RGD-14/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL /F AX (58) 346-29-33, 346-29-32, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 411-3/11/12/IW Gdańsk, 18 lipca 2012 r. DECYZJA N R RGD. 14/2012 I. Na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania antymonopolowego stosowania przez przedsiębiorcę: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpo- wiedzialnością z siedzibą w Białogardzie praktyk ograniczających konkurencję polegają- cych na nadużywaniu pozycji dominującej na: 1. lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną, obejmują- cym obszar Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino, poprzez: a) narzucanie osobom (fizycznym i prawnym), które wybudowały odcinki sieci wo- dociągowej i/lub kanalizacyjnej, uciążliwych warunków umów przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści, polegających na uzależnianiu przejęcia tych odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej na majątek Spółki od ustano- wienia na jej rzecz, na działce, na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu, co może stanowić naruszenie, o którym mo- wa w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, b) odmowę przejęcia na majątek Spółki, nawet nieodpłatnie, wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodociągowej i/lub kanaliza- cyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej, co może stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ście- ków, obejmującym obszar Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Kar- lino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino, poprzez narzucanie odbiorcom usług uciążliwych i przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści warunków podłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, w świetle których odbiorcy są zobowiązani do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących - co do zakresu - prac 2 związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), tj. budowy części sieci wo- dociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodocią- gowej, co może stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz po zobowiązaniu się przez przedsiębiorcę: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Białogardzie do podjęcia nastę- pujących działań zmierzających do: 3. zaniechania stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konkurencję poprzez: a) zmianę wzorca umowy zatytułowanego Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie polegającą na usunięciu z jego tre- ści postanowień dotyczących ustanowienia na rzecz RWiK Sp. z o.o. nieodpłat- nej służebności przesyłu, b) zmianę wzorca umowy zatytułowanego Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) polegającą na usunięciu z jego treści postanowień, z któ- rych wynika, że warunkiem przejęcia na majątek Spółki wybudowanych przez osoby trzecie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej jest ustanowie- nia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nie- odpłatnej służebności przesyłu, c) zmianę wzorca Warunków ogólnych i technicznych przyłączenia do sieci wodo- ciągowo – kanalizacyjnej polegającą na usunięciu z jego treści postanowienia dotyczącego odpłatnego wykonywania przez RWiK włączeń do sieci wodocią- gowej, d) przejmowanie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej na zasadach określonych w art. 31 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadza- niu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.), e) nieodpłatne wykonywanie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, 4. usunięcia skutków stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konkurencję po- przez: a) poinformowanie osób, którym w latach 2009 – 2012 odmówiono przejęcia od- cinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej o gotowości ich przejęcia przez Spółkę, b) zwrot odbiorcom usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odpro- wadzania ścieków pobranych od nich od dnia 1 listopada 2009 r. opłat za wy- konanie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, nakłada się na Spółkę obowiązek wykonania zobowiązań, o których mowa w: − punkcie I ppkt 3 lit. a) – c) punkcie I ppkt 4 lit. a) sentencji decyzji w termi- nie miesiąca od daty jej uprawomocnienia się , 3 − punkcie I ppkt 3 lit. d) – e) sentencji decyzji od daty jej uprawomocnienia się, − punkcie I ppkt 4 lit. b) sentencji decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej uprawomocnienia się. II. Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , nakłada się na przedsiębiorcę: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograni- czoną odpowiedzialnością z siedzibą w Białogardzie, obowiązek złożenia: − w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się niniejszej decyzji - spra- wozdania o stopniu realizacji przyjętych zobowiązań, o których mowa w punkcie I ppkt 3 lit. a) – e) i punkcie I ppkt 4 lit. a) sentencji niniejszej decyzji, − w terminie pięciu miesięcy od uprawomocnienia się niniejszej decyzji - spra- wozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, o którym mowa w punkcie I ppkt 4 lit. b) sentencji niniejszej decyzji, przy czym sprawozdanie powinno zawierać opracowane przez Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Białogardzie: − kopie dokumentów wprowadzających w życie zmienione wzorce umów zatytu- łowane: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodocią- gowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie, Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o., Warunki ogólne i techniczne przyłączenia do sieci wodo- ciągowo – kanalizacyjnej , − kopie dokumentów wprowadzających w życie zmienione zasady wykonywania włączeń do sieci wodociągowej, − informację o ilości osób, do których skierowano powiadomienie o gotowości przejęcia przez Spółkę odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od gra- nicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej, − informację o wysokości opłat za wykonywanie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej zwróconych odbiorcom usług zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) umarza się postępowanie w sprawie stosowania przez przedsię- biorcę: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogardzie praktyki ograniczającej konkurencję polegającej na nadużywaniu po- zycji dominującej na obejmującym obszar Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Po- łczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino lokalnym rynku zbioro- wego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zapewnie- nie Spółce wyłączności dokonywania włączeń (nawiertu) do sieci wodociągowej . 4 UZASADNIENIE W 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: Prezesem UOKiK lub Prezesem Urzędu , przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. sprawy: RGD. 400/2/11/IW), mające na celu wstępne ustalenie, czy stosowane przez Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Białogardzie, zwaną dalej: RWiK lub Spół- ką, zasady świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odbioru ście- ków oraz przejmowania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) ze środków własnych nie naruszają przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów , w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. Analiza zebranych materiałów dała podstawę do podejrzenia, iż mogło dojść do naruszenia przez Spółkę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając to na uwa- dze postanowieniem nr 326 z dnia 9 listopada 2011 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez RWiK praktyk ograniczających konkurencję (karta akt sprawy: 1) i postawiono Spółce zarzut nadużywania pozycji dominującej na: I. lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną poprzez: a) narzucanie osobom (fizycznym i prawnym), które wybudowały odcinki sieci wo- dociągowej i/lub kanalizacyjnej, uciążliwych warunków umów przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści polegających na uzależnianiu przejęcia na jej majątek odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wybudowanych przez te osoby od ustanowienia na rzecz Spółki, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu, co może stanowić naru- szenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, b) odmowę przejęcia na majątek Spółki, nawet nieodpłatnie, wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyj- nej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej, co może stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów, II. lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez narzucanie odbiorcom usług uciążliwych i przynoszących Spółce nieuzasad- nione korzyści warunków podłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, w świetle których: a) odbiorcy są zobowiązani do wykonania na własny koszt części robót nie stanowią- cych - co do zakresu - prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wo- dę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieru- chomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, b) zapewnia się Spółce wyłączność wykonywania włączeń (nawiertu), 5 co może stanowić naruszenie art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. O wszczęciu postępowania antymonopolowego i postawionych zarzutach Spółka RWiK zo- stała poinformowana zawiadomieniem z tego samego dnia (k. 2-3). Postanowieniem nr 327 z dnia 9 listopada 2011 r. Prezes Urzędu zaliczył w poczet materia- łu dowodowego postępowania antymonopolowego dokumenty uzyskane w toku przepro- wadzonego wcześniej postępowania wyjaśniającego, o czym strona została poinformowa- na zawiadomieniem z tego samego dnia (k. 4- 5). W piśmie z dnia 1 grudnia 2011 r., znak: 9467/12/2011, Spółka ustosunkowała się do po- stawionych zarzutów (k. 57 - 62), a następnie w pismach z dnia 16 stycznia 2012 r., znak: 431/01/2012 (k. 298 - 303), z dnia 10 lutego 2012 r., znak: 1144/02/2012 (k. 354 - 360), i z dnia 9 maja 2012 r., znak: 3287/05/2012, (k. 407 - 413) złożyła wniosek o wydanie w trybie art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji zobowiązują- cej ją do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom oraz do usunięcia zaistniałych skutków działań i przedstawiła następujące zobowiązanie: Ad I. a) W zakresie zarzutu dotyczącego nadużywania przez Spółkę pozycji dominującej na lokal- nym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną poprzez narzucanie osobom (fizycznym i prawnym), które wybudowały odcinki sieci wodociągowej i/lub kana- lizacyjnej, uciążliwych warunków umów przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści polegających na uzależnianiu przejęcia na jej majątek odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wybudowanych przez te osoby od ustanowienia na rzecz Spółki, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu RWiK zobowiązała się do: 1) wykreślenia ze wzorca umowy zatytułowanego: Porozumienie przedwstępne doty- czące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie postanowień dotyczących ustanowienia na rzecz RWiK nieodpłatnej służebność przesyłu, o treści: (…) Przebieg sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej przez działki został uzgodniony w właścicielami dzia- łek, na dowód czego będzie akt notarialny ustanawiający na rzecz RWIK Sp. z o.o. nieodpłatną służebność przesyłu dotyczącą przebiegu sieci wodociągowej i/lub ka- nalizacyjnej oraz Warunkiem zawarcia umowy sprzedaży urządzeń jest przekazanie przez Inwestorów: komplet dokumentów: (…) akt notarialny ustanawiający prawo służebności przesyłu (…). Do pisma z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka załączyła projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki w sprawie wprowadzenia aneksu nr 3 do zarządzenia nr 38/2007 Prezesa Zarządu Spółki z o.o. w sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wy- budowanych ze środków własnych przez osoby trzecie (k. 363). Następnie przy piśmie z dnia 9 maja 2012 r. Spółka przedłożyła projekt nowo opracowanego wzorca Porozumie- nia przedwstępnego dotyczącego przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyj- nych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie z którego wykreślono cytowane wyżej postanowienia (k. 409 - 411). 