RGD-33/2014

RGD. 411 - 2/14/IW Gdańsk, 31 grudnia 2014 r. DECYZJA N R RGD. 33/2014 I. Na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania antymonopolowego stosowania przez przedsiębiorcę: Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Darłowie praktyk ograniczających konkurencję polegających na naduŜy- waniu pozycji dominującej na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ścieków, obejmującym teren miasta i gminy Darłowo, poprzez narzucanie uciąŜliwych i przynoszących nieuza- sadnione korzyści warunków umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zamieszczanie w treści tych umów zapisów zgodnie z którymi: 1. Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ścieków wywołane: 1) brakiem wody na ujęciu, 2) zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdro- wia i Ŝycia, 3) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. 2. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wyka- zania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się odpowiednio do ilości, która mogłaby popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. co moŜe stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. oraz po zobowiązaniu się przez Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. z siedzibą w Darłowie do podjęcia następujących działań zmierzających do: A. zaniechania stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konkurencję po- przez zmianę wzorców umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków polegającą na: Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl a) usunięciu z ich treści postanowienia, przywołanego w punkcie I.1 senten- cji decyzji, b) zmianie treści postanowienia przywołanego w punkcie I.2 sentencji decy- zji poprzez nadanie mu następującego brzmienia: W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się według zasad określonych w § 11 ust. 1 (umowy zawierane z odbiorcami indywi- dualnymi) lub W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Od- biorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się według zasad określonych w § 12 ust. 1 (umowy zawierane z mieszkańcami budynków wielolokalowych), B. usunięcia skutków stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konkuren- cję poprzez: a) wprowadzenie do obrotu nowych wzorców umów, z których kwestionowa- ne w punkcie I.1 sentencji decyzji postanowienie zostanie usunięte, zaś postanowienie kwestionowane w punkcie I.2 sentencji decyzji zostanie zmienione, b) wystąpienie do odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbio- rowego odprowadzania ścieków z propozycją zmiany ww. postanowień w wykonywanych umowach nakłada się na Spółkę obowiązek wykonania zobowiązań, o których mowa w: − punkcie I ppkt A i ppkt B lit. a) sentencji decyzji w terminie dwóch tygo- dni od daty jej uprawomocnienia się , − punkcie I ppkt B lit. b) sentencji decyzji w terminie do 31 marca 2015 r. II. Na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , nakłada się na przedsiębiorcę: Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunal- nej Sp. z o.o. z siedzibą w Darłowie, obowiązek złoŜenia do 30 kwietnia 2015 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, o którym mowa w punkcie I ppkt A i B sentencji niniejszej decyzji, przy czym sprawozdanie powinno zawierać: ― wzorce umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, o których mowa w punkcie I ppkt B lit. a) sentencji decyzji, ― kopie 3 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o zmienione wzorce; ― informację o liczbie dotychczasowych odbiorców usług, którym doręczono propozycje zmiany umów wykonywanych, ― informację o liczbie odbiorców usług, którzy podpisali zmienione umowy, informację o liczbie odbiorców usług, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postanowie- nia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl UZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej Prezesem UO- Ki K, przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. akt sprawy: RGD. 405/30/14/CF) mające na celu wstępne ustalenie, czy działanie Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w Darłowie, zwanego dalej: MPGK, Spółką lub Przedsiębiorstwem , w zakresie stosowania wzorca umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, nie stanowi naruszenia chro- nionych prawem interesów konsumentów w sposób uzasadniający podjęcie działań określonych w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów. [2] Analiza zebranych materiałów dała podstawę do podejrzenia, iŜ w sprawie mo- gło dojść do naruszenia przez Przedsiębiorstwo przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając to na uwadze postanowieniem nr 177 z dnia 5 czerwca 2014 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez MPGK praktyk ograniczających konkurencję (karta akt sprawy: 1 - 2) i posta- wiono mu zarzut naduŜywania pozycji dominującej na lokalnym rynku zbioro- wego zaopatrzenia w wodę i lokalnym rynku zbiorowego odprowadzania ście- ków, obejmującym teren gminy miasta Darłowo, poprzez narzucanie uciąŜli- wych i przynoszących nieuzasadnione korzyści warunków umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zamieszczanie w treści tych umów zapisów zgodnie z którymi: I. Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ścieków wywołane: 1) brakiem wody na ujęciu, 2) zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdro- wia i Ŝycia, 3) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. II. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wyka- zania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się odpowiednio do ilości, która mogłaby popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. co mogło stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [3] O wszczęciu postępowania antymonopolowego i postawionych zarzutach MPGK zostało poinformowane zawiadomieniem z tego samego dnia (k. 3-4). [4] W piśmie z dnia 18 czerwca 2014 r. (k. 5-6), uzupełnionym pismem z dnia 21 lipca 2014 r., znak: 467/2014, (k. 24), Spółka ustosunkowała się do posta- wionych zarzutów i złoŜyła wniosek o wydanie w trybie art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów decyzji zobowiązującej ją do podjęcia działań zmierzających do zapobieŜenia zarzucanym naruszeniom oraz do usu- nięcia zaistniałych skutków działań. Zobowiązała się ona do: 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― wprowadzenia do obrotu wzorców umów, z których usunięte zgodnie posta- nowienie przywołane w punkcie I.1 sentencji decyzji, natomiast postanowie- nie przywołane w punkcie I.2 sentencji decyzji otrzyma nowe brzmienie: W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nali- cza się według zasad określonych w § 11 ust. 1 lub W przypadku zaboru wo- domierza zawinionego przez Odbiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodo- mierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się według zasad określonych w § 12 ust. 1 (brzmienie § 11 ust. 1 i § 12 ust. 1 nowoopracowa- nych wzorców przywołuje treść § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budow- nictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), ― usunięcia skutków stosowania zarzucanych praktyk ograniczających konku- rencję poprzez: a) wprowadzenie do obrotu z konsumentami nowych wzorców umów, z któ- rych kwestionowane w punkcie I.1 sentencji niniejszej postanowienie zo- stanie usunięte, zaś postanowienie kwestionowane w punkcie I.2 senten- cji decyzji otrzyma nowe brzmienie, b) wystąpienie do odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbio- rowego odprowadzania ścieków z propozycją zmiany ww. postanowień w wykonywanych umowach w sposób zaproponowany w piśmie przedsię- biorcy z dnia 18 czerwca 2014 r. [5] W dniu 12 grudnia 2014 r. Spółka została zawiadomiona o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i moŜliwości zapoznania się z materiałem zgromadzo- nym w aktach sprawy. Strona nie skorzystała z moŜliwości zapoznania się z ak- tami. P REZES U RZĘDU USTALIŁ I ZWAśYŁ , CO NASTĘPUJE : [6] Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. w dniu 6 lipca 2001 r. została zarejestrowana w KRS pod numerem 0000024924 (k. 11-14). Prowadzi ona działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług zbioro- wego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie miasta i gminy Darłowo. [7 Wykonując usługi, Spółka podpisuje z odbiorcami tych usług umowy zatytułowa- ne: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (k. 15 – 22). Umo- wy te zawierają postanowienie zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w po- stanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie stosowania praktyk ograni- czających konkurencję. [8] Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeŜeli w toku postępowania antymonopolowego zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub bę- dących podstawą do wszczęcia postępowania z urzędu – Ŝe został naruszony za- kaz, o którym mowa w art. 9 tejŜe ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest za- rzucane naruszenie tego zakazu, zobowiąŜe się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieŜenia tym naruszeniom, Prezes 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Urzędu moŜe, w drodze decyzji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 12 ust. 2 ww. ustawy, w decyzji, o której mowa powyŜej organ antymonopolowy moŜe określić termin wykonania zobowiązań. W takiej sytuacji rozwaŜenia wymaga jednak, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań podjętych przez MPGK, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania przedsię- biorcy i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o wyŜej wymieniony przepis art. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [9] Zarzut Wszczynając postępowanie antymonopolowe Prezes Urzędu postawił MPGK za- rzut stosowania praktyk ograniczających konkurencję, polegających na nadu- Ŝywaniu pozycji dominującej na lokalnym rynku usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, obejmującym teren miasta i gminy Darłowo, poprzez narzucanie uciąŜliwych i przynoszących nieuzasadnione korzyści warunków umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków poprzez zamieszczanie w treści tych umów zapisów zgodnie z którymi: 1. Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ograniczenie lub wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ścieków wywołane: 1) brakiem wody na ujęciu, 2) zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdro- wia i Ŝycia, 3) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. 2. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wyka- zania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobranej wody nalicza się odpowiednio do ilości, która mogłaby popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego z dniem od ostatniego odczytu wodomierza. co mogło stanowić naruszenie, o którym mowa w art. 9 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [10] Naruszenie interesu publicznoprawnego W świetle art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a takŜe podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów naleŜy do sfery prawa publicznego, a instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań przedsiębiorców naruszony jest interes publicznoprawny. Pojęcie interesu publicznego w postępowaniu antymonopolowym nie jest poję- ciem jednolitym i stałym. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Antymonopolowego (obecnie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów) naruszenie interesu pu- blicznego ma miejsce przede wszystkim wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa konkurencji dotknięty jest szerszy krąg uczest- ników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku niekorzystne zja- 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wiska 1 . Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do konku- rencji chroni interes publiczny polegający na zapewnieniu właściwych warun- ków funkcjonowania rynku gospodarczego 2 . Czynnikiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania rynku jest moŜli- wość powstania i rozwoju konkurencji. Dobrem chronionym na podstawie prze- pisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest więc konkurencja ro- zumiana jako zjawisko o charakterze instytucjonalnym. Za zagroŜenie lub naru- szenie mechanizmu konkurencji w takim ujęciu naleŜy uznać działania, które dotykają sfery szerszego kręgu uczestników rynku, a więc dotyczą konkurencji rozumianej nie jako sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy, lecz zaburzeń na rynku, rozumianych jako negatywne zjawiska charakteryzujące jego funkcjo- nowanie. Tylko w warunkach konkurencji przedsiębiorcy i konsumenci mają gwarancję realizacji konstytucyjnej wolności gospodarczej i ochrony swoich praw. Jej istotą jest współzawodnictwo niezaleŜnych podmiotów w celu uzyskania prze- wagi pozwalającej na osiągnięcie maksymalnych korzyści ekonomicznych ze sprzedaŜy towarów i usług oraz maksymalne zaspokojenie potrzeb konsumen- tów na moŜliwie najkorzystniejszych warunkach. Działanie w warunkach konku- rencji wymaga samodzielności w podejmowaniu decyzji. Dlatego wszelkie for- my działań przedsiębiorcy, które są w stanie ograniczyć wolność uczestników rynku i sztucznie zmienić stosunki rynkowe prowadzą do zakazanego zniekształ- cenia konkurencji, a przez to godzą w interes publiczny. Stanowisko to pod- trzymał Sąd NajwyŜszy w orzeczeniu z dnia 5 czerwca 2008 r., III SK 40/07 , w którym uznał, Ŝe kaŜde działanie wymierzone w mechanizm konkurencji godzi w interes publiczny w rozumieniu art. 1 ustawy antymonopolowej. W uzasad- nieniu orzeczenia podniesiono m.in.: Sąd NajwyŜszy podziela w pełni dotych- czasową linię orzecznictwa, zgodnie z którą naruszenie interesu publiczno- prawnego ma miejsce nie tylko wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami obu ustaw dotknięty został "szerszy krąg uczestników rynku", ale takŜe, gdy działania te wywołały na rynku inne niekorzystne zjawiska (zob. wy- roki Sądu NajwyŜszego: z dnia 29 maja 2001 r., I CKN 1217/98, OSNC 2002 nr 1, poz. 13; z dnia 28 stycznia 2002 r., I CKN 112/99, OSNC 2002 nr 11, poz. 144 czy z dnia 24 lipca 2003 r., I CKN 496/01, niepublikowany). Jak podkreślił Sąd NajwyŜszy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lipca 2003 r., I CKN 496/01 (niepu- blikowany), istnienie interesu publicznoprawnego naleŜy oceniać przez pry- zmat szerszego spojrzenia, uwzględniającego całość negatywnych skutków działań na określonym rynku. UŜytego w tych orzeczeniach sformułowania: „dotknięcie skutkami działań" sprzecznych z ustawą antymonopolową, nie moŜna jednak rozumieć w sposób wąski i mechaniczny jako tylko bezpośrednie- go pokrzywdzenia kontrahenta lub konkurentów przedsiębiorcy dopuszczające- go się praktyki ograniczającej konkurencję lub innych uczestników rynku (w rozpoznawanej sprawie zainteresowanego przedsiębiorcy Bogusław W. i Zbi- gniew W.). Trzeba tu oceniać całość negatywnych skutków działań monopolisty na określonym rynku (rynek relewantny), kierując się ogólnymi celami prawa ochrony konkurencji (wyrok Sądu NajwyŜszego z dnia 24 lipca 2003 r., I CKN 496/01 niepublikowany). 1 Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24.01.1991 r., sygn. XV Amr 8/90. 2 Wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 23.10.2002 r., sygn. XVII Ama 133/01. 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Wymienione w art. 1 ust. 1 cele ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały określone jako równorzędne, co sprawia, Ŝe praktyki ograniczające konkurencję obejmują nie tylko te, które w nią godzą, ale równieŜ te, które – podejmowane przez przedsiębiorców posiadających pozycję dominującą - naru- szają interesy uczestników rynku. Praktyki ograniczające konkurencję moŜna wobec tego podzielić na praktyki antykonkurencyjne, wywierające bezpośredni wpływ na stan lub rozwój konkurencji oraz praktyki eksploatacyjne, których istotą jest uzyskanie korzyści kosztem innych uczestników rynku, w tym rów- nieŜ nieprowadzących działalności gospodarczej. W przypadku praktyk eksploa- tacyjnych bezpośrednim celem lub skutkiem działań przedsiębiorcy posiadają- cego pozycję dominującą jest wykorzystanie posiadanej nad kontrahentami przewagi rynkowej. Kwestionowane działania MPGK mają charakter praktyki eksploatacyjnej, po- niewaŜ mogą one prowadzić do bezprawnego wykorzystania posiadanej przez przedsiębiorcę pozycji dominującej poprzez narzucanie jej rzeczywistym, jak i potencjalnym kontrahentom (zarówno przedsiębiorcom, jak i osobom fizycz- nym) - w umowach określających zasady świadczenia usług zbiorowego zaopa- trzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków - niekorzystnych warun- ków umów przynoszących przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści. Mając na uwadze te okoliczności uznać naleŜy, Ŝe sprawa ma charakter pu- blicznoprawny i moŜe być rozpatrywana przez Prezesa Urzędu w świetle przepi- sów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [11] Strona postępowania Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stroną postępowania jest kaŜdy, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie w spra- wie praktyk ograniczających konkurencję. Przy czym stroną postępowania do- tyczącego zarzutu naruszenia art. 9 ust. 1 ww. ustawy, mogą być wyłącznie przedsiębiorcy posiadający na rynku właściwym pozycję dominującą. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, Ŝe przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imie- niu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie, MPGK będąc stroną postępowania bez wątpienia po- siada status przedsiębiorcy, gdyŜ jest spółką prawa handlowego, prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców (Kra- jowego Rejestru Sądowego), a więc jest podmiotem prawa wyodrębnionym or- ganizacyjnie i majątkowo, prowadzącym we własnym imieniu działalność go- spodarczą. Zachowania Przedsiębiorstwa podlegają zatem kontroli dokonywa- nej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [12] Rynek właściwy w sprawie Aby ocenić, czy doszło do stosowania praktyki ograniczającej konkurencję i naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zdefiniować naleŜy rynek właściwy w sprawie oraz ustalić pozycję rynkową przedsiębiorcy, które- mu postawiono zarzut jej stosowania. Artykuł 4 pkt 9 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów rynek właściwy definiuje jako rynek towarów, które ze 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl względu na swe przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, uznawane są przez ich nabywców za substytuty oraz oferowane są na obszarze, na którym ze względu na rodzaj oraz właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, pre- ferencje konsumentów, znaczące róŜnice cen i koszty transportu, panują zbli- Ŝone warunki konkurencji. A zatem rynek ten wyznaczają dwa elementy: 1) towar (rynek produktowy) i 2) terytorium (rynek geograficzny). Zgodnie z art. 4 pkt 7 ilekroć w ww. ustawie jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy, jak równieŜ energię, papiery wartościowe i inne prawa ma- jątkowe, usługi, a takŜe roboty budowlane. Usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nie posiadają substytutów. Odbiorcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nie mają moŜliwości skorzystania z innego, alternatywnego źródła zaopatrzenia w tego rodzaju usługę. Tak więc w aspekcie produktowym MPGK prowadzi działalność na rynku zbiorowego zao- patrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Z uwagi na technologię dostarczania wody i odprowadzania ścieków (za pomocą sieci wodociągowej i kanalizacyjnej) w aspekcie geograficznym rynek zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wyznaczany jest przez zasięg sieci wodociągowej i kanalizacyjnej eksploatowanej przez Przedsiębiorstwo. Geogra- ficzne granice rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowa- dzania ścieków wyznaczane są przez znajdujące się na obszarze miasta i gminy Darłowo sieci: wodociągową i kanalizacyjną, eksploatowane przez MPGK. Reasumując, w przedmiotowej sprawie rynkiem, na którym prowadzi działal- ność MPGK jest rynek usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego od- prowadzania ścieków, wykonywanych z wykorzystaniem sieci wodociągowej i kanalizacyjnej eksploatowanych na terenie miasta i gminy Darłowo. [13] Pozycja rynkowa MPGK Zgodnie z art. 4 pkt 10 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez po- zycję dominującą – rozumie się pozycję przedsiębiorcy, która umoŜliwia mu za- pobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moŜliwości działania w znacznym zakresie niezaleŜnie od konkurentów, kontra- hentów oraz konsumentów; domniemywa się, Ŝe przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeŜeli jego udział w rynku właściwym przekracza 40 %. Zatem, aby udowodnić hipotezę, Ŝe przedsiębiorca, któremu postawiono zarzut wykorzystywania w sposób sprzeczny z regułami konkurencji posiadanej władzy i siły rynkowej, w pierwszej kolejności określoną działalność poddaje się anali- zie z punktu widzenia produktowego i geograficznego, a następnie określa się na tak oznaczonym rynku pozycję danego przedsiębiorcy. Na terenie miasta i gminy Darłowo na odcinkach sieci wodociągowej i kanaliza- cyjnej będącej w eksploatacji MPGK brak jest alternatywnego systemu sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, za pośrednictwem którego moŜna byłoby świadczyć usługi zbiorowych dostaw wody i zbiorowego odbioru ścieków. Aby nowe źródło zaopatrzenia mogło być uznane za alternatywne w stosunku do po- siadanych musi ono spełniać wymóg natychmiastowej dostępności bez ponosze- nia nakładów inwestycyjnych 3 . Tak więc MPGK posiada pozycję dominującą na lokalnym rynku zbiorowego za- opatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków obejmującego swoim 3 Zobacz: wyrok SOKiK z dnia 31 maja 2000r., XVII Ama 44/00. 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zasięgiem obszar miasta i gminy Darłowo. [14] Uprawdopodobnienie naruszenia przepisów Na mocy art. 9 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest naduŜywanie pozycji dominującej na rynku właściwym przez jednego lub kilku przedsiębiorców. NaleŜy podkreślić, Ŝe samo posiadanie pozycji dominu- jącej nie jest zakazane, ale zabronione jest jej naduŜywanie 4 . Przedsiębiorca zajmujący na rynku pozycję dominującą podlega ograniczeniom wynikającym z ww. ustawy, gdy bezprawnie jej naduŜywa. W art. 9 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zamieszczono otwarty katalog zachowań przedsię- biorców, które mogą zostać uznane za naduŜywanie pozycji dominującej na rynku właściwym. Jedną z moŜliwych form tego naduŜycia jest wskazane w art. 9 ust. 2 pkt 6 ustawy narzucanie przez przedsiębiorcę posiadającego pozycję dominującą uciąŜliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści. Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wa- runkiem nałoŜenia przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmie- rzającego do zapobieŜenia naruszeniom określonym w art. 9 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, Ŝe do takich naruszeń doszło. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania kwestionowanych zachowań Przedsiębiorstwa pod kątem uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z ustalonymi w tym przepisie kryteriami, naleŜy w niniejszej sprawie uprawdopodobnić, iŜ: ― przedsiębiorca, któremu stawia się zarzut, narzuca odbiorcom zakwestio- nowane warunki umów, ― warunki te mają uciąŜliwy charakter, ― warunki te przynoszą przedsiębiorcy nieuzasadnione korzyści. [15] Narzucanie warunków umów Narzucanie warunków umów kontrahentowi ma miejsce wówczas, gdy domi- nant, wykorzystując przewagę kontraktową wobec kontrahenta, wynikającą z braku alternatyw na rynku, wymusza na nim określone zachowania. Bez zna- czenia w takim przypadku jest, Ŝe w sferze cywilnoprawnej dochodzi do złoŜe- nia zgodnego oświadczenia woli stron, gdyŜ dla bytu praktyki nie jest konieczne zawarcie umowy. 5 Istotą zaistnienia przesłanki wskazującej na narzucanie wa- runków umów jest postawienie przez przedsiębiorcę posiadającego pozycję dominującą kontrahenta w sytuacji przymusowej. Przymusowość owej sytuacji polega z kolei na tym, Ŝe kontrahent dominanta staje przed wyborem między zawarciem umowy na – uciąŜliwych dla siebie – warunkach dominanta, a jej niezawieraniem i wynikającym stąd brakiem moŜliwości zaspokajania potrzeb własnych lub swoich klientów . 6 Do narzucania warunków umów dochodzi wówczas, gdy przedsiębiorca wyko- rzystując swoją przewagę ekonomiczną w warunkach niedostatecznej konku- rencji na rynku, ogranicza swobodę kształtowania treści umów ze strony kon- 4 Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 22 lutego 2008r., sygn. akt VI ACa 985/07. 5 E. Modzelewska-Wąchal. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz. Twigger. Warszawa 2002, strona 117-118; a takŜe Sąd Antymonopolowy w wyroku z 22.10.2001 r., sygn. akt XVII Ama 122/00. 6 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, praca zbiorowa pod red. Tadeusza Skocznego, Wydawnictwo C. H. BECK, Warszawa 2009, s. 691. 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl trahentów działających pod przymusem. Dzięki posiadanej sile rynkowej domi- nant moŜe nie liczyć się z wolą innych uczestników rynku, którzy zmuszeni są zaakceptować ustalone przez niego warunki umowne, nawet jeśli nie gwarantu- ją one ekwiwalentności świadczeń. Tym samym narzuca on kontrahentom takie warunki umów, które nie miałyby racji bytu w przypadku, gdyby na rynku ist- niała konkurencja i moŜliwość wyboru oferty spośród ofert konkurujących ze sobą podmiotów gospodarczych. Istotne jest równieŜ, Ŝe przy zawieraniu wska- zanych umów przedsiębiorca posługuje się opracowanymi przez siebie wzorca- mi umów i ustalonymi samodzielnie warunkami ich wykonywania. Stosowanie wzorców umownych przy zawieraniu jednorodzajowych umów o charakterze masowym, jakimi są umowy regulujące zasady zbiorowego zao- patrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wymaga jedynie apro- baty przez kontrahentów – odbiorców usług - ich warunków, jednostronnie usta- lanych przez profesjonalistę. Swoboda odbiorców ww. usług jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłoŜonej im umowy. Stanowi to o adhezyjnej naturze tych umów. W przypadku umów zawieranych w trybie adhezyjnym, dla uznania, Ŝe uprawdopodobniono narzucanie ich wa- runków wystarczające jest wykazanie, Ŝe oferowane są one przez dominanta w stosunkach danego rodzaju 7 . Spółka MPGK przy zawieraniu umów określających zasady zbiorowego zaopa- trzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków stosuje wzorce umów za- tytułowane: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Odbior- cy usług podpisując te umowy z góry aprobują ich warunki, arbitralnie ustalone przez Przedsiębiorstwo, nie mając moŜliwości negocjowania ich postanowień. Mając powyŜsze na uwadze za uprawdopodobnione naleŜy uznać narzucanie przez przedsiębiorcę warunków umów kontrahentom. [16] Uprawdopodobnienie uciąŜliwego charakteru warunków umów Za uciąŜliwy warunek umowy naleŜy uznać kaŜdy warunek oznaczający dla jed- nej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju 8 , który nie byłyby moŜliwy do wynegocjowania w warunkach istnienia konkurencji 9 . Ustalenia dotyczące uciąŜliwości narzucanych przez przedsiębiorcę posiadającego na rynku pozycję dominującą powinny być doko- nane według kryteriów obiektywnych 10 . Przeprowadzając wspomniane czynno- ści naleŜy w szczególności rozwaŜyć, czy w hipotetycznej sytuacji istnienia wolnej konkurencji i tym samym swobody kształtowania przez obie strony tre- ści umowy, podmiot narzucający takie warunki byłby je w stanie wynegocjo- wać 11 . W stosowanym przez MPGK wzorcach umownych określających zasady świad- czenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków i w za- wieranych na ich podstawie umowach umieszczono postanowienia przewidują- ce: 7 Wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007r., sygn. akt VI ACa 939/07. 8 Np. wyrok Sądu Antymonopolowego z 20.06.2001r., sygn. akt XVII Ama 90/00 i wyrok tegoŜ sądu z 15.11.2001r., sygn. akt XVII Ama 78/99. 9 Wyrok Sądu Antymonopolowego, sygn. akt XVII Ama 72/00. 10 Stanisław Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz; Wydawnictwo C.H. Beck 1996r. s.135. 11 Stanisław Gronowski, Polskie Prawo Antymonopolowe, zarys wykładu, Wydawnictwo Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 1998, s. 146-147. 