RGD-11/2002

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.5002-35/00/02/HK Gdańsk, dnia 31 maja 2002r. DECYZJA NR RGD.11/2002 Na podstawie art. 11 ust. 1, w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319 ze zmianami), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z wniosku WAM OT w G. przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdyni, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, nie stwierdza się stosowania przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyki ogranicza- jącej konkurencję, polegającej na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym ryn- ku dostaw energii cieplnej na potrzeby ogrzania ciepłej wody uŜytkowej poprzez na- rzucenie skarŜącej „ zasad doboru i montaŜu wodomierzy c.w.u. w powiązaniu z mocą zamówioną ”. UZASADNIENIE Do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wpłynęło pismo WAM OT w G. (zwanej dalej WAM) wnoszącej o wszczęcie postępowania w sprawie „ zgodności z obowiązującymi przepisami prawnymi praktyk stosowanych przez Okręgowe Przed- siębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Gdyni […] odnośnie doboru i montaŜu wodomierzy c.w.u. w powiązaniu z mocą zamówioną .” Jak podniosła w swoim wystąpieniu WAM, akceptacja stanowiska OPEC wiązałaby się ze zwiększeniem zapotrzebowania na energię cieplną na potrzeby pod- grzania wody (średnio dwukrotnie w stosunku do dotychczasowego zapotrzebowania) przy zachowaniu istniejących „ średnic wodomierzy ” albo – w wypadku pozostawienia tego zapotrzebowania na dotychczasowym poziomie – z wymianą wodomierzy na in- ne, o mniejszej średnicy. W uzasadnieniu swojego pisma WAM poinformowała, iŜ poczynając od 1996r. występowała do OPEC o wydanie „ warunków technicznych na montaŜ wodo- mierzy zbiorczych w zarządzanych przez siebie budynkach ”. Jej zdaniem, instalowane na tej podstawie, sukcesywnie, urządzenia pomiarowe spełniały warunki „ wynikające z Polskiej Normy ” (co znajdowało potwierdzenie w protokołach ich odbioru). 2 Kwestionowane przez WAM „ sztywne ” stanowisko OPEC wywołuje ten sku- tek, Ŝe albo „ zmusza odbiorcę energii do zwiększenia mocy zamówionej, czyli pono- szenia przez niego większych kosztów dostawy ciepła ”, albo „ poniesienia dodatkowych kosztów związanych z dostosowaniem instalacji cyrkulacji do przepływów odpowiada- jących mocy zamówionej ”. Podkreślenia wymaga, według skarŜącej, fakt, iŜ w obu wypadkach nie sposób się od poniesienia tych kosztów uchylić, z tym, Ŝe w pierwszym powodują one – jednocześnie – wzrost przychodów skarŜonego przedsiębiorcy, a w drugim – „ jednorazowy koszt dostosowania instalacji ” (przez odbiorcę). Równocze- śnie, w sytuacji pozostawienia przez odbiorcę mocy zamówionej na niezmienionym poziomie, OPEC „ odstępuje od zachowania standardów jakościowych obsługi klienta określonych przepisami ogólnie obowiązującymi. ” Mając na uwadze opisane wyŜej działania skarŜonego przedsiębiorcy moŜna przyjąć, zdaniem skarŜącej, iŜ pomimo wyroku Sądu Antymonopolowego (sygn. akt XVII Ama 33/99), odbiorca (tu: WAM) nie ma prawa decydowania o wielkości mocy zamówionej, a zatem – nie ma moŜliwości prowadzenia racjonalnej gospodarki miesz- kaniowej. Argument ten przemawia, jej zdaniem, na rzecz przyjęcia tezy o stosowaniu przez dostawce, wobec Agencji, zakazanych prawem praktyk monopolistycznych. WAM, argumentując na rzecz swojego stanowiska, podniosła i to, Ŝe Pół- nocny Oddział Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki z siedzibą w Gdańsku (do które- go zwróciła się o opinię w przedmiotowej sprawie), aczkolwiek nie dopatrzył się „ na- ruszeń obowiązujących przepisów ”, to w swojej opinii, powołując się na ww. wyrok Sądu Antymonopolowego, podkreślił, iŜ „ to odbiorca ciepła, nie dostawca, decyduje o mocy zamówionej, a obowiązkiem dostawcy jest zachowanie zagwarantowanych w umowie standardów jakościowych obsługi odbiorcy i parametrów dostarczanych me- diów ”. OPEC, ustosunkowując się pismem z dnia 22 września 2000r., do przedsta- wionych przez WAM „ zarzutów i argumentów dotyczących sposobu doboru wodomie- rzy c.w.u. i związanych z tym obliczeń wielkości mocy potrzebnej do ogrzania obliczo- nego przepływu wody do temperatury 50° C ”, wskazał na następujące okoliczności, zdaniem skarŜonego – istotne, dla rozstrzygnięcia kwestii spornych między stronami: 1. Do momentu powstania pomiędzy stronami przedmiotowego sporu wo- domierze dobierano zgodnie ze zaleceniem wynikającym z treści pkt 3.1.1 PN 92/B-01706 „Instalacje wodociągowe. Wymagania w projekto- waniu”, tj. na podstawie wielkości wypływów z punktów czerpalnych. Znajdujące się w posiadaniu dostawcy analizy wskazują jednak, Ŝe po- dejście to skutkowało „ kilkakrotnym przewymiarowaniem urządzeń i ich pracą poza zakresem pomiarowym. ” Jako przykład takiej sytuacji skarŜony podał dane dla budynku przy ulicy Płk. Dąbka 75 (zaznaczając, Ŝe podobne warunki mają miejsce w innych budynkach, do których dostarcza energię cieplna). Wynika z nich, iŜ średni przepływ, obliczony na podstawie zuŜycia c.w.u. w maju 2002r., przy „ przewymiarowanym ” wodomierzu o przepływie nominalnym Q n = 10m 3 /h, wynosił 0,329m 3 /h, zaś w czerwcu 2000r. – 0, 293m 3 /h, nato- miast wartości maksymalne przepływu uwzględniające współczynnik go- 3 dzinowej nierównomierności rozbioru, wynosiły odpowiednio – 0,95m 3 /h (w maju 2000r.) i 0,85m 3 /h (w czerwcu 2000r.) Biorąc pod uwagę to, Ŝe prawidłowy zakres pomiarowy, niesprzeczny z zasadami metrologii, zaczyna się powyŜej wartości pośredniej wodomie- rza, wynoszącej, dla Q n = 10m 3 /h, Q t = 1m 3 /h (przy Q min = 0,3m 3 /h), dostawca uznał, iŜ wodomierz zainstalowany w budynku przy ulicy Płk. Dąbka 75 (podobnie, jak i zainstalowane w innych budynkach) „ nie mie- rzył całego zuŜycia c.w.u. lecz tylko niektóre pobory szczytowe pracując cały czas poza zakresem pomiarowym, czyli niezgodnie z metrologia .” 