2) wykreślenia ze wzorca umowy zatytułowanego: Umowa sprzedaży sieci wodociągo- wych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowie- 6 niem służebności przesyłu) postanowienia o treści: Prawnym warunkiem przejęcia sieci, zgodnie z Art. 305 1 Kodeksu Cywilnego jest ustanowienie na działce nr …, na której wybudowana jest przedmiotowa sieć wodociągowa i/lub kanalizacyjna, w drodze aktu notarialnego wpisu do księgi wieczystej nieodpłatnego prawa służeb- ności przesyłu określającego prawo przeprowadzenia sieci przez nieruchomość. In- westor zobowiązuje się do ustanowienia służebności przesyłu w drodze aktu nota- rialnego i wpisu do księgi wieczystej nieodpłatnego prawa służebności przesyłu określającego prawo przeprowadzenia sieci przez nieruchomość działka nr … i prze- kazania Spółce aktu notarialnego i odpisu z księgi wieczystej o ustanowieniu słu- żebności przesyłu w terminie do dnia …. W przypadku, gdy Inwestor nie ustanowi skutecznie służebności przesyłu w ustalonym, terminie na rzecz Przejmującego ni- niejsza umowa rozwiązuje się. Do pisma z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka załączyła projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki w sprawie wprowadzenia aneksu nr 2 do zarządzenia nr 38/2007 Prezesa Zarządu Spółki z o.o. w sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wy- budowanych ze środków własnych przez osoby trzecie (k. 367). Następnie przy piśmie z dnia 9 maja 2012 r. Spółka przedłożyła projekt nowo opracowanego wzorca Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogar- dzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) z którego wykreślono cytowane wyżej posta- nowienia (k. 412 - 414). Ad I. b) Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wo- dę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.), zwanej dalej: ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu, osoby, które wybudowały z wła- snych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przekazywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo - kanalizacyjnemu, na warunkach uzgodnionych w umowie. Podstawę roszczenia o zobowiązanie do odpłatnego przeniesie- nia własności urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych po stronie osoby, która z wła- snych środków wybudowała urządzenia wodociągowe lub kanalizacyjne, statuuje art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. Nr 19, poz. 63, ze zm.), zwanej dalej kodeksem cywilnym , co zostało potwierdzone również w uchwale Sądu Naj- wyższego z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 26/11. Odnosząc się do zarzutu nadużywania pozycji dominującej na lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną, co przejawia się w postaci odmowy przejęcia na majątek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, nawet nieodpłatnie, wybudo- wanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodociągowej i/lub kanali- zacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej, RWiK zobo- wiązała się do przejmowania, w trybie art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu oraz art. 49 kodeksu cywilnego, odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieru- chomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej oraz poinformowania w terminie wy- znaczonym przez Prezesa UOKiK osób, którym odmówiono przejęcia na majątek Spółki odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej o gotowości ich przejęcia. Do pisma z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka załączyła projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki w sprawie zmiany treści za- rządzenia nr 38/2007 Prezesa Zarządu Spółki z o.o. w sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wybudowanych ze środków własnych przez osoby 7 trzecie. W § 1 projektu zarządzenia wskazano, że wprowadza ono zasady postępowania przy przejmowaniu urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych oraz odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej wybudowanych ze środków własnych przez osoby trzecie. Zgodnie z treścią § 2 projektu zarządzenia: Postępowanie rozpoczyna się zawarciem stosownego porozu- mienia przedwstępnego dotyczącego przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanaliza- cyjnych oraz odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od graniczy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (k. 361 – 362). Ad II. W zakresie zarzutu dotyczącego nadużywania przez Spółkę pozycji dominującej na lokal- nym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zobowiązanie Odbiorców do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących − co do zakresu − prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyj- nej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, przedsiębiorca RWiK zobowiązał się do przejmowania na wniosek Inwestora, na zasadach określonych w art. 31 ustawy o zbioro- wym zaopatrzeniu, wybudowanych części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od gra- nicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonywania nieodpłatnie włą- czenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. Do pisma z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka załączyła przywołany wyżej w ad I. b) projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki w sprawie zmiany treści zarządzenie nr 38/2007 Pre- zesa Zarządu Spółki z o.o. w sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanali- zacyjnych wybudowanych ze środków własnych przez osoby trzecie (k. 361 – 362). Z tre- ści § 2 projektu tego Zarządzenia wynika, że z jego wejściem w życie odcinki sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca włączenia do sieci głównej nie będą traktowane przez Spółkę jako przyłącza, w rozumieniu art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Tym samym odbiorcy usług nie będą zobowiązani do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących − co do zakresu − prac związa- nych z budową wspomnianych przyłączy, tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kana- lizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia do sieci głównej. Przy piśmie z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka przekazała także projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki RWiK Sp. z o.o. w sprawie opłat za wykonanie włączenia do sieci wodocią- gowej zgodnie z którym: zaprzestaje się pobierania opłaty za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej (nawiertu) w wykonanym przez zleceniodawcę wykopie (k. 371). Ponadto w ww. piśmie Spółka zaproponowała zmianę wzoru Warunków ogólnych i tech- nicznych przyłączenia do sieci wodociągowo – kanalizacyjnej (k. 357- 358) poprzez nada- nie pkt 13 warunków brzmienia: Włączenia do sieci wodociągowej może wykonać RWiK, a pkt 16 warunków treści: Włączenia przyłączy/sieci do eksploatacji dokonuje się : • w przypadku sieci/przyłączy wodociągowych po: − wykonaniu próby ciśnienia i potwierdzeniu jej w protokole odbioru robót ulę- gających zakryciu, − odbiorze robót ulegających zakryciu, − przedstawieniu dokumentacji powykonawczej (inwentaryzacja geodezyjna), 8 − wykonaniu badań bakteriologicznych wody z przyłącza, − zawarciu umowy na dostawę wody (na czas budowy). • w przypadku sieci/przyłączy kanalizacyjnych po: − odbiorze robót ulegających zakryciu, − przedstawieniu dokumentacji powykonawczej (inwentaryzacja geodezyjna), − przedstawieniu kasety z inspekcji TV (sieci kanalizacyjne), − zawarciu umowy na odbiór ścieków. Spółka RWiK zobowiązała się do poinformowania w terminie wyznaczonym przez Prezesa UOKiK w decyzji, osób, którym odmówiono budowy na koszt spółki odcinków sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej o gotowości ich przejęcia w trybie art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, a także art. 49 ust. 2 kodeksu cywilnego oraz do zwrotu poniesionych przez odbiorców usług opłat wniesionych do Spółki za wykonywanie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE : Spółka RWiK w dniu 17 października 2001 r. została zarejestrowana w KRS pod numerem 0000053791 (k. 11 - 13). Prowadzi ona działalność gospodarczą polegającą na świadcze- niu usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na tere- nie Miasta i Gminy Białogard, Gminy Połczyn Zdrój, Gminy Karlino, Gminy Bobolice, Gminy Tychowo, Gminy Biesiekierz i Gminy Rąbino (k. 6). Kwestie dotyczące określenie warunków przejęcia przez RWiK od osób trzecich wybudo- wanych przez nie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej uregulowano Zarzą- dzeniem Nr 38/2007 Prezesa RWiK Sp. z o.o. z dnia 31 grudnia 2007 r. w sprawie przej- mowania urządzeń wodociągowych wodociągowych/lub kanalizacyjnych wybudowanych ze środków własnych przez osoby trzecie (k. 63– 73). Załącznikami nr 1 – 3 do tego zarzą- dzenia są wzory dokumentów zatytułowane: - Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (zał. 1) w którym umieszczono postanowienia o treści: (…) Przebieg sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej przez działki został uzgodniony w właścicielami działek, na dowód cze- go będzie akt notarialny ustanawiający na rzecz RWIK Sp. z o.o. nieodpłatną służeb- ność przesyłu dotyczącą przebiegu sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej oraz Wa- runkiem zawarcia umowy sprzedaży urządzeń jest przekazanie przez Inwestorów: komplet dokumentów: (…) akt notarialny ustanawiający prawo służebności przesyłu (…) , - Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (zał. 2), - Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu - zał. 3), w której umiesz- czono postanowienie o treści: Warunkiem przejęcia sieci, jest ustanowienie na dział- ce gruntu, na której wybudowana jest przedmiotowa sieć wodociągowa, w drodze aktu notarialnego wpisu do księgi wieczystej nieodpłatnego prawa służebności grun- towej określającego prawo przeprowadzenia sieci przez nieruchomość. W przypadku, gdy Inwestor nie ustanowi skutecznie służebności gruntowej na rzecz Przejmującego 9 niniejsza umowa rozwiązuje się z obowiązkiem zwrotu już zapłaconych na rzecz In- westora kwot pieniężnych, do czasu skutecznego ustanowienia służebności Przejmu- jący ma prawo wstrzymania płatności kwot określonych w pkt. 1 niniejszego paragra- fu. Zarządzenie Prezesa RWiK Nr 38/2007 zostało zmienione Zarządzeniem Nr 34/2010 Preze- sa RWiK Sp. z o.o. z dnia 31 grudnia 2010 r. (k. 74 – 85), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2011 r. Spowodowało ono zmianę treści załączników nr 1, 2 i 3 stanowiących wzory dokumentów zatytułowanych: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (zał. 1), Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (zał. 2), Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebno- ści przesyłu - zał. 3). Na skutek wprowadzonych zmian cytowane wyżej postanowienia dokumentu zatytułowanego: Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu - zał. 3), otrzymało brzmienie: Prawnym warunkiem przejęcia sieci, zgodnie z Art. 305 1 Kodeksu Cywilnego jest ustanowienie na działce nr …, na której wybudowana jest przedmiotowa sieć wodociągowa i/lub kanalizacyjna, w drodze aktu notarialnego wpisu do księgi wieczy- stej nieodpłatnego prawa służebności przesyłu określającego prawo przeprowadzenia sieci przez nieruchomość. Inwestor zobowiązuje się do ustanowienia służebności przesyłu w drodze aktu notarialnego i wpisu do księgi wieczystej nieodpłatnego prawa służebności przesyłu określającego prawo przeprowadzenia sieci przez nieruchomość działka nr … i przekazania Spółce aktu notarialnego i odpisu z księgi wieczystej o ustanowieniu służeb- ności przesyłu w terminie do dnia …. W przypadku, gdy Inwestor nie ustanowi skutecznie służebności przesyłu w ustalonym, terminie na rzecz Przejmującego niniejsza umowa roz- wiązuje się. Zgodnie z procedurą określoną w Regulaminach dostarczania wody i odprowadzania ście- ków obowiązujących na obszarze Miasta Białogard i Gmin: Białogard, Połczyn Zdrój, Karli- no, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino osoba ubiegająca się o przyłączenie jej nieru- chomości do sieci składa wniosek o przyłączenie. Regulaminy określają informacje, jakie powinien zawierać taki wniosek i załączniki, jakie wraz z nim osoba ubiegająca się o przy- łączenie powinna dostarczyć przedsiębiorstwu. Jeżeli są spełnione warunki techniczne umożliwiające podłączenie nieruchomości do sieci, przedsiębiorstwo w terminie określo- nym w Regulaminach, wydaje osobie ubiegającej się o podłączenie nieruchomości doku- ment pod nazwą: warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej . W sytuacji, gdy nie jest możliwe podłączenie nieruchomości do sieci informuje o tym zainteresowaną osobę, wskazując jednocześnie powody, które uniemożliwiły podłączenie. Regulaminy dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujące na obszarze Miasta Białogard, Gmin Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino przewidu- ją, że: W przypadku, gdy nieruchomość odbiorcy usytuowana jest w miejscu, dla którego w momencie wnioskowania o przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne plan rozwoju i mo- dernizacji nie przewiduje wyposażenie jej w urządzenia wodociągowo – kanalizacyjne, od- biorca może urządzenia te wybudować na własny koszt po wcześniejszym zawarciu umo- wy i uzgodnieniu w niej z przedsiębiorstwem warunków technicznych oraz warunków na jakich zostaną one przekazane przedsiębiorstwu. 