RGD-27/2000

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL . (058) 346-29-32, T EL /F AX (058) 346-29-33, T EL . C ENTRALA (058) 301-50-21 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL Gdańsk, dnia 13 października 2000r. RGD.5002-1/2000/WW DECYZJA Nr RGD. 27/2000 I. Na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1, w związku z art. 5 ust. 1 pkt 6, ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycz- nym i ochronie interesów konsumentów (tekst jednolity z 1999r., Dz. U. Nr 52, poz. 547 ze zm.) po rozpoznaniu sprawy wszczętej z wniosku Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Obrony Praw Członków, Ich Rodzin i UŜytkowników Spółdzielni Mieszkaniowych (obecnie: Ogólnopolskie Stowarzyszenie Obrony Praw Człon- ków Spółdzielni Mieszkaniowych) w Gdańsku przeciwko Gdańskiemu Przedsię- biorstwu Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdańsku nakazuje się zaniechanie stosowania przez skarŜonego przedsiębiorcę praktyk monopolistycznych pole- gających na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dystrybucji energii cieplnej poprzez narzucenie, w okresie do 31 grudnia 1999r., uciąŜli- wych warunków współpracy ze Spółdzielnią Mieszkaniową „Suchanino” w Gdań- sku poprzez ustalenie, w węzłach cieplnych, miejsc pomiaru towaru (tu: energii cieplnej) po stronie wysokich parametrów, nieadekwatnie do miejsc wydania towaru, skutkiem czego straty energii cieplnej powstałe w wymiennikach cie- pła, stanowiących własność dostawcy, ponosiła Spółdzielnia, co było dla GPEC Sp. z o.o. źródłem uzyskiwania nieuzasadnionych korzyści. II. Na podstawie art. 104 K.p.a. i art. 8 ust. 1, w związku z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycz- nym i ochronie interesów konsumentów (tekst jednolity z 1999r., Dz. U. Nr 52, poz. 547 ze zm.), odmawia się uwzględnienia Ŝądania Ogólnopolskiego Stowa- rzyszenia Obrony Praw Członków, Ich Rodzin i UŜytkowników Spółdzielni Miesz- kaniowych (obecnie: Stowarzyszenia Obrony Praw Członków Spółdzielni Miesz- kaniowych) w Gdańsku w przedmiocie stwierdzenia stosowania przez Gdańskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdańsku praktyki mono- polistycznej polegającej na naduŜywaniu przez tego dostawcę pozycji dominu- jącej na lokalnym rynku dostaw energii cieplnej poprzez sprzedaŜ energii ciepl- nej na zasadach powodujących uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorców. 2 U ZASADNIENIE Ogólnopolskie Stowarzyszenie Obrony Praw Członków, Ich Rodzin i UŜyt- kowników Spółdzielni Mieszkaniowych w Gdańsku (obecnie: Ogólnopolskie Stowarzy- szenie Obrony Praw Członków Spółdzielni Mieszkaniowych, zwane dalej Stowarzysze- niem) wystąpiło do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury w Gdańsku z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego przeciwko Gdań- skiemu Przedsiębiorstwu Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdańsku (zwanemu dalej dostawcą). W ocenie Stowarzyszenia, dostawca ciepła w zawartej ze Spółdzielnią Mieszkaniową „Suchanino” w Gdańsku umowie o dostawę energii cieplnej narzucił odbiorcy uciąŜliwe warunki współpracy i uzyskiwał z tego tytułu nieuzasadnione ko- rzyści, co jest sprzeczne z art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu [...]