RGD-26/2013

RGD-61-23/13/JM Gdańsk, 17 grudnia 2013 r. D ECYZJA NR RGD. 26/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozpo- rządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miej- scowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbio- rowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: FUN- DUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie, I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , okre- śloną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu we wzorcu umownym: „Umowa o doŜywocie” postanowienia, o tre- ści: „W imieniu FUNDUSZU HIPOTECZNEGO OMNES spółki z ograniczoną odpo- wiedzialnością w Szczecinie oświadcza, Ŝe wyraŜa zgodę dla ..., aby mogli oni przyjąć na mieszkanie osoby trzecie, w tym równieŜ zameldować te osoby w przedmiotowym lokalu na czas określony. Niniejsza zgoda udzielana jest pod warunkiem, Ŝe wcześniej małŜonkowie … zgłoszą w FUNDUSZU HIPOTECZ- NYM OMNES spółce z o.o. w Szczecinie kandydatury osób do wspólnego za- mieszkiwania z nimi, osoby te przed zamieszkaniem i zameldowaniem złoŜą oświadczenie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji zgodnie z przepisami art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania i opróŜnienia lo- kalu mieszkalnego w okresowym terminie i w określonych warunkach, a takŜe w przypadku braku wcześniejszego wymeldowania się z lokalu, zobowiąŜą się do zapłaty na rzecz wymienionej spółki kary umownej w wysokości 100 zło- tych za kaŜdy dzień zwłoki w opuszczeniu lokalu”, co jest sprzeczne z treścią art. 301 § 1 k.c., i stwierdza się zaniechanie stoso- wania tej praktyki z dniem 1 marca 2013 r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przedsiębior- cy polegające na wprowadzeniu konsumentów w błąd poprzez umieszczenie w ulotce reklamowej Przedsiębiorcy informacji o treści: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 „Nasze zobowiązania: - płacimy za Ciebie podatek od nieruchomości, - ubez- pieczamy twoja nieruchomość od wszelkich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zalanie”, „Twoje korzyści: - Jako dotychczasowy właściciel masz pełne prawo doŜywot- niego korzystania z nieruchomości, a za zgoda Funduszu Hipotecznego Omnes, moŜesz je wynająć i czerpać z tego dodatkowe zyski (…) Masz moŜliwość wynająć lokal mieszkalny, powiadamiając o tym wcześniej Fundusz. Otrzymasz w ramach umowy najmu całość środków pomniejszonych o podatek dochodowy. (…) W momencie gdyby Fundusz Hipoteczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wpłacać rentę, odzyskujesz pełne prawo do nieruchomości, czyli pra- wa Twoje wracają do stanu faktycznego sprzed zawarcia – umowy. Natomiast Fundusz Hipoteczny Omnes traci wszystkie wypłacone dotychczas w ramach umowy renty. (…)”, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art 5. ust 1 i 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nie- uczciwym praktykom rynkowym ( Dz. U. Nr 171 poz.1206), i stwierdza się za- niechanie stosowania tej praktyki z dniem 23 września 2013 r. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 w związku z art. 27 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) Prezes Urzędu określa następujące środki usunięcia trwających skutków narusze- nia zbiorowych interesów konsumentów: zobowiązuje przedsiębiorcę FUNDUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczo- ną odpowiedzialnością w Szczecinie do przekazania konsumentom aneksów zmie- niających kwestionowane postanowienia, wymienione w punkcie I sentencji decy- zji, w umowach wykonywanych, w terminie do dnia 1 lutego 2014 r. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późniejszymi zmianami) w związku z art. 80 tej ustawy oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Ko- deks postępowania administracyjnego w związku z art. 263 ust. 1 tej ustawy i 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działając w imieniu Prezesa Urzędu ochrony Konkurencji i Konsumentów, postanawia się obciąŜyć przedsiębiorcę FUN- DUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie kosztami postępowania w sprawie stosowania praktyki naruszającej zbiorowe inte- resy konsumentów, które kończy niniejsza decyzja administracyjna, w kwocie 7,60 zł (słownie: siedem złotych 60/100 gr), i zobowiązuje do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. U ZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej równieŜ Pre- zes Urzędu) wszczął i prowadził, pod sygn. akt RGD. 405-44/12/13/IPW postę- powanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania podejmo- 3 wane przez Fundusz Hipoteczny OMNES spółka z o.o. [zwany dalej Funduszem] oferujący konsumentom moŜliwość uzyskania dodatkowego źródła dochodu – renty doŜywotniej – w zamian za przeniesienie przez konsumenta na Fundusz własności lokalu, nie naruszają przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) [dalej ustawa o ochronie …] i innych ustaw w sposób uzasadniający wszczęcie prze- ciwko ww. przedsiębiorcy postępowania w sprawie stosowania praktyk narusza- jących zbiorowe interesy konsumentów. [2] W trakcie postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w punkcie 1, Prezes Urzędu ustalił, iŜ niektóre z zapisów zawartych we wzorcach umownych stoso- wanych przez FUNDUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczoną odpowie- dzialnością w Szczecinie w obrocie z konsumentami, a takŜe treści ulotek rekla- mowych Funduszu mogą pozostawać w sprzeczności z zakazami wynikającymi z art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów. [3] Mając na uwadze dokonane ustalenia Prezes Urzędu wszczął przeciwko FUNDU- SZOWI HIPOTECZNEMU OMNES spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie, postanowieniem nr 256/13 z dnia 3 września 2013 r., postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. [4] Ustosunkowując się do postawionych zarzutów FUNDUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie, pismem z dnia 23 wrze- śnia 2013r., poinformował, m.in. Ŝe wskazane przez UOKiK w zawiadomieniu postanowienia zostały zmienione, dostosowane do obowiązujących przepisów i w związku z tym nie zawierają juŜ one postanowień, które mogą być toŜsame z niedozwolonymi klauzulami , a takŜe postanowienia zostały zmienione w ten sposób, iŜ pozostają w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Do pisma przedsiębiorca dołączył nowo opracowane wzorce umowne. PowyŜsze dotyczy zarówno wzorca umowy jaki informacji podawanych w ulotce reklamowej. [5] Następnie, pismem z dnia 21 października 2013 r. przedsiębiorca uściślił, Ŝe nowe wzorce umowne zostały wprowadzone z dniem 1 marca 2013 r. Od tego dnia, umowy w poprawionej treścią stosowane są w obrocie z konsumentami. [6] Zgodnie z informacją i deklaracją przedsiębiorcy, osoby z którymi zostały podpi- sane umowy zawierające wyŜej wymieniony zapis, do końca października 2013 r. otrzymają od przedsiębiorcy propozycję bezpłatnego aneksowania umów, w wyniku którego zapis ten zostanie usunięty.” P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN FAKTYCZNY , JAK NIśEJ . [7] FUNDUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 24 kwietnia 2012 r. pod numerem 0000416358. Stosownie do dokonanego wpisu przedmio- tem jego działalności moŜe być m.in.: kupno i sprzedaŜ nieruchomości na wła- sny rachunek, wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierŜa- wionymi, pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych, pomoc społeczna bez zakwaterowania dla osób w po- deszłym wieku i osób niepełnosprawnych itp. 4 [8] W ramach prowadzonej działalności przedsiębiorca stosuje w obrocie z konsu- mentami m.in. wzorce umowne zawierające postanowienie o treści: „ W imieniu FUNDUSZU HIPOTECZNEGO OMNES spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Szczecinie oświadcza, Ŝe wyraŜa zgodę dla..., aby mogli oni przyjąć na mieszka- nie osoby trzecie, w tym równieŜ zameldować te osoby w przedmiotowym loka- lu na czas określony. Niniejsza zgoda udzielana jest pod warunkiem, Ŝe wcze- śniej małŜonkowie … zgłoszą w FUNDUSZU HIPOTECZNYM OMNES spółce z o.o. w Szczecinie kandydatury osób do wspólnego zamieszkiwania z nimi, osoby te przed zamieszkaniem i zameldowaniem złoŜą oświadczenie w formie aktu no- tarialnego o poddaniu się egzekucji zgodnie z przepisami art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania i opróŜnienia lokalu mieszkalnego w okreso- wym terminie i w określonych warunkach, a takŜe w przypadku braku wcze- śniejszego wymeldowania się z lokalu, zobowiąŜą się do zapłaty na rzecz wy- mienionej spółki kary umownej w wysokości 100 złotych za kaŜdy dzień zwłoki w opuszczeniu lokalu”, które moŜe być uznane za sprzeczne z treścią art. 301 § 1 k.c., co w konsekwencji stanowi naruszenie art. 24 ust. 2, w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie [...]