2. Stojąc na stanowisku, Ŝe wyniki powołanych wyŜej analiz stanowią zna- czący argument na rzecz zastosowania dopuszczonych w pkt. 3.1.1 PN 92/B-01706 „ innych metod obliczeniowych uzasadnionych technicznie ” (i zaniechania stosowania metod dotychczasowych, opartych na wielkości wypływów wody z punktów czerpalnych), OPEC przyjął, w zgodzie z za- leceniami pkt 3.2.1 normy, Ŝe wielkość przepływu ciepłej wody jest uza- leŜniona od ilości mieszkańców i dobowego zapotrzebowania przypada- jącego na 1 mieszkańca. Równocześnie, mając na względzie, iŜ prowadzone przez dostawcę anali- zy „ rzeczywistego zapotrzebowania ciepłej wody ”, wskazują na znaczne zmniejszenie się tej wielkości – w przeliczeniu na 1 mieszkańca – nawet o 30%, dla zapewnienia poprawności metrologicznej doboru wodomierzy przyjęto wartość tego parametru na poziomie 90dm 3 /mieszkańca/dobę. 3. Uwzględniając nie tylko przedstawione wyŜej przesłanki, ale i koniecz- ność systematycznej wymiany uszkodzonych wodomierzy c.w.u. oraz – w dalszej kolejności – konieczność kompleksowej wymiany wodomierzy o nieaktualnej legalizacji i pozostałych, OPEC zaproponował m.in. WAM, wybór jednego z dwóch wariantów realizacji tego przedsięwzięcia:
„ na podstawie ilości osób i po przyjęciu realnego zuŜycia, tj. 90l/mieszkańca/dobę ” (wariant I),
„ na podstawie mocy obecnie zamówionych przez WAM” (wariant II), wskazując równocześnie na to, Ŝe wybór pierwszego będzie wiązał się z koniecznością zmiany przez zamawiającego mocy zamówionej (odpo- wiednio do konsekwencji przyjętych załoŜeń), natomiast drugiego, o określonej uprzednio przez zamawiającego mocy zamówionej – z ko- niecznością wzięcia przez niego odpowiedzialności za nieprawidłowości wynikające z mogących wystąpić zakłóceń w pracy instalacji c.w.u. i nie- dotrzymania standardów jakościowych. „ OPEC – jak podniesiono w piśmie z dnia 22 września 2000r. – nie jest w stanie dotrzymać standardów jakościowych c.w.u. dostarczając wodę o normatywnej temperaturze tej samej ilości mieszkańców, dostarczając 4 jedna drugą lub jedną trzecią potrzebnej mocy. […] JeŜeli do podgrzania do 50 ° C wody dla 119 osób o przepływie 1,73m 3 /h (Płk. Dąbka 75) po- trzebna jest moc 100KW (wariant I), to nie moŜna jej ogrzać do wyma- ganej normą temperatury dostarczając moc 44KW (wariant II). ” 4. W kaŜdym wypadku, niezaleŜnie od wyboru wariantu I bądź wariantu II, konsekwencje tym wyborem wywołane pozostaną identyczne: „ wielkość wodomierzy […] ulegnie zmianie ”, bowiem poprzednio zainstalowane pracują „ niezgodnie z zasadami metrologii. ” Równocześnie, OPEC nie oczekuje od WAM „ natychmiastowej wymiany wszystkich wodomierzy, ale decyzji o wyborze wariantu ich wymiany ”, albowiem jej brak „ blokuje wymiany uszkodzonych wodomierzy i tym samym naraŜa lokatorów na rozliczanie wg średniej z poprzednich miesięcy. ” 5. Nie bez znaczenia dla całościowej oceny proponowanych przez skarŜo- nego przedsiębiorcę zmian jest i to, Ŝe w wypadku zastosowania przez wnioskodawczynię wodomierzy o mniejszym przekroju konsekwencją te- go działania będzie, w przyszłości, obniŜka kosztów ich wymiany, bo- wiem koszt wodomierza o nominalnym przepływie 6-10m 3 /h, tj. takiego, jakie były instalowane początkowo, jest kilkakrotnie (nawet do 8 razy) większy od wodomierza o nominalnym przepływie 1,5-2,5m 3 /h, który powinien być zainstalowany przy aktualnej wielkości zuŜycia ciepłej wo- dy. 6. Jak wynika z pisma OPEC, przedstawiona przez dostawcę metodologia wyboru wodomierzy, nie wzbudziła wątpliwości Północnego Oddziału Te- renowego Urzędu Regulacji Energetyki z siedzibą w Gdańsku, do którego zwróciły się o opinię niektóre spółdzielnie mieszkaniowe, korzystające z usług skarŜonego przedsiębiorcy (por. pismo z dnia 18 maja 2000r., sy- gn. akt OGD-73/1306/2000/SA/DS). W odpowiedzi na pismo OPEC z dnia 22 września 2000r., WAM, pismem z dnia 17 listopada 2000r., podniosła m.in., iŜ: 1. W latach 1996-1999 dokonała opomiarowania budynków, do których skarŜone przedsiębiorstwo dostarcza energię cieplną. MontaŜ tych urzą- dzeń został poprzedzony uzyskaniem stosownych warunków technicz- nych od dostawcy, opartych na zapisach Polskiej Normy PN 92/B-01706, obowiązującej juŜ od 1992r. NaleŜy podnieść, Ŝe o ile nastąpiło to po 4 latach od wejścia jej w Ŝycie, o tyle zmiana stanowiska OPEC (kwestio- nowanego w niniejszym postępowaniu) nastąpiła dopiero po 8 latach, w oparciu o punkt 3.2.1 powołanej normy. Zdaniem skarŜącej, dostawca działając w ww. sposób, „ dowolnie wybiera sobie normę dziennego zu- Ŝycia ciepłej wody na osobę ”, a podkreślenia wymaga fakt, iŜ „ dotych- czas […] zapis w punkcie 3.1.1 tej samej normy bazował na normaty- wach przewidzianych dla instalacji wodociągowych ”, podczas gdy „ po- stanowienia w punkcie 3.2.1 umoŜliwiają stosowanie normatywów dziennego zuŜycia w całkowitym oderwaniu od faktycznego zuŜycia cie- płej wody, zarejestrowanego przez zbiorczy układ pomiarowy w budyn- 5 ku, poniewaŜ dotyczą one urządzeń do centralnego przygotowania cie- płej wody. ” Zdaniem skarŜącej, zapis punktu 3.2.1 PN 92/B-01706 ma zastosowanie tylko i wyłącznie do węzłów cieplnych (wymienników), na- tomiast nie ma zastosowania do instalacji ciepłej wody w budynkach. 2. Przyjęcie przez OPEC, do prowadzonych obliczeń, normy zuŜycia wody na poziomie 90dm 3 /dobę/osobę, czyli – średnio – 2,7m 3 /miesiąc/osobę nie znajduje, jak utrzymuje wnioskodawczyni, potwierdzenia w rzeczywi- stości. Wynika to, według niej, głównie z faktu indywidualnego opomia- rowania mieszkań (z posiadanych danych o zuŜyciu przez indywidual- nych odbiorców wynika, Ŝe maksymalne miesięczne zuŜycie wody na 1 osobę waha się w jej zasobach w granicach 1,5 do 2,0m 3 i ma tendencję malejącą (z uwagi na stały wzrost kosztów utrzymania, nie znajdujący pokrycia w dochodach). 3. Hipotetyczna alternatywa w zakresie wyboru wariantu sposobu wymiany wodomierzy ma „ iluzoryczny charakter ” i sprowadza się do poniesienia wydatku związanego z wymianą wodomierzy oraz poniesieniem zwięk- szonego kosztu opłaty stałej, albo do poniesienia wydatku związanego z kosztem wymiany wodomierzy i przeróbką instalacji. Jak wynika z da- nych przedstawionych przez WAM, w wypadku akceptacji wariantu I, roczna wartość opłaty stałej z tytułu dostawy ciepła na cele podgrzania c.w.u., wzrosłaby (dla budynków Agencji) o kwotę 142.358,58zł, co daje – biorąc pod uwagę 4-letni okres legalizacji wodomierzy – kwotę (w ca- łym tym okresie) równą 5769434,30zl (przy załoŜeniu poziomu cen z momentu dokonania tych obliczeń). Przyjęcie wariantu II pozwoliłoby WAM na oszczędności (w podobnym, 4-letrnim okresie czasu) w kwocie 16.767,00zł. Organ antymonopolowy, mając na względzie zarzuty stawiane dostawcy wszczął na wniosek WAM OT w G., pismem z dnia 16 stycznia 2001r., postępowanie administracyjne w sprawie domniemanego stosowania przez Okręgowe Przedsiębior- stwo energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdyni praktyk zakazanych z mocy art. 5 ust 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz.U. z 1999r., Nr 52, poz. 547 ze zmianami), a w obecnym stanie prawnym – z mocy art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2002r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319 ze zmianami) W piśmie z dnia 9 kwietnia 2001r., skarŜony przedsiębiorca podniósł, iŜ:
Przyjęta do obliczeń, wartość parametru określającego średnie za- potrzebowanie na c.w.u. q d_śr = 90dm 3 /dobę/mieszkańca znajduje swoje uzasadnienie w pięcioletnich badaniach przeprowadzonych przez dostawcę w 950 budynkach mieszkalnych z terenu Gdyni, Rumi, Sopotu i Wejherowa.
Podstawą określania współczynnika godzinowej nierównomierności poboru c.w.u. (zgodnego z normą PN 92/B-01706) jest formuła N h 6 = 9,32 * U -0,244 , gdzie U oznacza liczbę mieszkańców pobierających wodę z węzła cieplnego.
PowyŜsze załoŜenia słuŜyły i słuŜą projektantom oraz eksploatato- rom na obszarze działania OPEC dla „ wymiarowania urządzeń ener- getycznych i pomiarowych węzłów i stacji grupowych cieplej wody ” m.in. dlatego, Ŝe metodologia tych działań została zaakceptowana przez Urząd Regulacji Energetyki.
Jednym z celów przygotowania przez OPEC nowej taryfy była m.in. realizacja „ obowiązku równoprawnego i rzetelnego technicznie trak- towania odbiorców ciepła ”, nałoŜonego na dostawców ciepła z mo- cy ustawy Prawo energetyczne, a zmierzającego do wyeliminowa- nia skrośności kosztów. Tymczasem, błędna interpretacja przepi- sów prawa i „ dowolna interpretacja potrzeb (w zakresie c.w.u. – dop. Prezesa UOKiK) ” spowodowały pojawienie się tego zjawiska „ między odbiorcami prawidłowo zamawiającymi moc cieplną i tymi, którzy moc zamawianą traktują jako instrument obniŜki swoich kosztów eksploatacji, zamawiając moc wielokrotnie niŜszą od po- bieranej. Odbiorcy ci są finansowani pośrednio przez grupę odbior- ców ciepła rzetelnie zamawiających moc na potrzeby centralnego ogrzewania i ciepłej wody. ” Zdaniem OPEC, Agencję, będącą stroną w niniejszym postępowaniu, moŜna zaliczyć właśnie do tej grupy odbiorców. Mając na względzie fakt, iŜ w przekonaniu Prezesa UOKiK sprawa niniejsza i jej rozstrzygnięcie wymagają posiadania wiadomości specjalnych, organ antymonopo- lowy juŜ w początkowym stadium postępowania zwrócił się, najpierw pismem z dnia 17 stycznia 2001r., do Instytutu Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku, następnie pismami z dnia 12 lutego 2001r. do Instytutu Ogrzewnictwa i Wentylacji Politechniki Warszawskiej, a takŜe Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Cie- płownictwa w Warszawie, oraz pismem z dnia 14 lutego 2001r. do Bałtyckiej Agencji Poszanowania Energii S.A. w Gdańsku z prośbą o zajęcie stanowiska w przedmiocie sporu; tylko BAPE S.A., pismem z dnia 16 marca 2001r., przekazała odpowiedzi na zapytania skierowane pod jej adresem. Wobec zakwestionowania przez skarŜonego przedsiębiorcę ustaleń BAPE S.A., Prezes UOKiK wystąpił, w celu zasięgnięcia opinii, pismem z dnia 30 kwietnia 2001r., równieŜ do Urzędu Regulacji Energetyki Północnego Oddziału Terenowego w Gdańsku otrzymując stosowną odpowiedź (przy piśmie z dnia 22 maja 2001r.). Biorąc pod uwagę istotne rozbieŜności pomiędzy poglądami opiniodawców organ antymonopolowy, działając po myśli art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2001r. o ochronie […], po uprzednim zasięgnięciu wniosków stron co do liczby bie- głych i ich wyboru, postanowieniem z dnia 16 listopada 2001r., dopuścił dowód z opi- nii biegłego, tj. Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Techniki Instalacyjnej INSTAL w Warszawie. Dokonany wybór wynikał m.in. stąd, iŜ ww. opiniodawca jest tą jednostką resortu budownictwa, przy której działa Sekretariat Normalizacyjnej Komisji Problemowej Nr 278 ds. Wodociągów i Kanalizacji, w gestii której leŜy między innymi 7 interpretacja i opiniowanie norm oraz odstępstw od wymagań norm w zakresie insta- lacji wodociągowych. Do „ Opinii stanowiącej dowód w prowadzonym postępowaniu antymonopo- lowym przeciwko Okręgowemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdyni w przedmiocie ustalenia czy zasady doboru wodomierzy do pomiaru zuŜycia ciepłej wody, instalowanych w sieciach wewnętrznych odbiorców są merytorycznie i metodologicznie uzasadnione oraz czy są zgodne z obowiązującej w tej mierze przepi- sami ” przygotowanej przez Pana mgr inŜ. Marka Płuciennika, pracownika COR-RTI INSTAL, wydanej w dniu 21 lutego 2002r., skarŜąca Agencja wniosła uwagi pismem z dnia 22 kwietnia 2002r. Jej zdaniem, mankamentem „ Opinii …” jest nie tylko to, Ŝe została, zda- niem skarŜącej sporządzona na podstawie błędnego załoŜenia, zgodnie z którym „ przepływy cyrkulacyjne w instalacji c.w.u. są pomijalnie małe ” (gdy tymczasem są one „ wysokie ”), ale takŜe i to, Ŝe uznano w niej, iŜ podstawą wymiarowania wodomie- rzy moŜe być liczba osób zamieszkujących w danym budynku. W przekonaniu WAM, miernik ten jest o tyle mylący, iŜ „ nie ma fizycznej moŜliwości, aby wszystkie osoby naraz korzystały z cieplej wody ”, a to dlatego, Ŝe w mieszkaniach zainstalowano stałą ilość punktów czerpalnych, niezaleŜnie od ilości osób je zamieszkujących. Jak napisano w powołanym piśmie, „ czteroosobowa rodzina nie będzie mogła zuŜywać naraz więcej wody niŜ trzyosobowa, ze względu na fizyczny brak moŜliwości, zaś samotna osoba nie będzie korzystała z trzech punktów poboru wody naraz .” Równocześnie, brak ro- zumienia przez dostawcę tej prawidłowości, jest, według Agencji, przyczyną podsta- wowego błędu w wykonywanych przez niego wyliczeniach, który, wraz z „ zawyŜonym normatywem zuŜycia c.w.u. w przeliczeniu na 1 osobę prowadzi do znacznego zawy- Ŝenia mocy zamówionej dla danego obiektu .” M AJĄC NA WZGLĘDZIE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU O CH - RONY K ONKURENCJI I K ONSUMENTÓW ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . Dla wyciągnięcia sankcji z tytułu stosowania indywidualnych praktyk ogra- niczających konkurencję niezbędne jest dokonanie przez organ antymonopolowy na- stępujących czynności:
wyznaczenie rynku właściwego w danej sprawie (tzw. rynku relewantne- go czyli istotnego),
ustalenie na nim pozycji rynkowej przedsiębiorcy, przeciwko któremu to- czy się postępowanie,
stwierdzenie wykorzystywania przewagi kontraktowej, wynikającej z zaj- mowanej na tak wyznaczonym rynku pozycji. Miejscem, na którym ujawniają się praktyki monopolistyczne, jest rynek, a dominacja przedsiębiorcy nie realizuje się na rynku pojmowanym ogólnie, lecz na ryn- ku istotnym w konkretnej sprawie, z właściwymi mu relacjami konkurencyjności, 8 obejmującym wszystkich jego uczestników. Definicja rynku relewantnego stanowi za- tem kluczowy punkt dalszych rozwaŜań odnośnie stosowania (bądź nie) przez skarŜo- ny podmiot zarzucanych mu praktyk, a sposób jego ustalenia wskazuje, w osta- tecznym rachunku, na pozycję zajmowaną przez przedsiębiorcę, a w konsekwencji – na jego siłę rynkową (por. w te kwestii m.in., wyroki Sądu Antymonopolowego z dnia 31 maja 1995r., sygn. akt XVII Amr 9/95; z dnia 21 stycznia 1998r., sygn. akt XVII Ama 55/97). W niniejszym postępowaniu rynek relewantny, w aspekcie przedmiotowym, stanowią usługi związane z dystrybucją energii cieplnej na potrzeby podgrzania ciepłej wody uŜytkowej. Wymaga podkreślenia specyficzny charakter rynków tego rodzaju: zazwy- czaj istnieje na nich tylko jeden dostawca, prowadzący swoją działalność w warunkach tzw. monopolu naturalnego, czyli sytuacji w której przedsiębiorca jest chroniony przed potencjalnymi konkurentami, mogącymi oferować podobną usługę, barierą bądź to kosztów związanych z rozpoczęciem wytwarzania i stworzeniem niezbędnej do przesy- łu energii cieplnej sieci (lub zapewnieniem dostępu do odpowiedniej infrastruktury), bądź utrwalonej struktury organizacyjno-własnościowej branŜy. Wysokość barier wej- ścia na rynki oparte na monopolu naturalnym powoduje, Ŝe w krótkim czasie trudno oczekiwać wzrostu poziomu ich konkurencyjności, a zatem, wobec braku nawet po- tencjalnych konkurentów, kontrahent „ naturalnego monopolisty ” jest a priori stawiany w pozycji nierównoprawnej, przez co moŜe być naraŜony na negatywne konsekwencje naduŜywania tej pozycji. Na rynku zdefiniowanym jak wyŜej, terytorialnie ograniczonym do obszaru wyznaczonego rozległością sieci ciepłowniczej obsługiwanej przez OPEC na terenie Gdyni, skarŜony przedsiębiorca funkcjonuje w warunkach rzeczywistego monopolu sieciowego, bezspornym jest więc, Ŝe moŜna mu przypisać zajmowanie pozycji domi- nującej w rozumieniu art. 4 ust. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], co daje mu określoną władzę rynkową, jak i równieŜ realną, silną przewagę kontraktową nad pozostałymi uczestnikami obrotu; okoliczności te wskazują na moŜliwość zasto- sowania wobec skarŜonego dostawcy ciepła art. 8 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy. W kontekście powyŜszego naleŜy podnieść jednak dwie kwestie. Po pierwsze , samo posiadanie uprzywilejowanej pozycji na rynku nie jest jeszcze przejawem stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, a sankcjonowaniu przez ustawę antymonopolową podlegają jedynie te zachowania przedsiębiorcy, które stanowią praktyki polegające na wykorzystaniu posiadanej władzy rynkowej w sposób sprzeczny z ustawą, powodujące np. pogorszenie sytuacji kontrahenta, ograniczenie jego samodzielności lub zmuszenie go do uczestnictwa w obrocie gospodarczym na mniej korzystnych zasadach niŜ, hipotetycznie rzecz ujmując, w warunkach istnienia konkurencji na rynku. Po drugie , podstawą aksjologii zarówno ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], jak i obowiązującej w dacie wszczęcia niniejszego postępowania ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu […], jest kategoria interesu publicznego. Z treści art. 1 ust. 1 pierwszej z wymienionych ustaw wynika, iŜ: „ określa [ona] warunki 9 rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady PODEJMOWANEJ W INTERESIE PUBLICZNYM OCHRONY INTERESÓW PRZEDSIĘBIORCÓW I KONSUMENTÓW [ podkr. Prezesa UOKiK] .” Oznacza to, Ŝe środki dopuszczone z mocy powołanej ustawy, dla „ ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów ”, mogą zostać uruchomione dopiero po uprzednim stwierdzeniu naruszenia „ interesu publicznego ” przez skarŜonego przedsiębiorcę (skar- Ŝonych przedsiębiorców). W sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania, dostawca ener- gii cieplnej, z uwagi na uprzywilejowaną pozycję na rynku, posiada wobec odbiorców niekwestionowaną przewagę kontraktową. Zgodnie z treścią art. 353 1 K.c., strony mogę kształtować swoje stosunki umowne dowolnie, tak jednak, by ich treść nie sprzeciwiała się właściwościom stosun- ku prawnego, ustawie ani zasadom współŜycia społecznego. Jedną z ustaw, do któ- rych odsyła powołany przepis w przedmiocie granic swobody umów jest ustawa z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], która ma zapewniać samodzielność uczestników rynku w zakresie występowania przez nich w obrocie na równych prawach i w tym sensie – zapobiegać wykorzystywaniu przez przedsiębiorcę silniejszej pozycji rynkowej w stosunku do kontrahentów (por. w tek kwestii np. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 września 1993r., sygn. akt XVII Amr 26/93). Jak wynika z wniosku o wszczęcie postępowania antymonopolowego, WAM OT w G. definiuje zarzucaną OPEC praktykę ograniczającą konkuren- cję jako naduŜycie pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii cieplnej na potrzeby podgrzania ciepłej wody uŜytkowej wskutek przymuszania skarŜącej do ak- ceptacji takiego sposobu wymiany wodomierzy (w powiązaniu z mocą zamówioną), w naleŜącej do niej budynkach, który – w konsekwencji – miałby powodować albo obni- Ŝenie standardów jakościowych obsługi odbiorców (przy zachowaniu, na niezmienio- nym poziomie, wskaźnika mocy zamówionej), albo – konieczność dostosowania po- ziomu mocy zamówionej do nowych okoliczności (przy załoŜeniu dotychczasowych oczekiwań co do poziomu standardów); działania OPEC mogą zatem naruszać art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu, przedsiębiorca, który, zajmu- jąc pozycję dominującą na pewnym rynku relewantnym, narzuca swoim kontrahentom takie warunki zawieranych z nimi porozumień, które są dla nich uciąŜliwe, a jemu przynoszą nieuzasadnione korzyści, dopuszcza się praktyk, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6, pod warunkiem jednak, co podniesiono wcześniej, Ŝe działania te naru- szają interes publiczny. Pomimo, iŜ powołana wyŜej ustawa nie definiuje pojęć „ uciąŜliwy ”, „ narzu- canie ” oraz „ nieuzasadnione korzyści ”, to utrwalone w tej mierze orzecznictwo Sądu Antymonopolowego uznaje za „ uciąŜliwy ” kaŜdy warunek umowy, który oznacza dla jednej ze stron cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego ro- dzaju (ustalenia w tym względzie powinny być dokonywane na podstawie kryteriów obiektywnych), a „ narzucanie ” tych warunków wiąŜe z wystąpieniem – po stronie kon- trahenta – przymusu wynikającego z uprzywilejowanej pozycji zajmowanej przez przedsiębiorcę dominującego. Kryterium pozwalającym odróŜnić tę sytuację od sytu- 10 acji, w której ma miejsce swobodne kontraktowanie stron (w granicach swobody umów wynikającej z art. 353 K.c.), jest zasada racjonalnego postępowania kontrahen- ta przedsiębiorcy dominującego (patrz: Gronowski S., Ustawa antymonopolowa. Ko- mentarz, 2 wydanie, Warszawa 1999, s. 217). Z kolei, osiągane przez przedsiębiorcę dominującego, stosującego praktykę zakazaną z mocy art. 8 ust. 2 pkt. 6, „ nieuzasadnione korzyści ” są odpowiednikiem uciąŜliwych warunków umów narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwalentno- ści wzajemnych świadczeń uczestników umowy nieuzasadnione korzyści określają sy- tuację korzystniejszą od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju, przyj- mując najczęściej postać nadwyŜki finansowej. Dla bytu rozwaŜanej praktyki niezbęd- ne jest zatem, aby nieuzasadnione korzyści zostały osiągnięte kosztem kontrahenta, pozostając jednocześnie w „ normalnym ” związku przyczynowo-skutkowym z na- rzuconymi temu kontrahentowi warunkami umowy (por. Gronowski S., Ustawa anty- monopolowa, s. 218). Stosowanie przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyki, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 6, uwaŜa się za udowodnione, jeśli wszystkie niezbędne przesłanki, tj. jego dominacja na rynku relewantnym, narzucanie niechcianych przez kontrahenta postanowień umów, ich uciąŜliwość oraz