RGD-24/2001

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD.5003-6/01/WW Gdańsk, 3 sierpnia 2001 r. DECYZJA NR RGD.24/01 Na podstawie art. 11 ust. 1, w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6, ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2000r., Nr 122, poz. 1319), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z wniosku przedsiębiorcy Mirosława Tymorka przeciwko Energetyce Szczecińskiej S.A. w Szczecinie nie stwierdza się stosowania przez skarŜoną Spółkę praktyk ograniczających konkurencję, polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii elektrycznej poprzez narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących jej nieuzasadnione korzyści. UZASADNIENIE Do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku wpłynął wniosek Mirosława Tymorka w Szczecinie, przedsiębiorcy prowadzącego działalność go- spodarczą, Ŝądającego wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stosowania przez Energetykę Szczecińską w Szczecinie. praktyki monopolistycznej polegającej na „przerzuceniu kosztów budowy przyłącza energetycznego i rozbudowy sieci na odbiorcę energii elektrycznej ponad kwotę 3.450 zł”. Z informacji przekazanych Urzędowi wynika, iŜ Mirosław Tymorek wspólnie z dwoma innymi osobami w dniu 13 października 1999r. po raz pierwszy – w związku z bu- dową obiektu usługowego w D. – wystąpił do Spółki o wydanie warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej; powtórnie uczynił to – juŜ jako indywidualny przedsiębiorca działający pod firmą Z w S. – w dniu 19 maja 2000r. i otrzymał je w dniu 30 maja 2000r., znak DOR2/0409/2000. W dniu 20 czerwca 2000r. wnioskodawca zawarł z Energetyką Szczecińską umowę o przyłączenie nr DOR2/0409/2000, w której w § 6 ust. 2 ustalono, iŜ „Podmiot Przyłączany zobowiązuje się do zapłaty na rzecz Przedsiębiorstwa Sieciowego opłaty ry- czałtowej za przyłączenie w wysokości 7.080,00 zł”. Zdaniem skarŜącego, Energetyka 2 Szczecińska określiła wielkość opłaty ryczałtowej według zasad dotyczących inwestycji uję- tych w planach zagospodarowania przestrzennego, chociaŜ przedmiotowa inwestycja w tych planach nie była przewidziana . Ponadto, w dniu podpisania umowy o przyłączenie, obowiązywała zasada stosowania upustów, zarówno w zakresie kosztów budowy przyłą- czy, jak i opłat za rozbudowę sieci. Wnioskodawca wywiódł więc stąd, iŜ jego udział w kosztach inwestycji powinien ograniczać się tylko do kwoty 3.540 zł i, w związku z tym, wystąpił do Energetyki Szczecińskiej z wezwaniem o zwrot pozostałej, nadpłaconej – w jego ocenie – kwoty. Pełnomocnik skarŜonej Spółki w odpowiedzi z dnia 16 stycznia 2001r. wniósł o oddalenie wniosku oraz o zasądzenie kosztów. Odrzucając postawione Energetyce Szcze- cińskiej zarzuty, podzielił jednak argumenty podniesione przez wnioskodawcę co do moŜ- liwości przyjmowania stawek ryczałtowych we wzajemnych rozliczeniach stron. Obowiązek taki istniał bowiem tylko wówczas, gdy dana inwestycja przewidziana była w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Według Spółki, wyliczenie opłaty przyłączenio- wej na podstawie stawek ryczałtowych było dla skarŜącego korzystne, gdyŜ nie musiał on ponosić rzeczywistych kosztów realizacji przyłączenia, których realna wysokość kształtowa- ła się na znacznie wyŜszym poziomie. Pełnomocnik wnioskodawcy ustosunkowując się pismem z dnia 29 stycznia 2001r. do stanowiska przedstawionego przez Energetykę Szczecińską, a w szczególności odnosząc się do kwestii