. Ponadto przedsiębiorca przekazuje konsumentom w ulotkach reklamowych in- formacje o treści: „Nasze zobowiązania: - płacimy za Ciebie podatek od nieru- chomości, - ubezpieczamy twoja nieruchomość od wszelkich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zalanie.” ; „Twoje korzyści: - Jako dotychczasowy właści- ciel masz pełne prawo doŜywotniego korzystania z nieruchomości, a za zgoda Funduszu Hipotecznego Omnes, moŜesz je wynająć i czerpać z tego dodatkowe zyski (…).”; „Masz moŜliwość wynająć lokal mieszkalny, powiadamiając o tym wcześniej Fundusz. Otrzymasz w ramach umowy najmu całość środków po- mniejszonych o podatek dochodowy.”; „(…) W momencie gdyby Fundusz Hipo- teczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wpłacać rentę, odzyskujesz pełne prawo do nieruchomości, czyli prawa Twoje wracają do stanu faktycznego sprzed zawarcia – umowy. Natomiast Fundusz Hipoteczny Omnes traci wszyst- kie wypłacone dotychczas w ramach umowy renty (…)”, które to działania uznać moŜna jako wprowadzające konsumentów w błąd, polegające między in- nymi na rozpowszechnieniu nieprawdziwych informacji, a tym samym zdefinio- wać je jako działania stanowiące nieuczciwą praktykę rynkową określoną art. 4 ust. 1 i 2 w związku z art 5. ust 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171 poz.1206), co w konsekwencji stanowi naruszenie art. 24 ust. 2, pkt. 3 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie [...]. M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE . [9] MoŜliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie kon- kurencji i konsumentów uzaleŜniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy za- groŜony został w niej interes publicznoprawny. Prezes Urzędu jest bowiem upowaŜniony do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgod- nie z art. 1 ust. 1, jest określanie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przed- siębiorców i konsumentów. Jeśli natomiast przesłanka interesu publicznego nie 5 występuje, Prezes Urzędu nie jest upowaŜniony do podjęcia sformalizowanych działań. Rozpatrywana sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter publicz- noprawny, albowiem dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami przedsiębiorcy. Tymczasem, zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współŜycia społecznego i dobrymi obyczajami. [10] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja, FUNDUSZOWI HIPOTECZNE- MU OMNES spółce z o.o. w Szczecinie postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbio- rowe interesy konsumentów , a zgodnie z ust. 2 tego artykułu przez praktykę na- ruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezpraw- ne działanie przedsiębiorcy, w szczególności … nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby działania przedsiębiorcy mogły zo- stać uznane za sprzeczne z powołanymi wyŜej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest wykazanie, iŜ spełniają one łącznie następujące przesłanki: 1) ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsię- biorca-konsument, 2) stanowią działanie bezprawne, 3) naruszają zbiorowe interesy konsumentów. [11] FUNDUSZU HIPOTECZNYM OMNES spółka z o.o. w Szczecinie jest przedsiębior- cą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znacze- niu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodar- czej (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zmianami). Artykuł 4 tej usta- wy stanowi, iŜ: 1) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jed- nostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przy- znaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospo- darczą, 2) za przedsiębiorców uznaje się takŜe wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. [12] Zgodnie