10 Regulamin obowiązujący na obszarze Gminy Białogard, przewiduje, że: W przypadku, gdy plany inwestycyjne właścicieli lub zarządców nieruchomości wyprzedzają plany inwestycyj- ne przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego, mogą oni wybudować na własny koszt, w porozumieniu z tym przedsiębiorstwem i gminą, urządzenia wodociągowe i kana- lizacyjne niezbędne do korzystania z usług. Urządzenia o których mowa w ust. 1 podlegają odpłatnemu przekazaniu gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo – kanalizacyjnemu na zasadach określonych w art. 31 ustawy. Jak stanowią Regulaminy, warunkiem przystąpienia do prac zmierzających do przyłączenia nieruchomości do sieci jest pisemne uzgodnienie z przedsiębiorstwem dokumentacji tech- nicznej (w tym projektu) i sposobu prowadzenia tych prac oraz warunków i sposobów do- konywania przez przedsiębiorstwo kontroli robót. Spełnienie tego warunku nie jest wyma- gane, jeżeli przyłączenie do sieci dokonuje przedsiębiorstwo, które wydało warunki przyłą- czenia dla danej nieruchomości. Przedsiębiorstwo wykonuje tę usługę odpłatnie na zasa- dach uzgodnionych z odbiorcą. Przed zawarciem umowy o dostawę wody i odbiór ścieków przedsiębiorstwo dokonuje odbioru wykonanego przyłącza pod kątem spełnienia warun- ków technicznych. Jak wynika z uregulowań zawartych w Regulaminach obowiązujących na obszarze, na któ- rym sieć wodociągowa i kanalizacyjna jest eksploatowana przez RWIK, osoby, które za- mierzają wybudować nieruchomość w lokalizacji, dla której w momencie wnioskowania o przyłącze wodociągowe i kanalizacyjne plan rozwoju i modernizacji nie przewiduje wypo- sażenia w urządzenia wodociągowo – kanalizacyjne lub gdy plany inwestycyjne właścicieli lub zarządców nieruchomości wyprzedzają plany inwestycyjne przedsiębiorstwa, mogą one urządzenia te wybudować na własny koszt, po wcześniejszym zawarciu umowy i uzgod- nieniu w niej z przedsiębiorstwem warunków technicznych oraz warunków, na jakich zo- staną one przekazane przedsiębiorstwu. W okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 października 2011 r. Spółka zawarła [...] przed- wstępnych porozumień dotyczących przekazania przez osoby trzecie wybudowanych przez nie urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych i [...] ostatecznych umów sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK (k. 61). Stosowanie przez RWiK w porozumieniach przedwstępnych i umowach ostatecznych przy- wołanych wyżej postanowień potwierdza treść znajdujących się w aktach sprawy przykła- dowych umów zawartych z poszczególnymi inwestorami (k. 92 – 269). W ww. okresie w [...] przypadkach przejęcia przez RWiK urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych, wybudowanych przez osoby trzecie, ustanowiono na rzecz Spółki nieodpłatną służebność przesyłu (k. 61). Zgodnie z pkt 13 Warunków ogólnych i technicznych przyłączenia do sieci wodociągowo – kanalizacyjnej włączenie do sieci wodociągowej wykonuje odpłatnie wyłącznie RWiK, a zgodnie z pkt 16 Warunków włączenie przyłączy/sieci do eksploatacji dokonuje wyłącz- nie RWiK (k. 86 - 87). Na podstawie Zarządzenia Nr 4/2011 Prezesa Zarządu Spółki RWiK Sp. z o.o. z dnia 3 stycznia 2011 r. w sprawie opłat za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej o śred- nicy od 80 do 200 mm, wprowadzono opłatę za wykonanie nawiertu do sieci wodociągo- wej o wskazanej wyżej średnicy w wykonanym przez Zleceniodawcę wykopie w wysokości 261 zł netto + 23% VAT (k. 56). Wcześniej wysokość tych opłat określało Zarządzenie Nr 22/2009 Prezesa Zarządu Spółki RWiK Sp. z o.o. z dnia 28 października 2009 r. w sprawie 11 opłat za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej o średnicy od 80 do 200 mm, obo- wiązujące od 1 listopada 2009 r. (k. 273). Z wyjaśnień złożonych przez Spółkę wynika, że w przypadku, gdy sieci wod.- kan. prze- biegają w działce (np. drodze) przyległej do wnioskowanej do przyłączenia nieruchomości, wówczas zgodnie z Art. 15 ust. 2, Art. 2 pkt 6, Art. 2 pkt 5 wyżej cytowanej ustawy (o zbiorowym zaopatrzeniu – przypisek UOKiK) Spółka traktuje przedmiotowe odcinki jako przyłącza wodociągowe i kanalizacyjne. (…) do spółki RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie nie wpłynął żaden wniosek o przejęcie odcinka sieci wodociągowej i kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca włączenia do sieci głównej. Wpłynęło natomiast [...] wniosków o przejęcie przyłączy wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na stan Spółki. W każdym z tych [...] przypadków Spółka odmówiła przejęcia, podając jako uzasadnienie podstawę prawną - Art. 31 cytowanej wyżej ustawy, który mówi, ze osoby, które wybudowały z wła- snych środków urządzenie wodociągowej i kanalizacyjne mogą je przekazywać gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo – kanalizacyjnemu na warunkach uzgodnionych w umowie (k. 59). Z dokumentów i informacji pozyskanych w toku postępowania wynika, że w latach 2009 – 2010 osoby, które z własnych środków wybudowały odcinki sieci od granicy nieruchomości gruntowej do sieci głównej, zwracały się do RWiK o przejęcie – nieodpłatnie na majątek RWiK lub do eksploatacji tych odcinków sieci (k. 276 - 278, 281, 286 - 287, 293, 295, 297) − nie uzyskały zgody Spółki, która stała na stanowisku, że odcinki te powinny być trakto- wane jako przyłącze pozostające w dyspozycji właściciela nieruchomości (k. 274 - 275, 279, 284 - 285, 292, 294, 296). W okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2011 r. na obszarze działalności RWiK podłączono do sieci ogółem [...] nieruchomości, z czego Spółka wykonała [...] podłączeń. Łączna wartość opłat pobranych w tym okresie przez Spółkę za wykonanie nawiertu do sieci wodociągowej o średnicy od 80 do 200 mm wyniosła [...] zł. (k. 62). P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE : 1. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest ustalenie, czy w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów należy do sfery prawa publicznego, a instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań przedsiębiorców naruszony jest interes publicznoprawny. Interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym i w każdej sprawie powinien on być ustalony i konkretyzowany. Prezes Urzędu powinien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej 1 . 1 Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt: XVII Ama 108/00. 12 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zastosowanie, gdy jest zagrożony lub naruszony interes publiczny, polegający na zapewnieniu właściwych warunków funkcjonowania rynku 2 . Zarazem należy podkreślić, że istnienie interesu publicznego musi być oceniane przez pryzmat szerszego spojrzenia, uwzględniającego całość negatywnych skutków działań przedsiębiorców na określonym rynku 3 . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów chroni konkurencję jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym, charakteryzujące funkcjonowanie gospodarki. W ocenie Prezesa UOKiK w okolicznościach przedmiotowej sprawy naruszenie przez RWiK interesu publicznoprawnego należy uznać za bezsprzeczne. Objęte postawionymi zarzuta- mi zachowanie przedsiębiorcy wymierzone jest bowiem w szeroki krąg uczestników rynku i ma charakter powszechny. Jest ono skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich odbiorców świadczonych przez Spółkę usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków i zarządzania infrastrukturą wodociągowo - kanalizacyjną, którzy wybudowali na własny koszt odcinki sieci wodociągowo – kanaliza- cyjnej i zadeklarowali ich przekazanie na majątek Spółki. Negatywne skutki praktyki sta- nowiącej przedmiot postawionego zarzutu mogą zatem godzić w szeroki krąg podmiotów, co uzasadnia ocenę zachowania Spółki na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 2. Strona postępowania Postępowanie antymonopolowe toczy się z udziałem osób mających przymiot strony. Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stroną postępo- wania jest każdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie w sprawie praktyk ograniczających konkurencję. Stroną postępowania dotyczącego, jak w niniejszej sprawie, zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 ww. ustawy, mogą być przedsiębiorcy posiadający na rynku właściwym pozycję dominującą. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie, przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne − RWiK − będą- ce stroną postępowania, bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (k. 11 - 13), a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania Spółki podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3. Rynki właściwe w sprawie 2 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2001 r., sygn. akt: I CKN 1217/98. 3 Wyrok Sadu Najwyższego z dnia 24 lipca 2003 r., sygn. akt: I CKN 496/01, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt: III SK 40/07. 13 Aby uprawdopodobnić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkuren- cję, o której mowa w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, zdefiniować należy rynek właściwy w sprawie oraz ustalić pozycję rynkową przedsiębiorcy, któremu postawio- no zarzut jej stosowania. Zgodnie z art. 4 pkt 6 ilekroć w ustawie jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy, jak również energię, papiery wartościowe i inne prawa mająt- kowe, usługi, a także roboty budowlane. Artykuł 4 pkt 9 ustawy rynek właściwy definiuje jako rynek towarów, które ze względu na swe przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obsza- rze, na którym ze względu na rodzaj oraz właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone wa- runki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają dwa elementy: 1) towar (rynek produk- towy) i 2) terytorium (rynek geograficzny). Zbiorowe zapatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków należy odróżnić od indy- widualnie świadczonych usług w tym zakresie na rzecz odbiorcy usługi. Prawodawca w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu sformułował pojęcie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków do oznaczenia tej sfery działań, która odnosi się do aspektów publicznoprawnych, a więc do tych, gdzie określone zadania i obowiązki mają taki właśnie charakter. Pojęcia te są używane w odniesieniu do roli i zadań gminy. Zarówno usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, jak i działalność RWiK polegająca na dysponowaniu należącą do niej infrastrukturą wodo- ciągową i kanalizacyjną nie są zastępowalne przez inne usługi. Odbiorcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nie mają możliwości skorzysta- nia z innego, alternatywnego systemu zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, niż tego, funkcjonującego w oparciu o infrastrukturę będącą własnością Spółki i przez nią wy- łącznie zarządzaną. Osoba budująca odcinek sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej aby korzystać z usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i/lub zbiorowego odprowadzania ście- ków i przekazać wybudowane odcinki sieci na własność Spółki RWiK, musi z nią ustalić zarówno warunki podłączenia nieruchomości do sieci, jak i zasady przekazania budowa- nych odcinków sieci na majątek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Tym sa- mym RWiK, świadcząc usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadza- nia ścieków, pełni również rolę organizatora tego rynku, a eksploatując i zarządzając sie- ciami niezbędnymi dla wykonywania tych usług ustala również, w ramach tej działalności, zasady przejmowania odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, budowanych ze środ- ków własnych inwestorów zewnętrznych (osób fizycznych i prawnych) i przyłączania nie- ruchomości do tych sieci. W przedmiotowej sprawie dwoma odrębnymi, choć funkcjonalnie ze sobą powiązanymi towarami oferowanym nabywcom przez RWiK są więc usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wykonywane z wykorzystaniem sieci wodocią- gowej i kanalizacyjnej pozostającej w dyspozycji Spółki oraz zarządzanie infrastrukturą wodociągowo – kanalizacyjną należącą do Spółki. Tak więc w aspekcie produktowym RWiK prowadzi działalność na rynku zbiorowego za- opatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a także na rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną. Techniczno-technologiczne uwarunkowania działalności determinują w niniejszej sprawie wymiar terytorialny rynków właściwych. Z uwagi na technologię dostarczania wody i odprowadzania ścieków (za pomocą sieci wodo- ciągowej i kanalizacyjnej) w aspekcie geograficznym rynek zbiorowego zaopatrzenia w 14 wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wyznaczany jest przez zasięg sieci wodociągo- wej i kanalizacyjnej eksploatowanej przez RWiK, a rynek zarządzania infrastrukturą wodo- ciągową i kanalizacyjną – poprzez przestrzenne zlokalizowanie sieci będących własnością Spółki. Geograficzne granice rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wyznaczane są przez znajdującą się na obszarze Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino sieć wodociągową i kanalizacyjną, eksploatowaną przez RWiK, natomiast geograficzne granice rynku zarzą- dzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną wyznacza w tym wypadku zasięg sieci będących własnością RWiK, zlokalizowanych na ww. obszarze. W przedmiotowej sprawie, rynki właściwe wyznaczane są przez rodzaj i zasięg działalności RWiK i są to dwa rynki właściwe, tj.: • lokalny rynek zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ście- ków, • lokalny rynek zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną. 4. Pozycja rynkowa RWiK Praktyki ograniczające konkurencję ujawniają się na rynku właściwym. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów definiuje rynek właściwy jako rynek towarów, które ze wzglę- du na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez ich na- bywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich ro- dzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji (art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Natomiast zgodnie z art. 4 pkt 10 tej ustawy przez pozycję dominującą – rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobiega- nie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; do- mniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku wła- ściwym przekracza 40 %. Spółka jest właścicielem i zarządcą eksploatowanej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, co ma istotny wpływ na posiadaną przez nią pozycją zarówno na lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną, jak i lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Na obszarze Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tycho- wo, Biesiekierz i Rąbino, obsługiwanym w zakresie zbiorowego zaopatrzenia wodę i zbio- rowego odprowadzania ścieków przez RWiK brak jest alternatywnego systemu sieci wodo- ciągowej i kanalizacyjnej, za pośrednictwem którego można byłoby świadczyć usługi zbio- rowej dostawy wody i zbiorowego odprowadzania ścieków. Fakt, iż budowa alternatywnej sieci na ww. obszarze nie byłaby ekonomicznie opłacalna, a Spółka nie ma obowiązku udostępniania infrastruktury wodociągowo - kanalizacyjnej podmiotom trzecim, sprawia, że rynek posiada wszelkie cechy rynku monopolistycznego. Ponadto należy zaznaczyć, że usługa zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nie posiada substytutów. 15 Aby nowe źródło zaopatrzenia mogło być uznane za alternatywne w stosunku do posiada- nych musi ono spełniać wymóg natychmiastowej dostępności bez ponoszenia nakładów inwestycyjnych 4 . Na określonym wyżej terytorium brak jest innych instalacji, za pośrednic- twem których możliwe byłoby wykonywanie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbio- rowego odprowadzania ścieków, a odbiorcy tych usług nie mają realnych możliwości za- spokojenia swoich potrzeb w tym zakresie, jak tylko korzystanie z sieci wodociągowo- kanalizacyjnej należącej do Spółki. RWiK będąc właścicielem infrastruktury, za pośrednic- twem której wykonuje ww. usługi, posiada również wyłączne uprawnienia do tego, aby nią zarządzać. Wskazane powyżej uwarunkowania stanowią, niejako samoistnie, o posiadaniu przez RWiK siły i przewagi ekonomicznej, przy użyciu której Spółka może zapobiegać nie tylko efek- tywnej konkurencji, ale i działać w dużym stopniu niezależnie od swych kontrahentów, a w szczególności eksploatować swoją pozycję rynkową ich kosztem. Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że posiada ona pozycję domi- nującą na obu rynkach właściwych w sprawie, to jest na: − lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ście- ków obejmującym swoim zasięgiem: Miasto i Gminę Białogard oraz Gminy: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino na obszarze których spółka wykonuje ww. usługi oraz − lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną obejmują- cych swoim zasięgiem Miasto i Gminę Białogard oraz Gminy: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino, na obszarze których Spółka jest właścicie- lem eksploatowanej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. 5. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk ograniczających konkurencję Zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania antymonopolowego zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu – że został naruszony zakaz, o którym mowa w art. 6 lub 9 ustawy lub w art. 81 lub 82 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obec- nie art. 101 lub 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ), a przedsiębiorca, któ- remu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu mo- że, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. W świetle przywołanego art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do wydania przez Prezesa Urzędu decyzji zobowiązującej wystarczające jest uprawdopodob- nienie naruszenia przez stronę postępowania zakazu określonego w art. 6 lub 9 ustawy lub w art. 81 lub 82 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 101 lub 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ). Instytucja uprawdopodobnienia wystę- puje w wielu przepisach prawa, ale w żadnym z nich nie została określona ani co do istoty, ani charakteru. Z postanowienia Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05 wynika, że jedynie art. 243 k.p.c. stanowi, iż zachowanie szczegółowych przepisów o po- 4 Zobacz: wyrok SOKiK z dnia 31 maja 2000r., XVII Ama 44/00. 16 stępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnie- nie zamiast dowodu. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że skoro ustawodawca nie zdefi- niował pojęcia uprawdopodobnienie, należy przyjąć, że miał na względzie potoczne rozu- mienie tego określenia. Odnośnie do pojęcia uprawdopodobnienia wypowiedział się również Naczelny Sąd Admini- stracyjny 5 , który stwierdził, że uprawdopodobnienie określonej okoliczności nie jest równo- znaczne z jej pełnym udowodnieniem. Wystarczają także dowody pośrednie i domniema- nia faktyczne, czyli wyciąganie logicznych wniosków o faktach na podstawie innych usta- lonych faktów. Gdy przepisy prawa wymagają, aby uprawdopodobnić określoną okolicz- ność, należy wykazać, że istnieje realna możliwość przyjętego domniemania. Naczelny Sąd Administracyjny 6 przyjął również, że uprawdopodobnienie stanowi środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, a zatem środek niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Podobne stanowisko przyjęła doktryna. Przykładowo, E. Iserzon wyraził pogląd, zgodnie z którym uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości or- ganu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu 7 . W świetle art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uprawdopodob- nienie stwierdza się na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawia- domieniu lub będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu. Wynika z tego, że źródłem uprawdopodobnienia może być w istocie każda informacja, dokument, okolicz- ność, która jest znana Prezesowi UOKiK 8 . Na mocy art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest nad- używanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębior- ców. Należy podkreślić, że samo posiadanie pozycji dominującej nie jest zakazane, ale za- bronione jest jej nadużywanie 9 . Przedsiębiorca zajmujący na rynku pozycję dominującą podlega ograniczeniom wynikającym z ww. ustawy, gdy bezprawnie jej nadużywa. W art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zamieszczono otwarty katalog za- chowań przedsiębiorców, które mogą zostać uznane za nadużywanie pozycji dominującej na rynku właściwym. Jedną z możliwych form tego nadużycia jest wskazane w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy narzucanie przez przedsiębiorcę posiadającego pozycję dominującą uciążli- wych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści. Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem na- łożenia przez Prezesa UOKiK na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieże- nia naruszeniom określonym w art. 9 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że do takich naruszeń doszło. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania kwestionowa- nych zachowań Spółki pod kątem uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 5 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 1995 r., SA/Gd 340/94. 6 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 1995 r., SA/Wr 2223/94. 7 E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze , Warszawa 1970. 8 C. Banasiński, E. Piontek (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz , LexisNexis 2009, s. 311. 9 Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. (sygn. akt VI ACa 985/07). 17 5.1 Uprawdopodobnienie narzucania uciążliwych warunków umów i czerpanie nieuzasadnionych korzyści Dla uprawdopodobnienia stosowania przez RWiK zarzucanych praktyk ograniczających konkurencję konieczne jest kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: 1) przedsiębiorca ten, posiadający pozycję dominującą na rynku, narzuca określone warunki umów, 2) warunki te mają uciążliwy charakter, 3) przynoszą one przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści. Ad 5.1.1 Dla zastosowania w niniejszej sprawie art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów konieczne jest w dalszej kolejności uprawdopodobnienie, iż Spółka narzuca kontrahentom zakwestionowane w niniejszej decyzji warunki świadczenia usług. Narzucanie warunków umów kontrahentowi ma miejsca wówczas, gdy dominant, wyko- rzystując przewagę kontraktową wobec kontrahenta, wynikającą z braku alternatyw na rynku, wymusza na nim określone zachowania. Bez znaczenia w takim przypadku jest, że w sferze cywilnoprawnej dochodzi do złożenia zgodnego oświadczenia woli stron, gdyż dla bytu praktyki nie jest konieczne zawarcie umowy. 10 Istotą zaistnienia przesłanki wskazują- cej na narzucania warunków umów jest postawienie kontrahenta przedsiębiorcy posiada- jącego pozycję dominującą w sytuacji przymusowej. Przymusowość owej sytuacji polega z kolei na tym, że kontrahent dominanta staje przed wyborem między zawarciem umowy na uciążliwych dla niego warunkach, a jej niezawieraniem i wynikającym stąd brakiem możli- wości zaspokajania potrzeb własnych lub swoich klientów . 11 RWiK, jako dostawca usług zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków oraz zarządzający infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną pozostającą w jego dyspo- zycji zajmuje pozycję tzw. monopolisty naturalnego. Prowadzi swoją działalność gospo- darczą w warunkach, w których odizolowane od potencjalnych konkurentów zarówno barierą kosztów niezbędnych dla uruchomienia działalności w danej dziedzinie, jak i ustanowioną wcześniej strukturą organizacyjną i technologiczną, dysponuje potencjałem wystarczającym do narzucenia swoim odbiorcom warunków umowy. Narzucanie warunków umów w przedmiotowym przypadku wiąże się zatem z posiadaną przez podmiot dominują- cy siłą rynkową i, co do zasady, z adhezyjnym charakterem zawieranych umów tj. umów, które są zawierane przez przystąpienie, i w których nie przewiduje się indywidualnego negocjowania warunków. Odnosi się to zarówno do umów o przejęcie sieci, jak i umów na dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, jak również warunków przyłączenia do sieci. 10 E. Modzelewska-Wąchal. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Twigger. Warszawa 2002, strona 117-118; a także Sąd Antymonopolowy w wyroku z 22.10.2001 r. sygn. akt XVII Ama 122/00). 11 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, praca zbiorowa pod red. Tadeusza Skocznego, Wydawnic- two C. H. BECK, Warszawa 2009, s. 691. 18 Ad 5.1.2 Za uciążliwy warunek umowy należy uznać każdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy ciężar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju 12 , który nie byłby możliwy do wynegocjowania w warunkach istnienia konkurencji 13 . Ustalenia do- tyczące uciążliwości narzucanych przez przedsiębiorcę posiadającego na rynku pozycję dominującą powinny być dokonane według kryteriów obiektywnych 14 . Przeprowadzając wspomniane czynności należy w szczególności rozważyć, czy w hipotetycznej sytuacji ist- nienia wolnej konkurencji i tym samym swobody kształtowania przez obie strony treści umowy, podmiot narzucający takie warunki byłby je w stanie wynegocjować 15 . Przyjęcie przez stronę warunku niosącego ze sobą ciężar większy niż zwykle, wynika z jej słabszej pozycji rynkowej, a co za tym idzie, słabszej siły przetargowej wobec podmiotu posiadającego pozycję dominującą. Okolicznością świadcząca o uciążliwości warunku jest akceptacja przez stronę warunku dla niej mniej korzystnego, niż to jest zwyczajowo przy- jęte w podobnych umowach przy jednolitych okolicznościach towarzyszących zawarciu umów. Uciążliwym warunkiem w znaczeniu obiektywnym będą w szczególności warunki przewidujące świadczenia o charakterze nieekwiwalentnym, których w hipotetycznych wa- runkach istnienia konkurencji przedsiębiorca nie byłby w stanie wynegocjować. Należy podkreślić, iż sama możliwość wystąpienia skutków praktyki ograniczającej konku- rencję nie stanowi przeszkody dla stwierdzenia naruszenia art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla bytu praktyki nie jest bowiem konieczne wystąpienie negatywnego skutku w postaci eksploatacji pozycji rynkowej w warunkach ograniczonej konkurencji. Wystarczy, że zaistniało zagrożenie wystąpienia takiego skutku. Praktyką ograniczającą konkurencję jest już bowiem sama próba osiągnięcia przez przed- siębiorcę zajmującego pozycję dominującą na rynku określonego skutku 16 . Stanowisko takie znajduje odzwierciedlenie również w orzecznictwie antymonopolowym, zgodnie z którym dla zaistnienia praktyki ograniczającej konkurencję istotne jest, aby skut- ki praktyki ograniczającej konkurencję mogły wystąpić na rynku 17 . W wyroku z dnia 7 lipca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 65/03) Sąd orzekł, iż nie jest konieczne udowodnienie fak- tycznego stosowania przez przedsiębiorcę praktyki monopolistycznej, ani też osiągnięcia z tego tytułu nieuzasadnionych korzyści. Z treści art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów wynika, że jej reżimowi podlegają nie tylko praktyki ograniczające kon- kurencję, które wywołały bądź aktualnie wywołują skutki na terenie Polski, ale również praktyki, które choćby tylko hipotetycznie, mogą wywoływać takie skutki. Podobne stano- wisko wyraził wcześniej Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 12 maja 1997r. (sygn. akt I CKN 114/97) wskazał, że istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza się do tego, czy przedsiębiorca, któremu postawiono zarzut naruszenia ustawy antymonopolowej odnosi korzyści z całości prowadzonej działalności gospodarczej, lecz do tego, czy w zawieranych 12 Np. wyrok Sądu Antymonopolowego z 20.06.2001 r. , XVII Ama 90/00 i wyrok tegoż sądu z 15.11.2001 r. XVII Ama 78/99. 13 Wyrok Sądu Antymonopolowego XVII Ama 72/00. 14 S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck 1996 r. s.135. 15 S. Gronowski, Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wykładu, Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Pol- skich, Warszawa 1998, s. 146-147. 16 E. Modzelewska-Wąchal Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów . Komentarz, Wyd. Twigger, War- szawa 2002, s. 97. 17 por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 23 czerwca 1999 r. sygn. akt XVII Ama 26/99. 19 umowach zastrzega sobie nieuzasadnione korzyści. Prezes Urzędu ma zatem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorcy od strony skutków, jakie zachowania te mogą nawet hipotetycznie wywołać na rynku. Ad 5.1.3 Nieuzasadnione korzyści mogą pojawić się po stronie przedsiębiorcy narzucającego uciąż- liwe warunki umów już w chwili zawarcia umowy lub też w okresie późniejszym, gdy zaist- nieją okoliczności przewidziane w umowie pozwalające na wykorzystanie uciążliwego zapi- su. Powinny być one osiągane kosztem kontrahenta i pozostawać w normalnym związku przyczynowym z narzuconymi kontrahentowi uciążliwymi warunkami 18 . 5.2 Uprawdopodobnienie stosowania przez RWIK zarzucanych praktyk ograni- czających konkurencję W prowadzonym postępowaniu postawiono RWiK zarzut stosowanie praktyki ograniczają- cej konkurencję polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na: I. lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną poprzez: a) narzucanie osobom (fizycznym i prawnym), które wybudowały odcinki sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej, uciążliwych warunków umów przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści, polegających na uzależnianiu przejęcia tych odcinków sieci na majątek Spółki od ustanowienia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu, co może stanowić naru- szenie art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. b) odmowę przejęcia na majątek Spółki, nawet nieodpłatnie, wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej, co może sta- nowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, II. lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez narzucanie odbiorcom usług uciążliwych i przynoszących Spółce nieuzasad- nione korzyści warunków podłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, w świetle których odbiorcy są zobowiązani do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących - co do zakresu - prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, co może stanowić naruszenie art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. a) 18 por. K. Kohutek, M. Sieradzka: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów . Komentarz Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008, s. 403. 20 Odnosząc się do zarzutu postawionego RWiK, dotyczącego uzależniania przejęcia na jej majątek odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wybudowanych przez osoby trzecie od ustanowienia na rzecz Spółki, na działce na której wybudowana jest przedmio- towa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu, należy wskazać, że Spółka - realizując wy- tyczne określone w Regulaminach obowiązujących na obszarze Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino, dotyczące przejmowania od osób trzecich wybudowanych przez nie odcinków sieci - opracowała i stosuje wzorce umów określających warunki przejmowania od osób trzecich wybudowa- nych przez nie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej, w którym uzależniono przejęcie tych odcinków sieci na majątek Spółki od ustanowienia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu. Wzorce te to: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie oraz Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogar- dzie (z ustanowieniem służebności przesyłu). Stanowią one załączniki do obowiązującego od 1 stycznia 2011 r. Zarządzenia Nr 34/2010 Prezesa RWiK Sp. z o.o. z dnia 31 grudnia 2010 r., które zmieniło Zarządzenie Nr 38/2007 Prezesa RWiK Sp. z o.o. z dnia 31 grudnia 2007 r. sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wybudowa- nych ze środków własnych przez osoby trzecie poprzez zmianę treści ww. wzorców umów. Tak więc, warunki przejmowania od osób trzecich, które wybudowały z własnych środków odcinki sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na majątek i do eksploatacji RWiK określane są jednostronnie przez Spółkę. Nie ulega wątpliwości, iż zainteresowane osoby poprzez przy- stąpienie do umów regulujących zasady przekazania RWiK wybudowanych odcinków sieci, muszą je aprobować w zakresie dotyczącym zarówno strony technicznej, jak i wszelkich innych postanowień mających charakter zobowiązań cywilnoprawnych, w tym stawianego przez Spółkę warunku ustanowienie na jej rzecz nieodpłatnej służebności przesyłu. W sy- tuacji, gdy osoby te nie ustanowią na rzecz Spółki nieodpłatnej służebności przesyłu – nie dokona ona odpłatnego przejęcia od tych osób wybudowanych przez nie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej. W opisanych wyżej relacjach łączących RWiK z odbiorcami świadczonych przez nią usług bez wątpienia może dojść do postawienia przez przedsiębiorcę dominującego drugiej stro- ny w sytuacji przymusowej. Ma to również związek z brakiem możliwości wyboru innego przedsiębiorcy wodociągowo-kanalizacyjnego 19 . W ocenie Prezesa UOKiK wskazane wyżej okoliczności wystarczająco uprawdopodabniają spełnienie przez RWiK przesłanki w postaci narzucania przez nią, jako zarządzającą eksploatowaną na ww. rynku infrastrukturą wodo- ciągowo – kanalizacyjną, warunków umów regulujących zasady przejęcia na majątek Spół- ki odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej wybudowanych przez osoby trzecie poprzez uzależnianie przejęcia tych odcinków sieci na majątek Spółki od ustanowienia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służeb- ności przesyłu. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu osoby, które wybudowały z własnych środków urządzenia wodociągowe i urządzenia kanalizacyjne, mogą je przeka- zywać odpłatnie gminie lub przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu, na warun- kach uzgodnionych w umowie. Pojęcie przekazania odnosić się może do różnych form 19 D. Miąsik [w:] T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji , Warszawa 2009 s. 691. 21 prawnych. Oznacza to, że inwestor może przekazać własność urządzeń, może je wydzier- żawić, użyczyć itp. Z żądaniem nabycia przez przedsiębiorstwo prawa własności takich urządzeń osoba, które je wybudowała może wystąpić w trybie art. 49 § 2 kodeksu cywil- nego. Zgodnie z tym przepisem osoba, która poniosła koszty budowy m.in. urządzeń słu- żących do doprowadzania lub odprowadzania płynów i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za od- powiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Uprawnienie wynikające z normy zawartej w art. 49 ust. 2 kodeksu cywilnego zostało wprowadzone nowelizacją kodeksu cywilnego, która weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008 r. Równolegle z nią w dziale III kodeksu cywilnego wprowadzone zostały przepisy ustanawiające służebność przesyłu, instytucję prawną regulującą sposób korzystania z nieruchomości, polegający na posadowieniu na niej m.in. urządzeń wodociągowych i kana- lizacyjnych. Zgodnie z art. 305 1 kodeksu cywilnego służebność przesyłu może być ustanowiona wy- łącznie na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować, lub którego własność stano- wią te urządzenia. Powyższe unormowania umożliwiają regulowanie stanu własności oraz stanu posiadania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, wchodzących w skład przed- siębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a wybudowanych przez odbiorcę usług. Istota służebności przesyłu polega bowiem na tym, że przedsiębiorca może korzystać w ozna- czonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Gwarantuje mu to m.in. prawo dostępu do tych urządzeń, położonych na nieruchomo- ściach niebędących jego własnością, w tym również niebędących własnością odbiorcy usług, w celu konserwacji, remontów i napraw tych urządzeń. Zgodnie z art. 305 2 kodeksu cywilnego normującym roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu, jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służeb- ności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Jeżeli przedsiębiorca od- mawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do ko- rzystania z urządzeń, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za jej ustanowienie. Z treści ww. przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że ustanowienie służebności przesyłu jest odpłatne. Podstawą ustanowienia służebności powinna być więc umowa zawarta np. w formie aktu notarialnego między przedsiębiorcą a właścicielem gruntu, w której zostanie szczegółowo określony zarówno zakres czynności, które przedsiębiorca przesyłowy może wykonywać w stosunku do nieruchomości obciążonej, jak i wysokość oraz zasady płatności wynagrodzenia, jeżeli strony wspólne zdecydowały o takiej formie służebności. Nie jest wyłączona możliwość nieodpłatnego korzystania z cudzej nieruchomości, ale tylko w sytu- acji, gdy taką wole wyrażą obie strony umowy 20 . W opracowanych i stosowanych przez RWiK wzorcach umów zatytułowanych Porozumie- nie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie oraz Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustano- wieniem służebności przesyłu) Spółka uzależnia przejęcie na jej majątek odcinków sieci 20 tak np.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 marca 2010 r., sygnatura akt I ACa 170/10. 22 wodociągowej i kanalizacyjnej wybudowanych przez osoby trzecie od ustanowienia na jej rzecz nieodpłatnego prawa służebności przesyłu. W umowie sprzedaży sieci umieszczono również zastrzeżenie, że w przypadku, gdy osoba przekazująca odcinki sieci nie ustanowi skutecznie na rzecz RWiK służebności przesyłu w ustalonym terminie, umowa zostanie rozwiązana. Bez wątpienia określane przez RWiK warunki przejmowania odcinków sieci wybudowanych przez osoby trzecie mogą być uznane za uciążliwe, gdyż uzależniają przejęcie sieci od ustanowienia na jej rzecz nieodpłatnej służebności przesyłu, przez co osoby te pozbawione są możliwości skorzystania z przysługującego im prawa żądania odpłatnego ustanowienia na rzecz Spółki służebności przesyłu sieci. Sieć wodociągowa lub kanalizacyjna może być posadowiona i przebiegać przez nierucho- mości należące do osób trzecich. Jakkolwiek ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu nie ma charakteru obligatoryjnego, a obciążenie nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym w postaci służebności przesyłu za odpłatnością nie następuje z mocy prawa 21 , lecz w wyniku umowy, orzeczenia sądowego albo decyzji administracyjnej, to biorąc pod uwagę silną pozycję przedsiębiorcy działającego w warunkach monopolu sieciowego i ich przewagę kontraktową nad kontrahentami, narzucanie a priori w umowach i wzorach tych umów bezwzględnej, nieograniczonej w czasie i nieodpłatnej służebności przesyłu stano- wić może nie tylko o wymuszeniu określonych zachowań na kontrahencie, ale stanowić dla narzucającego takie warunki współpracy źródło nieuzasadnionych korzyści. Zgodnie z art. 305 1 kodeksu cywilnego nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsię- biorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urzą- dzeń (służebność przesyłu). Art. 305 2 kodeksu cywilnego wskazuje sytuacje, w jakich za- równo przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, jak i właściciel nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem ustanowienia służebności przesyłu, jeśli jest ona konieczna dla wła- ściwego korzystania z urządzeń. Przepis ten zarówno wtedy, gdy właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, jak i wtedy, gdy przedsię- biorca odmawia zawarcia takiej umowy daje podmiotowi występującemu o jej ustanowie- nie uprawnienie do żądanie jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. RWiK uzależniając przejęcie na swój majątek odcinków sieci wodociągowej i/lub kanaliza- cyjnej wybudowanych przez osoby trzecie od ustanowienia na rzecz Spółki, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu mogła uzy- skiwać nienależne korzyści poprzez uwolnienie się, w każdym przypadku, od konieczności ponoszenia kosztów związanych z zapłatą wynagrodzenia związanego z ustanowieniem przez te osoby na rzecz Spółki odpłatnej służebności przesyłu. Takie działania Spółki może być uznane za narzucanie osobom ubiegającym się o przejęcie przez RWiK wybudowanych przez nich odcinków sieci wodociągowej i kanalizacyjnej uciążliwych dla nich warunków przejęcia, przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści. W ocenie Prezesa UOKiK wskazane wyżej okoliczności wystarczająco uprawdopodabniają spełnienie przez RWiK – jako zarządzającą siecią wodociągowo – kanalizacyjną na ww. rynku - przesłanki w postaci wykazania uzyskiwania przez nią nieuzasadnionych korzyści z 21 Jedyny wyjątek nabycia z mocy prawa tej służebności odnosi się do zasiedzenia służebności (art. 305 4 Kodeksu cywilnego w związku z art. 292). 23 tytułu narzucanie osobom ubiegającym się o przejęcie wybudowanych przez nie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej uciążliwych dla nich warunków poprzez uzależnia- nie przejęcia tych odcinków od ustanowienia na rzecz Spółki nieodpłatnej służebności przesyłu. Ad II. Odnosząc się do zarzutu postawionego RWiK dotyczącego zobowiązania Odbiorców do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących - co do zakresu - prac związa- nych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopa- trzeniu, tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomo- ści do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawier- tu) do sieci wodociągowej, należy wskazać, iż zgodnie z procedurą określoną w Regulami- nach, poprzedzającą zawarcie przez RWiK z odbiorcami usług umowy o dostawę wody i odprowadzanie ścieków Spółka uprawniona i zobowiązana jest do: − określenia warunków technicznych wykonania przyłącza wodociągowego i/lub ka- nalizacyjnego, − wydania warunków technicznych przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanali- zacyjnej, − przeprowadzenia odbioru technicznego wykonanego przyłącza wodociągowego i/lub kanalizacyjnego. Warunki podłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz zakres robót, które osoby ubiegające się o podłączenie nieruchomości do sieci miejskiej powinny wykonać na swój koszt, Spółka określiła w opracowanym i stosowanym przez nią wzorcu Warunków ogól- nych i technicznych przyłączenia do sieci wodociągowo – kanalizacyjnej oraz w Zarządzeniu Nr 22/2009 Prezesa Zarządu Spółki RWiK Sp. z o.o. z dnia 28 października 2009 r. w sprawie opłat za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej o średnicy od 80 do 200 mm, obowiązującym od 1 listopada 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. (k. 273) i Zarzą- dzeniu Nr 4/2011 Prezesa Zarządu Spółki RWiK Sp. z o.o. z dnia 3 stycznia 2011 r. w sprawie opłat za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej o średnicy od 80 do 200 mm obowiązującym od 1 stycznia 2011 r. (k. 56). Warunki techniczne przyłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej nie są negocjowane z osobami ubiegającymi się o ich wy- danie. RWIK samodzielnie decyduje – zgodnie z postanowieniami Regulaminów - o warun- kach przyłączenia do ww. sieci. Tak więc, warunki ponoszenia przez osoby - zamierzające podłączyć się do sieci wodocią- gowo – kanalizacyjnej eksploatowanej przez Spółkę – kosztów budowy odcinków sieci wo- dociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej określane są jednostronnie przez Spółkę. Nie ulega wątpliwości, iż zainteresowane osoby chcąc ko- rzystać z usług zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków muszą zaakceptować proponowane przez RWiK warunki techniczne podłączenie nierucho- mości do sieci, jak i wszelkie inne uregulowania mające również charakter zobowiązań cy- wilnoprawnych. W przypadku braku akceptacji przez te osoby finansowych i technicznych warunków przyłączenia nieruchomości do sieci, zostałyby one pozbawione możliwości ko- rzystania z ww. usług, co skutkowałoby brakiem możliwości zawarcia umowy o zaopatrze- nie w wodę i odprowadzanie ścieków. W opisanych wyżej relacjach łączących RWiK z odbiorcami świadczonych przez nią usług 24 bez wątpienia może dojść do postawienia przez przedsiębiorcę dominującego drugiej stro- ny w sytuacji przymusowej. Ma to również związek z brakiem możliwości wyboru innego przedsiębiorcy wodociągowo - kanalizacyjnego 22 . W ocenie Prezesa UOKiK wskazane wyżej okoliczności wystarczająco uprawdopodabniają spełnienie przez RWiK przesłanki w postaci narzucania przez nią, jako świadczącą usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, warunków umów, zobowiązujących odbiorców ww. usług do wykonania na własny koszt części robót nie sta- nowiących - co do zakresu - prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Zgodnie art. 2 pkt 5 i 6 tej ustawy przyłącze kanalizacyjne to odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyj- ną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej, natomiast przyłącze wodociągowe to odcinek przewodu łączą- cego sieć wodociągową z wewnętrzną instalacją wodociągową w nieruchomości odbiorcy usług wraz z zaworem za wodomierzem głównym. Art. 2 pkt 7 ustawy stanowi, że sieć to przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi do- starczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsię- biorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Należy przy tym wskazać, iż definicje przyłączy muszą być zgodne z regulacjami prawa cywilnego – właściciel nieruchomości może posia- dać przewody, które są trwale złączone z nieruchomością, jedynie w takiej części, w jakiej ta rzecz usytuowana została w granicach jego nieruchomości. Przyłączem (wodociągowym i kanalizacyjnym) jest więc przewód położony w obrębie nieruchomości, przewody poza nieruchomością należą do sieci. W celu przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowo - kanalizacyjnej, przyszły odbior- ca usług zbiorowego zaopatrzenia – uwzględniając przywołane wyżej uregulowania - zo- bowiązany jest do wykonania tylko takiego zakresu prac, które zlokalizowane są na obsza- rze jego nieruchomości, a w przypadku istnienia studzienki kanalizacyjnej na terenie jego nieruchomości, do tej studzienki. Wszelkie inne roboty budowlane, takie jak wykonanie wykopów przez drogę, wykonanie wykopów celem ułożenia rury kanalizacyjnej lub wodo- ciągowej przez drogę wykonanie projektów powykonawczych, należą do zakresu prac, któ- rych koszt powinna ponosić Spółka. Koszty związane z wykonaniem tych prac zaliczane są bowiem do kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ście- ków, stanowiących podstawę do określenia taryf. Gdyby przyłącza przebiegały poza granicą nieruchomości gruntowej odbiorcy nie posiadał- by on uprawnień do działania − w przypadku awarii przyłącza − na terenie cudzej nieru- chomości. Takie uprawnienia (zagwarantowane ustawowo) posiada przedsiębiorstwo wo- dociągowo-kanalizacyjne. 22 D. Miąsik [w:] T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji , Warszawa 2009 s. 691. 25 Ponadto, zgodnie z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, osoby reprezentujące przed- siębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego należących do osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 i 4-7, w celu: 1) zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego; 2) przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wo- domierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania odczytu ich wska- zań oraz dokonania badań i pomiarów; 3) przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to przedsiębior- stwo; 4) sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci; 5) odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do lokalu; 6) usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego, jeżeli umowa, o której mowa w art. 6 ust. 1, tak stanowi. Do opisanych wyżej sytuacji znajduje również zastosowanie art. 49 § 1 kodeksu cywilnego stanowiący, że urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że założenie, zgodnie z którym ubiegający się o przyłączenie do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej powinien wykonywać na własny koszt odcinek przewodu od granicy nieruchomości gruntowej do miejsca włączenia do sieci wodociągowej i lub kanalizacyjnej, jako fragment przyłącza nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Do wykładni definicji przyłącza kanalizacyjnego odniósł się również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 września 2007 r. (sygn. akt III CZP 79/07) w której uznał, że odcinek przewodu kanalizacyjnego łączący wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy z istniejącą siecią kanalizacyjną stanowi w części leżącej poza granicą jego nieru- chomości gruntowej urządzenie kanalizacyjne, o jakim mowa w art. 31 ust. 1 ustawy (o zbiorowym zaopatrzeniu). Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej uchwały stwierdził ponadto, że znowelizowane brzmienie art. 2 ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu sta- nowi zatem niewątpliwie wyraz woli ustawodawcy, który przez zmienioną definicję przyłą- cza dążył do ograniczenia kosztów przyłączenia ponoszonych przez podmioty przyłączane. Skłania to do interpretacji, zgodnie z którą – w razie braku studzienki – przyłączem kanali- zacyjnym w rozumieniu art. 2 ust. 5 jest odcinek przewodu między granicą nieruchomości gruntowej a budynkiem podmiotu przyłączanego . Analizując od strony ekonomicznej problem przyłączy należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 20 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne określa taryfę na 1 rok na podstawie niezbędnych przychodów po dokonaniu ich alokacji na poszczególne taryfowe grupy odbiorców. Przystępując do ustalania opłat za wodę i ścieki w pierwszej kolejności dostawca tych usług wylicza poziom niezbędnych przychodów oddzielnie dla działalności wodociągowej i dla działalności kanalizacyjnej. Niezbędne przychody to taka wartość przychodów, które przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne musi osiągnąć, aby zapewnić odpowiednią jakość usługi oraz pokryć uzasadnione wydatki związane z eksploatacją, utrzymaniem i 26 rozwojem systemu wodociągowo – kanalizacyjnego – z uwzględnieniem kryterium racjo- nalnego zarządzania. Ustalając niezbędne przychody – zgodnie z art. 20 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrze- niu - przedsiębiorstwo winno uwzględniać w szczególności koszty wynikające z planowa- nych wydatków inwestycyjnych. Następnym krokiem w ustalaniu opłat za wodę i ścieki po określeniu poziomu niezbędnych przychodów jest ich alokacja na poszczególne grupy od- biorców. Celem alokacji jest powiązanie w miarę możliwości wydatków z tymi grupami od- biorców, które korzystają w wyniku poniesienia danego wydatku lub powodują jego wy- stąpienie. Tak więc przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może zaliczyć koszty inwestycji rozwojowej, tj. rozbudowę sieci w celu podłączenia nowych odbiorców, jeżeli została ona ujęta w planie wieloletnim, a następnie w planie stanowiącym załącznik do wniosku o za- twierdzenie taryf do niezbędnych przychodów. Kosztem tym w przypadku stosowania wła- ściwych zasad alokacji obciążani są odbiorcy na potrzeby których koszt ten został ponie- siony w wysokości odpowiedniej do ilości dostarczonej wody lub odprowadzonych ścieków. Stanowisko Prezesa UOKiK w kwestii zastosowania w przedmiotowej sprawie odpowied- nich metod alokacji znajduje potwierdzenie w doktrynie, tj. opracowaniach przygotowa- nych w latach 1998-2000 przez Radę ds. Standardów regulacji ekonomicznych, dostępno- ści do usług oraz metodologii ustalania opłat w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym (dalej również jako ,,Rada ds. Standardów”), powołaną przez centralny organ administracji rządowej właściwy w sprawach zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowa- dzania ścieków, tj. przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W opracowanym przez ww. Radę Standardzie 2 „Alokacja kosztów według grup odbiorców” 23 opisane zosta- ły między innymi zasady ustalania opłat. Wskazano, iż celem alokacji niezbędnych przy- chodów w procesie ustalania opłat jest powiązanie wydatków z tymi grupami odbiorców, które korzystają w wyniku poniesienia danego wydatku lub powodują jego wystąpienie. Uznano, iż stawki opłat należy opracowywać w taki sposób, żeby dla każdej grupy odbior- ców zostały naliczone na podstawie kosztów zapewnienia usługi tej grupie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że jeżeli koszty budowy odcinka sieci wodo- ciągowej i kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia pono- si przyszły odbiorca, to taki warunek przyłączenia jego nieruchomości do sieci jest dla nie- go uciążliwy, gdyż jest mniej korzystny, niż określony w przepisach. Przyszły odbiorca po- nosi bowiem samodzielnie, jednorazowo koszt, który winien stanowić podstawę ustalania niezbędnych przychodów i który w rzeczywistości powinien ponieść tylko w takiej części, jaka przypada na niego w związku z ilością pobranej wody i odprowadzanych ścieków. Przepisy § 7 ust. 5 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie wodę i odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886 ze zm.), zwanego dalej: rozporządzeniem taryfowym , wskazują, iż uwzględnienie w niezbędnych przychodach i taryfowych cenach i stawkach opłat kosztów inwestycji, po- winno być dokonywane stopniowo i rozłożone w czasie. A zatem również z tego powodu koszt inwestycji nie będącej przyłączem byłby mniej uciążliwy. 23 Dokument dostępny m.in. na stronie internetowej www.kobiko.com.pl/standardy/2.doc 27 Oceniane relacje między RWiK i odbiorcami usług zbiorowego zaopatrzenie mają charakter stosunków umownych. Nadmierne uprawnienia i korzyści jednej ze stron wiążą się zawsze z odpowiadającymi im uciążliwościami nakładanymi na drugą. W niniejszym przypadku uciążliwości nakładane na podmioty przyłączane do sieci sprowadzają się do obowiązku ponoszenia przez nich nakładów (kosztów) na budowę części przewodów wodociągowych i kanalizacyjnych, których ww. podmioty nie powinny ponosić w świetle przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Mając powyższe na uwadze - w ocenie Prezesa Urzędu – założenie, zgodnie z którym ubiegający się o przyłączenie do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej winien wykony- wać na własny koszt odcinek przewodu od granicy nieruchomości gruntowej do miejsca włączenia do sieci, jako fragment przyłącza, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawnych. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego narzucania przez RWiK obowiązku wykonania na własny koszt wcinki (nawiertu) do sieci wodociągowej należy wskazać, że ustawa o zbio- rowym zaopatrzeniu nie reguluje wprost problematyki włączenia przyłączy do sieci wodo- ciągowej lub kanalizacyjnej, a co za tym idzie zasad jego wykonywania i ponoszenia zwią- zanych z tym kosztów. Podobnie żaden z przepisów rozporządzenia taryfowego nie regulu- je problematyki włączenia przyłączy do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, ani opłat za ich wykonanie. W § 5 rozporządzenia taryfowego określono zamknięty katalog opłat, jakie może ustalać w drodze taryfy, a tym samym pobierać, każde przedsiębiorstwo wodocią- gowo-kanalizacyjne. Zgodnie z ww. § 5 rozporządzenia, taryfy, w zależności od ich rodzaju i struktury, dla poszczególnych taryfowych grup odbiorców zawierają: cenę za m 3 dostar- czonej wody (pkt 1), cenę za m 3 odprowadzonych ścieków (pkt 3), cenę za odprowadzanie ścieków opadowych i roztopowych kanalizacją deszczową (pkt 4), stawki opłat abonamen- towych z tytułu rozliczania odbiorcy za wykonanie ww. usług (pkt 2 i pkt 5), stawkę opłaty za przekroczenie warunków wprowadzania ścieków przemysłowych do urządzeń kanaliza- cyjnych (pkt 6). W myśl § 5 pkt 7, taryfy zawierają także stawkę opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo - kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, wyni- kającą z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez od- biorcę usług; do stawki opłaty dolicza się podatek, o którym mowa w § 2 pkt 9. Opłata wprowadzona § 5 pkt 7 rozporządzenia taryfowego nie jest opłatą za usługę włączenia przyłącza do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej. Opłata za wykonanie włączenia do sieci wodociągowej (nawiertu) pobierana przez RWiK wprowadzona zarządzeniem Prezesa jest opłatą pozataryfową. Włączenie przyłączy realizowane jest każdorazowo do sieci wodociągowej/kanalizacyjnej, będącej własnością RWiK. Sieci te znajdują się poza granicami nieruchomości odbiorców, stanowiąc część składową gruntu, na którym sieć i wcinka zostały wykonane. Wcinka nie może podlegać obrotowi prawnemu i stać się własnością odbiorcy. Odcinek sieci od grani- cy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia, jak i w związku z tym sama wcinka, zgodnie z definicją legalną przyłącza zawartą w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu, nie jest już przyłączem, a fragmentem sieci. Tym samym, wykonując wcinkę na majątku RWiK odbiorca usług inwestuje w cudzą własność, przy czym żadne względy natury prawnej nie uzasadniają dokonywania przez odbiorców nakładów inwestycyjnych na majątku przedsię- biorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. Konstatując, zarówno wykonanie odcinka sieci od granicy nieruchomości odbiorcy do miejsca włączenia, jak i samo włączenie jest budową przez odbiorcę fragmentu sieci, która automatycznie staje się własnością Spółki. Mając na 28 uwadze powyższe należy przyjąć, że własność wcinki jest zawsze związana z własnością sieci, na której wcinka została zrealizowana, a ta jest własnością RWiK. To, że wcinka nie jest elementem przyłącza, lecz sieci należącej do przedsiębiorcy wodociągowo- kanalizacyjnego oraz to, że przedsiębiorca wodociągowo-kanalizacyjny zobowiązując od- biorców usług do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących prac związa- nych z budową przyłącza, tj . budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, nadużywa pozycji dominującej, potwierdza także orzecznictwo 24 . Należy również zwrócić uwagę na stanowisko Ministerstwa Budow- nictwa Departamentu Polityki Miejskiej i Rewitalizacji z dnia 8 marca 2007 r. (znak: BR1m- 053-22/07/359) 25 . Nie znajduje uzasadnienia w aktualnie obowiązujących przepisach prawnych zobowiązanie przyszłego odbiorcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę do wykonania na własny koszt włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. Zobowiązanie przez RWiK odbiorców ww. usług do wykonania na własny koszt części ro- bót nie stanowiących – co do zakresu – prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, tj. budowy części sieci wodo- ciągowej i kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania na własny koszt włączenie (nawiertu) do sieci wodociągowej może być uznane za uciążliwy warunek umów. Jak wynika z przywołanych wyżej uregulowań, finansowanie budowy fragmentów sieci wodno - kanalizacyjnej od granicy nieruchomości gruntowej do miejsca włączenia do sieci przez podmioty przyłączane, a także wykonywania włączenia (nawiertu) do sieci wodocią- gowej powinno odbywać się ze środków przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego. RWiK - nakładając na swoich kontrahentów (odbiorców usług), przywołane wyżej zobo- wiązanie do wykonania na własny koszt budowy części sieci wodociągowej i/lub kanaliza- cyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na wła- sny koszt, włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej - mogła uzyskiwać nieuzasadnione korzyści majątkowe. 24 vide : decyzja Prezesa UOKiK RKR 14/2008 z dnia 23.07.2008 r. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30.10.2009 r., VI ACa 461/09; decyzja Prezesa UOKiK RKR 47/2008 z dnia 30.12.2008 r., wyrok SOKiK z dnia 29.06.2009 r., XVII AmA 29/09; decyzja Prezesa UOKiK RKR 22/2008 z dnia 22.08.2008 r., uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r., III CZP 79/07. 25 Pismo Ministerstwa Budownictwa Departamentu Polityki Miejskiej i Rewitalizacji z 8.03.2007 r., znak: BR1m-053-22/07/359, zgodnie z którym: (…) definicje przyłączy muszą być zgodne z regulacjami prawa cywilnego – właściciel nieruchomości może posiadać przewody, które są trwale złączone z nieruchomo- ścią, jedynie w takiej części, w jakiej ta rzecz usytuowana została w granicach jego nieruchomości. Przy- łączem jest więc przewód położony w obrębie nieruchomości, przewody poza nieruchomością należą do sieci. (....) w celu przyłączenia budowanego domu do sieci wod.-kan. przyszły odbiorca usług zobowiąza- ny jest do wykonania tylko takiego zakresu prac, które zlokalizowane są na obszarze jego nieruchomości. Wszelkie inne roboty budowlane, takie jak ,,wcięcie” do głównej rury wodociągowej zlokalizowanej po przeciwnej stronie ulicy, wykonanie wykopów przez drogę, ułożenie rury wodoc. i osłonowej, wykonanie wpięcia do głównego kolektora ściekowego po przeciwnej stronie ulicy, wykonanie wykopów celem uło- żenia rury kanalizacyjnej przez drogę (...), należą do zakresu przedsiębiorstwa wod.-kan. Koszty związane z wykonaniem tych prac zaliczane są bowiem do kosztów zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, stanowiących podstawę do określania taryf.; za: decyzją Prezesa UOKiK RKR– 47/2008 z 30.12.2008 r., www.uokik.gov.pl. 29 W ocenie Prezesa Urzędu podmiot, ubiegający się o przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, nie powinien wykonywać na własny koszt przewodów wodociągowo – ka- nalizacyjnych od granicy nieruchomości gruntowej do miejsca włączenia do sieci. Koszty te powinna ponieść RWiK. W tych kwestiach Prezes Urzędu zajął stanowisko we wcześniej wydanych decyzjach administracyjnych dotyczących podobnego – jak w niniej- szej sprawie - stanu faktycznego. 26 Wyżej zaprezentowane stanowisko Prezesa Urzędu znalazło również w pełni potwierdzenie w cytowanym wcześniej orzecznictwie Sądu Naj- wyższego, a także w wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 15 stycznia 2009 r. (sygn. akt XVII AmA 76/08). W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z przepisów art. 2 pkt 5 i 6 i art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wynika, (…) że takie rozwiąza- nie jest korzystne wyłącznie dla powoda a tym samym, że zachwiana została równowaga stron. Uciążliwość odbiorców usług polegała na obowiązku ponoszenia nakładów na bu- dowę, których nie powinni byli oni ponosić. Sąd stanął na stanowisku, że powód narzuca uciążliwe warunki umów o przyłączenie do miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej przynoszących mu nieuzasadnione korzyści w związku ze zobowiązaniem odbiorców do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących prac związanych z budową przy- łączy. Identyczne stanowisko odnośnie przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych zapre- zentował SOKiK także w wyroku z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt XVII AmA 29/09. Również obciążanie przez RWiK odbiorców usług kosztami włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej może być uznane za nieuprawnione i przysparzające Spółce nieuzasadnio- nych korzyści. W ocenie Prezesa UOKiK wskazane wyżej okoliczności wystarczająco uprawdopodabniają spełnienie przez RWiK - jako świadczącą usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbioro- wego odprowadzania ścieków - przesłanki w postaci wykazania możliwości narzucania przez nią uciążliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści z tytułu zobowiązania osób ubiegających się o przyłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej do wykonania na własny koszt części robót nie stanowiących - co do zakre- su - prac związanych z budową przyłączy, o których mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, tj. budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od gra- nicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz poniesienia kosztów włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. Tym samym uznać należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki koniecznych do uprawdopodobnienia, że działania RWiK określone w pkt I.1 a) i I. 2 sentencji niniejszej decyzji, mogły stanowić praktykę ograniczającą konkurencję, o której mowa w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad I. b) W prowadzonym postępowaniu zarzucono RWiK również nadużywanie pozycji dominującej na lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągową i kanalizacyjną poprzez odmo- wę przejęcia na majątek Spółki, nawet nieodpłatnie, wybudowanych przez osoby trzecie 26 vide : Decyzja Nr RKR 47/2008, Decyzja Nr RKR 22/2009, Decyzja nr RKR 27/2009, Decyzja Nr RKR 44/2011. 30 (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieru- chomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej. W latach 2009 – 2010 osoby, które z własnych środków wybudowały odcinki sieci od gra- nicy nieruchomości gruntowej do sieci głównej, zwracały się do RWiK o przejęcie – nieod- płatnie na majątek RWiK lub do eksploatacji tych odcinków sieci (k. 276 - 278, 281, 286 - 287, 293, 295, 297). Nie uzyskały zgody Spółki na takie przejecie, gdyż stała ona na sta- nowisku, że odcinki te powinny być traktowane jako przyłącze pozostające w dyspozycji właściciela nieruchomości (k. 274 - 275, 279, 284 - 285, 292, 294, 296). W okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2011 r. na obszarze działalności RWiK podłączono do sieci ogółem [...] nieruchomości, z czego Spółka wykonała [...] podłączeń. Łączna wartość opłat pobranych w tym okresie przez Spółkę za wykonanie nawiertu do sieci wodociągowej o średnicy od 80 do 200 mm wyniosła [...] zł. (k. 62). Mając na uwadze powyższe ustalenie należy odwołać się do przywołanych w ad I. a) i ad II uzasadnienia niniejszej decyzji przepisów i orzecznictwa, z których bezsprzecznie wynika, że odcinek sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do włączenia do sieci głównej nie jest przyłączem wodociągowo – kanalizacyjnym, o którym mowa w art. 2 pkt 5 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W poczynionych wyżej rozwa- żaniach wskazano również, że uprawnienia osób, które wybudowały z własnych środków odcinki sieci wodociągowej i kanalizacyjnej do żądania przejęcia ich przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, uregulowane zostały w art. 31 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i w art. 49 § 2 kodeksu cywilnego Z przywołanego orzecznictwa, a także ze stanowiska Ministerstwa Budownictwa wynika, że zarówno odcinki sieci wodociągowej, jak i kanalizacyjnej od granicy nieruchomości grun- towej do miejsca ich włączenia do sieci głównej nie są przyłączami wodociągowo – kanali- zacyjnymi, w związku z czym osoby, które wybudowały je z własnych środków mogą żą- dać od przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego ich przejęcia. Uznanie przez RWiK, że takie odcinki sieci są przyłączami wodociągowo – kanalizacyjnymi stoi w sprzecz- ności z zarówno z ustawową, jak i utrwaloną w orzecznictwie definicją przyłączy wodocią- gowo – kanalizacyjnych. Osoby występujące do RWiK z wnioskami o przejęcie odcinków sieci od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej otrzymywały nie- prawdziwe informacje, że przejęcie tych odcinków przez RWiK jest niemożliwe, gdyż są to przyłącza, a nie odcinki sieci. Na skutek takiego działania RWiK mogła na te osoby przeno- sić odpowiedzialność za zapewnienie niezawodnego działania tych odcinków sieci, co w konsekwencji wiązało się z przerzuceniem na odbiorców usług zwianych z tym kosztów, które powinny być ponoszone przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne. Od- mowa przejęcia przez RWiK wspomnianych odcinków sieci, nawet nieodpłatnie, może sta- nowić działanie sprzeczne z art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i art. 49 § 2 kodeksu cywilnego. Tak więc odmowę przejęcia przez RWiK, zarządzającą siecią wodociągowo – kanalizacyjną na ww. rynku - nawet nieodpłatnie - wybudowanych przez ww. osoby odcinków sieci od granicy nieruchomości do sieci głównej należałoby uznać za działanie bezprawne. Spółka mogła z tego tytułu uzyskiwać również nienależne korzyści poprzez zaoszczędzenie cho- ciażby wydatków związanych z konserwacją, utrzymaniem i naprawą tych odcinków sieci, przerzucając je na osoby, które wybudowały wspomniane odcinki sieci. W sytuacji, gdyby na lokalnym rynku zarządzania infrastrukturą wodociągowo – kanalizacyjną obowiązywały 31 zasady wolnej konkurencji, taka sytuacja byłaby nie do zaakceptowania przez kontrahen- tów RWiK. Tym samym uznać należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki koniecznych do uprawdopodobnienia, że działania RWiK określone w pkt I.1 b) sentencji niniejszej decy- zji, mogły stanowić praktykę ograniczającą konkurencję, o której mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 6. Zobowiązanie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wyda- nia wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia za- kazu, o jakim mowa w art. 9 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podję- cia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W pismach z dnia 16 stycznia 2012 r., znak: 431/01/2012 (k. 298 - 303), z dnia 10 lutego 2012 r., znak: 1144/02/2012 (k. 354 - 360), i z dnia 9 maja 2012 r., znak: 3287/05/2012, (k. 407 - 413) RWiK wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej do zaniechania uprawdo- podobnionego nadużywania pozycji dominującej. Określiła w nich również działania jakie podejmie w celu zaniechania nadużywania pozycji dominującej na rynku oraz usunięcia skutków kwestionowanych działań, już zaistniałych. I. W zakresie zarzutu dotyczącego narzucania osobom (fizycznym i prawnym), które wy- budowały odcinki sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej, uciążliwych warunków umów przynoszących Spółce nieuzasadnione korzyści polegających na uzależnianiu przejęcia tych odcinków sieci na majątek Spółki od ustanowienia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu RWiK zapropo- nowała wykreślenie zarówno ze wzorca umowy zatytułowanego: Porozumienie przed- wstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na wła- sność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie, jak i wzorca zatytułowanego: Umowa sprzedaży sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej postanowień dotyczących ustanowienia na rzecz RWIK Sp. z o.o. nieodpłatnej służebność przesyłu, w tym uzależ- niających przejęcie na majątek Spółki wybudowanych przez osoby trzecie odcinków sie- ci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od ustanowienia na jej rzecz, na działce na której wybudowana jest przedmiotowa sieć, nieodpłatnej służebności przesyłu. Przy piśmie z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka przedłożyła Prezesowi UOKiK projekt Zarzą- dzenia Prezesa Zarządu Spółki, w sprawie wprowadzenie aneksu 2 i 3 do zarządzenia nr 38/2007 Prezesa Zarządu Spółki z o.o. z dnia 31 grudnia 2007 r. w sprawie przejmowa- nia urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wybudowanych ze środków wła- snych przez osoby trzecie. Następnie do pisma z dnia 9 maja 2012 r. załączyła projekty nowo opracowanego wzorca Porozumienia przedwstępnego dotyczącego przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i wzorca Umowy sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyj- nych na rzecz RWiK Sp. z o.o. z których wykreślono kwestionowane postanowienia. II. W zakresie zarzutu dotyczącego odmowy przejęcia na majątek Spółki, nawet nieod- płatnie, wybudowanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) odcinków sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej RWiK zobowiązała się do: 32 1) przejmowania na podstawie art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu oraz art. 49 kodeksu cywilnego odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej. W załą- czeniu przy piśmie z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka przedłożyła projekt Za- rządzenia Prezesa Zarządu zmieniającego treści Zarządzenia nr 38/2007 dotyczącego przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych wybudowanych ze środków własnych przez osoby trzecie poprzez określenie w nim, że Spółka przyjmuje na wniosek Inwestora odcinki sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej. 2) poinformowania - w terminie wyznaczonym przez Prezesa UOKiK w decyzji - osób, którym odmówiono przejęcia na majątek Spółki odcinków sieci wodo- ciągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włą- czenia do sieci głównej o gotowości ich przejęcia. III. W zakresie zarzutu dotyczącego zobowiązania odbiorców usług wykonywania na ich koszt robót w postaci budowy części sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia oraz wykonania, na własny koszt, włą- czenia (nawiertu) do sieci wodociągowej RWiK zobowiązała się do: 1) przejmowania na zasadach art. 31 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, na wniosek Inwestora, wybudowanych części sieci wodociągowej i/lub kanaliza- cyjnej od granicy nieruchomości do miejsca wykonania włączenia, 2) wykonywania nieodpłatnie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej, 3) poinformowania - w terminie wyznaczonym Spółce w decyzji – osób, którym odmówiono budowy na koszt spółki odcinków sieci wodociągowej i/lub kana- lizacyjnej od granicy nieruchomości do miejsca ich włączenia do sieci głównej o gotowości ich przejęcia, 4) zwrotu w terminie wyznaczonym Spółce w decyzji, poniesionych przez Od- biorców opłat wniesionych do Spółki za wykonywanie włączenia (nawiertu) do sieci wodociągowej. Przy piśmie z dnia 10 lutego 2012 r. Spółka przedłożyła Prezesowi UOKiK projekt Zarzą- dzenia Prezesa Zarządu Spółki zmieniającego treści Zarządzenia nr 38/2007 oraz projekt Zarządzenia Prezesa Zarządu Spółki w sprawie opłat za wykonanie włączenie do sieci wo- dociągowej. Spółka RWiK zaproponowała również zmianę wzoru Warunków ogólnych i technicznych przyłączenia do sieci wodociągowo – kanalizacyjnej poprzez nadanie: 1) § 13 wzorca brzmienia: Włączenia do sieci wodociągowej może wykonać RWiK, 2) § 16 wzorca brzmienia: Włączenia przyłączy/sieci do eksploatacji dokonuje się : • w przypadku sieci/przyłączy wodociągowych po: − wykonaniu próby ciśnienia i potwierdzeniu jej w protokole odbioru robót ulęgających zakryciu, − odbiorze robót ulegających zakryciu, 33 − przedstawieniu dokumentacji powykonawczej (inwentaryzacja geodezyjna), − wykonaniu badań bakteriologicznych wody z przyłącza, − zawarciu umowy na dostawę wody (na czas budowy). • w przypadku sieci/przyłączy kanalizacyjnych po: − odbiorze robót ulegających zakryciu, − przedstawieniu dokumentacji powykonawczej (inwentaryzacja geodezyjna), − przedstawieniu kasety z inspekcji TV (sieci kanalizacyjne), − zawarciu umowy na odbiór ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy warunek powyższy został spełniony, gdyż w toku przeprowadzonego postępowania antymonopolowego RWiK zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do zaniechania stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konkurencję oraz usunięcia ich skutków. Zdaniem Prezesa UOKiK działania objęte złożonym przez RWiK zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia zarzucanemu Spółce naruszeniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając na uwadze wskazane wyżej argumenty, Prezes Urzędu postanowił skorzystać z in- strumentu przewidzianego w art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętego przez nią w toku postępowania zobo- wiązania uznając, iż skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego pro- pozycji. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ww. ustawy nałożono na RWiK obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania we wskazanym prze Prezesa UOKiK terminie. W związku z tym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 12 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes UOKiK nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wy- znaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z ww. przepisem RWiK został zobowiązany do złożenia, w wyznaczonym w sen- tencji decyzji terminie, sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanemu Spółce na- ruszeniu, poprzez przekazanie stosownych informacji i dokumentów. W ocenie Prezesa UOKiK powyższe informacje i dokumenty są wystarczające do oceny, czy RWiK wykonała nałożone na nią niniejszą decyzją obowiązki. W związku z tym orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. 7. Umorzenie postępowania Przedmiotem prowadzonego przez Prezesa Urzędu postępowania było również rozstrzy- gnięcie, czy w okolicznościach stanu faktycznego sprawy znajduje uzasadnienie zarzut sto- sowania przez RWiK praktyki ograniczającej konkurencję, o której mowa w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na nadużywaniu pozycji dominującej na obejmującym obszar Miasta i Gminy Białogard oraz Gmin: Połczyn Zdrój, Karlino, Bobolice, Tychowo, Biesiekierz i Rąbino lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zapewnienie Spółce wyłączności dokonywania włączeń (nawiertu) do sieci. 34 Z art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu wynika, że przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest zobowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłą- czenie, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenie usług. Z przywołanego przepisu wynika, że włączenie do sieci jest obowiązkiem przedsiębiorstwa, a więc powinno ono ponosić koszty tych czynności. Skoro przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest zobowiązane ponieść koszty wykony- wanych włączeń (nawiertu) do sieci, uzasadnionym jest wykonywanie tych włączeń wyłącznie przez to przedsiębiorstwo, tak ze względów praktycznych, jak i sanitarnych. Sytuacja, w której włączenie realizowane byłoby przez podmiot zewnętrzny, mogła rodzić wątpliwości, kto ostatecz- nie miałby ponosić koszty tych prac. Z tych też powodów uznać należy, że brak jest uzasad- nionych podstaw do uznania, że RWiK zapewniając sobie wyłączność dokonywania włą- czeń (nawiertu) do sieci stosowało praktykę ograniczającą konkurencję. Zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w sprawach nie uregulo- wanych w tej ustawie, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się przepisy Ko- deksu postępowania administracyjnego. Artykuł 105 kodeksu postępowania administracyj- nego stanowi natomiast, że organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Bezprzed- miotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Zarzut naruszenia art. 9 ust. 2 pkt. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga udowodnienia, że nadużywał posiadanej na rynku właściwym pozycji dominującej poprzez narzucanie uciążliwych warunków umów przynoszących nieuzasadnione korzyści. Skoro, przesłanka ta nie ma miejsca w okoliczno- ściach sprawy, brakuje elementu materialnoprawnego warunkującego wydanie decyzji merytorycznej, a zatem postępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe na podsta- wie art. 105 §1 k.p.a., w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwu- tygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: 35 Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. ul. Ustronie Miejskie 1 78 - 200 Białogard