osiągnięcie, wskutek tego, nieuzasadnionych korzyści, wystąpią jednocześnie. Prezes UOKiK, biorąc powyŜsze pod uwagę, rozwaŜył, w pierwszej kolejnoś- ci, czy kwestionowane przez Agencję działania OPEC, realizowane w jej zasobach mieszkaniowych, a związane z „ koniecznością systematycznej wymiany uszkodzonych wodomierzy c.w.u. oraz w dalszej kolejności kompleksowej wymiany wodomierzy o nieaktualnej legalizacji i pozostałych ”, zostały zainicjowane i są prowadzone w taki sposób, iŜ moŜna przypisać im atrybut „ narzucenia ” wskutek wystąpienia – po stronie kontrahenta – przymusu podporządkowania się tym działaniom, będącego pochodną uprzywilejowanej pozycji zajmowanej przez dostawcę ciepła na rynku relewantnym. Mając na względzie zarówno określony stan faktyczny, jak i przywołane wcześniej kryterium rozróŜniania działań „ narzuconych ” i działań wynikających ze swobodnego kontraktowania stron, tj. zasadę racjonalnego postępowania kontrahenta przedsiębiorcy dominującego, Prezes UOKiK przyjął, iŜ kwestionowane przez Agencję zachowanie skarŜonego przedsiębiorcy nie byłoby moŜliwe bez wykorzystania przez niego tych moŜliwości, które są związane z posiadaniem przez niego pozycji dominu- jącej na rynku lokalnym. Uznając, w świetle powyŜszego, iŜ wymiana wodomierzy „ z istniejących na mniejsze ” została zainicjowana i jest realizowana bez akceptacji skarŜącej, a zatem – została jej, w istocie, narzucona, organ antymonopolowy rozwaŜył następnie, czy za- proponowanym przez OPEC, w piśmie z dnia 14 czerwca 2000r., dwom wariantom montaŜu nowych urządzeń pomiarowych (opartym nie, jak dotąd, na zaleceniach wy- nikających z treści pkt 3.1.1 PN-92/B-01706, tj. na podstawie wielkości wypływów z punktów czerpalnych, ale na wskazaniach pkt 3.2.1 normy, wiąŜących ich wielkość z ilością osób korzystających z c.w.u. i poziomem dobowego zapotrzebowania na c.w.u. przypadającym na 1 mieszkańca), moŜna przypisać znamiona „ uciąŜliwości ”, tj. czy 11 moŜna obiektywnie stwierdzić, iŜ stanowią one dla WAM „ cięŜar większy od po- wszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju ”? Rozpatrując tę kwestię Prezes UOKiK stanął na stanowisku, iŜ dokonując oceny działań skarŜonego przedsiębiorcy, w kontekście ich zgodności z treścią art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […], naleŜy ustalić, czy są one, jak twierdzi Agencja, „ bezzasadne i sprzeczne z PN-92/B-01706 ”, czy teŜ istnieją przesłanki merytoryczne i metodologiczne dopuszczające ich stosowanie; jedynie w zakresie warunków bardziej uciąŜliwych niŜ te, które wynikają z przepisów powołanej normy, moŜna by mówić o stosowaniu przez dostawcę energii „ uciąŜliwych warunków ” (w kwestii podobnego rozumowania por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 21 kwietnia 1999r., sygn. akt XVII Ama 99/98). Organ antymonopolowy, uwzględniając zarówno to, Ŝe niniejsza sprawa wymaga – w zakresie rozstrzygnięcia kwestii dopuszczalności stosowania przez OPEC nowych zasad doboru wodomierzy – dostępu do wiadomości specjalnych, jak i to, iŜ juŜ w początkowej fazie postępowania w aktach znalazły się dwie rozbieŜne opinie dotyczące przedmiotu sporu (sporządzone przez Bałtycką Agencję Poszanowania Energii S.A. w Gdańsku oraz Północny Oddział Terenowy Urzędu Regulacji Energetyki z siedzibą w Gdańsku), ale takŜe brak niezbędnych kompetencji uprawniających go do badania poprawności stosowania PN-92/B-01706 „Instalacje wodociągowe. Wymaga- nia w projektowaniu”, zwrócił się o wydanie opinii w tej mierze do Centralnego Ośrod- ka Badawczo-Rozwojowego Techniki Instalacyjnej INSTAL z siedzibą w Warszawie (przy którym działa Sekretariat Normalizacyjnej Komisji Problemowej Nr 278 ds. Wo- dociągów i Kanalizacji). COB-RTI INSTAL, ustosunkowując się w wydanej „ Opinii stanowiącej do- wód w postępowaniu antymonopolowym …” do kwestii będących przedmiotem zainte- resowania Prezesa UOKiK, stwierdził, w podsumowaniu, iŜ „ Zasady doboru wodomie- rzy do pomiaru zuŜycia ciepłej wody, instalowanych w sieciach wewnętrznych odbior- ców stosowane przez OPEC są MERYTORYCZNIE I METODOLOGICZNIE UZASADNIONE ORAZ ZGODNE Z OBOWIĄZUJĄCYMI W TEJ MIERZE PRZEPISAMI , PONIEWAś OPARTE SĄ NA AKTU- ALNYCH ZASADACH WIEDZY TECHNICZNEJ I SKORYGOWANYCH W DOPUSZCZALNYM STOPNIU WYMAGANIACH NORMATYWNYCH . (podkr. Prezesa UOKiK) ”. Swoje stanowisko COB-RTI INSTAL oparł w szczególności na następują- cych przesłankach: 1. Wyniki pomiarów prowadzonych przez powołane do tego jednostki ba- dawcze wykazały w ostatnich latach na tyle znaczące zmniejszenie zu- Ŝycia wody, iŜ znalazło to odzwierciedlenie zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996r. w sprawie urządzeń zaopa- trzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i odprowadzanie ścieków (Dz.U. Nr 151, poz. 716 ze zmiana- mi), jak i rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002r. w sprawie określenia przeciętnych norm zuŜycia wody (Dz.U. Nr 8, poz. 70). Porównanie danych zawartych w tych aktach prawnych wskazuje, Ŝe przeciętne normy zuŜycia wody na jednego mieszkańca 12 zostały zmniejszone w tym okresie, tj. w latach 1996-2002, o około 30- 40%. 2. Przyjęcie upraszczającego, ale dopuszczalnego, załoŜenia, Ŝe dobowe zapotrzebowanie na ciepłą wodę zuŜywaną przez jednego mieszkańca, określone w normie PN-92/B-01706 jako 110-130dm 3 /dobę/mie- szkańca, uległo zmniejszeniu w stopniu co najmniej podobnym, jak w wypadku wody zimnej, pozwala na oszacowanie zaktualizowanej war- tości tego normatywu w przedziale 66-91dm 3 /dobę/mieszkańca i stwierdzenie, Ŝe jego poziom przyjęty do obliczeń przez OPEC (na podstawie pięcioletnich badań), tj. q d_śr = 90dm 3 /dobę/mieszkańca, mieści się w granicach tego szacunku. 3. Zmiany w poziomie zapotrzebowania na c.w.u. powodują, Ŝe wodomie- rze dobierane na podstawie PN-92/B-01706 (zgodnie z zaleceniami wynikającymi z treści punktu 3.1.2) charakteryzuje w wielu wypadkach zjawisko „ przewymiarowania i pracy poza zakresem pomiarowym ”, po- legające na tym, Ŝe urządzenie pomiarowe „ nie mierzy całego zuŜycia c.w.u. lecz tylko niektóre pobory szczytowe ”; takie jego działanie jest sprzeczne z zasadami metrologii i przynosi, równocześnie, wymierne straty dostawcy ciepła. Opiniodawca, biorąc pod uwagę zarówno to, iŜ zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz.U. z 2000r., Nr 106, poz. 1126), „ obiekt budowlany naleŜy projektować, budować, UśYTKOWAĆ I UTRZYMYWAĆ ZGODNIE Z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, obowiązującymi Polskimi Normami oraz ZASADAMI WIEDZY TECHNICZNEJ […] (podkreślenie własne) ”, jak i to, Ŝe zmiany w zakresie zapotrzebowania na ciepłą wodę uŜytkową w gospodar- stwach domowych (oraz ich konsekwencje), mają charakter obiektywny (o szerokim spectrum oddziaływania), stwierdził, iŜ mogą one stanowić samoistną przesłankę uza- sadniającą, na płaszczyźnie technicznej, odstąpienie przez OPEC od dotychczasowego sposobu wymiarowania wodomierzy na rzecz sposobu kwestionowanego przez skarŜą- cą. Dodatkowym argumentem za takim stanowiskiem jest, zdaniem COB-RTI INSTAL, zarówno to, Ŝe norma PN-92/B-01706, co do zakresu i sposobu stosowania której występują między stronami sporu kontrowersje, była opracowywana w czasie, kiedy, jak podniesiono w powołanej „ Opinii stanowiącej dowód w postępowaniu an- tymonopolowym …”, „ wodomierz – jeŜeli był na wyposaŜeniu instalacji – stosowano wyłącznie na przyłączu wodociągowym wody zimnej ”, jak i to, Ŝe „ sztywne stosowanie się przy WYMIAROWANIU WODOMIERZY do wymagań punktu 3.1.2 normy […], dotyczą- cego WYMIAROWANIA PRZEWODÓW (co było powszechnie stosowane przy duŜym zuŜy- ciu taniej zimnej wody, jest obecnie […] rozwiązaniem niewłaściwym .” Ta „ niewłaści- wość rozwiązania ” jest istotna o tyle, Ŝe w niektórych wypadkach „ moŜe doprowadzić do konfliktu z aktualnymi zasadami wiedzy technicznej, poniewaŜ polskie normy bu- dowlane jeszcze przez co najmniej kilka lat nie będą nadąŜały za postępem gospodar- ce i budownictwie” , a jeden ze sposobów jej uniknięcia polegał na wprowadzeniu do normy PN-92/B-01706 zapisu o treści „ dopuszcza się stosowanie innych metod obli- czeniowych uzasadnionych technicznie ”. 13 Mając na względzie trudną do pogodzenia rozbieŜność stanowisk opinio- dawców, organ antymonopolowy przyjął, iŜ wobec pominięcia w opinii BAPE S.A. czynnika zmniejszającego się w ostatnich latach zuŜycia wody przez gospodarstwa domowe (znaczenie którego potwierdziły nie tylko wyniki badań naukowych, ale i zmiany w obowiązujących przepisach prawnych 1 ), i zastosowania, wskutek tego, wy- kładni statycznej przepisów PN-92/B-01706, istnieją dostatecznie silne przesłanki przemawiające za tym, by na uŜytek niniejszego postępowania podzielić pogląd POT URE w Gdańsku i COB-RTI INSTAL w Warszawie, wskazujących na dopuszczalność wykładni uwzględniającej ten czynnik, przy czym nie bez znaczenia dla takiego podej- ścia było i to, Ŝe COB-RTI jest tą jednostką resortu budownictwa, w gestii której leŜy m.in. interpretacja i opiniowanie norm oraz odstępstw od wymagań tych norm w za- kresie instalacji wodociągowych. Biorąc pod uwagę powyŜsze okoliczności Prezes UOKiK uznał, posiłkując się „ Opinią stanowiącą dowód w postępowaniu antymonopolowym …”, przygotowaną przez COB-RTI INSTAL, oraz opinią POT URE w Gdańsku, iŜ zawarte w tych dokumen- tach argumenty w wystarczającym stopniu przemawiają na rzecz prawomocności sto- sowania przez OPEC spornej między stronami metodologii wymiany wodomierzy, wskazując na to, Ŝe jest ona pochodną zarówno obiektywnych trendów zmian w za- kresie zapotrzebowania na wodę (w tym: ciepłą wodę uŜytkową) w gospodarstwach domowych, udokumentowanych m.in. wynikami wieloletnich pomiarów eksploatacyj- nych w ponad 950 budynkach obsługiwanych przez skarŜonego przedsiębiorcę, a po- twierdzonych m.in. zmianami przeciętnych norm zuŜycia wody na jednego mieszkańca w gospodarstwach domowych wprowadzonymi mocą rozporządzenia Ministra Infra- struktury z dnia 14 stycznia 20002r. w sprawie określeni przeciętnych norm zuŜycia wody, jak i dopuszczalności – w ich świetle – odstąpienia przez dostawcę od dotych- czasowego sposobu doboru urządzeń pomiarowych, dokonywanego na podstawie wielkości wypływów z punktów czerpalnych, a opartego na wytycznych punktu 3.1.2 normy PN-92/B-01706, na rzecz „ innych metod obliczeniowych uzasadnionych tech- nicznie ” (tu: metody uwzględniającej ilość mieszkańców i średnie dobowe zapotrze- bowanie na wodę przypadające na 1 mieszkańca). JeŜeli zatem, jak wskazano na to w „ Opinii stanowiącej dowód w postępo- waniu antymonopolowym …”, „ jest uzasadnione technicznie, a nawet konieczne, aby OPEC […] wykorzystując dotychczasowe doświadczenia oraz dysponując danymi po- chodzącymi z tzw. stacji pilotowych, stosował – przy doborze wodomierzy – inne me- tody obliczeniowe uzasadnione technicznie, które to moŜliwości przewiduje punkt 3.1.1 PN-92/B-01706 ”, to działaniom skarŜonego przedsiębiorcy zbieŜnym z tą wska- zówką, a polegającym na wprowadzeniu odmiennej od dotychczasowej metodologii doboru wodomierzy (i w konsekwencji – dwóch wariantów ich doboru), subiektywnie postrzeganym przez odbiorców dostarczanej przez niego energii cieplnej na potrzeby podgrzania c.w.u. jako uciąŜliwe, nie sposób przypisać atrybutu uciąŜliwości obiektyw- nej, a to dlatego, nie są one ani „ bezzasadne ”, ani „ sprzeczne z PN-92/B-01706 ”. W 1 Por. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 1996r. w sprawie urządzeń zaopatrzenia w wodę i urządzeń kanalizacyjnych oraz zasad ustalania opłat za wodę i wprowadzanie ścieków (Dz.U. Nr 151, poz. 716 ze zmianami) oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 stycznia 2002r. w sprawie określenia przeciętnych norm zuŜycia wody (Dz.U. Nr 8, poz. 70) 14 świetle powyŜszego za uciąŜliwą nie moŜna więc uznać ani propozycji zamawiania mo- cy adekwatnie do instalowanych wodomierzy, ani propozycji dostosowania wielkości wodomierzy do poziomu mocy (juŜ) zamówionej, tym bardziej, Ŝe, jak wynika z powo- łanej „ Opinii …”, „ OPEC zmieniając wodomierze zastosował obliczeniową metodę tech- nicznie uzasadnioną i nie wymusza na odbiorcach, bez uzasadnienia, podwyŜszenia mocy zamówionej ponad wielkość wynikającą z dotychczasowych umów. ” Równocześnie, zwaŜywszy na to, Ŝe odpowiednikiem uciąŜliwych warun- ków umów narzuconych kontrahentowi siłą przewagi, wynikającej z uprzywilejowanej pozycji zajmowanej na rynku, są nieuzasadnione korzyści, określające – w relacjach ekwiwalentności wzajemnych świadczeń stron – sytuację korzystniejszą od powszech- nie przyjętych w stosunkach podobnego rodzaju, nie sposób uznać – wobec nie- stwierdzenia uciąŜliwości warunków narzucanych przez OPEC odbiorcom energii – by skarŜony przedsiębiorca takie korzyści uzyskiwał. W tej sytuacji Prezes UOKiK, biorąc pod uwagę, iŜ dla bytu praktyki zaka- zanej z mocy art. 8 ust. 2 pkt. 6 jest niezbędne, aby przedsiębiorca przeciwko któremu toczy się postępowanie antymonopolowe, nie tylko zajmował na rynku relewantnym pozycję dominującą, ale teŜ wskutek jej posiadania naduŜył ją poprzez narzucanie kontrahentowi takich warunków, które byłyby dla niego uciąŜliwe, przynosząc temu przedsiębiorcy – jednocześnie – nieuzasadnione korzyści, a takŜe i to, Ŝe działania Okręgowego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdyni nie wyczerpują wszystkich tych przesłanek jednocześnie , orzekł jak w sentencji. Rozstrzygając we ten sposób, organ antymonopolowy chciałby dodatkowo wskazać, iŜ Sąd Antymonopolowy, interpretując treść kategorii „ interesu publicznego ” (por. wyrok z dnia 4 lipca 2002r., sygn. akt XVII Ama 108/00), wyjaśnił m.in., iŜ: „ in- teres publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i sta- łym. W kaŜdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzeczni- kiem tego interesu […]. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dostrzeŜony przez nieokre- śloną z góry liczbę osób, a nie jednostki, czy teŜ określoną grupę. A zatem, PODSTAWĄ DO ZASTOSOWANIA PRZEZ P REZESA U RZĘDU PRZEPISÓW USTAWY ANTYMONOPOLOWEJ WINNO BYĆ UPRZEDNIE STWIERDZENIE , śE ZOSTAŁ NARUSZONY INTERES PUBLICZNOPRAW- NY , A NIE INTERES PRAWNY JEDNOSTKI CZY TEś GRUPY [podkr. Prezesa UOKiK] .” Przywołane stanowisko Sądu nie pozostawia wątpliwości co do tego, Ŝe in- strumenty ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […] mogą zostać przez organ antymonopolowy skutecznie uruchomione wyłącznie wtedy, gdy działania skarŜonego przedsiębiorcy stanowią zagroŜenie interesu publicznego, w takiej teŜ sytuacji moŜliwe jest nakazanie zaniechania mu stosowania praktyk ograniczających konkurencję (por. w tej sprawie wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 78/00); w przeciwnym wypadku, tj. naruszenia jedynie interesów jednostki bądź grupy, właściwe dla ich ochrony będą indywidualne środki prawne, a nie ustawa (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 25 czerwca 2001r., sygn. akt XVII Ama 84/00). Taka sytuacja, tj. naruszenia interesu jednostkowego a nie publicznego, ma, zdaniem Prezesa UOKiK, miejsce równieŜ w niniejszej sprawie; przemawia za tym w szczególności to, Ŝe „ spośród trzydziestu sześciu duŜych odbiorców instytucjonal- 15 nych ”, u których OPEC „ dokonał i dokonuje wymiany wodomierzy zgodnie z prezen- towaną w przebiegu sprawy metodologią […] zarzut stosowania praktyk monopoli- stycznych zgłosiły WAM i SM Bałtyk ” (por. w tej pismo OPEC z dnia 10 maja 2002r.), a na okoliczność prawomocności takiego podejścia moŜna przywołać stanowisko Sądu Antymonopolowego, który, w jednym z wyroków, wskazał, iŜ nie naruszają interesu publicznego „ działania dostawcy ciepła dotyczące pojedynczej osoby prawnej […], nie zaś, jak wymagają tego przepisy ustawy antymonopolowej ogółu konsumentów, czyli bliŜej nieokreślonej liczby osób ” (por. wyrok z dnia 14 stycznia 2002r., sygn. akt XVII Ama 4/01). O kosztach niniejszego postępowania Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozstrzygnie w drodze odrębnego postanowienia, co dopuszcza treść art. 75 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie […]. P OUCZENIE : Od decyzji niniejszej słuŜy odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Antymonopolowego za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów Delegatury w Gdańsku w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Z upowaŜnienia Prezesa UOKiK Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku Roman Jarząbek