z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uwaŜa się osobę fizyczną dokonującą czyn- ności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. [13] W przedmiotowej sprawie fakt stosowania przez FUNDUSZ HIPOTECZNY OMNES spółka z o.o. w Szczecinie w obrocie z konsumentami wzorca umowne- go tj.: „Umowa o doŜywocie” oraz adresowania do konsumentów ulotek re- klamowych nie budzi wątpliwości, co przesądza o tym, iŜ pierwszą z przesłanek art. 24 ustawy o ochronie konkurencji konsumentów naleŜy uznać za spełnioną. [14] Zdaniem Prezesa Urzędu, za spełnioną naleŜy uznać takŜe przesłankę narusze- nia zbiorowych interesów konsumentów, bowiem naruszenie zbiorowych intere- sów konsumentów ma miejsce wtedy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w in- teresy konsumentów jako zbiorowości, to jest w sytuacji, gdy skierowane jest 6 nie tylko do indywidualnych konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do których dotarła i dotrzeć moŜe oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wymieniony warunek jest spełniony, bowiem oferta za- warcia umowy przedstawiona przez Fundusz Hipoteczny OMNES zawierająca postanowienie sprzeczne z przepisami kodeksu cywilnego, adresowana była i jest nie do ściśle określonego, konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokre- ślonej, niemoŜliwej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. [15] Za spełnioną naleŜy takŜe uznać drugą z przesłanek, odnoszącą się do bez- prawności działania przedsiębiorcy. Bezprawność ujmowana jest jako sprzecz- ność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifi- kować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów (…) muszą być za- tem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa 1 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspo- zycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z za- sad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Ko- deksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodaw- ca posłuŜył się tutaj terminem w szczególności, co oznacza, Ŝe ma on charakter przykładowy. Stąd przyjąć naleŜy, Ŝe przejawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są te działania przedsię- biorcy, które naruszają przepisy innych aktów prawnych. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów moŜna uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Naj- wyŜszego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązują- 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 7 cego prawa sferę ich interesów 4 . Jak na to wskazują ustalenia Prezesa Urzędu zakwestionowane zachowania rynkowe Funduszu Hipotecznego Omnes: 1) naruszają przepisy art. 301§ 1 ustawy Kodeks Cywilny 2) stanowią nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206), U ZASADNIENIE PRAKTYKI ZWIĄZANEJ Z NARUSZENIEM PRZEPISU ART . 301§ 1 ustawy Kodeks Cywilny. [16] We wzorcu pn. „Umowa o doŜywocie” znajduje się postanowienie o treści: „ w imieniu FUNDUSZU HIPOTECZNEGO OMNES spółki z ograniczoną odpowie- dzialnością w Szczecinie oświadcza, Ŝe wyraŜa zgodę dla..., aby mogli oni przy- jąć na mieszkanie osoby trzecie, w tym równieŜ zameldować te osoby w przed- miotowym lokalu na czas określony. Niniejsza zgoda udzielana jest pod warun- kiem, Ŝe wcześniej małŜonkowie … zgłoszą w FUNDUSZU HIPOTECZNYM OMNES spółce z o.o. w Szczecinie kandydatury osób do wspólnego zamieszki- wania z nimi, osoby te przed zamieszkaniem i zameldowaniem złoŜą oświadcze- nie w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji zgodnie z przepisami art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do obowiązku wydania i opróŜnienia lokalu miesz- kalnego w okresowym terminie i w określonych warunkach, a takŜe w przypad- ku braku wcześniejszego wymeldowania się z lokalu, zobowiąŜą się do zapłaty na rzecz wymienionej spółki kary umownej w wysokości 100 złotych za kaŜdy dzień zwłoki w opuszczeniu lokalu.” Postanowienie to stoi w sprzeczności z przepisem art. 301 § 1 kodeksu cywilne- go stanowiącego iŜ , „Mający słuŜebność mieszkania moŜe przyjąć na mieszkanie małŜonka i dzieci małoletnie. Inne osoby moŜe przyjąć tylko wtedy, gdy są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa do- mowego. Dzieci przyjęte jako małoletnie mogą pozostać w mieszkaniu takŜe po uzyskaniu pełnoletności.” [17] W ocenie Prezesa Urzędu warunki wzorca „Umowy o doŜywocie” stosowanego przez przedsiębiorcę ustanawiają na rzecz konsumentów – strony umowy słu- Ŝebność osobistą mieszkania. Kwestionowane przez Prezesa postanowienie, ustanawiające taką słuŜebność, w swej treści stanowi ograniczenie regulacji ko- deksowej określonej w art. 301 § 1 k.c., będąc w konsekwencji sprzecznym z treścią cytowanego wyŜej artykułu kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego brzmie- niem mający słuŜebność mieszkania moŜe przyjąć na mieszkanie małŜonka i małoletnie dzieci, a takŜe inne osoby, jeŜeli są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Kwestionowany warunek wzorca umowy, ogranicza to uprawnienie, gdyŜ nakła- da na konsumenta dodatkowy obowiązek uzyskania zgody przedsiębiorcy na przyjęcie osób trzecich na mieszkanie - w kaŜdym wypadku - nawet w stosunku do osób wymienionych w tym przepisie. Postanowienie tak sformułowane wa- runkuje nadto udzielenie takiej zgody od przedłoŜenia przedsiębiorcy oświad- 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 8 czenia o poddaniu się egzekucji przez osobę trzecią. Choć ustalenie po stronie konsumenta takiego obowiązku jest moŜliwe w trybie art. 391 zd. 1 k.c., to zdaniem Prezesa UOKiK nie jest to dopuszczalne wobec osób wymienionych w art. 301 § 1 k.c. To ustawowe uprawnienie nie powinno być niczym ograniczo- ne, gdyŜ wynika z samej istoty ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest słu- Ŝebność osobista mieszkania. [18] Reasumując, w przypadku powyŜej wskazanej klauzuli zawartej we wzorcu pn. Umowa doŜywocia bezprawność działań przedsiębiorcy wynika z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów, innych niŜ ustawa o ochronie konku- rencji i konsumentów. Aktem prawnym, do którego naleŜy odwołać się w przedmiotowej sprawie jest kodeks cywilny, a ściślej jego art. 301 § 1. Kwestio- nowany przez Prezesa UOKiK zapis stanowi ograniczenie regulacji kodeksowej, co uzasadnia zarzut jego bezprawności. Stosowanie zaś przez przedsiębiorcę zapisów wzorców umów sprzecznych z zapisami ustawy kodeks cywilny jest - zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - działaniem bezprawnym godzącym w zbiorowe interesy konsumen- tów . Stąd orzeczono jak w punkcie I sentencji decyzji. Uzasadnienie praktyki związanej ze stosowaniem nieuczciwych praktyk rynkowych. [19] Przedsiębiorcy postawiono zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na wprowadzaniu konsumen- tów w błąd poprzez zamieszczenie w ulotce reklamowej informacji o treści: „Nasze zobowiązania: - płacimy za Ciebie podatek od nieruchomości, - ubezpieczamy twoja nieruchomość od wszelkich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zalanie.” ; „Twoje korzyści: - Jako dotychczasowy właściciel masz pełne prawo doŜywotniego korzystania z nieruchomości, a za zgoda Funduszu Hipotecznego Omnes, moŜesz je wynająć i czerpać z tego dodat- kowe zyski (…).; „Masz moŜliwość wynająć lokal mieszkalny, powiadamia- jąc o tym wcześniej Fundusz. Otrzymasz w ramach umowy najmu całość środków pomniejszonych o podatek dochodowy.”; „(…) W momencie gdy- by Fundusz Hipoteczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wpłacać rentę, odzyskujesz pełne prawo do nieruchomości, czyli prawa Twoje wra- cają do stanu faktycznego sprzed zawarcia – umowy. Natomiast Fundusz Hipoteczny Omnes traci wszystkie wypłacone dotychczas w ramach umowy renty. (…)”, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciw- działaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206). [20] Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 tej ustawy praktyka rynkowa jest nieuczci- wa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcać jego zachowania rynkowe. Zgodnie z ust. 2 tego arty- 9 kułu za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę ryn- kową wprowadzającą w błąd […] . Z kolei art. 5 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy za praktykę rynkową uznaje działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Wprowa- dzającym w błąd działaniem moŜe być w szczególności rozpowszechnianie nie- prawdziwych informacji. [21] NaleŜy jednak wskazać, Ŝe praktyka określona w art. 5 ustawy o przeciwdziała- niu nieuczciwym praktykom rynkowym odnosi się do decyzji podejmowanych przez przeciętnego konsumenta, za którego uznaje się konsumenta dobrze po- informowanego, uwaŜnego i ostroŜnego. Oceny tej naleŜy dokonać z uwzględ- nieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności da- nego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególne po- datną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub produkt, którego praktyka ryn- kowa dotyczy ze względu na szczególne cechy, takie jak: wiek, niepełnospraw- ność fizyczna lub umysłowa (art. 2 ust. 2 tej ustawy). Definicja przeciętnego konsumenta precyzuje więc pewien zespół cech mentalnych konsumenta, jego przeciętność, polegającą na tym, Ŝe z jednej strony moŜemy wymagać od ta- kiego konsumenta pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie moŜemy uznać, Ŝe jest to wiedza kompletna i profesjonalna i Ŝe konsument – mimo tej ogólnej orientacji w rzeczywistości – ma prawo pew- nych rzeczy nie wiedzieć. [22] W przedmiotowej sprawie przyjąć naleŜy, Ŝe oferta przedsiębiorcy, kierowana jest do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, którzy zawierają umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Klien- tami Funduszu są konsumenci, którzy posiadają określone cechy wspólne. W realiach przedmiotowej sprawy w pełni uzasadnionym jest przyjęcie, Ŝe zwykle są to osoby starsze, samotne, nie mogące liczyć na wsparcie finansowe ze stro- ny rodziny czy bliskich, których krąg jest ograniczony, utrzymujące się z emery- tury, nie posiadające oszczędności, o niskim statusie materialnym, słabo poru- szające się w meandrach prawa cywilnego. [23] Zamieszczenie w ww. prospektach reklamowych informacji o treści: „Nasze zo- bowiązania: - płacimy za Ciebie podatek od nieruchomości, - ubezpieczamy twoja nieruchomość od wszelkich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zala- nie.” błędnie sugerowało konsumentom, Ŝe Fundusz opłaca naleŜności z tytułu ubezpieczenia nieruchomości oraz podatku od nieruchomości zamiast konsu- menta (za Ciebie, Twoją nieruchomość ). W rzeczywistości cięŜar ponoszenia powyŜszych opłat spoczywa na właścicielu nieruchomości, którym staje się przedsiębiorca. Tym samym świadczenia te nie są świadczeniami otrzymywa- nymi dodatkowo przez konsumenta, a wynikają z samej istoty przeniesienia własności nieruchomości. RównieŜ informacje o treści: „Twoje korzyści: - Jako dotychczasowy właściciel masz pełne prawo doŜywotniego korzystania z nieru- chomości, a za zgoda Funduszu Hipotecznego Omnes, moŜesz je wynająć i czerpać z tego dodatkowe zyski (…). Masz moŜliwość wynająć lokal mieszkalny, powiadamiając o tym wcześniej Fundusz. Otrzymasz w ramach umowy najmu całość środków pomniejszonych o podatek dochodowy”, nie znajdują potwier- dzenia w treści zawieranych z konsumentami umów. Umowa doŜywocia w swej 10 treści nie przewiduje moŜliwości najmu. Z szeregu obostrzeń jakie konsument musi spełnić, aby przyjąć na mieszkanie osoby trzecie (do pomocy, członków rodziny) wynika, Ŝe wynajęcie mieszkania, jako uprawnienie dalej idące, jest mało realne, o ile nie zupełnie wykluczone. PodobnieŜ kolejna informacja za- warta w ulotce reklamowej , o treści:(…) W momencie gdyby Fundusz Hipo- teczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wpłacać rentę, odzyskujesz pełne prawo do nieruchomości, czyli prawa Twoje wracają do stanu faktycznego sprzed zawarcia – umowy. Natomiast Fundusz Hipoteczny Omnes traci wszyst- kie wypłacone dotychczas w ramach umowy renty. (…)” równieŜ nie znajduje potwierdzenia w treści zawieranych z konsumentami umów oraz w przepisach prawa. Umowa doŜywocia w swej treści nie przewiduje takiej moŜliwości. tj „au- tomatycznego” zwrotu nieruchomości do poprzedniego właściciela. Nawet gdy- by to przewidywała, to jedynie byłoby to zobowiązanie do zwrotnego przenie- sienia nieruchomości. W przypadku tego typu umów nie moŜna mówić o auto- matyzmie, jaki sugeruje to hasło. [24] Z wyŜej wymienionych powodów praktykę przedsiębiorcy, polegającą na infor- mowaniu konsumentów, o rzekomych uprawnieniach związanych z podpisaniem umowy doŜywocia, uznać zatem naleŜy za działanie sprzeczne z dobrymi oby- czajami, a przekazane informacje za nieprawdziwe i dezinformujące konsumen- tów/klientów Spółki. Jej działania mogły w istotny sposób zniekształcić zacho- wania rynkowe przeciętnego konsumenta, przed zawarciem umowy, bowiem otrzymując po części nieprawdziwe informacje niewątpliwie został on wprowa- dzony w błąd, nie mógł więc dokonać właściwej oceny warunków umownych oraz podjąć prawidłowej decyzji, co do wyboru oferty Spółki, spośród innych, dostępnych w tym samym czasie na rynku, co więcej pod wpływem tych infor- macji mógł podjąć decyzje inną, niŜ podjąłby gdyby rozpowszechniane przez przedsiębiorcę informacje nt. warunków umowy doŜywocia były prawdziwe. Działanie przedsiębiorcy mogło zniekształcić zachowanie rynkowe konsumenta takŜe po zawarciu umowy, gdyŜ został on błędnie poinformowany o zakresie obowiązków strony umowy i swoich uprawnieniach wynikających z obowiązują- cych przepisów prawnych. W konsekwencji, zachowanie przedsiębiorcy polega- jące na błędnym, a co najmniej nieprecyzyjnym informowaniu konsumentów o uprawnieniach wynikających z podpisania umowy doŜywocia, zadaniem Prezesa UOKiK, wypełnia przesłanki art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nie- uczciwym praktykom rynkowym, zgodnie z którym praktyka rynkowa jest nie- uczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób znie- kształca lub moŜe zniekształcać zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta, w szczególności wprowadza konsumenta w błąd. Wskazać naleŜy, Ŝe zgodnie ze stanowiskiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wyraŜonym w cyt. wcześniej wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Ama 118/04, Za sprzeczne z dobrymi obyczajami moŜna uznać działania zmierzające do niedoin- formowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a takŜe wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. [25] Uwzględniając wszystkie okoliczności, Prezes Urzędu uznał, Ŝe opisane działania przedsiębiorcy wyczerpują przesłanki nieuczciwej praktyki rynkowej zdefiniowa- nej w art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. 11 Stąd orzeczono, jak w punkcie II sentencji decyzji. [26] Mając powyŜsze na uwadze stwierdza się, iŜ wszystkie wskazane wcześniej przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały spełnione. [27] Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Pre- zes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania jeŜeli stwierdzi narusze- nie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. [28] Zgodnie z art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nie wydaje decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsu- mentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania jeŜeli przedsiębiorca zaprze- stał stosowania praktyki. W takim wypadku Prezes Urzędu wydaje decyzje o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Jednocześnie zgodnie z ust. 4 tego przepisu Prezes Urzędu moŜe określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbioro- wych interesów konsumentów. [29] W odniesieniu do postanowienia, o którym mowa w punkcie I sentencji decy- zji, przedsiębiorca od dnia 1 marca 2013 r. stosuje nowy/zmieniony wzorzec umowy tj.: „Umowa o doŜywocie”, w którym zakwestionowany przez Preze- sa zapis. Rozpatrując praktykę, o której mowa w pkt II sentencji niniejszej de- cyzji, polegającej umieszczeniu w ulotce reklamowej postanowień o treści: „Nasze zobowiązania: - płacimy za Ciebie podatek od nieruchomości, - ubezpie- czamy twoja nieruchomość od wszelkich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zalanie.” „Twoje korzyści: - Jako dotychczasowy właściciel masz pełne prawo doŜywotniego korzystania z nieruchomości, a za zgoda Funduszu Hipotecznego Omnes, moŜesz je wynająć i czerpać z tego dodatkowe zyski (…). Masz moŜli- wość wynająć lokal mieszkalny, powiadamiając o tym wcześniej Fundusz. Otrzymasz w ramach umowy najmu całość środków pomniejszonych o podatek dochodowy(…). W momencie gdyby Fundusz Hipoteczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wpłacać rentę, odzyskujesz pełne prawo do nieruchomości, czyli prawa Twoje wracają do stanu faktycznego sprzed zawarcia – umowy. Na- tomiast Fundusz Hipoteczny Omnes traci wszystkie wypłacone dotychczas w ramach umowy renty (…)”, stwierdzić naleŜy iŜ, kwestionowane tamŜe informa- cje otrzymały nowe zmienione brzmienie o treści : opłacamy podatek od nieru- chomości będącej przedmiotem umowy, ubezpieczamy nieruchomość od wszel- kich zdarzeń losowych takich jak np. poŜar, zalanie itp., umowa renty doŜywot- niej oferowana przez Fundusz Hipoteczny Omnes opiera się na Kodeksie Cywil- nym, który w art. 908-916 definiuje instytucję doŜywocia jako nieograniczone w czasie doŜywotnio wypłacane świadczenie. W momencie gdyby Fundusz Hipo- teczny Omnes z jakichkolwiek powodów przestał wywiązywać się z zawartych w umowie świadczeń, masz prawo dochodzenia swoich praw na drodze postępo- wania cywilnego. Ponadto zapis o moŜliwości wynajęcia mieszkania został usu- nięty, w to miejsce wprowadzono zapis informujący o prawie przyjęcia na mieszkanie małŜonka i małoletnich dzieci oraz osób utrzymywanych lub po- 12 trzebnych przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Tym samym stwierdzić naleŜy, iŜ treść nowej ulotki reklamowej dostosowana została do obowiązują- cych przepisów prawa i nie zawiera postanowienia sprzecznych przepisami ko- deksu cywilnego. Mając na uwadze te ustalenia Prezes Urzędu postanowił, jak w pkt I i II sen- tencji decyzji. [30] Uwzględniając okoliczność, Ŝe nowe wzorce adresowane są tylko do pewnej grupy konsumentów tj. nowych klientów Funduszu, natomiast umowy zawarte w oparciu o uprzednio obowiązujące wzorce, zawierające zakwestionowane po- stanowienia, nadal obowiązują, Prezes Urzędu postanowił, w oparciu o przepis art. 27 ust. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, określić środki usunięcia trwających skutków naruszeń, o których mowa w pkt I i II sentencji decyzji i zobowiązał Fundusz Hipoteczny Omnes do przekazania konsumentom, w terminie do dnia 1 lutego 2014 r., aneksów zmieniających zakwestionowane postanowienia. Wprawdzie przedsiębiorca wskazywał, iŜ w związku z koniecznością poinformo- wania abonentów o zmianach przynajmniej na miesiąc naprzód, zmiany zostaną wprowadzone od końca października 2013 r., tym niemniej Prezes Urzędu po- stanowił o wyznaczeniu dłuŜszego terminu na usunięcie skutków orzeczonych naruszeń. Stąd orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. [31] Zgodnie z art. art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, je- Ŝeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany po- nieść koszty postępowania. Z kolei, stosownie do art. 80 ustawy, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W postępowaniu prowadzonym pod sygnaturą akt RGD.61-23/13/JM Prezes Urzędu orzekł w punkcie I i II sentencji decyzji, iŜ przedsiębiorca: Fundusz Hipoteczny Omnes sp. z o.o. dopuścił się stosowa- nia praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. ZwaŜywszy na tę okoliczność, zwaŜywszy takŜe i na to, iŜ kosztami postępowania – wynoszącymi 7,60 zł (słownie: siedem złotych 60/100 gr.) – są wydatki związane z korespon- dencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu z Funduszem Hipotecznym Omnes , obciąŜono nimi ww. przedsiębiorcę. Wobec powyŜszego, Prezes Urzędu postanowił, jak w punkcie IV sentencji de- cyzji. 13 POUCZENIA: Stosownie do treści art. 81 ust 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c., od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w ter- minie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkuren- cji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się ni- niejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 7 zł 60 gr. PowyŜszą kwotę naleŜy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punk- cie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 k.p.c, naleŜy wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednic- twem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia dorę- czenia niniejszej decyzji. O TRZYMUJE : Fundusz Hipoteczny OMNES Spółka z o.o. ul. Smolańska 3 70-26 Szczecin