wysokości rzeczywistych kosztów przyłączenia, wskazał, iŜ gdyby realizacja przedmiotowego przyłączenia dokonana została na podstawie innych, propono- wanych przez Mirosława Tymorka, rozwiązań technicznych, to wówczas poniesione nakła- dy byłyby znacznie niŜsze od wysokości opłaty pobranej przez dostawcę energii. Zdaniem pełnomocnika, Energetyka Szczecińska przerzuciła na inne podmioty obowiązek finanso- wania spornej inwestycji, a samo zawarcie umowy przyłączeniowej „nastąpiło pod presją braku moŜliwości prowadzenia działalności gospodarczej”. Mając na względzie przedmiot sporu, organ antymonopolowy zwrócił się, pis- mem z dnia 12 lutego 2001r., do Urzędu Regulacji Energetyki o wyraŜenie merytorycznej opinii w sprawie określenia wynikających z aktualnego stanu prawa energetycznego zasad przyłączania podmiotów do sieci elektroenergetycznej oraz metodologicznej poprawności wyliczonej i pobranej przez dostawcę opłaty przyłączeniowej. W odpowiedzi wskazano m.in., iŜ w analizowanym wypadku opłaty za przyłą- czenie, „nie mogły mieć zastosowania wskazane przez Energetykę Szczecińską ryczałtowe stawki opłat za przyłączenie z taryfy tym bardziej, Ŝe nie zastosowano przewidzianych w taryfie upustów dla tych stawek opłat” , poniewaŜ przedmiotowa sieć elektroenergetyczna nie była przewidziana w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy. Z zapisu art. 19 i 20 ustawy Prawo energetyczne wynika, iŜ w takiej sytuacji odbiorcy po- winni wnieść na rzecz dostawcy opłaty wynikające z rzeczywistych, popartych kosztorysem, nakładów na realizację przyłączenia, ustalonych według zasad określonych w taryfie bądź ustalonych w umowie przyłączeniowej. Mając na względzie konsekwentne podtrzymywanie zarzutów wniosku oraz uzy- skane stanowisko Urzędu Regulacji Energetyki, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów wszczął w dniu 6 marca 2001r. przeciwko Energetyce Szczecińskiej S.A. w Szczecinie. postępowanie administracyjne pod zarzutem stosowania praktyki monopoli- 3 stycznej polegającej na przerzuceniu kosztów budowy przyłącza energetycznego i rozbu- dowy sieci na odbiorcę energii elektrycznej ponad kwotę 3.540 zł, co mogło stanowić na- ruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 1999r., Nr 52, poz. 547 ze zmianą). Następnie, w związku z wejściem w Ŝycie z dniem 1 kwietnia 2001r. przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie [...] prowadzono je na pod- stawie art. 8 ust. 2 pkt 6 tego aktu prawnego. Wnioskodawca, w związku z faktem podpisania umowy o przyłączenie w dniu 20 czerwca 2000r., czyli po wejściu w Ŝycie zmian do ustawy Prawo energetyczne, normu- jących odmiennie m.in. zakres podziału kosztów budowy sieci energetycznych, podniósł ponadto, iŜ działania Y naruszają równieŜ art. 8 ust. 2 pkt 3 nowej ustawy antymonopolo- wej. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Energetyka Szcze- cińska S.A. pismem z dnia 31 marca 2001r. poinformowała, Ŝe „ rzeczywiste koszty budo- wy sieci i przyłącza do miejsca dostarczania energii wyniosły 15.344,94zł ” przedstawiając na tę okoliczność kserokopie faktur oraz protokół sprawdzenia technicznego. Z wyjaśnień dostarczonych przez Energetykę Szczecińską S.A. wynika równieŜ, iŜ przy ustalaniu opłaty, którą za przyłączenie miałby wnieść wnioskodawca, zastosowano obowiązującą w dniu podpisania umowy, tj. w dniu 20 czerwca 2000r., stawkę opłaty ry- czałtowej bez upustów, zgodnie z taryfą obowiązującą od 15 września 1999r. i zasadą, „ Ŝe