. W związ- ku z tym Delegatura UOKiK w Gdańsku, po uprzednim podjęciu stosownych czynności wyjaśniających, mając na uwadze ustalone w ich wyniku okoliczności faktyczne i prawne, działając na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu [...], zawia- domiła Stowarzyszenie, iŜ nie wszczyna się postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na pismo Urzędu, wnioskodawca podtrzymał wniosek o wszczęcie postępowania przeciwko skarŜonej Spółce. Podtrzymując swoje dotychcza- sowe stanowisko w sprawie, organ antymonopolowy wydał w dniu 24 maja 1999r. decyzję Nr RGD.13/99 (sygn. akt. RGD. 5002-10/99) odmawiającą uwzględnienia Ŝą- dania Stowarzyszenia, od której odwołało się ono do Sądu Okręgowego – Sądu Anty- monopolowego w Warszawie. Sąd wyrokiem z dnia 24 listopada 1999r. uchylił zaskar- Ŝoną decyzję, wskazując m.in. na to, iŜ „Budzi istotne zastrzeŜenie stanowisko wyra- Ŝone w zaskarŜonej decyzji, ukierunkowane na podwaŜenie legitymacji Stowarzyszenia do Ŝądania wszczęcia postępowania, na tej podstawie, iŜ Stowarzyszenie nie jest stro- ną umowy o dostawę energii cieplnej, którą kwestionuje”. W związku z powyŜszym, Urząd na podstawie art. 61 § 4 K.p.a., w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu [...], w dniu 20 stycznia 2000r. wszczął, na wniosek Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Obrony Praw Członków Spółdzielni Mieszkaniowych w Gdańsku postępowanie administracyjne w sprawie nakazania zaniechania przez Gdańskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej 3 Spółka z o.o. w Gdańsku praktyk monopolistycznych polegających na naduŜywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku dostaw energii cieplnej poprzez: 1. ustalenie w zawartych ze Spółdzielnią Mieszkaniową „Suchanino” w Gdańsku umowach o dostawę energii cieplnej miejsc wydania energii cieplnej w sposób nieadekwatny do miejsc rozgraniczających sieć wewnętrzną, stanowiącą własność odbiorców, od sieci zewnętrznej stanowiącej własność dostawcy, co moŜe stanowić naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu...[..] oraz 2. sprzedaŜ energii cieplnej na zasadach powodujących uprzywilejowa- nie niektórych przedsiębiorców, którzy mają moŜliwość określania mocy zamówionej i jej korekty w okresach krótszych niŜ roczne, co moŜe stanowić naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 3 powołanej wyŜej usta- wy z dnia 24 lutego 1990r. o przeciwdziałaniu [...]. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyj- nego, dostawca ciepła w piśmie z dnia 21 marca 2000r. uznał, iŜ przedstawione przez Stowarzyszenie zarzuty są nieuzasadnione i w związku z tym nie zasługują na uwzględnienie, motywując to m.in. w sposób następujący: Spółka w dniu 27 stycznia 2000r. przesłała do Spółdzielni Mieszkaniowej „Suchanino” w Gdańsku, w celu podpisania, wcześniej uzgodniony projekt umowy o dostarczanie ciepła, zawierający takŜe zapisy, w których określone zostały miejsca wydania towaru, uwzględniające rozgraniczenie sieci wewnętrznej od sieci zewnętrz- nej, jak równieŜ granicę odpowiedzialności stron, czego odbiorca w Ŝaden sposób nie kwestionował. Niezrozumiałym jest więc zarzut osoby trzeciej – Stowarzyszenia, które nie będąc stroną umowy podwaŜa wzajemne ustalenia stron, zawarte w ramach i gra- nicach swobody kształtowania treści stosunku umownego. Odnośnie drugiego zarzutu Spółka poinformowała, iŜ zmniejszenie wielkości mocy zamówionej w ciągu roku przez odbiorcę jest moŜliwe:
w przypadku obiektów nowo przyłączonych do sieci ciepłowniczej – po pierwszych trzech miesiącach sezonu grzewczego oraz zmianie sposo- bu rozliczeń z ryczałtowego na opomiarowane, 4
w sytuacji złoŜenia przez odbiorcę uzasadnionego wniosku z uwagi na podjęte i zakończone działania termomodernizacyjne. W dniu 13 kwietnia 2000r. organ antymonopolowy wystąpił do Spółdzielni Mieszkaniowej „Suchanino” w Gdańsku z wezwaniem do zajęcia jednoznacznego sta- nowiska, czy Spółdzielnia deklaruje wolę przystąpienia do toczącego się postępowania w charakterze strony oraz do ustosunkowania się do następujących kwestii, tj.:
w jaki sposób w poprzednich i obowiązujących w chwili obecnej umo- wach o dostarczanie ciepła z GPEC określono miejsca wydania energii cieplnej,