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 1) brak odpowiedzialności Spółki za przerwy w dostawie wody spowodowane brakiem wody na ujęciu, zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób nie- bezpieczny dla zdrowia i Ŝycia, przerwami w zasilaniu energetycznym urzą- dzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, oraz 2) moŜliwość naliczania ilości pobranej wody - w przypadku zaboru wodomie- rza zawinionego przez Odbiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy - odpowiednio do ilości, która mogłaby popłynąć peł- nym przekrojem rury przyłącza wodociągowego z dniem od ostatniego od- czytu wodomierza. Oceniając uciąŜliwość dla kontrahentów postanowienia umownego, zgodnie z którym Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej, nale- Ŝy mieć na względzie fakt, Ŝe do umów, na podstawie których odbywa się do- stawa wody i odprowadzanie ścieków, zastosowanie znajdują nie tylko przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, ale takŜe przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), zwanej dalej k.c. Punktem wyjścia przy ocenie tych kwe- stii winny być przepisy zawarte w art. 471 k.c. i nast. k.c. regulujące odpowie- dzialność odszkodowawczą za szkodę spowodowaną niewykonaniem lub niena- leŜytym wykonaniem zobowiązania. Zgodnie z art. 471 k.c., dłuŜnik zobowiąza- ny jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienaleŜytego wy- konania zobowiązania, chyba Ŝe niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie zo- bowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłuŜnik odpowiedzialności nie ponosi. Zgodnie z reŜimem odpowiedzialności kontraktowej, przedsiębiorstwo wodocią- gowo - kanalizacyjne jest zatem obowiązane naprawić szkodę wynikłą z niewy- konania lub nienaleŜytego wykonania zobowiązania, a więc powstałą na skutek przerw w świadczeniu usług, jeŜeli są one następstwem okoliczności, za które przedsiębiorstwo ponosi odpowiedzialność. Zakres takich okoliczności obejmuje przede wszystkim działania i zaniechania przedsiębiorstwa umyślne lub będące skutkiem niedołoŜenia naleŜytej staranności. Zakres przypadków, w których przedsiębiorca moŜe w treści zawieranych umów uchylić się od odpowiedzialno- ści odszkodowawczej z tytułu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania zo- bowiązania określa cytowany juŜ art. 471 k.c. Tymczasem brzmienie kwestio- nowanego postanowienia umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków stwarza dostawcy usług moŜliwość uniknięcia odpowiedzialności odszkodowawczej względem kontrahentów w kaŜdym z ww. przypadków niewykonania lub nienaleŜytego wykonania zobowią- zania, bez względu na przyczyny wystąpienia powyŜszych zakłóceń. Tak więc niezaleŜnie od tego, czy wymienione w zakwestionowanym postanowieniu oko- liczności będą zawinione przez Spółkę, czy teŜ będą następstwem okoliczności, za które nie będzie ona ponosiła odpowiedzialności, będzie ona mogła zwolnić się z odpowiedzialności odszkodowawczej wobec kontrahentów z tytułu szkód spowodowanych ograniczeniami w dostawie wody i odbiorze ścieków spowodo- wane brakiem wody na ujęciu, zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i Ŝycia, przerwami w zasilaniu energetycznym urzą- dzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Takie rozwiązanie kwestii odpowie- dzialności dostawcy usług za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie umowy byłoby więc dla Spółki korzystniejsze od ogólnej zasady odpowiedzialności kon- traktowej ujętej w art. 471 k.c. 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Oceniając natomiast uciąŜliwość dla kontrahentów postanowienia umownego, zgodnie z którym W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Odbiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza nastąpiło z jego winy, ilość pobra- nej wody nalicza się odpowiednio do ilości, która mogłaby popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego z dniem od ostatniego odczytu wo- domierza zauwaŜyć naleŜy, Ŝe Przedsiębiorstwo uregulowało zasady ustalania zryczałtowanej ilości wody - będącej podstawą rozliczenia w wypadku zaistnie- nia opisanych powyŜej sytuacji - w sposób określający tę ilość na maksymalnym moŜliwym poziomie zuŜycia wody. Istotą tej uciąŜliwości jest moŜliwość pobierania raŜąco wygórowanej zryczał- towanej naleŜności za pobraną wodę, która nie uwzględnia realnej wartości moŜliwej do wystąpienia szkody będącej efektem naruszenia warunków umowy przez odbiorcę. Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2008 r. (sygn. akt VI ACa 525/08), oceniając analogiczny do kwestionowanego w niniejszej decy- zji sposób ustalania naleŜności, wskazał, iŜ (…) zapis umowny, który jedno- znacznie wiąŜe naleŜność za dostarczoną wodę w przypadku uszkodzenia urzą- dzeń pomiarowych jedynie z techniczną przepustowością sieci, z całkowitym pominięciem choćby przybliŜonej wielkości zuŜycia przez odbiorcę wody, musi zostać uznany za próbę nadmiernego obciąŜenia kontrahenta świadczeniem fi- nansowym na rzecz Spółki, stanowiącym ekwiwalent jej nieuprawnionych ko- rzyści. W ww. wyroku Sąd Apelacyjny wyraził równieŜ pogląd, iŜ sposób ustala- nia naleŜności za wodę w przypadkach uszkodzenia lub zaboru wodomierza przez odbiorcę nie powinien odbiegać od przewidzianych w tym zakresie regu- lacji prawnych, stanowiących wskazówki dla prawidłowego obliczania naleŜno- ści za wodę. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej, ustalając w takich sytua- cjach ilość pobranej wody w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do cza- su wykrycia lub usunięcia nieprawidłowości moŜe wzorować się na rozwiązaniu przyjętym w rozporządzeniu Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886), zgodnie z którym podstawą do naliczenia naleŜności za wodę w razie nieprawidłowości w działaniu wodomierza jest średniomie- sięczne zuŜycie wody w okresie 3 miesięcy poprzedzających awarię bądź w ana- logicznym okresie roku ubiegłego, przy uwzględnieniu liczby miesięcy trwania niesprawności. NaleŜy równieŜ zauwaŜyć, Ŝe ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu przewiduje określone sankcje względem odbiorców, którzy spełniają przesłanki zawarte w hipotezach kwestionowanego warunku umownego. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, w razie stwierdzenia nielegalnego po- boru wody, tj. między innymi przy celowo uszkodzonych wodomierzach, przedsię- biorstwo wodociągowo – kanalizacyjne ma prawo odciąć dostawę wody. Z kolei art. 28 ust. 2 pkt 1 tej ustawy stanowi, Ŝe ten, kto uszkadza wodomierz główny, zrywa lub uszkadza plomby umieszczone na wodomierzach, a takŜe wpływa na zmianę, zatrzymanie lub utratę właściwości lub funkcji metrologicznych wodo- mierza głównego, podlega karze grzywny w wysokości do 5000 zł. Określone w umowie zachowania odbiorcy usług, które na jej podstawie skut- kować mogą obciąŜeniem go kosztami usługi za dostarczenie wody, która mogła popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, powinny być rozpatrywane na gruncie przepisów Kodeksu cywil- nego, w oparciu o zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sprawcę z własnej winy bądź odpowiedzialności za szkodę z tytułu niewykona- nia lub nienaleŜytego wykonania zobowiązania. Opisane w kwestionowanym po- stanowieniu działania odbiorcy usług mogą być kwalifikowane jako czyny bez- prawne stanowiące przesłankę do dochodzenia roszczeń z tytułu odpowiedzial- ności deliktowej bądź jako nienaleŜyte wykonanie zobowiązania będące pod- stawą do dochodzenia przez dostawcę roszczeń z tytułu odpowiedzialności kon- traktowej. Zastosowanie powinien znaleźć tutaj art. 415 Kodeksu cywilnego zgodnie, z którym Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę zobowiązany jest do jej naprawienia lub art. 471 k.c., który stanowi, Ŝe DłuŜnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienaleŜytego wykonania zobowiązania, chyba Ŝe niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które dłuŜnik odpowiedzialności nie ponosi. Z brzmienia powyŜszych przepisów w zestawieniu z art. 6 k.c. wynika, Ŝe cięŜar dowodu co do wykazania przesłanek odpowiedzialności za wyrządzoną działa- niem usługobiorcy szkodę, obciąŜa poszkodowanego. Dostawca usług powinien zatem wykazać, Ŝe poniósł szkodę, wykazać wysokość tej szkody oraz udowod- nić istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zawinionym działaniem usługobiorcy. Rozpatrywane postanowienie umowne zwalnia Spółkę z tego obo- wiązku, co stawia ją w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do kontrahentów – odbiorców usług. W przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Usługobiorcę lub wykaza- nia, Ŝe uszkodzenie nastąpiło z jego winy, przedsiębiorca moŜe dochodzić od usługobiorców, na drodze roszczenia cywilnoprawnego, naprawienia poniesio- nej szkody (jeŜeli wykaŜe, Ŝe zaistniały łącznie przesłanki odpowiedzialności deliktowej bądź kontraktowej). Jej pokrycie moŜe wiązać się m.in. z zapłatą za naprawę wodomierza lub z zamontowaniem nowego wodomierza i jego legali- zacją. W ramach realizacji roszczeń odszkodowawczych dostawca moŜe takŜe dochodzić uiszczenia przez odbiorcę zapłaty za wodę pobraną w okresie od ostatniego odczytu wodomierza do czasu usunięcia powstałych z winy odbiorcy nieprawidłowości, przy czym musi wykazać, jaki był w tym okresie przynajm- niej przybliŜony pobór wody. Reasumując uznać naleŜy, Ŝe oba analizowane wyŜej postanowienia mogą być dla odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowa- dzania ścieków zdecydowanie uciąŜliwe. Pierwsze z kwestionowanych postano- wień wyłącza moŜliwość dochodzenia przez odbiorców usług od MPGK roszczeń odszkodowawczych. Sytuacje, w których całość ryzyka niedostarczenia wody i/lub nieodebrania ścieków wynikającego z braku wody na ujęciu, zanieczysz- czenia wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i Ŝycia lub przerwa- mi w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych jest przerzucana na odbiorców ww. usług naleŜy uznać za niedopuszczalne. Nato- miast drugie z kwestionowanych postanowień umoŜliwia MPGK obciąŜanie od- biorcy naleŜnością za wodę, która mogła przepłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza, stanowi dla odbiorcy cięŜar nadmierny, przez co ww. sposób ustalania powyŜszych na- leŜności jest uciąŜliwy. Mając powyŜsze na uwadze, Prezes Urzędu uznał, iŜ uprawdopodobnione zosta- ło, Ŝe analizowane warunki umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków mogą mieć uciąŜliwy charakter. 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [17] Czerpanie nieuzasadnionych korzyści Osiągane przez dominującego przedsiębiorcę nieuzasadnione korzyści są odpo- wiednikiem uciąŜliwych warunków umów narzuconych kontrahentowi. W relacjach ekwiwalentności wzajemnych świadczeń uczestników umowy nieu- zasadnione korzyści określają sytuację korzystniejszą od powszechnie przyję- tych w stosunkach danego rodzaju. Nieuzasadnione korzyści osiągane są kosz- tem kontrahenta w wyniku narzucenia mu przez dominanta uciąŜliwych warun- ków umów. Mogą one pojawić się po stronie przedsiębiorcy narzucającego uciąŜliwe warunki umów juŜ w chwili zawarcia umowy lub teŜ w okresie póź- niejszym, gdy zaistnieją okoliczności przewidziane w umowie pozwalające na wykorzystanie uciąŜliwego postanowienia. Kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienia umowne określające brak odpowiedzialności dostawcy wody za niewykonanie lub nienaleŜyte wykonanie usługi dostawy wody, w zakresie wskazanym w punkcie I sentencji decyzji, mo- Ŝe być uznane za uciąŜliwe dla usługobiorców, z tego względu, Ŝe wyłącza moŜ- liwość dochodzenia od MPGK roszczeń odszkodowawczych, równieŜ w sytuacji, gdy szkoda nastąpiła wskutek okoliczności, za które przedsiębiorca ponosi od- powiedzialność. Spółka mogłaby zwolnić się z odpowiedzialności odszkodowaw- czej w przypadku, gdy przerwy w dostawie wody byłyby następstwem braku wody w ujęciu, zanieczyszczeniem wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i Ŝycia czy przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągo- wych i kanalizacyjnych. Sytuację, w której całe ryzyko niezrealizowania umowy o dostawę wody i odprowadzanie ścieków w związku z zaistnieniem ww. oko- liczności, obciąŜa się odbiorców usług, naleŜałoby uznać za niedopuszczalną. Odnosząc się do postanowienia o treści, Ŝe w przypadku zaboru wodomierza zawinionego przez Usługobiorcę lub wykazania, Ŝe uszkodzenie wodomierza na- stąpiło z jego winy , ilość pobranej wody ustala się odpowiednio do ilości wody, która mogła popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza w okresie od ostatnie- go odczytu wodomierza, naleŜy stwierdzić, Ŝe uznanie, iŜ dostawca usług jest uprawniony do przyjęcia załoŜenia, Ŝe kaŜdorazowo następuje nieprzerwany, całodobowy pobór wody, moŜe prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia dostawcy usług z tytułu naliczania zapłaty za pobraną wodę w ilości, jaka mo- gła popłynąć pełnym przekrojem rury przyłącza wodociągowego w okresie od ostatniego odczytu wodomierza. Stanowisko powyŜsze znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 28 listopada 2007 r. (sygn. akt VI ACa 939/07), w którym wskazano, Ŝe analogiczny do zakwestionowanego w niniej- szej decyzji sposób rozliczeń pozwala na pobieranie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne raŜąco wygórowanego zryczałtowanego odszkodo- wania (kary umownej) 12 . ZastrzeŜenie w treści umowy opisanego wyŜej sposobu ustalania ilości pobranej wody świadczy o moŜliwości czerpania przez Przedsię- biorstwo z tego tytułu nieuzasadnionych korzyści. Mając na uwadze powyŜsze, naleŜy uznać za uprawdopodobnione, Ŝe stosowa- nie przez MPGK kwestionowanych postanowień umów o dostawę wody i odpro- wadzanie ścieków moŜe mieć wiązać się z moŜliwością uzyskania przez świad- czącego usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków nieuzasadnionych korzyści. 12 Por. uzasadnienie wyroku SOKiK z dnia 1 lipca 2009 r. (sygn. akt XVII AmA 36/08). 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [18] Zobowiązanie przedsiębiorcy Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warun- kiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodob- nienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 9 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierza- jących do zapobieŜenia tym naruszeniom. Zdaniem Prezesa Urzędu okoliczności faktyczne sprawy wskazują, Ŝe warunek ten został spełniony. W toku postępowania antymonopolowego MPGK zobowiązało się do podjęcia działań zmierzających do zapobieŜenia naruszeniom zakazu naduŜywania pozy- cji dominującej poprzez: a) wprowadzenie do obrotu nowych wzorców umów, z których kwestiono- wane w punkcie I.1 jej sentencji postanowienie zostanie usunięte, zaś postanowienie kwestionowane w punkcie I.2 sentencji decyzji zostanie zmienione, b) wystąpienie do odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków z propozycją zmiany ww. postano- wień w wykonywanych umowach. W ocenie Prezesa Urzędu działania objęte złoŜonym przez Spółkę zobowiąza- niem zmierzają do zapobieŜenia zarzucanemu jej naruszeniu art. 9 ust. 1 i 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmiana stosowanych wzorców umów w zaproponowany przez MPGK sposób oraz zmiana postanowień umów dotychczas zawartych z odbiorcami usług doprowadzą bowiem do wyeli- minowania zakwestionowanego warunku świadczenia usług. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 12 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałoŜyć na MPGK obowiązek wykonania przyjętego w toku postępowania zobo- wiązania uznając, iŜ skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji. Zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK określił w decyzji terminy wykonania zobowiązań nałoŜonych na MPGK. Wprowadzenie do obrotu nowych wzorców umów powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, a wystąpienie do dotychczasowych odbiorców z propozycją zmiany kwestionowanych posta- nowień w umowach wykonywanych - w terminie do 31 marca 2015 r. W związku z tym orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 12 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem MPGK zostało zobowiązane do złoŜenia, w terminie do 30 kwietnia 2015 r., sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego przez Prezesa UOKiK w toku postępowania zobowiązania Spółki do podjęcia działań zmierza- jących do zapobieŜenia zarzucanemu jej naruszeniu, poprzez przekazanie: ― wzorców umów regulujących zasady zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, o których mowa w punkcie I ppkt B lit a) sentencji decyzji, 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― kopii 3 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o zmienione wzorce; ― informacji o liczbie dotychczasowych odbiorców usług, którym doręczono propozycje zmiany umów wykonywanych, ― informacji o liczbie odbiorców usług, którzy podpisali zmienione umowy, ― informacji o liczbie odbiorców usług, którym nie przekazano propozycji zmiany umów wykonywanych, zawierających kwestionowane postanowie- nia, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu. W tym stanie orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i § 2 kodeksu postępowania cywilnego – od niniejszej de- cyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. ul. 1-Maja 1 76-150 Darłowo