koszty rzeczywiste przyłączenia przy realizacji inwestycji przez Przedsiębiorstwo Sieciowe są to pełne opłaty ryczałtowe pobierane od kolejnych przyłączanych odbiorców (co przy niektórych przyłączeniach mogło doprowadzić do sytuacji większych przychodów niŜ kosz- ty bezpośrednio poniesione na wykonanie konkretnego przyłączenia, nie uwzględniające kosztów ponoszonych wcześniej lub później na rozbudowę sieci niezbędnej do przyłącze- nia większej ilości odbiorców w tym rejonie) ”. Równocześnie Spółka wskazała, iŜ rzeczywiste koszty realizacji przedmiotowej inwestycji brane byłyby pod uwagę przy ustaleniu wysokości opłaty przyłączeniowej jedy- nie wówczas, gdyby z taką propozycją wystąpił wnioskodawca, wraz z pozostałymi dwoma współinwestorami, w okresie wspólnego wystąpienia do Zakładu o wydanie warunków technicznych i po podpisaniu umowy przyłączeniowej. Z momentem przyjęcia i opłacenia opłaty przyłączeniowej wyliczonej wg stawek ryczałtowych przez dwóch pozostałych, zain- teresowanych realizacją inwestycji, odbiorców, opłata pobrana od Mirosława Tymorka mu- siała zostać określona według tych samych zasad, uwzględniając zgłaszaną przez wnio- skodawcę korektę mocy przyłączeniowej. O RGAN ANTYMONOPOLOWY ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . Warunkiem koniecznym zastosowania ustawy o ochronie [...] jest ustalenie ryn- ku właściwego w danej sprawie, czyli tzw. rynku relewantnego, gdyŜ właśnie na nim ujaw- niają się zakazane praktyki ograniczające konkurencję, będące przejawem wykorzystywa- nia i naduŜywania siły i władzy rynkowej przez przedsiębiorcę - dominanta. Uznać naleŜy, Ŝe w przedmiotowej sprawie rynkiem właściwym jest lokalny ry- nek dostaw energii elektrycznej w miejscowości D. Na tak określonym terytorialnie i 4 przedmiotowo rynku skarŜony przedsiębiorca zajmuje kwalifikowaną pozycję rynkową określoną art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie [...], która daje mu określoną władzę rynkową i – wobec braku jakiejkolwiek konkurencji – równieŜ realną, silną przewagę kontraktową nad pozostałymi uczestnikami obrotu; okoliczności te przesądzają o moŜliwości zastosowania wobec niego przepisów art. 8 ust. 2 pkt 6 tejŜe ustawy. Niewątpliwie, jak to wynika wprost z treści art. 1 ust. 1, „ustawa określa warun- ki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochro- ny interesów przedsiębiorców i konsumentów” . Rozpatrując zatem sprawy stosowania do- mniemanych praktyk ograniczających konkurencję na danym rynku relewantnym, naleŜy nie tylko ustalić jego granice i pozycję przedsiębiorców na nim funkcjonujących, ale przede ustalić, czy w danej konkretnej sprawie mamy do czynienia z faktem naruszenia interesu publicznoprawnego. Słowo PUBLICZNY oznacza „ dotyczący ogółu, a nie indywidualnej oso- by, czy teŜ określonej grupy ”. Publicznoprawny charakter ustawy uzasadnia zatem przyjęcie stanowiska, Ŝe nie wszystkie zachowania przedsiębiorcy, nawet formalnie podlegające literze tego aktu prawnego uzasadniają uruchomienie jego instrumentów. Celem ustawy nie jest bowiem bezpośrednia ochrona praw podmiotowych uczestników rynku dotkniętych działaniami, które zakłócają lub zniekształcają wolną grę rynkową. Uruchomienie instrumentów prze- widzianych ustawą moŜliwe jest więc jedynie wówczas, gdy udowodnione zostanie bez Ŝadnych wątpliwości, Ŝe w danym sporze doszło do naruszenia interesu publicznoprawne- go, a sama konkurencja jest zagroŜona. W ocenie organu antymonopolowego rozpoznawana sprawa dotyczy, w istocie swej, sporu cywilnoprawnego o charakterze indywidualnym, zaistniałego wyłącznie po- między wnioskodawcą Mirosławem Tymorkiem a Energetyką Szczecińską S.A. w Szczecinie. Okoliczności sprawy nie wskazują równieŜ, Ŝeby kwestionowane działania były podwaŜane przez szerszy krąg uczestników rynku, tj. przez innych kontrahentów przyłączających się do sieci elektroenergetycznej naleŜącej do Energetyki Szczecińskiej S.A. Wnioskodawca w niniejszym sporze nie wykazał, iŜ w tym przypadku działania- mi skarŜonej Energetyki Szczecińskiej S.A. dotknięty został ogół, a przynajmniej znacząca część, występujących po stronie popytu, uczestników rynku. O indywidualnym charakterze sprawy świadczy chociaŜby fakt, Ŝe jedynie wnioskodawca negował zasady współpracy z dostawcą energii. Brak jest bowiem dowodów na to, aby dwaj pozostali beneficjenci zre- alizowanej inwestycji w jakikolwiek sposób podwaŜali bądź kwestionowali legalność działań Energetyki Szczecińskiej S.A., a w tym sposób – równieŜ metodę wyliczenia opłaty przyłą- czeniowej. Gdyby nawet tak było i poparliby oni wniosek Mirosława Tymorka, to i ta oko- liczność uzasadniałaby przyjęcie jedynie stanowiska, Ŝe w tej hipotetycznie zarysowanej sytuacji naruszone zostały prawa trzech inwestorów, a więc bardzo wąsko określonego kręgu odbiorców. Prezes UOKiK, jako centralny organ administracji powinien przestrzegać prawa z urzędu. Jak juŜ wykazano, ingerencja państwa w stosunki rynkowe za pomocą instrumen- tów prawnych mających chronić wolną konkurencję dopuszczalna jest jedynie wówczas gdy zagroŜony jest interes ogółu. Z uwagi na publicznoprawny charakter ustawy o ochro- nie [...] nie jest więc moŜliwe, aby dokonywać oceny kaŜdej transakcji zawieranej na ryn- ku, nawet wówczas, gdy jedna ze stron posiada na nim uprzywilejowana pozycję. Organ 5 antymonopolowy nie posiada bowiem kompetencji do rozstrzygania sporów pomiędzy po- szczególnymi, pojedynczymi przedsiębiorcami – kompetencje takie przysługują bowiem sądom powszechnym, a w pewnych wypadkach, w sprawach z zakresu gospodarki ener- getycznej, takŜe Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki działającemu na podstawie przepi- sów ustawy Prawo energetyczne. Pogląd powyŜszy znajduje uzasadnienie w aktualnym orzecznictwie Sądu Anty- monopolowego rozstrzygającego sprawy z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 28 maja 2001r., sygn. akt XVII Ama 82/00). Potwierdza go równieŜ wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 29 maja 2001r., sygn. akt I CKN 1217/98, który rozpatrując kasację od wyroku Sądu Antymonopolowego odniósł się bez- pośrednio do kwestii publicznoprawnego charakteru ustawy antymonopolowej, wskazując, iŜ celem tego aktu prawnego jest słuŜenie interesom publicznym, a sama ustawa nie moŜe stanowić podstawy do rozstrzygania indywidualnych konfliktów uczestników rynku. Dlatego teŜ w ocenie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie ma Ŝadnych przeszkód, by wnioskodawca, uznając, iŜ doszło do naruszenia jego praw, dochodził ich ochrony na drodze sądowej, przed właściwym sądem powszechnym. Mając na uwadze, Ŝe w przedmiotowym sporze nie stwierdzono i nie udowod- niono naruszenia interesu publicznoprawnego, organ antymonopolowy orzekł jak w sen- tencji. P OUCZENIE : Od niniejszej decyzji przysługuje stronom prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego, za pośrednictwem Dele- gatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji.