RGD-33/2013

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 1 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku RGD. 61 - 7/13/WW Gdańsk, dnia 31 grudnia 2013 r. D ECYZJA NR RGD. 33/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów WOBEC UPRAWDOPODOBNIENIA w toku postępowania stosowania przez przedsiębiorcę: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów: A) o których mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, polegających na stosowaniu postanowień o treści: a) Ustala się 14 dniowy termin płatności od dnia wystawienia faktury […].(Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, § 7 ust. 3 umowy). b) Wszelkie spory wynikające na tle niniejsz ej umowy Strony będą starały się rozwiązać polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia mogą skierować sprawę do Sądu Powszechnego, właściwego dla siedziby Sprzedającego. (Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, § 10 ust. 5 umow y), c) Ewentualne spory, jakie mogą wyniknąć z niniejszej umowy, strony poddają pod rozstrzygniecie sądu właściwego miejscowo dla Dostawcy . (Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu, § 13 umowy) i (Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, § 13 umowy), uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, po z. 296 ze zmianami), m.in. pod numerami: 496, 922 i 1438. B) o których mowa w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy , polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr …./2013, postanowienia o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następowa ć będzie, jeśli stwierdzono, że: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 2 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, (§ 8 ust. 3 pkt c umowy), co jest niezgodne z art. 6b ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 199 7 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r., poz.1059 oraz z 2013 r., poz. 984 i poz. 1238) oraz PO PRZYJĘCIU ZOBOWIĄZANIA ww. przedsiębiorcy do podjęcia działań zmierzających do zaniechania stosowania zarzucanych mu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, tj. zobowiązania do: 1) zmiany umów zawartych z konsumentami w oparciu o kwestionowane wzorce umów pn. Umowa kompleksowa sprzeda ży i przesyłania ciepła nr ……/2013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, poprzez umożliwienie konsumentom podpisania stosownych anek sów w terminie 45 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, 2) wprowadzenia do obrotu nowych wzorców umów, na podstawie których zawierane będą z konsumentami umowy pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, w których kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia, wskazane w sentencji decyzji w: ― pkt A) a) przyjmie następujące brzmienie: Ustala się 15 dniowy termin płatności od dnia wystawienia faktury, która zostanie wysłana Odbiorcy w pierwszym dniu roboczym po dniu jej wystawienia. […]; ― pkt A) b) przyjmie następujące brzmienie: Wszelkie spory wynikające na tle niniejsze j umowy Strony będą starały się rozwiązać polubownie, a w razie nieosiągnięcia porozumienia mogą skierować sprawę do sądu powszechnego właściwego rzeczowo i miejscowo zgodnie z przepisami Kodeksu Postępowania Cywilnego; ― pkt A) c) przyjmie następujące brzmienie: Ewentualne spory, jakie mogą wyniknąć z niniejszej umowy, strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu powszechnego właściwego rzeczowo i miejscowo zgodnie z przepisami Kodeksu Postępowania Cywilnego; ― pkt B) przyjmie następujące brzmienie: Wstrzym anie dostarczania ciepła następować będzie jeśli: a) […], b) […], c) stwierdzono, że Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia go na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego ter minu do zapłaty zaległych i bieżących należności liczonego od dnia otrzymania tego powiadomienia. W przypadku, gdy odbiorca ciepła w gospodarstwie domowym złoży do Sprzedającego reklamację dotyczącą dostarczania ciepła nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia, dostarczania ciepła nie wstrzymuje się do czasu rozpatrzenia reklamacji. Sprzedający obowiązany jest rozpatrzyć reklamację w terminie 14 dni od dnia jej złożenia, a jeśli nie zostanie w tym terminie, uważa się, że została uw zględniona. Jeżeli Sprzedający nie uwzględnił reklamacji, a odbiorca ciepła w gospodarstwie domowym, w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia o nieuwzględnieniu reklamacji, wystąpił do stałego polubownego sądu Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 3 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk konsumenckiego, o którym mowa w art. 37 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz.U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1219, z późn.zm.), zwanego dalej „sądem polubownym”, z wnioskiem o rozpatrzenie sporu w tym zakresie, dostarczania ciepła nie wstrzymuje się do czasu wydania wyroku p rzez ten sąd. 3 ) wystąpienia do konsumentów z propozycją zawarcia aneksów do umów pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, zmieniających dotychczasowe kwestionowane zapisy, NAKŁADA SIĘ na przedsiębiorcę: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie OBOWIĄZEK WYKONANIA ZOB OWIĄZAŃ o których mowa w punkcie I.1), I.2) i I.3) sentencji decyzji w terminie: ad I.1) – w terminie 45 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, ad I.2) – z dniem uprawomocnienia się decyzji, ad I.3) – w terminie 7 dni od dnia uprawomocnieni a się decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie, obowiązek przedłożenia, w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji informacji/dokumentów potwierdzających wykonanie zobowiązania, o którym mowa w punkcie I.1), I.2) i I.3) sentencji decyzji, tj.: 1) przekazania uwierzytelnionych, nowych wzorców umownych zatytułowanych: Umow a kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2014; Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, niezawierających kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień umownych, 2) przekazania trzech przykładowych pism kierowanych do konsumentów, w których przedsiębiorca informuje o możliwości podpisania aneksu do kwestionowanych przez Prezesa Urzędu umów; 3) przekazania informacji, czy wszyscy za interesowani konsumenci zostali poinformowani o możliwości podpisania aneksu (jeżeli nie – to ilu nie zostało i z jakiego powodu); 4) przekazania po jednej kopii umowy pt.: Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2014; Umowa nr …/2014 o przyłą czenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, zawartych z konsumentami w okresie od dnia uprawomocnienia się decyzji, potwierdzających wykonanie obowiązku przedsiębi orcy, o którym mowa w punkcie I sentencji decyzji. UZASADNIENIE [1] W 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony konkurencji i Konsumentów (zwany dalej Prezesem UOKiK lub Prezesem Urzędu) przeprowadził pod sygn. RGD. 40538/11/WW postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbioro we interesy konsumentów m.in. przez przedsiębiorcę: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 4 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie (zwanego dalej ZEC, Spółką lub zamiennie przedsiębiorcą, dostawcą ciepła). Dnia 21 lutego 2013 r., Prezes Urz ędu zwrócił się do Spółki pismem o sygn. RGD.440 - 3/13/WW, o potwierdzenie, czy uzyskane wzorce umowne w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego uległy zmianie. W odpowiedzi dostawca ciepła przekazał aktualnie stosowane wzorce umowne. [2] Po przeanaliz owaniu dostarczonych przez przedsiębiorcę wzorców umów, wykorzystywanych do zawierania umów z konsumentami, a także wyjaśnień złożonych przez przedsiębiorcę, Prezes UOKiK ustalił, że zapisy zawarte we wzorcach umownych stosowanych przez ZEC w obrocie z kon sumentami, tj. te, które wymieniono w sentencji niniejszej decyzji, mogą pozostawać w sprzeczności z zakazami wynikającymi z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [3] Mając na uwadze dokonane ustalenia Prezes Urzędu wszczął przeciwko przedsiębiorcy: Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie, w dniu 13 maja 2013 r., postanowieniem nr 114 postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, p olegających na stosowaniu we wzorcach umów postanowień uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww . ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr …./2013 , postanowienia o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następować będzie, jeśli stwierdzono, że: a) […], b) […], c) Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, (§ 8 ust. 3 pkt c um owy) , co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3a ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2006 r., Nr 89,poz. 625 z późn. zm.) [4] Ustosunkowując się do postawionych zarzutów Spółka w piśmie z dnia 27 maja 2013 r. poinformowa ła m.in., że nie posługuje się w żadnym wypadku „Wzorcem umowy” w rozumieniu ustawowym. […] każdą umowę sprzedaży ciepła lub o przyłączenie do sieci negocjuje indywidualnie z odbiorcami ciepła, a jej ostateczny kształt wynika z prowadzonych negocjacji. Prz edłożone wzory umów stanowią jedynie podstawę do indywidualnych ustaleń jej treści z kontrahentem Uczestnika. ZEC oświadczył, że w 2013 r. (do końca kwietnia) doszło do zawarcia zaledwie jednej umowy kompleksowej sprzedaży i przesyłania ciepła z konsumente m, a w 2012 r. zawarto 12 takich umów. W każdym przypadku umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła była indywidualnie negocjowana nawet przez kilka tygodni. Jej ostateczne zawarcie możliwe było zatem dopiero po zaakceptowaniu przez każdą ze stron w szystkich jej postanowień. W takiej sytuacji nie dochodziło do narzucania przez Uczestnika jakichkolwiek niezmiennych i wiążących „wzorców umownych” konsumentom. ZEC poinformował ponadto, że w wieloletniej praktyce Uczestnika, nigdy nie zdarzyło się aby k tórykolwiek z konsumentów domagał się innego sposobu określania terminu płatności. Spółka zaznaczyła, że skłonna jest na zastosowanie innego rozwiązania, polegającego na ustaleniu dla konsumenta 15 – dniowego terminu płatności liczonego od dnia wystawienia faktury wraz ze zobowiązaniem wysłania faktury w pierwszym dniu roboczym po dniu jej wystawienia. W zakresie zapisów dot. sposobu rozstrzygania sporów przed sądami ZEC wskazał m.in., że prowadzi działalność gospodarczą wyłącznie w Tczewie i zasadniczo na rzecz mieszkańców Tczewa. Zatem naturalne jest, że sądem właściwym jest Sąd Rejonowy w Tczewie. Jest to sąd najbliższy dla obu stron umowy. Wskazanie zatem jako właściwego Sądu w Tczewie jest jak Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 5 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk najbardziej uzasadnione i w najmniejszym nawet stopniu nie uciążliwe dla konsumentów. Trudno w tych okolicznościach wskazać właściwość innego sądu niż Sąd w Tczewie. Pomimo zaprezentowanego wyżej stanowiska, ZEC równocześnie wyraził gotowość zmiany kwestionowanych zapisów umownych. W kwestii naruszenia obowiązku udzielenia konsumentom rzetelnej, pełnej i prawdziwej informacji dot. przyczyn wstrzymania dostarczania ciepła Spółka poinformowała m.in., że o procedurze poprzedzającej wstrzymanie tj. o treści art. 6 ust. 3a ustawy z dnia 10.04.1997r. Prawo energetyczne […], Uczestnik szczegółowo informuje odbiorców przy zawieraniu umowy. Taką też informację uzyskują konsumenci ponownie na wzorze wezwania do zapłaty jakie Uczestnik wysyła do nich w przypadku braku zapłaty.[…]. W swojej praktyce nigdy Uczestnikowi nie zdar zyło się wyłączyć dostawę ciepła do jakiegokolwiek konsumenta. Niezależnie od powyższego, Uczestnik jest gotów dokonać odpowiednich zmian w stosownych dokumentach, tak aby zawierały one wprost opis warunków wstrzymania dostaw energii określonych w art. 6 u st. 3a ustawy […]. W zakończeniu przekazanego wystąpienia Spółka zapewniła, że w swojej działalności kieruje się przede wszystkim poszanowaniem interesu klienta, oraz rzetelnym i prawdziwym informowaniem go o jego prawach i obowiązkach […]. Podkreślił a też, iż o ile w ocenie Prezesa UOKiK jego dotychczasowe zachowanie narusza normy prawne, Uczestnik gotowy jest niezwłocznie je zmienić. [5] Postanowieniem nr 236 z dnia 13 sierpnia 2013 r. Prezes Urzędu przedłużył, prowadzone przeciwko ZEC, postępowanie w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w związku z koniecznością analizy zebranego materiału dowodowego. Natomiast postanowieniem nr 309 z dnia 8 października 2013 r. Prezes UOKiK zaliczył w poczet dowodów, w postępowaniu prowadzonym pod syg n. RGD. 617/13/WW uzyskane materiały w toku postępowania wyjaśniającego o sygn. RGD. 405 - 38/11/WW oraz postępowania o sygn. RGD.440 - 3/13/WW w zakresie dotyczącym skarżonej Spółki. [6] W wystąpieniu z dnia 8 października 2013 r., działający w imieniu przeds iębiorcy pełnomocnik poinformował, że ZEC nie będzie stosował kwestionowanych przez Prezesa Urzędu zapisów umownych. Oświadczył ponadto, że zobowiązuje się do podjęcia lub zaniechania ewentualnych innych działań, zmierzających do zapobieżenia ewentualnym n aruszeniom oraz przedstawił propozycje nowych zapisów umownych w miejsce stosowanych, które kwestionował Prezes Urzędu w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. [7] Następnie postanowieniem nr 312 z dnia 15 października 2013 r. Prezes Urzędu przedłużył prowadzone postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. [8] W wystąpieniu z dnia 21 października 2013 r. ZEC poin formował, że wnosi o wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i zobowiązuje się do zmiany wcześniej zawartych umów z konsumentami oraz oświadczył, że […] nie zawarł jeszcze żadnych aneksów do umów, a ni nie wysłał do konsumentów żadnej informacji o ewentualnej konieczności dokonania zmian w umowach […]. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 6 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk P REZES U RZĘDU USTALIŁ NASTĘPUJĄCY STAN FAKTYCZNY . [9] Ustawą z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r. poz. 984) dokonano w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r., poz. 1059 oraz z 2013 r., poz. 984 i poz. 1238 – dalej Prawo energetyczne lub ustawa, lub zamiennie ustawa Prawo energetyczne) zmian m.in. w zakresie możliwości wstrzymania dostarczania paliw gazowych i energii przez przedsiębiorstwo energetyczne w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą. Zmiany te obo wiązują od 11 września 2013 r. I tak obowiązujący w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zmianami) przepis art. 6 ust. 3a o treści: Przedsiębiorstwa energetyczne, o których mowa w ust. 1, mogą wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego po wiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności, otrzymał następujące brzmienie w art. 6b ust. 1 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 6c ustawy: Przedsiębiorstwo energe tyczne wykonujące działalność gospodarczą w zakresie przesyłania lub dystrybucji paliw gazowych lub energii może wstrzymać, z zastrzeżeniem art. 6c, dostarczanie paliw gazowych lub energii, jeżeli: 1) […]; 2) odbiorca zwleka z zapłatą za świadczone usługi, c o najmniej przez okres 30 dni po upływie terminu płatności. 3) Przedsiębiorstwo energetyczne, któremu odbiorca zwleka z zapłatą za świadczone usługi lub za pobrane paliwo gazowe lub energię, powiadamia na piśmie odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym o zamiarze wstrzymania dostarczania paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła, jeżeli odbiorca ten nie ureguluje zaległych i bieżących należności w okresie 14 dni od dnia otrzymania tego powiadomienia. Art. 6c.1. W przypadku, gdy odbiorca paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym złoży do przedsiębiorstwa energetycznego, o którym mowa w art. 6b ust. 3 reklamacje dotyczącą dostarczania paliw gazowych lub energii, nie później niż w termi nie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia, o którym mowa w art. 6b ust. 3, reklamację dotyczącą dostarczania paliw gazowych lub energii, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia, o którym mowa w art. 6b ust. 3, dostarczania pali w gazowych lub energii nie wstrzymuje się do czasu rozpatrzenia reklamacji. 2. Przedsiębiorstwo energetyczne jest obowiązane rozpatrzyć reklamację, w terminie 14 dni od dnia jej złożenia. Jeżeli reklamacja nie została rozpatrzona w tym terminie, uważa się, ż e została uwzględniona. 3. Jeżeli przedsiębiorstwo energetyczne, nie uwzględniło reklamacji, a odbiorca paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym, w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia o nieuwzględnieniu reklamacji, wystąpił do stałego polubownego sądu konsumenckiego, o którym mowa w art. 37 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o Inspekcji Handlowej (Dz.U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1219, z późn. zm.), zwanego dalej „sądem polubownym”, z wnioskiem o rozpatrzenie sporu w tym zakresie, dostarczania paliw gazowych lub energii nie wstrzymuje się do czasu wydania wyroku przez ten sąd. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 7 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk [10] Zakład Energetyki Cieplnej Tczew spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Tczewie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 19 października 2001 r. pod numerem 0000053900. [11] Przedmiotem działalności spółki jest m.in.: • wytwarzanie i zaopatrywanie w parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych, • transport rurociągowy pozostałych towarów, • wykonywanie instalacji wodno - kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, • roboty związane z budową rurociągów przes yłowych i sieci rozdzielczych. [12] Przedsiębiorca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykorzystuje w obrocie z konsumentami wzorce umów pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepł owniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, zawierające postanowienia wymienione w sentencji decyzji, które zdaniem Prezesa Urzędu mogą zostać uznane za tożsame z następującymi postano wieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwanego dalej Rejestrem), o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami) oraz postanowienie, które może być zakazane z mocy art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zamieszczenie we wzorcu umownym pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr …./2013, postanowienia o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następować będzie, jeśli stwierdzono, że: a) […], b) […] c) Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu p łatności, (§ 8 ust. 3 pkt c umowy), co może zostać uznane za niezgodne z art. 6b ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2012 r., poz.1059 oraz z 2013 r., poz. 984 i poz. 1238). M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATER IAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE : [13] Możliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzależniona jest od uprzedniego zbadania przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Wykazanie tej okoliczności, upoważnia Prezesa Urzędu do realizacji celu ustawy, którym zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest określenie warunków ro zwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich kon sumentów, którzy na podstawie umów o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z usług świadczonych przez przedsiębiorcę. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców ciepła chcących skorzystać z oferowanych przez Spółkę usług. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu kons umentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 8 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Spółkę interesu publicznoprawnego, co uzasadn ia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i dobrymi o byczajami. [14] Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopa da 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustaw y o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. [15] Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za ko nsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. [16] Dla uznania zachowań rynkowych przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów koniecznym jest wyka zanie, iż spełnione zostały, kumulatywnie, trzy przesłanki określone w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj.: kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy i ujawnia się bezpośrednio w relacjach przedsiębiorca - konsument, działanie to jest bezprawne, działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. [17] Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarcz ej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2013 r., poz. 672) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykon uje działalność gospodarczą. [18] W przedmiotowej sprawie strona postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Strona stosuje też w obrocie z konsumentami wzorce umów, co przesądza o tym, iż pierwszą z przesłanek należy uznać za spełnioną. [20] Kol ejną przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1 - 2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 9 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa 1 . Porzą dek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same prz episy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywn ym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 2 . [21] W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przy kładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 3 5 Kodeksu postępo wania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem w szcze gólności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Stąd przyjąć należy, że przejawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są te działania przedsiębiorcy, które naruszają przepisy innych aktów prawnych. Jak na to wskazuje orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania narus zające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie […] stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształcen iem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów 4 . [22] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja administracyjna, przedsiębiorcy postawione zostały zarzuty stosowania praktyk naruszających zbi orowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i w art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, A) poprzez umieszczenie w wykorzystywanych w obrocie konsumenckim wzorcach umownych: Umowa kompleksowa sprzedaży i przesy łania ciepła nr ……/2013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej postanowień o treści: a) Ustala się 14 dniowy termin płatności od dnia w ystawienia faktury […].(Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, § 7 ust. 3 umowy). b) Wszelkie spory wynikające na tle niniejszej umowy Strony będą starały się rozwiązać polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia mogą skierować s prawę do Sądu Powszechnego, właściwego dla siedziby Sprzedającego. (Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, § 10 ust. 5 umowy), 2 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 3 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1 - 2/35. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 10 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk c) Ewentualne spory, jakie mogą wyniknąć z niniejszej umowy, strony poddają pod rozstrzygniecie sądu właściwe go miejscowo dla Dostawcy . (Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu, § 13 umowy) i (Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, § 13 umowy). B) poprzez zamieszczenie we wzorcu umow nym pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr …./2013, postanowienia o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następować będzie, jeśli stwierdzono, że: a) […], b) […], c) […] Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, (§ 8 ust. 3 pkt c umowy). [23] Bezprawność działania przedsiębiorcy może też być wywiedziona z tożsamości postanowień będących przedmiot em postępowania, które kończy niniejsza decyzja, oraz postanowień wpisanych do rejestru, o którym mowa o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego i postanowień będących przedmiotem postępowania, stosowany ch w obrocie z konsumentami przez ZEC. Zakaz stosowania postanowień niedozwolonych nie ogranicza się bowiem jedynie do przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień za niedozwolone, lecz rozciąga się również na wszystkich i nnych przedsiębiorców posługujących się postanowieniami identycznymi, tożsamymi, bowiem art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego prawomocność przedmiotowego wyroku rozszerza – od chwili wpisania wzorca umowy do ww. Rejestru – na osoby trzecie. Wpis określ onego postanowienia do Rejestru oznacza, że od tego momentu stosowanie określonej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygnatura akt III SZP 3/06, stwierdził, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do r ejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów […]”. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wskazał m.in., iż „[…] praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsu mentów art. 23a u.o.k.ik. [art. 24 obecnie obowiązującej u.o.k.ik] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwol i stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru […]. Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a u.o.k.ik [obecnie art. 24] znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także w orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności […]”.Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wy nika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, za niedozwolone mogą zostać uznane również postanowienia wzorców umów mieszczące się w hipotezie postanowienia wpisanego do rej estru. Stosowanie postanowienia o treści zbliżonej tak samo może bowiem godzić w interesy konsumentów, jak stosowanie postanowienia identycznego z tym, które zostało wpisane do Rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienia wzorców umownych stosowanych w obrocie z konsumentami przez ZEC, są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień niedozwolonych, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, na podstawie prawomocnych wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKi K). Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 11 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk Ad)[23] Postanowienie o treści: Ustala się 14 dniowy termin płatności od dnia wystawienia faktury […]. (Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, (§ 7 ust. 3 umowy) - uznać należy za tożsame z postanowieniem niedozwolonym o treści: Należność za gaz ziemny oraz świadczone Kupującemu usługi będą regulowane na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę (…) 14 dniowym od daty wystawienia faktury w przypadku wysyłki pocztą z wyłączeniem § 5 ust. 3 umowy. Należność za gaz ziemny, o kt órej mowa w § 5 ust. 3 umowy Kupujący będzie regulował na podstawie faktur wystawionych przez Sprzedawcę w terminie podanym w fakturze – wpisanym do Rejestru pod pozycją 496 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14 marca 2005 r. , sygn. akt XVII AmC 6/04). W uzasadnieniu do powyższego orzeczenia Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej SOKiK) wskazał, iż omawiany zapis jest niedozwolonym postanowieniem umownym, o jakim mowa w art. 385 3 pkt 8 i 9 k.c. Uregulowanie, zgodnie z kt órym termin płatności należności za świadczenie drugiej strony określany jest każdorazowo na fakturze, przede wszystkim pozbawia konsumenta niezbędnej wiedzy na etapie zawierania z przedsiębiorcą umowy. SOKiK podkreślił, iż takie rozwiązanie może powodować dla konsumenta szereg innych negatywnych konsekwencji, np. konieczność zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie należności w wyniku otrzymania faktury pocztą po terminie płatności w niej określonej, bądź też wyznaczenie zbyt krótkiego terminu płatności, z uwagi na opóźnienie doręczenia faktury. Konkludując, Sąd wskazał, iż umowa powinna wyraźnie określać sposób oraz termin spełnienia świadczenia przez każdą ze stron, zwłaszcza gdy jedną z nich jest konsument, a nie profesjonalista. Ponadto Sąd zakwestionow ał powyższe postanowienie z uwagi na fakt, iż określenie terminu początkowego do zapłaty jako daty wystawienia faktury może wiązać się ze skróceniem faktycznego czasu na wykonanie przez konsumenta zobowiązania oraz może spowodować nieterminowe wywiązanie s ię ze zobowiązania, ze względu na brak uwzględnienia czasu upływającego pomiędzy wysłaniem faktury a jej dostarczeniem konsumentowi. Stosowane przez Spółkę postanowienie wskazuje, iż bieg terminu na zapłacenie faktury rozpoczyna się w dniu jej wystawienia, co również skutkuje dla konsumenta ryzykiem nieterminowego regulowania należności, w przypadku wystąpienia opóźnień w jej doręczeniu adresatowi. Omawianym postanowieniem Spółka wprowadziła zatem do obrotu konsumenckiego rozwiązanie tożsame z zakwestionowa nym przez SOKiK w wyżej wskazanym wyroku. Nie tylko pozbawia ono konsumenta wiedzy na temat prawdopodobnego terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, ale naraża go niezasadnie na odpowiedzialność z tytułu opóźnienia w zapłacie należności wynikających z z awartej umowy. Tak więc konsument może się znaleźć w sytuacji dla siebie niekorzystnej z powodu okoliczności nie leżących po jego stronie (termin płatności określony na doręczonej fakturze będzie bardzo krótki lub już upłynie) a jednocześnie Spółka nawet w takich okolicznościach uprawniona będzie do żądania chociażby odsetek za opóźnienie. Jest to rozwiązanie szczególnie niekorzystne dla konsumentów, w sposób rażący naruszający ich interes ekonomiczny. Zdaniem Prezesa Urzędu stanowi wyraz wykorzystania prze wagi kontraktowej przez przedsiębiorcę w stosunkach konsumenckich. Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż cel, jakiemu służyła klauzula wpisana do Rejestru pod pozycją nr 496 oraz skutek jej stosowania jest identyczny jak skutek stosowania przez Spółkę zakwestionowanego w niniejszym postępowaniu postanowienia zamieszczonego we wzorcu umowy pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013 o treści: a) Ustala się 14 dniowy termin płatności od dnia wystawienia faktury […]. (§ 7 ust. 3 umowy). Tym samym, pomimo odmienności wynikających z użytych zwrotów i wyrazów, stwierdzić należy tożsamość porównywanych zapisów. W związku z tym uprawdopodobniono, iż wymienione w punkcie I A) sentencji niniejszej decyzji postanowienia mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 12 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk Postanowienie o treści: Wszelkie spory wynikające na tle niniejszej umowy Strony będą starały się rozwiązać polubownie, a w razie nie osiągnięcia porozumienia mogą skierować sprawę do Sądu Powszechnego, właściwego dla siedzi by Sprzedającego (Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013, § 10 ust. 5 umowy), oraz postanowienie o treści: Ewentualne spory, jakie mogą wyniknąć z niniejszej umowy, strony poddają pod rozstrzygniecie sądu właściwego miejscowo dla Dosta wcy. (Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu, § 13 umowy) i Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, § 13 umowy), uznać należy za tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru na po dstawie wyroku SOKiK z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 118/05 pod numerem 1438 o treści: Właściwym do rozpoznawania sporów z niniejszej umowy jest Sąd miejscowo właściwy ze względu na siedzibę Inwestora. SOKiK uznał, że przedmiotowy zapis speł nia przesłanki art. 385 pkt 23 k.c. gdyż (…) we wzorcu przewidziano zapis o poddaniu sporu do rozpoznania przez sąd, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Zapis ten wyłącza możliwość skorzystania z właściwości przemiennej oraz orzeczenia SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod numerem 922 o treści: Sądem właściwym do rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK stwierdził, iż przywołane postanowienie (…) stanowi t zw. klauzulę prorogacyjną i ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie siedziby Frontonu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy o wybudowanie budynku i przedwstępnej sprzedaży lokali mieszkalnych i jest sprzeczny z dobrymi obyczajami. (…) wyłączenie zasady właściwości ogólnej i przemiennej sądu może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Nie jest zasadne twierdzenie Frontonu, iż z racji tego, że kupujący konsumenci są mieszkańcami Krak owa, to w każdej sprawie właściwy będzie sąd w Krakowie. (….) w przedłożonych umowach nie znajduje się zapis, który stanowiłby, że stroną umowy mogą być wyłącznie mieszkańcy Krakowa, Sąd nie znalazł również żadnych innych przesłanek potwierdzających wyłącz enie z kręgu potencjalnych klientów Frontonu osób spoza Krakowa. Zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówiąc o właściwości miejscowej, można wyróżnić właściwość: ogólną, przemienną i w yłączną. Zasadę w zakresie właściwości miejscowej określa art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiący, że Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania . Właściwość wyłączna dotyczy powództw związanych m.in. z prawem rzeczowym na nieruchomości, dziedziczeniem, stosunkami pomiędzy rodzicami i dziećmi. Przepisy dotyczące właściwości przemiennej przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unieważnienia, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sądem właściwym dla miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości, miejsce to powinno być stwierdzone dokumentem. Przepisy art. 31 i nast. K.p.c. umożliwiają powodowi dokonanie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem oznaczonym w tych przepisach, w zależności od tego, który sąd jest dla niego dogodniejszy. 4 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron sto sunku prawnego/umowy, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Artykuł 46 k.p.c. przewiduje możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, polegającej na tym, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pier wszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, będzie wówczas sądem wyłącznie właściwym. 4 Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcją K. Piaseckiego, Wydawnictwo Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 13 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk W ś wietle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od generalnego modelu właściwości ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skuteczność takiej umowy zależy zatem od zgodnego wyrażenia woli stron. Tak więc w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczności rozwiązywania sporu na drodze sądowej w grę wchodzą tylko dwie właściwości, tj. ogólna i przemienna. Według właściwości ogólnej, jeżeli powodem jest konsument, to powództwo powinno zostać wniesione do sąd u właściwego dla siedziby przedsiębiorcy (art. 30 k.p.c.). Jeżeli natomiast powodem jest przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 K.p.c.). W wypadku właściwości przemiennej dotyczącej rosz czeń wynikających z zawartej umowy, właściwym będzie sąd miejsca wykonania tej umowy (art. 34 K.p.c.). Tak więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorstwa, ponieważ kontrahenci ZEC/konsumenci mogą np. mieszkać poza miejscem siedziby przedsiębiorcy. Kwestionowane postanowienia umowne stosowane przez ZEC uznać można za tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, gdyż wykazują one podobieństwo treści i skutków stosowania. Nie zmieniają tego odmienności w zakresie u żytych sformułowań i wyrazów. Wobec czego postawiony przedsiębiorcy zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. i ust. 2 pkt 1 tej u stawy należy uznać za uprawdopodobniony. Uprawdopodobniono zatem, że przedsiębiorca stosuje postanowienie wzorca umownego uznanego za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, a zatem, że jego działania mają charakter bezpraw ny. [24] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja administracyjna, skarżonemu przedsiębiorcy postawiono również zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. naruszenie obowiązku udzielania konsumentom r zetelnej, prawdziwej i pełnej informacji ; […]. Ad [24] ZEC we wzorcu umownym pn. Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2013 stosuje zapisy o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następować będzie, jeśli stwierdzono, że: Odbiorca zwlek a z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności , (§ 8 ust. 3 pkt c umowy), co nie odpowiadało zapisom art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne. W dacie wszczęcia postępowania w sprawach praktyk naruszaj ących zbiorowe interesy konsumentów obowiązywał przepis, który stanowił, że Przedsiębiorstwa energetyczne, o których mowa w ust. 1, mogą wstrzymać dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w przypadku, gdy odbiorca zwleka z zapłatą za po brane paliwo gazowe, energię elektryczną lub ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, pomimo uprzedniego powiadomienia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia umowy i C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności. Zastosow anie w umowie zapisu o treści: Wstrzymanie dostarczania ciepła następować będzie, jeśli stwierdzono, że: Odbiorca zwleka z zapłatą za pobrane ciepło albo świadczone usługi co najmniej miesiąc po upływie terminu płatności, tj. zgodnego z przepisem art. 6 us t. 3a ustawy tylko w części - upoważniać mogło dostawcę energii do jej wstrzymania bez uprzedniego dostarczenia odbiorcy wezwania do zapłaty i wyznaczenia dodatkowego, dwutygodniowego terminu do zapłaty zaległych i bieżących należności, czyli de facto, dos tawca mógłby dokonać wstrzymania dostarczania energii, znacznie wcześniej, niż wynikało to z przepisu ustawy. Zastosowanie przez przedsiębiorcę we wzorcu umownym zapisu w brzmieniu, jaki obowiązywał w ustawie Prawo energetyczne przed zmianą ustawy nie Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 14 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk stan owiłoby przesłanki do jego zakwestionowania przez Prezesa UOKiK w niniejszym postępowaniu. Stąd treść zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia uzasadniała postawienie przedsiębiorcy zarzutu naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej , prawdziwej i pełnej informacji, pozostając równocześnie w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z tym uprawdopodobniono, iż wymienione w punkcie I B) sentencji niniejszej decyzji postanowi enia naruszają wymóg udzielenia konsumentom, rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, tym samym są bezprawne. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zmiana stanu prawnego dot. art. 6 ust. 3a ustawy Prawo energetyczne nie wywarła żadnego wpływu na skierowany przez Prezesa UOKiK, pod adresem dostawcy ciepła zarzut, o którym mowa powyżej, stąd niniejsza decyzja została w ydana w oparciu o obowiązujące przepisy Prawa energetycznego w tym zakresie i w związku z tym nie było też konieczności zmiany postanowienia o wszczęciu postępowania. [25] Ostatnią przesłanką, jaką należy rozpatrzyć w niniejszej sprawie jest wykazanie, i ż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje ww. pojęcia. Należy jednak przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za god ne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skie rowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa 5 . W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsu mentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofia rą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, aby dz iałanie przedsiębiorcy 5 C. Banasiński, E. Piontek „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, LexisNexis Warszawa 2009, str. 454. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 15 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnyc h konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek dział ań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. [26] W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie ZEC dotyczy zbiorowego interesu konsum entów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, z którymi zawarto umowy pn.: Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2 013; Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2013 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej, na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Mając powyższe na uwadze postawiony przedsiębiorcy postawiony ZEC zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznano za uprawdopodobniony. [27] Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i kons umentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca zobowiąże się do podjęcia określonych działań zmierz ających do zapobieżenia tym naruszeniom Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. [28] W toku prowadzonego postępowania, ZEC ustosunkowując się do przedstawionych mu zarzutów w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w s prawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (pierwsze pismo z dnia 27 maja 2013 r.), wyraził ogólną gotowość do zmiany dotychczasowych zachowań, celem zapewnienia ich zgodności z przepisami ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów. W kolejnych wystąpieniach przedsiębiorca zobowiązał się do zmiany umów zawartych z konsumentami w oparciu o kwestionowane wzorce, przedstawiając treść postanowień, które znajdą się w nowych wzorcach. Jednocześnie zobowiązał się do wprowadzenia do obro tu handlowego nowych wzorców umów, w których kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia, nie będą już stosowane. Zapisy umowne w obrębie zarzutu dot. naruszenia przepisów Prawa energetycznego zostały zmienione w oparciu o dokonane zmiany ustawą z dni a 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw. [29] Zdaniem Prezesa Urzędu działania objęte złożonym przez dostawcę ciepła zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia zarzucanemu mu naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochro nie konkurencji i konsumentów. Zmiana stosowanych wzorców umownych w zaproponowany przez Spółkę sposób doprowadzi bowiem do wyeliminowania zakwestionowanych działań. W tej sytuacji Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie I A) i I B) sentencji niniejszej decyzji. [30] Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1 tego przepisu, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobo wiązań. Przedsiębiorca Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 Delegatura w Gdańsku gdansk@uokik.gov.pl 16 www.uokik.gov.pl ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 82 4 Gdańsk zobowiązany został do złożenia, w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się decyzji, sprawozdania o stopniu realizacji, przyjętego w toku postępowania, zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucan emu przedsiębiorcy naruszeniu, poprzez: 1) przekazanie uwierzytelnionych, nowych wzorców umownych zatytułowanych: Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2014 ; Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej , niezawierających kwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień umownych, 2) przekazanie trzech przykładowych pism kierowanych do konsumentów, w których przedsiębiorca informuje o możliwości podpisania aneksu do kwestionowanych przez Prezesa Urzędu umów; 3) przekazanie informacji, czy wszyscy zainteresowani konsumenci zostali poinformowani o możliwości podpisania aneksu (jeżeli nie – to ilu nie zostało i z jakiego powodu); 4) przekaza nie po jednej kopii umowy pt.: Umowa kompleksowa sprzedaży i przesyłania ciepła nr ……/2014 ; Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej (z zapisem dot. ustanowienia służebności przesyłu); Umowa nr …/2014 o przyłączenie do sieci ciepłowniczej , zaw artych z konsumentami w okresie od dnia uprawomocnienia się decyzji, potwierdzających wykonanie obowiązku przedsiębiorcy, o którym mowa w punkcie I sentencji decyzji. W związku z tym orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w termini e dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Otrzymuje: