie wdrożenie takiej bankowości elektronicznej, która odpowiada definicji „trwałego nośnika informacji”, a nie jedynie deklaracj i wprowadzenia takich rozwiązań w bliżej nieokreślonej przyszłości. W tym stanie faktycznym i prawnym, mając również na względzie powyższe rozważania związane z celami wynikającymi z niniejszego postępowania, Prezes UOKiK uznał, że niezasadne jest przyjmowanie zobowiązania przedsiębiorcy w odniesieniu do praktyki opisanej w pkt I sentencji decyzji. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I sentencji. 17 II. Uprawdopodobnienie bezprawności w zakresie praktyk i opisan ej w pkt II sentencji decyzji . W świetle przepisu art. 24 ust. 2 pkt 3 u.o.k.i.k. przez praktykę naruszającą zbiorowe inter esy konsumentów rozumie się godzące w nie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami zachowanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. W ocenie Prezesa UOKiK, w analizowanym przypadku bezprawność działań podejmowanych prz ez Bank może polegać na naruszeniu zakazu określonego w art. 3 u.p.n.p.r. tj. zakazu stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych . Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli je st sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu . Stosownie do art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. do uznania stosow anej przez przedsiębiorcę praktyki za nieuczciwą koniecznym jest wykazanie, że:  stoi ona w sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz  w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakc ie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przez praktykę rynkową rozumie się zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.n.p.r. - działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośre dnio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta . Pojęcie produktu wskazane w art. 2 pkt 3 u.p.n.p.r. ma szeroki zakres i obejmuje także usługę. Zatem, sposób w jaki Bank wykonuje umowy bankowe, w tym w jaki sposób informuje o zmianie ww. um ów , spełnia powyższe kryteria i może zostać uznane za praktykę rynkową w rozumieniu niniejszej ustawy. Model przeciętnego konsumenta Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To w odniesieniu d o przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej. Przepis art. 2 pkt 8 u.p.n.p.r. za przeciętnego uznaje konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny . Wymaga zarazem dokonania oceny tych cech z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie prakt yki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa . W przedmiotowej sprawie konstruowany model przeciętnego konsumenta dotyczy konsumenta zawierającego z B ankiem różnego rodzaju umowy, przede wszystkim umowy konta – które posiada zdecydowana większość obywateli 8 , a także umowy o kartę kredytową . Adresatem działań Spółki są konsumenci, którzy mogli skorzystać z ofe rty Banku i zawrzeć z nim umowy wymienione w zarzu cie z pkt I I sentencji niniejszej decyzji. Przyjąć należy, że oferta handlowa BOŚ kierowana była do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, którzy zawierali umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Charakter ofer owanej usługi finansowej nie wskazuje na to, by Spółka kierowała swoje praktyki do szczególnej grupy konsumentów, która mogłaby zostać 8 Szacuje się, że z kont osobistych korzysta ok 78% Polaków w wieku powyżej 15 lat – źródło: A. Demirguc - Kunt, L. Klapper, D. Singer, P. Van Oudheusden, The Global Findex Database 2014, World Bank Group, Policy Research Wo rking Paper 7255, Kwiecień 2015. 18 wyodrębniona na podstawie określonej i wspólnej im cechy. Przyjęty zatem w niniejszej sprawie model przeciętnego konsumen ta nie odwołuje się do szczególnej grupy konsumentów. Przez przeciętnego konsumenta należy zatem rozumieć konsumenta dostatecznie dobrze (przeciętnie) rozważnego i zorientowanego, mającego prawo do uzyskiwania od przedsiębiorcy rzetelnych informacji przek azywanych w sposób niewprowadzający w błąd. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta (jego „przeciętność”), polegający na tym, że z jednej strony możemy wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna. Taki konsument nie ma wykształcenia prawniczego oraz wieloletniego doświadczenia w pracy w instytucji finansowej. N ie jest więc w stanie zweryfikować poprawności działania przedsiębiorcy w związku ze zmianami warunków umowy , w szczególności, że przedsiębiorca nie ułatwia mu tego zadania (poprzez brak wskazania podstaw prawnych i faktycznych dokonywanych zmian). In form acje o zmianach warunków umowy lub przyczynach zmian polityki podmiotów działających na rynku usług finansowych może czerpać z mediów, Internetu , czy od znajomych, ale przede wszystkim od samego Banku. W niniejszej sprawie przeciętny konsument, zawierający z Bankiem umowę, ma prawo oczekiwać , że będzie ona wykonywana w taki sposób w jaki uzgodnił to w treści zawartej ze Spółką umowy. Dodatkowo , przeciętny konsument ma prawo przypuszczać , że Bank udostępniając mu informację o zmianach w warunkach wykonywanej umowy będzie działał zgodnie z przepisami prawa i dobrymi obyczajami, a tego typu decyzje będą miały oparcie w klauzuli modyfikacyjnej wskazanej w umowie (o ile konkretna zmiana może b yć określona w takiej klauzuli) lub w ściśle określonym przepisie prawa (np. w nowelizacji ustawy). W przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że konsument zna treść umowy łączącej go z Bankiem oraz potrafi zlokalizować zawarte w niej klauzule modyfikacyjne. Przeciętny konsument nie jest w stanie jednak „odgadnąć” jakie rzeczyw iste przyczyny leżały u podstaw dokonywanych przez Bank zmian warunków umowy , gdyż to przede wszystkim wola zmian warunków kontraktu po stronie Spółki determinuje każdorazowo modyfikację umowy (np. z uwagi na okoliczności makro czy mikroekonomiczne, kondy cję Spółki, czy zmianę sposobu jej zarządzania) , a dopiero w dalszej kolejności następuje wybór przesłanki wskazanej w treś ci klauzuli modyfikacyjnej, która taką zmian ę powinna umożliwić. Należy wiec uznać, że nawet przy znajomości klauzul modyfikacyjnych znajdujących się w umowie, konsument nie jest wstanie zweryfikować decyzji biznesowych przedsiębiorcy, w tym określić, czy dokonana zmiana warunków umowy miała oparcie w rzeczywistych okolicznościach faktycznych opisanych w umowie. Poza tym, przy kilku prz esłankach wskazanych w tejże klauzuli , nie byłby on w stanie wskazać, który czynnik miał w tym zakresie decydujący wpływ na taką, a nie inną zmianę warunków umowy. Ponadto , przeciętny konsument zakłada, że przekazywane przez przedsiębiorcę informacje są p rawdziwe, w tym zakresie, że podejmowane przez niego działania powinny być zgodne zarówno z warunkami umowy, jak również z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa oraz z dobrymi obyczajami . Ma prawo przypuszczać, że wprowadzone zmiany są dozwolone, gdy ż, co do zasady, jest przekonany, że Bank działający na tak dużą skalę, nie wprowadzałaby zmian, do których nie jest uprawniony. Nie posiada wiedzy prawniczej w kwestii obwarowań prawnych niezbędnych do jednostronnej zmiany umowy. Z doświadczenia życiowego wie, ze takie zmiany są dokonywane. Duża rolę o d grywa również tutaj przyzwyczajenie konsumenta do takich działań ze strony instytucji bankowych, które to z mniejszą lub większą częstotliwością dokonują zmian w swoich umowach (w tym w regulaminach czy tabe li opłat i prowizji) . Duża ilość wprowadzonych modyfikacji i wysoka ich częstotliwość usypia czujność przeciętnego konsumenta, gdyż nie ma on zazwyczaj czasu, ani dostatecznej wiedzy aby za każdym razem móc weryfikować w sposób dogłębny 19 każdą zmianę umowy, tym bardziej, że przedsiębiorca nie udziela podstawowych informacji, od których każda taka analiza powinna zostać rozpoczęta (czyli brak jest wskazania podstawy prawnej i faktycznej dokonywanych zmian). Nawet więc , gdyby przeciętny konsument chciał dokona ć weryfikacji zasadności i legalności wprowadzenia tych zmian, to musiałby wpierw złożyć reklamację, co byłoby działaniem żmudnym , z oddaloną pespektywą uzyskania zadowalających informacji (mając na względzie terminy na jej rozpatrzenie przez przedsiębiorc ę), a ponadto stanowiłoby to dla niego dodatkowe obciążenie (przede wszystkim czasowe). Nie ma również pewności czy informacja przekazana w odpowiedzi przez Bank byłaby wystarczająca dla odbiorcy, aby poznać faktyczne motywy i podstaw ą prawn ą, które kierow ały przedsiębiorcę do zmiany warunków umowy. Dobre obyczaje W celu stwierdzenia, że wskazane w pkt I I sentencji niniejszej decyzji działani e Spółki stanowił o nieuczciwą praktykę rynkową, konieczne jest wykazanie, że niniejsza praktyka rynkowa sprzeczna jes t z dobrymi obyczajami (art. 4 u.p.n.p.r.). P ojęcie dobrych obyczajów jest klauzulą generalną, niezawierającą swej definicji normatywnej. Jak wskazuje doktryna i orzecznictwo, klauzule generalne to przepisy prawne, w których nie są dokładnie sprecyzowane w szystkie elementy składające się na hipotezę czy dyspozycję normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosujący prawo 9 . Istotą i funkcją klauzul generalnych w prawie cywilnym jest możliwość uwzględnienia w ocenie róż nego rodzaju okoliczności faktycznych, które nie mogą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – być według jakiegoś schematu , mającego walor bezwzględny , oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy 10 . Pojęcie dobrych obyczajów nie jest w prawie zdefi niowane, ale podobnie jak zasady współżycia społecznego, jest przedmiotem wielu orzeczeń sądowych oraz opracowań doktryny 11 . Wskazuje się w nich, że dobre obyczaje to uczciwe zasady postępowania i ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno - moralnym, a na ich treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. Przy takim założeniu , sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsu menta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji i wywołania błędnego przekonania konsumenta. Chodzi więc o działania potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające „in minus” od standardów postępowania. W relacjach przedsiębiorców z konsumentami istotą zachowań zgodnych z dobrymi obyczajami „ jest szeroko rozumiany szacunek dla człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się we właściwym informowaniu o przysługujących uprawnieniach, niewykorz ystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, także wykorzyst ania jego niewiedzy i naiwności” 12 . Polska klauzula dobrych obyczajów powinna być również interpretowana przez pryzmat jej pierwowzoru zawartego w Dyrektywie 2005/29/WE 13 , w której odpowiednikiem 9 A. Wolter, „Prawo cywilne. Zarys części ogólnej” , wyd. VIII, Warszawa 1986, str. 83. 10 Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1979 r., sygn. akt III CRN 59/79, niepubl. 11 Np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dn ia 13 listopada 1991 r., sygn. akt I ACr 411/91, „Wokanda” 1992/4; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2003 r., sygn. akt II CKN 1097/00, Lex nr 78878; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003 r., sygn. akt I CKN 473/01, Lex nr 80257; J. Szwaja [ w:] „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz” , Warszawa 2000, str. 122 - 133; R. Stefanicki, „Dobre obyczaje w prawie polskim” , „Przegląd Prawa Handlowego” , 2002/5. 12 Wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII Ama 118/04). 13 Dyrekty wa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu 20 klauzuli dobrych obyczajów jest zasada staranności zawodowe j, która oznacza standard dotyczący szczególnej wiedzy i staranności, których można w racjonalny sposób oczekiwać od przedsiębiorcy w jego relacjach z konsumentami, zgodnie z uczciwymi praktykami rynkowymi i/lub ogólną zasadą dobrej wiary w zakresie jego d ziałalności (por. art. 2 lit. h). Oznacza to, że przedsiębiorca – jako jedyny posiadacz wiedzy na temat tego, dlaczego określone zmiany zostały wprowadzone - powinien poinformować konsumentów (klientów) o swoich działaniach względem nich z należytą starann ością. Poprzez tę staranność rozumie się takie przekazanie informacji, które pozwoli konsumentowi ocenić, czy wprowadzone zmiany oparte są o określone podstawy prawne i okoliczności faktyczne. Brak tych informacji nie pozwala konsumentowi ocenić ich zasadn ości i legalności. Konsument, który związany jest umową z Bankiem nie jest bowiem jedynie wykonawcą jego woli i nie musi bezkrytycznie akceptować wprowadzanych jednostronnie zmian do obowiązujących kontraktów. Konsument powinien mieć szansę ocenić zasadnoś ć i legalność wprowadzenia tych modyfikacji , gdyż może nie być w ogóle zobowiązany do ich akceptacji lub skorzystać ze zgłoszenia sprzeciwu/wypowiedzenia umowy. Poprzez wskazaną powyżej staranność zawodową rozumie się również takie działanie, w którym to p rzedsiębiorca będzie starał się tak wykonywać umowę, aby nie wprowadzać do niej nowych treści , na które nie zezwalają mu zarówno bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, jak również umowne klauzule modyfikacyjne. Klienci przedsiębiorcy mają więc prawo ocz ekiwać - na zasadach dobrej wiary i w zaufaniu, że Bank jest instytucją zaufania społecznego – że nie będzie on dokonywał zmian warunków umowy , do których dokonywania nie jest uprawniony. Literatura dopuszcza także dokonywanie stosownych ocen w zakresie dobrych obyczajów na podstawie norm środowiskowych, a więc o węższym zasięgu oddziaływania. Konsekwentnie , za naruszające dobre obyczaje przyjmuje się przekroczenie postanowień zawartych w kodeksach etycznych opracowywanych dla poszczególnych grup zawodowy ch 14 . Jak wskazuje motyw 20 Dyrektywy 2005/29/WE „ Należy nadać odpowiednie znaczenie kodeksom postępowania, które umożliwiają przedsiębiorcom skuteczne stosowanie zasad niniejszej dyrektywy w poszczególnych dziedzinach gospodarki. W sektorach, w których ist nieją szczególne obligatoryjne wymogi regulujące postępowanie przedsiębiorców, powinny one również stanowić podstawę oceny staranności zawodowej w określonym sektorze ”. Zgodnie z „Kodeksem Etyki Bankowej (Zasady Dobrej Praktyki Bankowej)” 15 „ banki, jako i nstytucje zaufania publicznego, w swojej działalności kierują się przepisami prawa, rekomendacjami Komisji Nadzoru Finansowego, uchwałami samorządu bankowego, normami przewidzianymi w Kodeksie oraz dobrymi zwyczajami kupieckimi. Banki i ich pracownicy oraz osoby, za których pośrednictwem banki wykonują czynności bankowe, uwzględniają zasady: profesjonalizmu, rzetelności, rzeczowości, staranności i najlepszej wiedzy”. Kodeks ten przewiduje, że „Bank w stosunkach z Klientami i przy wykonywaniu czynności na rz ecz Klientów, powinien działać zgodnie z zawartymi umowami, w granicach dobrze pojętego interesu własnego i z uwzględnieniem interesów Klientów. Bank nie może wykorzystywać swego profesjonalizmu w sposób naruszający interesy Klientów” (pkt 1.3). Do poszan owania prawa klienta do informacji odwołuje się również „Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego” 16 rekomendowany przez Komisję Nadzoru Finansowego, którego treść norm uwzględniana jest również przez „Kodeks Etyki Bankowej” (pkt 6 „Postanowień ogólnych Kode ksu Etyki Bankowej” ). Jedną z zasad wyrażonych w Kanonie jest ta, zgodnie z którą „podmiot finansowy zapewnia klientowi jasną i rzetelną informację o oferowanych Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych”) 14 M. Kępiński, „Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji”, RPEiS 1994, nr 2, s. 7. 15 Przyjęty na XXV Walnym Zgromadzeniu Związku Banków Polskich 18.04.2013 r. 16 Uchwała Nr 99/08 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie rekomendacji stosowania Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. 21 produktach i usługach oraz o związanych z nimi kosztach, ryzyku i możliwych do osiągnięcia kor zyściach, ułatwiając klientowi dokonanie wyboru” (zasada nr 9). W ocenie Prezesa UOKiK , BOŚ mógł dopuścić się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej poprzez niezamieszczanie - w wiadomościach przesyłanych do konsumentów związanych z jednostronną zmianą w arunków Regulaminu kart kredytowych - istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian, tj. niewskazanie podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności fakt ycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z wyżej wskazanej podstawy prawnej, które spowodowały tę zmianę , a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności zmiany warunków umowy przez Spółkę w trakcie trwania stosunku obli gacyjnego . Sprzeczność działania przedsiębiorcy w zakresie praktyki z pkt I I z dobrymi obyczajami W niniejszym zarzucie dobre obyczaje należy utożsamiać z przekazywaniem konsumentom pełnej informacji (zarówno w zakresie co do faktów, jak i co do podstaw p rawnych) o podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzjach dotyczących jednostronnych zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, które umożliwiają słabszej stronie umowy kontrolę zasadności i legalności decyzji podejmowanych przez przed siębiorcę. Konsument powinien mieć możliwość zweryfikowania decyzji biznesowych przedsiębiorcy, co do zgodności jego działań z zaakceptowanym przez obie strony kontraktem. Aby taka możliwość istniała Spółka powinna przedstawić wszystkie niezbędne przesłan ki, które legły u podstaw modyfikacji warunków umownych w trakcie wykonywania istniejącego już zobowiązania, w tym ich podstawę prawną oraz okoliczności faktyczne, które miały wpływ na dokonaną zmianę. Należy zauważyć, iż Bank dokonał w 2016 r. zmiany – w trakcie trwania umowy – postanowień zawartych w Regulamin ie kart kredytowych . Zmiany te miały różny zakres i w odmienny sposób wpływały na sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów w związku z dalszym wykonywaniem umowy. W pismach – wymienionych poniżej - kierowanych przez Spółkę do konsumentów lub w wiadomościach przesyłanych w ramach BOŚBank24 zostały zasygnalizowane jedynie wprowadzone zmiany bez podstaw prawnych takich modyfikacji oraz również bez wskazania rzeczywistych okoliczności faktycznych, któ re legły u podstaw wprowadzenia tych zmian, a które to okoliczności wynikałyby z podanej podstawy prawnej. Przy zmianie Regulaminu kart kredytowych , która weszła w życie w dniu 1 lutego 2016 r. Bank przesyłał konsumentom następującą informację: „ Uprzejmi e informujemy, że od dnia 01.02.2016 dla dotychczasowych Klientów roku będzie obowiązywał nowy Regulamin wydawania i użytkowania karty kredytowej dla klientów indywidualnych. Zmiany Regulaminu dotyczą w szczególności następujących obszarów: 1. Zmiany zasad wyliczania Minimalnej kwoty do spłaty z aktualnie obowiązujących 5% min. 30 zł zadłużenia wskazanego z Zestawienia Transakcji na 4% min. 30 zł, dla Zestawień transakcji wygenerowanych od dnia 1 lutego 2016 roku, 2. Uszczegółowienia zapisów związanych z za sadami rozliczenia i przewalutowania transakcji, poprzez wskazanie dokładnego miejsca, w którym Klient uzyskuje informacje o stosowanych przez Bank kursach walutowych, 3. Doprecyzowania terminów rozliczenia spłat karty, poprzez dokładne wskazanie terminów rozliczenia spłat karty na rachunku karty, terminów udostępnienia środków oraz kolejności rozliczenia spłaty z zadłużeniem, 4. Uzupełnienia zapisów dotyczących blokady karty, w zakresie informowania klienta o blokadzie karty przez Bank, 22 5. Uszczegółowieni a zasad rozliczenia opłaty rocznej, 6. Wprowadzenia możliwości informowania przez Bank o zmianach w Umowie za pomocą bankowości internetowej, 7. Wprowadzenia nowej wersji Komunikatu, stanowiącego załącznik do Regulaminu. Szczegółowe informacje o zmianach d ostępne są na stronie www.bosbank.pl, w oddziałach Banku oraz pod numerami telefonów infolinii: 801 355 455 lub +48 22 543 34 34 (koszt zgodny z taryfą operatora). Informujemy, że przysługuje Państwu prawo odmowy przyjęcia nowych warunków poprzez zgłoszeni e sprzeciwu lub wypowiedzenie umowy w trybie i terminach określonych w dotychczasowym Regulaminie wydawania i użytkowania karty kredytowej. ” W ocenie Prezesa UOKiK , podstawą do dokonania zmian w trwających kontraktach mogą być – oprócz wyraźnego przepisu prawa, który nakazuje dostosować umowy do zmienionego stanu prawnego – jedynie określone w klauzulach modyfikacyjnych czynniki (przesłanki), które stanowią tzw. podstawę materialnoprawną dokonania modyfikacji warunków umowy. Wyjątkiem jest jednak sytuacja, w której to ww. czynniki (przesłanki) określone w klauzuli modyfikacyjnej mają charakter niedozwolony (abuzywny) z uwagi m.in. na nieprecyzyjną treść lub też dobór czynników, które z mocy prawa nie mogą stanowić podstawy do zmiany warunków umowy w trakcie jej wykonywania, gdyż – zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. – nie wiążą konsumenta. Powyższe rozważania pozostają jednak poza przedmiotem niniejszego zarzutu, którego celem jest wykazanie braków informacyjnych względem konsumentów niezależnie od treści (czyli zr ozumiałości, precyzyjności, czy jednoznaczności) klauzul modyfikacyjnych. Na marginesie należy również dodać, że powyższe rozważania odnoszą się jedynie do takich stosunków umownych i ich elementów, które mogą być jednostronnie zmieniane przez przedsiębior cę ( a contrario – nawet prawidłowa klauzula modyfikacyjna nie powinna uprawniać Banku do zmiany warunków umów zawartych na czas oznaczony w zakresie jej elementów istotnych). Aby można było dokonać zmiany warunków umowy w oparciu o zasady określone w klauzuli modyfikacyjnej muszą rzeczywiście wystąpić okoliczności faktyczne określone w tejże klauzuli modyfikacyjnej (np. wzrost o określony procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia). Dopiero spełnienie tych wymagań u prawnia Bank do poinformowania konsumenta o planowanej zmianie warunków umowy i wprowadzeniu do umów przedmiotowej zmiany . Z punktu widzenia konsumenta , istotne jest m.in. to , aby został on poinformowany o propozycji przedsiębiorcy w sposób r zetelny, tzn. aby miał możliwość zweryfikowania zgodności przeprowadzanej zmiany z pierwotnymi warunkami umowy, które kształtują jego stosunek obligacyjny nawiązany z Bankiem. Dla konsumentów są to informacje istotne, gdyż pozwalają im nadzorować działania przedsiębiorcy, w tym czy proponowana przez przedsiębiorcę zmiana umowy jest uzasadniona i czy dokonana jest zgodnie z zawartą umową. Na podstawie informacji przekazanych przez Spółkę, klienci Banku powinni mieć możliwość oszacowania zakresu wprowadzonych zmian, ich podstawy prawnej (w zakresie warunków wskazanych w klauzuli modyfikacyjnej), a także weryfikacji okoliczności faktycznych mających wpływ na dokonane zmiany. Wszystkie przedmiotowe okoliczności powinny stanowić punkt odniesienia dla konsumentów do stwierdzenia, czy proponowana zmiana warunków umowy nie jest przejawem dyskrecjonalnej decyzji Spółki i czy została dokonana zgodnie z warunkami umowy. Informacja przesłana przez Bank powinna pozwolić klientom ocenić, czy zastosowana przez Spółkę zmian a wysokości opłaty czy wprowadzenie nowych warunków umownych odpowiada zmienionym od chwili zawarcia umowy warunkom ekonomicznym lub innym okolicznościom wskazanym w klauzuli modyfikacyjnej 17 . Tym samym , należy zgodzić się z ugruntowanym stanowiskiem judyka tury, że o ile kontrahent 17 Tak m.in. w uchwale Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 6 marca 1992 r., sygn.. III CZP 141/91. 23 banku, jakkolwiek musi się liczyć ze zmianami umowy w trakcie jej trwania, w szczególności w zakresie możliwości modyfikacji oprocentowania czy wysokości opłat, to jednak nie może być pozbawiony możliwości kontrolowania zasadności tych zmian 18 . Konsumenci muszą mieć możliwość przeprowadzenia weryfikacji zasadności zmian, co oznacza , że muszą wiedzieć, na podstawie której przesłanki doszło do zmiany umowy w trakcie jej trwania, a także czy określone w umowie czy nniki rzeczywiście zaistniały (dotyczy to w szczególności okoliczności, które nie są publicznie znane, a na podstawie których Bank dokonuje zmian). Oznacza to, że jeżeli np. Bank decyduje się na uszczegółowienie zasad rozliczenia opłaty rocznej, czy też na wprowadzenie możliwości informowania przez Bank o zmianach w umowie za pomocą bankowości internetowej, to konsument powinien zostać poinformowany, o podstawie prawnej umożliwiającej dokonanie takich zmian, która została zawarta w umowie łączącej go z Bank iem. Jednocześnie konsument powinien móc zweryfikować w jakim okresie wystąpiła ww. okoliczność i czy zmiana warunków umowy odpowiada właściwością (np. zakresowi) tej okoliczności. Przedsiębiorca zobowiązany jest więc opisać sytuację, która wystąpiła w rze czywistości, a która jest jednocześnie podstawą faktyczną do zmiany warunków umowy wskazanych w odpowiedniej klauzuli modyfikacyjnej lub przepisie prawa. Konsument nie znając powodów takiego, a nie innego działania Banku nie jest w stanie stwierdzić, czy w w. zmiana była dokonana zgodnie z prawem, w szczególności zgodnie z łączącym stronę stosunkiem umownym. Reasumując, w ocenie Prezesa UOKiK, w wiadomościach kierowanych do konsumentów powinno zostać wskazane postanowienie umowne dopuszczające możliwość doko nania proponowanych zmian warunków umowy, a także zamieszczona powinna być informacja o zaistnieniu okoliczności faktycznych, które miały wpływ na podjęcie przez przedsiębiorcę analizowanej decyzji i wynikały z przyjętej podstawy prawnej. Zdaniem organu o chrony konsumentów, omawiane w niniejszym zarzucie informacje mają charakter istotny, z punktu widzenia możliwości zweryfikowania przez konsumentów zasadności wprowadzonych zmian, które mogą mieć znaczący wpływ na dalsze wykonywanie umowy przez obie strony . W wyniku opisywanej tutaj praktyk i przeciętny konsument może wyrobić sobie mylne wyobrażenie o podstawach prawnych i zasadności wprowadzonych zmian, które nie znajdują odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie rzeczy 19 . W opisywanej w niniejszym zarzucie pr aktyce, Bank z jednej strony wywiązuje się ze swojego ustawowego obowiązku poinformowania konsumentów o zamiarze wprowadzenia do trwającego stosunku obligacyjnego nowych warunków umownych, ale z drugiej strony nie przedstawia w wiadomościach do nich kierow anych ani podstawy prawnej dokonania takich modyfikacji, ani realnych sytuacji, które wystąpiły i w oparciu o które podjęta została taka decyzja. Jedną z cech umów bankowych zawieranych z konsumentami jest to, że ich warunki mogą w trakcie trwania ulegać z mianie (dotyczy to przede wszystkich umów zawartych na czas nieoznaczony). Niemniej jednak, aby taka zmiana była dopuszczalna , nie mogą w tym zakresie istnieć żadne przeciwskazania określone w powszechnie obowiązujących przepisach prawa, a także muszą wyst ąpić określone okoliczności faktyczne, które zostały wskazane w klauzuli modyfikacyjnej zamieszczonej w tychże umowach, które dopuszczają dokonanie zmian warunków umownych w trakcie trwania stosunku obligacyjnego. Zniekształcenie zachowania rynkowego przec iętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu Nieprzekazanie przez BOŚ przedmiotowych informacji - które mają charakter istotny z punktu widzenia odpowiednich umów bankowych (dot. m.in. rachunku osobistego, karty 18 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn.. II CKN 993/99; Wyrok SA w Warszawie z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. VI ACa 1460/11. 19 Robert Stefanicki, Interpreta cja dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych wobec konsumentów na rynku wewnętrznym , Glosa 1/2010, str. 88. 24 k redytowej, czy karty płatniczej ) i warunkach ich wykonywania - może istotnie zniekształcać zachowanie gospodarcze konsumenta, co do możliwości zweryfikowania okoliczności modyfikacji warunków umownych i stwierdzenia, czy były one dozwolone na mocy zawarteg o przez strony kontraktu. Tym samym , brak tych informacji, może przyczynić się do zniekształcenia decyzji dotyczących umowy, których odbiorcy nie podjęliby, gdyby takie informacje zostały umieszczone w korespondencji od Banku. Dla przykładu można wskazać, iż konsument – poprzez brak powyższych informacji - może błędnie uznać, że wprowadzona zmiana była dopuszczalna, pomimo , że decyzja Banku o zmianie umowy (w tym np. podniesieniu opłat) ma charakter arbitralny z uwagi na:  brak umocowania w warunkach umownyc h, lub  niewystąpienie okoliczności faktycznych, które na podstawie klauzuli modyfikacyjnej mogły stanowić podstawę do zmiany wykonywanego kontraktu. Tym samym , konsumenci będą przekonani o zasadności stosowania zmienionych warunków umownych, pomimo bez prawności takiego działania po stronie przedsiębiorcy. W takiej sytuacji , konsumenci nie będą mieli świadomości, że zaproponowana przez Spółkę modyfikacja warunków umowy nie obowiązuje, ponieważ nie miała ona umocowania w obowiązującej strony umowie lub określonych okolicznościach faktycznych. Poprzez brak wskazania istotnych informacji, o których mowa powyżej, konsumenci mogą zaniechać wykonywania praw i obowiązków, które wynikają z pierwotnej wersji umowy/regulaminu cz y Taryfy , a przez to mogą doznać uszczerbku m.in. w zakresie interesu ekonomicznego, np. poprzez konieczność regulowania opłat w wyższej wysokości. W ocenie Prezesa UOKiK, BOŚ poprzez niezamieszczanie istotnych informacji umożliwiających ustalenie przez konsumentów dopuszczalności wprowadzenia proponowanych zmian w Regulaminie kart kredytowych , tj. niewskazanie podstawy prawnej umożliwiającej dokonanie tych zmian oraz czynników (okoliczności faktycznych), które spowodowały tę zmianę i wynikają z wyżej wsk azanej podstawy prawnej, a przez to uniemożliwienie zweryfikowania przez konsumentów dopuszczalności – w tym legalności - zmiany warunków umowy przez Spółkę w trakcie trwania stosunku obligacyjnego, mógł dopuścić się stosowania nieuczciwej praktyki rynkowe j, o której mowa w art. 4 ust. 1 u.p.n.p.r. Godzeni e w zbiorowe interesy konsumentów w zakresie praktyki opisanej w punkcie I i II sentencji decyzji Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów formułuje definicję negatywną pojęcia zbiorowego interesu konsu mentów, stwierdzając w art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle art. 1 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębior cy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego konsumenta będącego kontrahentem przedsiębiorcy. Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich – aktualnych lub potencjalnych k lientów – traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę 20 . Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu jednego z wyroków stwierdził, iż: „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar 20 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt VI ACa 306/08, a także T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencj i i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009, s. 962. 25 znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 21 . W ocenie Prezesa UOKiK , zakwestionowane w przedmiotowej decyzji zachowani a Spółki godz ą w zbiorowe interesy konsumentów. Stroną umowy zawieranej prz ez ww. przedsiębiorcę jest określony krąg podmiotów, wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium, jakim jest zawarta umowa banko wa (umowa o kredyt konsumencki , kartę kredytową, płatniczą czy umowę konta) . Jednocześnie po dkreślić należy, że w tym kręgu mógł być każdy konsument, który zdecydowałby się zawrzeć umowę z przedsiębiorcą. Nie ulega wątpliwości, że działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowi ązków. Natomiast przez interes zbiorowy należy rozumieć interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Dla stwierdzenia godzenia w zbiorowe interesy konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określo nego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Jak podnosi się w doktrynie, w pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się także działanie przedsiębiorcy skierowane wprawdzie do oznaczonych (zindywidu alizowanych) konsumentów, o ile przy tym konsumentów tych łączy jakaś wspólna cecha rodzajowa. Wówczas bowiem poszkodowana zostaje pewna grupa konsumentów, nie będąca jedynie – z punktu widzenia przedsiębiorcy stosującego daną praktykę – zbiorowością przyp adkowych jednostek, lecz stanowiącą określoną i odrębną kategorię konsumentów, reprezentującą w znacznym stopniu wspólne interesy. Należy zatem przyjąć, że zbiorowy interes konsumentów nie musi odnosić się do nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować, gdyż brak indywidualizacji nie sprzeciwia się możliwości wyodrębnienia kategorii bądź zbioru konsumentów o pewnych cechach. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w zw iązku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Jak słusznie uznał Sąd Najwyższy w swoim rozstrzygnięciu „ przedmiotem ochrony nie jest indywidualny i nteres konsumenta, ani suma interesów indywidualnych konsumentów, lecz interes zbiorowy. Zbiorowy to «odnoszący się do pewnej grupy osób lub zbioru rzeczy, właściwy jakiemuś zbiorowi, złożony z wielu jednostek, składający się na jakiś zbiór; gromadny, kole ktywny, wspólny». Gramatyczna wykładnia pojęcia praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór 22 ”. Ponadto Sąd ten wskazał, że „ pr aktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adres owane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. Stanowisko to jest szeroko popierane w najnowszym orzecznictwie 23 . W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z prawdopodobieństwem naruszenia (a w zakresie praktyki z punktu I – z naruszeniem) praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opier ał się zatem na indywidualnych przypadkach przedstawianych przez konsumentów, a wziął pod uwagę działanie Banku odnoszące się do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby 21 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01. 22 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt III SK 27/07. 23 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 wrze śnia 2013 r., sygn.. VI ACa 67/13. 26 konsumentów, biorąc za podstawę ustaleń i rozważań materiał dowodowy dostarczony przez Spółkę. Mając powyższe na względzie należy uznać, że również przesłanka dotycząca godzenia w zbiorowe interesy konsumentów została udowodniona w zakresie zarzut ów z pkt I i II sentencji niniejszej de cyzji. Przyjęcie z obowiązani a przedsiębiorcy w zakresie praktyk i opisan ej w punkcie II sentencji decyzji Zgodnie z art. 28 u.o.k.i.k . , jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione - n a podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes UOKiK może, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Taka syt uacja zachodzi w niniejszej sprawie. Analiza przepisu art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. pozwala jednoznacznie stwierdzić, że Prezes UOKiK może wydać powyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia przesłanek:  uprawdopodobnieni a w trakcie postępowania stosowania pr aktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów;  zobowiązani a się przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków;  uznani a przez Prezesa UOKiK za celowe nałożeni a obowiąz ku wykonania przedłożonego przez przedsiębiorcę zobowiązania; Istota decyzji zobowiązującej polega na zawarciu quasi - porozumienia pomiędzy Prezesem UOKiK a przedsiębiorcą 24 . W doktrynie podkreśla się, że decyzja zobowiązująca stanowi jeden z najbardziej sku tecznych mechanizmów będących w dyspozycji Prezesa UOKiK, których celem jest doprowadzenie działań przedsiębiorców do stanu zgodności z prawem ochrony konkurencji i konsumentów 25 . Przyczyną wysokiej skuteczności procedury zobowiązującej jest przede wszystk im proporcjonalne rozłożenie obciążeń i korzyści po obu stronach tej relacji administracyjno - prawnej. Każda ze stron, tj. Prezes UOKiK i przedsiębiorca wnosi swoisty „wkład” w doprowadzenie do stanu zgodności z prawem, poświęcając z reguły pewne wartości, a w zamian zyskując inne, przy czym ostatecznie zyskuje konsument, którego interes podlega szczególnej ochronie 26 . Po przedstawieniu zarzutów w Postanowieniu , BOŚ na początku niniejszego postępowania złożył wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej w trybi e art. 28 u.o.k.i.k. w zakresie praktyk wskazan ych w pkt I i II sentencji niniejszej decyzji, celem ich wyeliminowania i usunięci a ich skutków . Przedmiotowe zobowiązanie było następnie kilkakrotnie modyfikowane, aby ostatecznie przybrać następujący kształ t (w zakresie praktyki dot. pkt II) : Pierwszy z obowiązków wskazanych w zobowiązaniu (pkt i.) polega na skierowaniu – w terminie do 5 miesięcy od dnia uprawomocnienia się pkt II niniejszej decyzji - do wszystkich klientów, którzy w latach 2014 — 201 6 byli informowani o zmianach regulaminów 24 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 25 J. Sroczyński, Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów: decyzja zobowiązująca (uwagi praktyczne o raz de lege ferenda ), IKAR 1/2012, s.99; 26 J. Sroczyński, Naruszenie (…), op. cit., s. 99, 27 stanowiących integralną część umów o usługę płatniczą wyłącznie poprzez BOŚBank24 , jak również do klientów, którym w informacji o zmianie regulaminów lub Taryfy opłat i prowizji nie wskazywano umownej podstawy prawnej umo żliwiającej dokonanie zmian oraz okoliczności faktycznych uzasadniających tę zmianę i z którymi Bank nadal jest związany umową, pisemnej korespondencji oraz za pośrednictwem BOŚBank24 w treści której Bank : a. poinformuje, że przedmiotowe działania wynikają z decyzji Prezesa UOKiK, wskazując jej numer i datę wydania; b. zaprosi klientów do placówek bankowych w celu zawarcia bezpłatnych aneksów , zakreślając im termin na stawienie się w placówce, zgodny z zobowiązaniem zawartym w pkt ii; c. poinformuje o skutkach niepo dpi sania, jak i podpisania aneksów. Ponadto Spółka (w pkt ii. zobowiązania) – w terminie 4 miesięcy od dnia wysłania powyższej korespondencji – będzie zawierała aneksy do umów z konsumentami, o których mowa w pkt i., którzy zgłoszą się do placówki bankowej w zakreślonym terminie. Aneksy będą zawierały postanowienia dotyczące: a. oświadczenia Banku o bezskuteczności dokonanych zmian, o których mowa w pkt i. zobowiązania, w tym także zmiany Tabeli opłat i prowizji; b. ustalenia, że wysokość opłat i prowizji dla rac hunków płatniczych oraz dla kart kredytowych od dnia podpisania aneksu określa aktualnie obowiązująca Taryfa opłat i prowizji (która zostanie dołączona do aneksu w formie załącznika) ; c. ustalenia, że od dnia zawarcia aneksu, do danej umowy ma zastosowanie ak tualnie obowiązujący regulamin dotyczący danego produktu, st anowiący integralną część umowy d. ustalenia indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji konsumenta za okres od dnia rozpoczęcia ich stosowania (wprowadzenia bez wskazania odpowiedniej podstawy prawn ej) do dnia podpisania aneksu, przy czym jeśli indywidualne rozliczenie klienta wykaże, że na podstawie Taryfy opłat i prowizji sprzed jej zmiany zapłaciłby on niższe opłaty, Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie dokona zwrotu nadpł aty na rachunek klienta - w terminie 4 miesięcy od podpisania aneksu do umowy . Jeśli indywidualne rozliczenie wykaże, że klient nie zapłaciłby niższych opłat na podstawie Tabeli opłat i prowizji sprzed jej zmiany, wówczas Bank przekaże klientowi informację o braku kwoty do zwrotu — w terminie 4 miesięcy od podpisania aneksu do umowy , przy czym w takim przypadku Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie nie będzie domagał się dopłaty od klientów, gdyby opłaty/prowizje stosowane w oparciu o zmienioną Tabelę opłat i prowizji były dla klienta korzystniejsze od stosowanych przed zmianą . BOŚ rozważa również uwzględnienie w zawieranych z klientami aneksach zmian regulacyjnych dot. formy doręczania korespondencji umownej. Przy czym w toku post ę p owani a nie zostały przedstawione nowe treści postanowień tego dotyczące , co jest uzasadnione tym, że nie zostały jeszcze podjęte decyzje o kształcie systemu bankowości elektronicznej, który miałby spełniać cechy trwałego nośnika informacji. Ponadto Bank ni e wyklucza , że informacj e o ww. planowanych zmianach regulaminów zostan ą wysłana pocztą tradycyjną dlatego też ten element nie będzie przedmiotem zobowiązania Spółki przyjętego przez Prezesa UOKiK w niniejszym postępowaniu Niezależnie od usunięcia skutków stosowanych praktyk w formie opisanej w pkt ii. d . zobowiąz ania, Spółka zdecydowała (w pkt i ii .) o przyznani u konsumentom , o których mowa w pkt i. zobowiązania , rekompensaty publicznej polegającej na zwolnieniu z opłat za wypłatę gotówki we wszystkich bank omatach w kraju i za granicą przez okres 1 wybranego 28 miesiąca kalendarzowego, który wskazany zostanie w pisemnej korespondencji, o której mowa w pkt i. zobowiązania . Zwolnienie powyższe dotyczyć będzie opłat pobieranych przez Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie w odniesieniu do wszystkich kart debetowych wydanych do konta oraz wszystkich kart kredytowych dla klientów indywidualnych , których dotyczy postępowanie . Aby zobowiązanie Banku było zasadne z punktu widzeni a jego skutecznoś ci „na przyszłość”, Spółka zobowiązał a się również do niedokonywani a — po uprawomocnieniu się pkt II niniejszej decyzji — jednostronnych zmian Taryfy w zakresie uwzględniającym zmiany dokonane w okresie od 2014 r. do 2017 r., co do których klienci nie zost ali poinformowani prawidłowo o umownej podstawie prawnej lub okolicznościach faktycznych — w stosunku do tych klientów, którzy nie zawrą aneksów do umów , o których mowa w pkt ii. zobowiązania . W zakresie spełnienia przez S półkę obowiązków informacyjnych, B ank zobowiązał się do opublikowani a na głównej stronie internetowej przedsiębiorcy (która na dzień wydania decyzji mieści się pod adresem www. bosbank .pl) niniejszej decyzji w terminie do 30 dni od dnia uprawomocnienia się w zakresie pkt II , w ten sposób , ż e treść tej decyzji będzie dostępna na przedmiotowej stronie internetowej co najmniej przez okres 9 miesięcy od dnia jej uprawomocnienia się (tj. w okresie, w którym zgodnie z propozycjami wskazanymi w pkt i. oraz ii. realizowane będzie zobowiązanie do zaw arcia z klientami aneksów do umów) . Wskazać należy, iż BOŚ zobowiązał się jeszcze do podjęcia działań mających na celu uzyskanie od klientów wyraźnej dyspozycji, co do sposobu dostarczania im informacji o planowanych zmianach postanowień umów o usługę płat nicz ą , w tym Taryfy. Należy jednak zauważyć, iż przedmiotowe zobowiązanie nie jest na tyle skonkretyzowane (brak wskazania, o jakie działania chodzi), aby mogło stanowić obowiązek przedsiębiorcy wynikający z decyzji Prezesa UOKiK (którego wykonanie podlega kontroli przez ww. organ ). Ponadto należy nadmienić, iż powyższe działanie Banku dotyczy – co do zasady – praktyki określonej w pkt I niniejszej decyzji, co do której Prezes UOKiK stwierdził zaniechanie jej stosowania. Jeżeli jednak w przyszłości BOŚ będz ie w dalszym ciągu wysyłał do konsumentów informacje o zmianach warunków umowy z naruszeniem formy opisanej w przepisach u.u.p. to może być to podstawą do kolejnej interwencji ze strony organu ochrony konsumentów. Biorąc pod uwagę, że bezprawność działa ń Banku w zakresie praktyk i opisan ej w punkcie I I sentencji decyzji została, jak wykazano wyżej, uprawdopodobniona, oraz że Spółka złożyła wniosek o przyjęcie złożonego w toku postępowania zobowiązania zmierzającego do zakończenia naruszeń zbiorowych interes ów konsumentów i usunięcia ich skutków , możliwe stało się skorzystanie przez Prezesa UOKiK z przewidzianej w art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. możliwości nałożenia na Bank obowiązku wykonania tego zobowiązania. Na powyższy fakt wpływa również okoliczność, że po w szczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w dniu 16 grudnia 2016 r . Spółka zaniechała stosowania praktyk, o których mowa w pkt I i pkt II niniejszej decyzji . Należy uznać, że nałożone na Bank zobowiązanie obejmuje działa nia zmierzające do zakończenia uprawdopodobnion ego w toku niniejszego postępowania narusz e nia art. 24 u.o.k.i.k opisanego w pkt II sentencji decyzji i usunięcia jego skutkó w . W szczególności na aprobatę zasługuj e takie działanie Banku, w wyniku którego wyc ofa się on ze wszystkich zmian postanowień umownych (w tym wysokości opłat i prowizji) udostępnionych klientom w latach 201 4 - 201 7 z pominięciem doręczenia ich na trwałym nośniku informacji i bez zakomunikowania konsumentom o podstawach prawnych i faktyczny ch ich wprowadzenia . Najistotniejszym punktem tego zobowiązania jest jednak usunięcie skutków praktyki w aspekcie finansowym , które przybiera formę indywidualnego rozliczenia się z pobranych opłat i prowizji w oparciu o wadliwie komunikowane konsumentom zm iany TOiP aż do dnia podpisani a aneksu, w którym będzie wskazany określony wniosek konsumenta w tym zakresie. 29 Charakter i wysokość rekompensaty publicznej podyktowan e są przede wszystkim niewielką ilością zmian wysokości opłat i prowizji na niekorzyść kon sumentów. Stąd też – w ocenie Prezesa UOKiK – taki sposób usunięcia trwających skutków naruszenia jest właściwy mając na względzie uwarunkowania faktyczne w niniejszej sprawie, w szczególności w kontekście analizy zmian warunków umownych dokonywanych przez Bank w badanym okresie. Zdaniem Prezes a U OKiK rozstrzygnięcie niniejszej sprawy w oparciu o art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. zapewni szybką i skuteczną eliminację praktyk opisanych w punkcie I I sentencji niniejszej decyzji oraz przyczyni się do usunięcia powstał ych skutków , co odbędzie się z k orzyścią dla konsumentów. Z uwagi na powyższe, zasadnym jest skorzystanie z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 u.o.k.i.k. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt I I sentencji. I I I. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.o.k.i.k. w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem BOŚ został zobowiązany do złożenia sprawozdania z wykonania przy jętego zobowiązania, poprzez przedłożenie informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I I sentencji niniejszej decyzji oraz dowodów potwierdzających jego wykonanie, według następujących zasad:  w terminie do 8 miesięcy od dnia uprawomo cnienia się decyzji w zakresie pkt II : 1) potwierdzenia realizacji wysyłki korespondencji do klientów w postaci potwierdzonej za zgodną z oryginałem książki nadawczej (w formie pdf), potwierdzającego liczbę przesyłek i daty ich nadania; 2) wszelki ch skrypt ów i materiał ów szkoleniow ych dla pracowników w zakresie informacji udzielanych w placówkach banku po zgłoszeniu się konsumentów w celu zawarcia aneksu , o ile zostały stworzone ; 3) wzor c ów umownych wszystkich rodzajów aneksu; 4) wzorów wszystkich rodzajów listów (pism przewodnich w formie korespondencji pisemn ej ), o których mowa w pkt i. zobowiązania wysyłanych do konsumentów ;  w terminie do 11 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakresie pkt II : 5) wybranych losowo (zanonimizowanych) aneksów do u mów, podpisanych przez klientów (20 sztuk) ; 6) zrzutów ekranu z głównej strony internetowej Bank Ochrony Środowiska Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie z pierwszego i ostatniego dnia utrzymywania na tej stronie informacji o niniejszej decyzji wraz z oświ adczeniem złożonym przez osobę uprawnioną w imieniu przedsiębiorcy, w którym zostanie wskazany okres publikacji informacji z pkt iv. zobowiązania na stronie internetowej przedsiębiorcy ;  w terminie do 14 miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji w zakres ie pkt II : 7) informacji na temat liczby klientów, którzy zawarli aneks, o którym mowa w pkt ii. zobowiązania; 8) informacji na temat liczby klientów, którym Bank dokonał zwrotu nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania; 30 9) informacji o sumie wszys tkich zwróconych przez Bank nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania; 10) informacji o dziesięciu najmniejszych i dziesięciu największych nadpłatach wypłaconych przez Bank zgodnie z zasadami określonymi w pkt ii. d . zobowiązania; 11) informacji na t emat liczby klientów, w przypadku których Bank nie dokonał zwrotu nadpłat, o których mowa w pkt ii. d . zobowiązania, pomimo dokonania indywidualnego rozliczenia opłat i prowizji; 12) wybranych losowo indywidualnych rozliczeń opłat i prowizji , o których mowa w pkt ii.d. zobowiązania (10 sztuk). Należy przy tym zauważyć, iż dodan e został y obowiązk i z pkt 1 0 - 12 , który ch nie był o w propozycji złożonej przez Bank w toku postępowania. Powyższe związane jest z tym, iż nałożone przez Prezesa UOKiK obowiązki powinny pozwolić ww. organowi realnie ocenić faktyczne wywiązanie się przedsiębiorcy z przedłożonego zobowiązania. Zgodnie z orzecznictwem, to Prezes UOKiK samodzielnie decyduje o terminach składania informacji o stopniu wykonania zobowiązania i o szczegółowości tej informacji 27 . Organ ochrony konsumentów nie nałożył na przedsiębiorcę kary pieniężnej za praktykę wskazaną w sentencji decyzji, bowiem art. 28 ust. 4 u.o.k.i.k. stanowi, iż w przypadku wydania decyzji, o której mowa w ust. 1 nie stosuje się art. 26 i ar t. 27 oraz art. 106 ust. 1 pkt 4, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 7 tejże ustawy. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w pkt III sentencji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 kodeksu postępowania cywilnego od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie, które wnosi się za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Byd goszczy do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Bydgoszczy Piotr Adamczewski 27 Wyrok SA w Warszawie z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt VI ACa 1311/11.