czy Spółdzielnia kiedykolwiek występowała do dostawcy ciepła z pro- pozycją zmiany (obniŜenia) wielkości zamówionej mocy cieplnej, jeśli tak, jaka była reakcja GPEC-u na wystąpienie? W odpowiedzi na pismo Urzędu, Zarząd Spółdzielni poinformował, „Ŝe nie jest jego wolą przystąpienie do toczącego się sporu w charakterze strony” oraz to, Ŝe zarówno w poprzednich jak i aktualnie obowiązującej umowie pomiędzy Spółdzielnią a GPEC, punkt zdawczo-odbiorczy, czyli miejsce, w którym kończy się odpowiedzialność dostawcy za parametry dostarczanej energii cieplnej, określono w § 1 ust. 3 umowy, w sposób następujący: „Punkt zdawczo–odbiorczy energii cieplnej, w którym kończy się odpowie- dzialność Dostawcy za jej dostawę oraz eksploatację sieci i stan techniczny urządzeń ciepłowniczych stanowią: pierwsze od strony węzłów cieplnych zawory odcinające te węzły od instalacji wewnętrznej c.o. i c.w. stanowiące własność Odbiorcy”. Ponadto Spółdzielnia podniosła, Ŝe w dniu 1 stycznia 1998r. wystąpiła do GPEC z wnioskiem o obniŜenie mocy zamówionej na centralne ogrzewanie (z 10,586 MW na 8,469 MW oraz z 1,869 MW na 1,776 MW na potrzeby ciepłej wody uŜytko- wej), który został załatwiony pozytywnie. Stowarzyszenie ustosunkowując się do odpowiedzi Spółdzielni wystąpiło z propozycją przeprowadzenia wizji lokalnej w węzłach cieplnych dostawcy (znajdują- 5 cych się na terenie Spółdzielni), która pozwoliłaby określić, w sposób nie budzący wąt- pliwości, miejsca montaŜu ciepłomierzy w węzłach cieplnych. M AJĄC NA WZGLĘDZIE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY ORGAN ANTYMONOPO- LOWY USTALIŁ I ZWAśYŁ CO NASTĘPUJE : Dla wyciągnięcia sankcji z tytułu stosowania indywidualnych praktyk mono- polistycznych niezbędne jest dokonanie przez Urząd co najmniej następujących czyn- ności:
wyznaczenie rynku właściwego w danej sprawie (tzw. rynku relewant- nego czy istotnego),
ustalenie na nim pozycji rynkowej przedsiębiorcy, przeciwko któremu toczy się postępowanie,
stwierdzenie wykorzystywania przewagi kontraktowej, wynikającej z zajmowanej na tak wyznaczonym rynku pozycji. Miejscem, na którym ujawniają się praktyki monopolistyczne, jest rynek, a dominacja przedsiębiorcy nie realizuje się na rynku pojmowanym ogólnie, lecz na ryn- ku istotnym w konkretnej sprawie, z właściwymi mu relacjami konkurencyjności, obejmującym wszystkich jego uczestników. Definicja rynku relewantnego stanowi za- tem kluczowy punkt dalszych rozwaŜań odnośnie stosowania (bądź nie) przez skarŜo- ny podmiot zarzucanych mu praktyk, a sposób jego ustalenia wskazuje, w ostatecz- nym rachunku, na pozycję zajmowaną przez przedsiębiorcę, a co za tym idzie – na jego siłę rynkową (por. m.in. wyroki Sądu Antymonopolowego z 31 maja 1995r., sy- gn. akt XVII Amr 9/95; z 21 stycznia 1998r., sygn. akt XVII Ama 55/97). W niniejszym postępowaniu rynek relewantny wyznaczony jest przez usługi związane z dystrybucją ciepła, dostarczanego m.in. na potrzeby Spółdzielni Mieszkaniowej „Suchanino”, któ- rych świadczenie ograniczone jest do obszaru miasta Gdańska. Wymaga podkreślenia specyficzny charakter rynków tego rodzaju: zazwy- czaj istnieje na nich tylko jeden dostawca, prowadzący swoją działalność w warunkach tzw. monopolu naturalnego, czyli sytuacji, w której przedsiębiorca jest chroniony 6 przed potencjalnymi konkurentami, mogącymi oferować podobną usługę, barierą bądź to kosztów związanych z rozpoczęciem wytwarzania i stworzeniem niezbędnej do przesyłu energii cieplnej sieci (lub zapewnieniem dostępu do odpowiedniej infrastruk- tury), bądź utrwalonej struktury organizacyjno-własnościowej branŜy. Wysokość barier wejścia na rynki oparte na monopolu naturalnym powoduje, Ŝe w krótkim czasie trud- no oczekiwać wzrostu poziomu ich konkurencyjności, a zatem, wobec braku nawet potencjalnych konkurentów, kontrahent „naturalnego monopolisty” jest a priori sta- wiany w pozycji nierównoprawnej, przez co moŜe być naraŜony na negatywne konse- kwencje tej pozycji. Na rynku zdefiniowanym jak wyŜej, skarŜony przedsiębiorca funkcjonuje w warunkach monopolu sieciowego, bezspornym jest więc, Ŝe moŜna mu przypisać zaj- mowanie kwalifikowanej pozycji rynkowej określonej art. 2 pkt 6 i 7 ustawy antymo- nopolowej, co daje mu określoną władzę rynkową, jak i równieŜ realną, silną przewa- gę kontraktową nad pozostałymi uczestnikami obrotu; okoliczności te przesądzają o moŜliwości zastosowania wobec skarŜonego dostawcy ciepła art. 5 ust. 1 pkt 3 i 6 powołanej ustawy. Samo jednakŜe posiadanie kwalifikowanej pozycji na rynku nie jest jeszcze przejawem stosowania praktyki monopolistycznej. Sankcjonowaniu przez ustawę antymonopolową podlegają jedynie te zachowania, które stanowią praktyki polegające na wykorzystaniu posiadanej władzy rynkowej w sposób sprzeczny z usta- wą, powodujące np. pogorszenie sytuacji kontrahenta, ograniczenie jego samodziel- ności lub zmuszenie go do uczestnictwa w obrocie gospodarczym na mniej korzyst- nych zasadach niŜ, hipotetycznie rzecz ujmując, w warunkach istnienia konkurencji na rynku. W sprawie będącej przedmiotem postępowania, dostawca energii, z uwagi na uprzywilejowaną pozycję na rynku, posiada wobec odbiorców niekwestionowaną przewagę kontraktową. Zgodnie z treścią art. 353 1 K.c. strony mogą kształtować swoje stosunki u- mowne dowolnie, tak jednak, by ich treść nie sprzeciwiała się właściwościom stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współŜycia społecznego. Jedną z ustaw, do których odsyła powołany przepis w przedmiocie granic swobody umów jest ustawa o przeciw- działaniu [...], która ma chronić samodzielność uczestników rynku w zakresie wystę- powania przez nich w obrocie na równych prawach i w tym sensie zapobiegać wyko- 7 rzystywaniu przez podmiot gospodarczy silniejszej pozycji rynkowej w stosunku do kontrahentów (por. wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 6 września 1993r., sygn. Akt XVII Amr 26/93). Zarzucaną dostawcy ciepła praktykę monopolistyczną moŜna zdefiniować jako naduŜycie pozycji dominującej (tu: monopolistycznej) na lokalnym rynku dostaw energii cieplnej poprzez zmuszanie Spółdzielni Mieszkaniowej „Suchanino” do akcepta- cji uciąŜliwych warunków umów polegających na pokrywaniu strat ciepła; zachowanie sprzedawcy moŜe zatem naruszać art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu [...]. Stosownie do dyspozycji tego przepisu praktyką monopolistyczną jest na- rzucanie uciąŜliwych warunków umów, przynoszących przedsiębiorcy je narzucające- mu nieuzasadnione korzyści. Dla jej wystąpienia niezbędne jest kumulatywne spełnie- nie następujących przesłanek:
uciąŜliwość charakteru warunków umowy,
narzucenia ich przez przedsiębiorcę dominującego kontrahentowi,
osiąganie nieuzasadnionych korzyści przez dominującego przedsię- biorcę kosztem kontrahenta. Za uciąŜliwy warunek umowy, o którym mowa w powołanym przepisie, uznaje się kaŜdy warunek oznaczający dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju, czyli naruszający zasadę ekwi- walentności świadczenia. JeŜeli jest on narzucony siłą przewagi kontraktowej przed- siębiorcy i przynosi nieuzasadnione korzyści kosztem kontrahenta, to takie zachowanie wyczerpuje znamiona praktyki monopolistycznej. Z tego punktu widzenia, oceny wzajemnych stosunków pomiędzy odbiorcą i dostawcą naleŜy dokonać, (biorąc pod uwagę treść postanowień kwestionowanych przez Stowarzyszenie umów) w zakresie określenia: punktów zdawczo-odbiorczych (miejsc wydania towaru) w odniesieniu do miejsc pomiaru energii w węzłach ciepl- nych. W okresie do dnia 31 grudnia 1999r., umowy pomiędzy Spółdzielnią i GPEC, określały punkty zdawczo-odbiorcze energii cieplnej (gdzie kończy się odpowie- dzialność dostawcy za eksploatację sieci i stan techniczny urządzeń ciepłowniczych) 8 jako „pierwsze od strony węzłów zawory odcinające te węzły od instalacji wewnętrz- nej”. Natomiast energia była mierzona przez dwa ciepłomierze zamontowane przed wymiennikami ciepła, czyli po stronie wysokich parametrów – wykazała to, przepro- wadzona w dniu 11 sierpnia 2000r. wizja lokalna na okoliczność oględzin węzła ciepl- nego zamontowanego w budynku Spółdzielni przy ul. Kurpińskiego 18. Pomiar ciepła w pozostałych węzłach cieplnych, będących własnością dostawcy odbywał się w ana- logicznie określonych miejscach. Takie usytuowanie ciepłomierzy powodowało, Ŝe straty ciepła w wymienni- ku nie były zmierzone, a koszty tych strat ponosił bezpośrednio ich odbiorca. NaleŜy przy tym podnieść, Ŝe do czasu zatwierdzenia nowej taryfy przez Prezesa URE, GPEC zobowiązany był do stosowania cen w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Fi- nansów z dnia 19 marca 1998r. (Dz. U., Nr 38, poz. 220). Istotne jest, Ŝe mając na uwadze tę podstawę prawną, opłata stosowana przez dostawcę za jednostkę dostar- czonej energii cieplnej (GJ) nie uwzględniała kosztów związanych z przesyłem, w tym równieŜ z uzasadnionym poziomem strat ponoszonych z tego tytułu. Z uwagi na specyfikę działalności gospodarczej prowadzonej w tym sekto- rze, gdzie jakość dostarczanego czynnika grzewczego w duŜej mierze zaleŜna jest od odległości źródła energii, waŜkiego znaczenia nabiera właśnie określenie punktu do- starczenia i odbioru ciepła, którego ilość, ze względu na niepełną sprawność urządzeń energetycznych ulega zmniejszeniu w czasie przesyłu. Stąd teŜ – w ocenie organu antymonopolowego – zasadnym wydaje się być dokonanie oceny wzajemnych stosun- ków dostawca–odbiorca na gruncie przepisów kodeksu cywilnego, a w szczególności istotnego w tej sprawie zagadnienia rozkładu ryzyka związanego z dostawą towaru (tu: energii cieplnej). Zagadnienie to normuje art. 548 § 1 k.c., w świetle którego ko- rzyści i cięŜary związane z rzeczą przechodzą na kupującego (odbiorcę) z chwilą wy- dania rzeczy. A contrario , do czasu wydania towaru, ryzyko związane m.in. z jego ubytkiem ponosi dostawca. W przedmiotowej sprawie pomiar dostarczonej odbiorcy energii następował jeszcze przed miejscem wydania towaru, a więc nie uwzględniał powstałych na tym odcinku strat ciepła. Było to niezgodnie zarówno z obowiązującymi wówczas w tej mierze przepisami, jak i z zapisem określonym w §1 ust. 3 umowy. NaleŜy przy tym 9 przyjąć, Ŝe maksymalna wysokość cen za energię cieplną, regulowanych w tym czasie przez Ministra Finansów, odnosiła się do ciepła mierzonego w punkcie jego wydania. Biorąc powyŜsze pod uwagę, organ antymonopolowy uznał, Ŝe zmuszanie odbiorcy do zapłaty za ciepło, które faktycznie nie było mu dostarczane, nie znajduje Ŝadnego uzasadnienia, jest Ŝądaniem bezprawnym i stanowi uciąŜliwy warunek umowny i przesądza o spełnieniu pierwszej przesłanki cyt. przepisu. W przedmiotowej sprawie została spełniona równieŜ druga i trzecia przesłanka rozpatrywanego przepi- su, których udowodnienie jest niezbędne do uznania zachowania GPEC za praktykę monopolistyczną, tj. osiąganie przez niego nieuzasadnionych korzyści kosztem kontra- henta. Dostawca ciepła przerzucił bowiem na odbiorcę obciąŜające go ryzyko ubytku ciepła powstającego na skutek strat powstałych na odcinku pomiędzy punktem pomia- ru towaru (przed wymiennikiem), a miejscem jego wydania (za wymiennikiem) uzy- skując w ten sposób, niczym nie uzasadnioną zapłatę za energię cieplną, której de facto odbiorca nie pobrał. Oczywistym jest, Ŝe zawyŜone w ten sposób opłaty osta- tecznie ponosili indywidualni lokatorzy – członkowie Spółdzielni Mieszkaniowej „Su- chanino”, stąd wystąpienie skarŜącego Stowarzyszenia, pomimo, Ŝe to nie ono było ono stroną umowy o dostawę ciepła, uznać naleŜy za w pełni uzasadnione, podjęte w imię ochrony praw konsumentów. Biorąc pod uwagę fakt spełnienia wszystkich przesłanek określonych art. 5 ust. 1 pkt 6, organ antymonopolowy uznał zarzucaną Gdańskiemu Przedsiębiorcy Energetyki Cieplnej praktykę monopolistyczną za udowodnioną. Przyjmując, Ŝe była ona stosowana w okresie do 31 grudnia 1999r. wzięto pod uwagę następujące oko- liczności: Przepisy wykonawcze do ustawy Prawo energetyczne, a w szczególności rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 6 października 1998r. w sprawie szczegó- łowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie ciepłem, w tym rozliczeń z indywidualnymi odbiorcami w lokalach (Dz. U. Nr 132, poz. 867 z 1998r. ze zm.) wprowadzały nowe kategorie opłat, w tym m.in. opłatę za usługi prze- syłowe związane z dostarczaniem ciepła w celach grzewczych, obliczanej dla odbiorcy, tym niemniej stosowanie jej w rozliczeniach z kontrahentami moŜliwe było dopiero po zatwierdzeniu taryfy przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, w wysokości określo- nej taryfą. 10 Taryfa dla Ciepła Gdańskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. w Gdańsku została zatwierdzona przez Dyrektora Północnego Oddziału Tereno- wego Urzędu Regulacji Energetyki z siedzibą w Gdańsku z upowaŜnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki w dniu 29 października 1999 r. i mogła zacząć obowiązy- wać nie wcześniej niŜ po upływie 14 dni od dnia jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Pomorskiego. Obowiązek ustalania przez przedsiębiorstwa ciepłownicze m.in. bazowych stawek opłat za usługi przesyłowe, co znajduje swój wyraz w taryfie, powoduje, Ŝe kwestia rozliczania „strat ciepła” nabiera odmiennego znaczenia, a w zasadzie przestaje istnieć. Wynika to z faktu, Ŝe do kosztów uzasadnionych stanowią- cych podstawę do kalkulacji stawek opłat za usługi przesyłowe zalicza się koszty prze- syłania i dystrybucji ciepła, w tym takŜe koszty strat ciepła w sieciach, instalacjach i urządzeniach będących własnością przedsiębiorstwa energetycznego. W niniejszej sprawie pomiar ciepła dostarczanego do węzła cieplnego odbywa się w miejscu usy- tuowanym po stronie wysokich parametrów, a więc przed wymiennikiem ciepła. Nie powoduje to jednak, Ŝe straty powstałe na tym urządzeniu są doliczane do kosztów uzasadnionych, co mogłoby rodzić przeświadczenie, Ŝe na odbiorcy ciąŜy obowiązek dwukrotnego ich ponoszenia – raz w stawce opłaty za usługi przesyłowe, po raz drugi za realnie powstałe ubytki ciepła. Zgodnie bowiem z oświadczeniem Dyrektora Urzędu Regulacji Energetyki Północnego Oddziału Terenowego z siedzibą w Gdańsku złoŜo- nego w piśmie z dnia 11 września 2000r. znak: GD/085/2470/2000/MS na podstawie dokumentów zebranych w trakcie postępowania administracyjnego dotyczącego za- twierdzenia przez Prezesa URE taryfy dla ciepła, opracowanej przez GPEC Spółka z o.o. w Gdańsku „... koszty uzasadnione przyjęte do kalkulacji stawek opłat za usługi przesyłowe nie uwzględniały kosztów strat ciepła powstałych w wymiennikach ciepła, stanowiących własność Spółki”. Tak więc, w obecnej sytuacji, ustalona taryfą cena ciepła obejmuje wszystkie koszty powstałe do wymiennika. Gdyby przyjąć, Ŝe pomiar energii dokonywany być winien za tym urządzeniem, stawka taryfowa musiałaby być odpowiednio wyŜsza. Nowa umowa sprzedaŜy ciepła Nr 404/99 zawarta została w dniu 16 maja 2000r. pomiędzy Spółką GPEC a Spółdzielnię Mieszkaniową „Suchanino” z mocą obo- wiązującą od dnia 1 stycznia 2000r.; co oznacza, Ŝe data 31 grudnia 1999r. ustala cezurę czasową dla określenia dnia zaprzestania stosowania przez GPEC zarzucanej 11 mu praktyki monopolistycznej zakreślonej przepisem art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy anty- monopolowej, bowiem po tym dniu strony we wzajemnych rozliczeniach za dostarczo- ne ciepło stosowały juŜ stawki określone taryfą. Dla dokonania oceny zasadności zarzutu Stowarzyszenia, Ŝe dostawca sprzedaje energię cieplną na zasadach powodujących uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorców, którzy mają moŜliwość określania mocy zamówionej i jej korekty w okresach krótszych niŜ roczne, co mogłoby nosić znamiona praktyki monopolistycznej zakazanej z mocy art. 5 ust. 1 pkt 3, organ antymonopolowy przeprowadził w dniach 19 -20 czerwca 2000r. kontrolę w Spółce, której przedmiotem było zbadanie:
zasad zamawiania wielkości mocy zamówionej,
warunków umów zawieranych ze spółdzielniami mieszkaniowymi,
miejsc pomiaru energii w węzłach cieplnych. W toku kontroli ustalono, Ŝe umowy łączące GPEC i 8 spółdzielni mieszka- niowych, będących największymi odbiorcami ciepła, w sposób zróŜnicowany określały zasady dokonywania korekty wielkości mocy zamówionej w ciągu roku, nie pozbawia- jąc jednak Ŝadnej ze Spółdzielni moŜliwości zmian ustalonej wysokości. Zdaniem or- ganu antymonopolowego odmienność zapisów umownych regulujących te kwestie było wynikiem prowadzonych pomiędzy stronami pisemnych negocjacji w tym zakresie, co następnie znajdowało swoje odzwierciedlenie w przyjętych warunkach umów, a nie przejawem dyktatu dostawcy dyskryminującego niektórych swoich odbiorców. Z zebranych w trakcie kontroli materiałów i danych wynika, Ŝe Spółdzielnie niejednokrotnie w ciągu roku występowały o zmniejszenie mocy zamówionej, najczę- ściej ze względu na wykonane prace termomodernizacyjne budynków, wymianę sto- larki okiennej, przeprowadzoną analizę zuŜycia ciepłej wody, zamontowanie automa- tycznych regulatorów przepływu wody oraz modernizację i opomiarowanie węzłów cieplnych, co nie spotykało się z odmową ze strony dostawcy ciepła. Jak juŜ zazna- czono z moŜliwości takiej skorzystała SM „Suchanino”, której wniosek z dnia 1 stycznia 1998r. o zmniejszenie mocy zamówionej spotkał się z akceptacją dostawcy. Jednocze- 12 śnie w zebranym w trakcie postępowania materiale brak jest dowodów, aby kiedykol- wiek indziej Spółdzielnia ta podejmowała kroki zmierzające do zmiany warunków umowy dotyczących terminu i wprowadzania ewentualnych korekt mocy zamówionej. NaleŜy przy tym podnieść, na co wskazuje dotychczasowe orzecznictwo antymonopo- lowe, Ŝe określenie wielkości tej mocy naleŜy do odbiorcy. Dostawca nie moŜe więc jednostronnie zmniejszyć jej wysokości; brak działań w tym kierunku nie moŜe być tym samym uznany za przejaw naduŜywania pozycji dominującej na rynku. Mając powyŜsze na względzie orzeczono jak w sentencji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Roman Jarząbek Niniejsza decyzja została wydana przez Delegaturę UOKiK w Gdańsku zgod- nie z upowaŜnieniem zawartym w § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1999r. w sprawie określenia właściwości miejscowej oraz rzeczowej Delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. z 1999r. Nr 7 poz. 55) i podpisana na podstawie § 7 w/w rozporządzenia. Pouczenie: Od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego w terminie 14 dni od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delega- tury w Gdańsku. Otrzymują: 1. Ogólnopolskie Stowarzyszenie Obrony Praw Członków Spółdzielni Mieszkaniowych ul. Czarny Dwór 6 pok. 39 80-365 Gdańsk 2. Gdańskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Spółka z o.o. ul. Zawiszy Czarnego 17 80-433 Gdańsk