RGD-35/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW D ELEGATURA UOK I K W G DAŃSKU 80-824 G DAŃSK , UL . P ODWALE P RZEDMIEJSKIE 30 T EL /F AX (058) 346-29-33, 346-29-32, 301-51-75 E- MAIL : GDANSK @ UOKIK . GOV . PL RGD. 61-33/11/IW Gdańsk, 30 grudnia 2011 r. DECYZJA N R RGD. 35/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i kon- sumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczo- wej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko przedsiębiorcy: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spół- ka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogardzie : I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Re- gionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogar- dzie, polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy zatytułowanym Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia o brzmieniu: Odbiorca mo- że domagać się od przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Roszczenie z tego tytułu Przedsiębiorstwo rozpatrywać będzie na podstawie zgłoszonej na piśmie reklamacji w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od wy- stąpienia zdarzenia uznanego za postanowienie niedozwolone wpisane do rejestru po- stanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Re- gionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogar- dzie polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i od- prowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym posta- nowienia, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z za- chowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, co jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym od- prowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i sta- 2 nowi naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. III. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Biało- gardzie polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy zatytułowanym Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym postanowienia o brzmieniu: Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenie w przypadku: (…) dokonania zmian w instalacji Odbiorcy wpływających negatywnie na funkcjonowanie sieci i urządzeń Przed- siębiorstwa, co jest niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbioro- wym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) i stanowi naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 usta- wy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowa- nia. IV. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Re- gionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogar- dzie polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i od- prowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym posta- nowienia o brzmieniu: Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczy- tuje się za doręczone odbiorcy, uznanego za postanowienie niedozwolone wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. V. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę stosowaną przez Re- gionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogar- dzie polegającą na stosowaniu we wzorcach umów zatytułowanych: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie postanowienia o brzmieniu: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej porozumienia strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego oraz wzorcach umów zatytułowanych: Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub ka- nalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodo- ciągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowie- niem służebności przesyłu) postanowienia o brzmieniu: Wszelkie ewentualne spory wy- nikające z realizacji postanowień niniejszej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego, uznanego za postanowienie niedozwo- lone wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. 3 VI. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) umarza się postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowie- dzialnością w Białogardzie praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającą na stosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym, postanowienia o brzmieniu: Zmiana warunków świadczenia usług określonych w umowie, o której mowa w ust. 1, wiąże strony niniejszej umowy bez konieczności dokonywania jej zmian. VII. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowie- dzialnością w Białogardzie kary pieniężne w wysokości: 1) 24.071 zł. (słownie: dwadzieścia cztery tysiące siedemdziesiąt jeden złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisa- nym w punkcie II i III sentencji niniejszej decyzji, 2) 14.443 zł (słownie: czternaście tysięcy czterysta czterdzieści trzy złote), płat- ną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opi- sanym w punktach I, IV i V sentencji niniejszej decyzji. VIII. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie kon- kurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 ustawy, działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów, postanawia się obciążyć Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Białogardzie, kosztami niniejszego postępo- wania w sprawie stosowania praktyk ograniczających konkurencję w kwocie 11,25 zł (słownie: jedenaście złotych 25/100) oraz zobowiązuje się Spółkę do zwrotu Pre- zesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w termi- nie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W I półroczu 2011 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: Prezesem UOKiK lub Prezesem Urzędu , przeprowadził postępowanie wyjaśniające (sygn. sprawy: RGD. 400/2/11/IW), mające na celu wstępne ustalenie, czy stosowane przez Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Białogardzie, zwaną dalej: RWiK lub Spółką , zasady świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odbioru ścieków oraz przejmowania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wybudo- wanych przez osoby trzecie (fizyczne i prawne) ze środków własnych nie naruszają przepi- sów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w tym czy sprawa ma charakter an- tymonopolowy. 4 Wyniki przeprowadzonego postępowania dały podstawę do podejrzenia, że niektóre postanowienia stosowanych przez RWiK wzorców umów zawieranych z konsumentami są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru posta- nowień wzorców uznanych za niedozwolone, zwanego dalej: rejestrem , albo sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbioro- wym odprowadzaniu ścieków (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 123, poz. 858 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu. Mając na uwadze powyższe w dniu 9 września 2011 r. wszczęto z urzędu postępo- wanie w sprawie stosowania przez RWiK praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k. 1- 2) i postawiono Spółce zarzut stosowania we wzorcach umów zatytułowanych: I . Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, postanowienia o brzmieniu: Odbiorca może domagać się od przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Roszczenie z tego tytułu Przed- siębiorstwo rozpatrywać będzie na podstawie zgłoszonej na piśmie reklamacji w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia, uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co mogło stanowić naru- szenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, II. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w bu- dynku wielolokalowym, postanowienia, zgodnie z którym umowa może być roz- wiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowie- dzenia, co mogło zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, III. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzysta- jącą z lokalu w budynku wielolokalowym, postanowienia o brzmieniu: Przedsię- biorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku: (…) dokonania zmian w instalacji Odbiorcy wpływających negatywnie na funkcjonowanie sieci i urządzeń Przedsiębiorstwa, co mogło zostać uznane za niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów IV. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym, postanowienia o brzmieniu: Jeżeli Odbiorca zmienił ad- res lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne doku- menty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy, uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co mogło stanowić naru- szenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, V. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystają- cą z lokalu w budynku wielolokalowym postanowienia o brzmieniu: Zmiana wa- runków świadczenia usług określonych w umowie, o której mowa w ust. 1, wiąże strony niniejszej umowy bez konieczności dokonywania jej zmian, 5 uznanego za postanowienie niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co mogło stanowić naru- szenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, VI. Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie postanowienia o brzmieniu: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji po- stanowień niniejszej porozumienia strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego oraz zatytułowanych: Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) postanowienia o brzmieniu: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniej- szej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego, uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co mogło stanowić naru- szenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 28 września 2011 r., znak: 7907/09/2011, Spółka ustosunkowała się do postawionych zarzutów naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów (k. 41- 43), stwierdzając, iż zapisów, o których mowa w zawiadomieniu o wszczę- ciu postępowania, (…) nie można uznać za praktykę naruszającą zbiorowe interesy kon- sumentów, gdyż są to zapisy praktyczne i zabezpieczające w równy sposób obie strony umowy i chroniące je przez ewentualnymi sporami, które byłyby również niekorzystne dla konsumenta . A D I . Odnosząc się do postanowienia o brzmieniu: Odbiorca może domagać się od przed- siębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Rosz- czenie z tego tytułu Przedsiębiorstwo rozpatrywać będzie na podstawie zgłoszonej na pi- śmie reklamacji w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia, Spółka pod- niosła, iż ze względów praktycznych stwierdzenie u Odbiorcy pogorszonej jakości wody musi następować niezwłocznie po jej zauważeniu, gdyż pozwala to na wykrycie przyczyny i zabezpieczenie ewentualnych dowodów uzasadniających prawo konsumenta do zasadne- go obniżenia należności. Woda ze swojego charakteru jest cieczą płynną, przepływająca przez wielokilometrowy ciąg sieci i stwierdzenie jej pogorszonej jakości jest możliwe wy- łącznie przy niezwłocznym zgłoszeniu tego faktu, stąd zakreślenie przynajmniej 7 dniowe- go terminu, choć praktycznie powinien on być krótszy, tj. niezwłoczny. Tylko w najkrót- szym możliwym terminie będzie możliwe stwierdzenie zaistnienia pogorszonej jakości wo- dy. (…) w razie sporu sądowego to konsument będzie musiał udowodnić fakt pogorszenia wody, więc zapis o jak najszybszym poinformowaniu przedsiębiorstwa wodociągowego jest de facto w interesie konsumenta – bo jak obiektywnie stwierdzić dostarczanie pogorszonej jakości wody np. po upływie 1 miesiąca od zaistnienia faktu. Nie jest to zapis naruszający zbiorowy interes konsumenta ze względów praktyki stosowania prawa i zażegnywania ewentualnych sporów między stronami umowy. A D II . 6 Odnosząc się do postanowienia, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia , Spółka oświadczyła, że nie znajduje sprzeczności tego zapisu z art. 8 ustawy o zbiorowym zaopa- trzeniu. W opinii Spółki termin ten (…) jest terminem długim i przysługującym obu stronom, a więc zarówno przedsiębiorstwu, jak i konsumentowi. Zachodzi pytanie czy umowa powinna być bez możliwości rozwiązania za wypowiedzeniem? – dopiero taki zapis byłby zapisem mo- nopolistycznym i naruszającym interes konsumenta. Zapis o prawie wypowiedzenia umo- wy pozwala konsumentowi np. na rozwiązanie umowy w związku z otrzymaniem oferty konkurencyjnego przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego, czego w sposób fak- tyczny nie można wykluczyć. Niewyobrażalne byłoby uznanie, iż w interesie konsumenta byłoby zawieranie umów bez możliwości ich wypowiedzenia. Niewykluczonym przecież też jest np. likwidacja spółki RWiK, należy wskazać, iż zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie terytorialnym, zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest za- daniem własnym gminy, to gwarantuje ciągłość świadczenia usług dla konsumentów. Przykładem (czysto teoretycznym – nigdy nie zastosowanym przez (…) Przedsiębiorstwo) zastosowania prawa do wypowiedzenia w kształcie zgodnym z ustawą o zbiorowym zaopa- trzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków jest sytuacja uregulowana w art. 6 ust. 6, bo przecież mogą zmienić się warunki dopuszczalności możliwości zawarcia umowy z korzystającym z lokalu mieszkalnego w budynku wielolokalowym – wówczas Przedsię- biorstwo będzie mogło wypowiedzieć umowę z korzystającym z lokalu (…) ze względu na niespełnienie warunków z art. 6 ust. 6 ustawy. W okresie wypowiedzenia konsument bę- dzie miał możliwość doprowadzenia stanu faktycznego do wymogów z art. 6 ust. 6 usta- wy. A D III . Odnosząc się do postanowienia, zgodnie z którym Przedsiębiorstwo ma prawo roz- wiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku: (…) dokonania zmian w instalacji Odbiorcy wpływających negatywnie na funkcjonowanie sieci i urządzeń Przed- siębiorstwa, Spółka oświadczyła, że nie znajduje sprzeczności tego zapisu z art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. W ocenie Spółki przepis ten (…) ma na celu uchronienie urzą- dzeń przedsiębiorstwa przez zmianami instalacji przez Odbiorcę, które mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie sieci i urządzeń przedsiębiorstwa – praktycznym przykładem uzasadniającym wpisanie tego zapisu jest np. przerobienie instalacji w ten sposób, iż na- stępować będzie wprowadzanie do sieci kanalizacyjnej ścieków i odpadów określonych w art. 9 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zdaniem Spółki brak tego zapisu stawiałby Przedsiębiorstwo w niekorzystnej sytuacji, w zasadzie bez możliwości reakcji na niewłaściwe wykonywanie umowy i ewentualny oczywi- sty wpływ na funkcjonowanie sieci i urządzeń Przedsiębiorstwa ze strony konsumenta – Odbiorcy. A D IV . Odnosząc się do postanowienia, zgodnie z którym: Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy, Spółka oświadczyła, że oczy- wistym jest, iż świadczenie usług ciągłych nie jest związane z ciągłym kontaktem Przed- siębiorstwa z Odbiorcą. Minimum zachowania tego kontaktu jest posiadanie przez obie 7 strony umowy danych adresowych pozwalających na wykonywanie umowy, w tym m.in. naliczanie należności i wykonywanie zapłaty należności przez odbiorcę. Umowa wprowa- dza minimalny wymóg poinformowania Przedsiębiorstwa o zmianie adresu, w chwili obec- nej przy daleko idącej tzw. ochronie danych osobowych Przedsiębiorstwo nie ma możliwo- ści ustalenia adresu Odbiorcy, jeżeli on zmieni miejsce zamieszkania i nie poinformuje o tym Przedsiębiorstwa. W ocenie Spółki zapis ten porządkuje wzajemne obowiązki stron i w żaden sposób nie stanowi utrudnienia dla konsumenta. Spółka stwierdziła, że oczywistym jest, iż zasada wprowadzona w tym przepisie działa w drugą stronę – zgodnie z art. 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Uznanie tego zapisu za naruszające (cytat oryginalny) prawa konsumenta jest z przyczyn praktyki stosowania prawa nieuzasadnione. A D V . Odnosząc się do postanowienia, zgodnie z którym: Zmiana warunków świadczenia usług określonych w umowie, o której mowa w ust. 1, wiąże strony niniejszej umowy bez konieczności dokonywania jej zmian, Spółka oświadczyła, że w jej opinii uznanie tego za- pisu za naruszający prawa konsumenta jest z przyczyn praktyki stosowania prawa nieuza- sadnione. Zapis dotyczy np. zmiany parametrów wody w zakresie dopuszczalnym przez przepisy, zmiany urządzeń np. wybudowanie/rozbudowanie przepompowni ścieków, oczyszczalni ścieków, wymianę rur wodociągowych, itp. – te zmiany nie powodują ko- nieczności zmiany umowy. A D VI . Odnosząc się do postanowienia, zgodnie z którym: Wszelkie ewentualne spory wyni- kające z realizacji postanowień niniejszej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Są- dowi właściwemu dla siedziby Przejmującego, Spółka oświadczyła, że w jej opinii uznanie tego zapisu za naruszający prawa konsumenta jest z przyczyn praktyki stosowania prawa nieuzasadnione. W opinii Spółki nie jest to zapis narzucony konsumentowi, a umowy w których jest on zamieszczony mogą być negocjowane i nie są narzucane drugiej stronie, a konsument ma prawo wniesienia zmian. Spółka poinformowała, że żaden z konsumentów nie kwestionował tego zapisu. P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE . Spółka RWiK w dniu 17 października 2001r. została zarejestrowana w KRS pod nu- merem 0000053791 (k. 12- 14). Prowadzi ona działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Miasta i Gminy Białogard, Gminy Połczyn Zdrój, Gminy Karlino, Gminy Bobolice, Gminy Tychowo, Gminy Biesiekierz i Gminy Rąbino (k. 7). W ramach prowadzonej przez RWIK działalności związanej ze zbiorowym zaopatrze- niem w wodę i zbiorowym odprowadzaniem ścieków Spółka podpisuje z odbiorcami tych usług umowy zatytułowane: Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków (k. 53) i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystają- cą z lokalu w budynku wielolokalowym (k. 55- 56). Umowy te na terenie miasta Białogard stosowane są od 2003 r., natomiast w pozostałych gminach – od 2006 r. (k. 8). 8 Z osobami, które zamierzają przekazać na rzecz Spółki wybudowane przez nie urzą- dzenia wodociągowe i/lub kanalizacyjne zawiera ona umowy zatytułowane: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie : Umowa sprzedaży sieci wodo- ciągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprze- daży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) - (k. 68- 78). Wzorce tych umów stanowią załącz- niki do Zarządzenia Nr 34/2010 Prezesa Zarządu Spółki RWiK z dnia 31 grudnia 2010 r. wprowadzającego aneks nr 1 do zarządzenia nr 38/2007 Prezesa Zarządu Spółki z o.o. z dnia 31 grudnia 2007 w sprawie przejmowania urządzeń wodociągowych i/lub kanaliza- cyjnych wybudowanych ze środków własnych przez osoby trzecie. Zarządzenie Nr 34/2010 weszło w życie od 1 stycznia 2011 r., natomiast zarządzenie nr 38/2007 obowiązywało od 31 grudnia 2007 r. W dokumentach stanowiących załączniki do zarządzenia nr 38/2007 zatytułowanych: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągo- wych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie : Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) znajdowały się również postanowienia cytowane w punkcie VI sentencji decyzji (k. 57 – 67). P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE . Dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów niezbędne jest uprzednie ustalenie, czy na skutek działań przedsiębiorcy zagro- żony został interes publicznoprawny, bowiem bez spełnienia tego warunku Prezes Urzędu nie jest upoważniony do realizacji zasadniczego celu ustawy, który, zgodnie z jej art. 1 ust. 1, jest definiowany jako określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz za- sad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsument ó w. Warunkiem koniecznym do zastosowania tej ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy – któremu zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiło potencjalne za- grożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Zdaniem Prezesa Urzędu roz- patrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie działania Spółki. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie po- stanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umo- wy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naru- szanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym inte- resem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Odpowiednio do art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej nie związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. 9 Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie jest podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. S TATUS PRZEDSIĘBIORCY Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsię- biorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności go- spodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. W przedmiotowej sprawie podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posia- da status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego, prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądo- wego (k. 12-14), a więc jest to podmiot prawa wyodrębniony organizacyjnie i majątkowo, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania Spółki podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. N ARUSZENIE ZBIOROWYCH INTERESÓW KONSUMENTÓW Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest wykaza- nie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć godzenia w interesy konsumentów oraz zbiorowego interesu konsumentów. Należy przyjąć, że inte- resem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumia- ny jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Nie jest zbiorowym interesem suma indywidual- nych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wska- zał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W pojęciu praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsu- mentów mieści się działanie przedsiębiorcy, które jest skierowane do oznaczonych, ale dostatecznie licznych konsumentów, o ile przy tym łączy ich wspólna cecha rodzajowa, np. przyłączenie do tej samej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej 1 . W ww. wyroku Sąd Najwyż- 1 C. Banasiński, E. Piontek „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Lexi- 10 szy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidual- nych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy ro- zumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami dzia- łań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsu- mentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyod- rębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsu- mentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłan- ki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsię- biorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjal- nie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowania Spółki dotyczą zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Stosowane praktyki wymierzone są zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Spółkę usług, z którymi zawarto umowy określające zasady świadczenia na ich rzecz usług zaopa- trzenia w wodę i odprowadzania ścieków lub też umowy dotyczące przejęcia na majątek Spółki wybudowanych przez osoby trzecie odcinków sieci wodociągowej i/lub kanalizacyj- nej, na podstawie wzorców zakwestionowanych we wszczęciu postępowania, jak również w jej potencjalnych i przyszłych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmo- wane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Spółka w obrocie gospodarczym. Wzorce skierowane są do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest usta- lone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajdu- je zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie interesu publicznego, przez który należy ro- zumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. B EZPRAWNOŚĆ DZIAŁAŃ Ostatnią z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowa- na jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by sNexis Warszawa 2009, str. 454. 11 zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów (…) muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 2 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązujące- go, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obycza- jów 3 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstruk- cji bezprawności działań przedsiębiorcy. Artykuł 24 tej ustawy nie ma samodzielnego zna- czenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontek- ście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny dzia- łań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za nie- dozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpu- jący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem w szczególności, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Stąd za w pełni uzasadnione należy przyjąć stanowisko, że prze- jawem praktyki określonej w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów są te działania przedsiębiorcy, które naruszają przepisy innych aktów prawnych. Jak na to wskazuje ugruntowane orzecznictwo z zakresu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, oprócz praktyk literalnie wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakła- dają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Naj- wyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów 5 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawno- ści działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 6 . Dla stwier- dzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyśl- ność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Bezprawność działań przedsiębiorcy i naruszenie zbiorowych interesów konsumentów rozważono poniżej oddzielnie dla każdego ze stawianych zarzutów. 2 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 3 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 4 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 12 Stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli Pre- zes Urzędu stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania. A D II I III. W przedmiotowym postępowaniu postawiono RWiK zarzut stosowania praktyk naru- szających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, dotyczący wykorzystywania w stosowanych w ob- rocie z konsumentami wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w bu- dynku wielolokalowym postanowienia, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, 2. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku: (…) dokonania zmian w instalacji Odbiorcy wpływających negatywnie na funkcjonowa- nie sieci i urządzeń Przedsiębiorstwa. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanych zachowań Spółki należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo- kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy przedsiębiorstwo wo- dociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami pra- wa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następu- jące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiaro- wego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak rów- nież przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując ten przepis, ustawodawca nie posłużył się terminem w szczególności lub podobnym, co oznacza, że tak sformułowany katalog ma charakter zamknięty. Przed- siębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodo- ciągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tyl- ko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne tworzą więc zbiór zamknięty, co oznacza, że nie może być on rozszerzany o inne powody nie wskazane w ustawie 13 o zbiorowym zaopatrzeniu. Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świad- czenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez każdą z jej stron, w tym przedsiębiorstwo wodociągo- wo-kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwier- ciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie dopuszczają rozwiązania umowy przez przedsiębiorcę z dowolnej przyczyny. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne, przywołane w punkcie II sentencji decy- zji, statuuje możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako do- stawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków do rozwiązywania umów łączących ją z odbiorcami usług, a w konsekwencji uprawnień do wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje możliwość podjęcia przez Spółkę działań polegających na rozwiązaniu za wypowiedzeniem łączącej ją z konsumen- tem umowy w każdym czasie i z dowolnej przyczyny. W konsekwencji skutkuje to możli- wością odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego także w sytu- acjach, które nie zostały wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdaniem Prezesa Urzędu takie uregulowanie przez RWiK stosunków umownych po- zbawia konsumentów przysługującej im z mocy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu ochrony przed swobodnym odcięciem dostaw wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne. Takie działanie Spółki należy uznać za nie- znajdujące uzasadnienia w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Jednocześnie – mając na uwadze stanowisko RWiK zawarte w piśnie z dnia 28 września 2011 r. – należy podkreślić, że Prezes UOKiK w niniejszym postępowaniu nie kwestionuje prawa konsumen- ta do rozwiązania umowy łączącej go z przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym w każdym czasie i z dowolnej przyczyny. Prezes UOKiK zakwestionował również stosowanie przez RWiK postanowienia umownego, zgodnie z którym Spółka ma prawo rozwiązać łączącą ją z konsumentem umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku dokonania zmian w instalacji odbiorcy usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie sieci i urządzeń przedsiębior- stwa wodociągowo – kanalizacyjnego. Przywołane w punkcie III sentencji decyzji posta- nowienie przewiduje możliwość podjęcia przez Spółkę działań powodujących odcięcie do- staw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacji, która nie została przewi- dziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. Tym samym statuuje ono możli- wość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług zbio- rowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Zakwestionowane przez Prezesa UOKiK zachowania RWiK - dotyczące trybu rozwią- zywania przez Spółkę umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia oraz okoliczności uprawniających do rozwiązania przez nią umowy bez zachowania tego okresu z powodu dokonania zmian w instalacji odbiorcy usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie sieci i urządzeń przedsiębiorstwa - godzą w interesy konsumentów. Stosowanie w ww. wzorcach umów kwestionowanych klauzul pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego 14 gospodarstwa domowego i przedsiębiorcy, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obo- wiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania do- tyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. W ocenie Prezesa Urzędu, pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody lub odbioru ścieków, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie, zawarte we wzor- cach umownych, uprawniające Spółkę do rozwiązania umowy, a w konsekwencji odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego świadczy o bezprawności kwestio- nowanych postanowień umownych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż kwestionowane zachowania Spółki stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym orzeczono jak w punkcie II i III sentencji niniejszej de- cyzji. A D I, IV, V. W przedmiotowym postępowaniu postawiony RWiK zarzut stosowania praktyk naru- szających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy zamieszczenia w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów zatytułowanych: 1) Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , postanowienia o treści: Odbiorca może domagać się od przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Roszczenie z tego tytułu Przed- siębiorstwo rozpatrywać będzie na podstawie zgłoszonej na piśmie reklamacji w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia, 2) Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym, postanowienia o treści: Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne doku- menty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy, 3) Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogar- dzie, postanowienia o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej porozumienia strony przekazują do rozstrzygnięcia Są- dowi właściwemu dla siedziby Przejmującego oraz zatytułowanych: Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesy- łu), postanowienia o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego. 15 Rozważając przesłankę bezprawności rozumianej jako działanie sprzeczne z przepi- sami prawa, podnieść należy, iż skarżonemu przedsiębiorcy postawiony został zarzut naru- szenia art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, stanowiącego, iż za- kazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , przy czym, stosownie do treści ust. 2 tego przepisu, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (…) . Zakaz stosowania postanowień wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zwanego dalej: rejestrem, dotyczy nie tylko tego przedsiębior- cy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz – zgodnie z art. 479 43 Kodeksu postępowania cywilnego – również osób trzecich, tj. innych przedsiębiorców. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umowne- go w powołanym rejestrze jest zatem to, iż od tego momentu posłużenie się nim (lub toż- samym z nim) przez inny podmiot wywoła skutek równoznaczny wprowadzeniu do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Takie stanowisko Prezesa Urzędu pozostaje w zgodzie z orzecznictwem Sądu Naj- wyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) wskazał, iż ( …) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochro- ny Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (…) , a w uzasadnieniu do niej, iż (…) praktyka naruszają- ca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.ik. obejmuje również przypadki wpro- wadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastą- pieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej tre- ści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzają- ca wykładnia art. 23a u.o.k.ik. znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (…) . Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wynika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej, stąd za niedozwolone mogą zostać uznane również postanowienia umów mieszczące się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść będzie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienia stosowane przez RWiK we wzorcach umów są tożsame z postanowieniami uznanymi za niedozwolone prawomoc- nymi wyrokami Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów, zwanego dalej SOKiK, wpisanymi do rejestru pod numerami: 524, 1089, 1212, 918, 1207, 1681, 2285, 756, 1439, 1545, 922 i 1438. Po pierwsze: Postanowienia zawarte w ww. wzorcu umowy zatytułowanym: Umo- wa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków o treści: Odbiorca może doma- gać się od przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Roszczenie z tego tytułu Przedsiębiorstwo rozpatrywać będzie na podstawie zgło- 16 szonej na piśmie reklamacji w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia , należy uznać za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: − wyroku z dnia 23 maja 2005 r., sygn. akt XVII Amc 77/04, pod numerem 524 o treści: W przypadku niewykonania, bądź nienależytego wykonania umowy przez Organizatora, Klientowi przysługuje prawo do reklamacji złożonej na pi- śmie w terminie 7 dni od dnia zakończenia imprezy. Reklamacje wniesione do Organizatora po upływie 7 dni od dnia zakończenia imprezy zostaną uznane za bezskuteczne. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzasadniając ten wy- rok uznał, że krótkie terminy reklamacji w istocie powodować mogą rezygna- cję konsumentów z ich składania. Postanowienie to zostało uznane za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes konsumenta. − wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt XVII Amc 160/05, pod numerem 1089 o treści: Reklamacje wniesione do Biura po upływie 7 dni od zakończenia imprezy uznane będą za bezskuteczne . W uzasadnieniu wyroku SOKiK uznał, że postanowienie to spełnia przesłanki art. 385 pkt. 2 kodeksu cywilnego, gdyż prowadzi do wyłączenia lub istotnego ograniczenia odpowiedzialności względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią- zania. − wyroku z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt XVII Amc 40/06, pod numerem 1212 o treści: Nie zgłoszenie zastrzeżeń co od prawidłowości wystawienia faktury w terminie 7 dni od daty jej doręczenia jest jednoznaczne z jej akceptacją. W uzasadnieniu wyroku SOKiK w pełni podzielił argumentację Prezesa UOKiK, iż postanowienie to narusza przepis art. 385 2 pkt 2 oraz art. 385 1 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Sąd stwierdził, iż takie postanowienie zawiera zbyt krótki termin zgłaszania przez konsumentów reklamacji, co może powodować rezygnację przez konsumen- tów ze złożenia reklamacji w ogóle. Sąd stwierdził ponadto, iż do umowy mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, a co za tym idzie do reklamacji z tytułu nienależytego wykonania świadczenia, znajdują zastosowanie przepisy dotyczące rękojmi za wady. Ponadto należy zauważyć, że z art. 563 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Ko- deks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93) wynika, iż termin na złożenie reklamacji wynosi jeden miesiąc od dnia wykrycia wady. Zgodnie z art. 558 § 1 kodeksu cywilnego wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi względem konsumenta jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych. Wskazać należy, że co do umów o świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków zawieranych z konsumentami, brak jest przepisów szczególnych pozwalających na ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorstwa wodociągowo – kanaliza- cyjnego. Artykuł 385 1 § 1 kodeksu cywilnego stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (nie- dozwolone postanowienia umowne). Konsument, jako słabsza strona stosunku prawnego stając wobec przedsiębiorcy – profesjonalisty podlega szczególnej ochronie. W szczególno- ści naruszają w sposób rażący interesy konsumentów działania przedsiębiorcy sprzeczne z przepisami prawa. 17 Odnosząc się do wyjaśnień Spółki zawartych w piśmie z dnia 28 września 2011 r. należy zauważyć, że Prezes UOKiK nie kwestionuje zasadności niezwłocznego przekazywa- nia RWiK przez odbiorcę usług informacji o podejrzeniu, że dostarczana woda ma pogor- szoną jakość. Stawiając przedmiotowy zarzut Prezes UOKiK zakwestionował treść stoso- wanego przez Spółkę postanowienia umownego, zgodnie z którym wyznaczono 7 dniowy termin od wystąpienia zdarzenia, w jakim konsument może złożyć na piśmie reklamację dotyczącą zaistniałych nieprawidłowości w wykonaniu umowy, jako tożsamą z postano- wieniami wpisanymi do rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienia ww. wzorców umów są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru pod ww. pozycjami, ze względu na identyczny, niekorzystny dla konsumentów skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają- cy ich interesy (art. 385 1 § 1 k.c.) oraz ograniczeniu odpowiedzialności przedsiębiorcy względem konsumenta za nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania (art. 385 3 pkt 2 k.c.). Analiza porównawcza zakwestionowanego postanowienia wzorca umowy oraz cytowanych powyżej postanowień wpisanych do rejestru wskazuje, że to pierwsze wyczerpuje przesłanki postanowienia uznanego za niedozwolone. Zakwestionowany zapis umowy nie ma wprawdzie identycznego brzmienia, jednakże w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia jego treści prowadzi do wniosku, że mieści się on w hipotezie przytoczonych klauzul niedozwolonych, bowiem wyznaczony przez RWiK, 7 – dniowy termin na składanie reklamacji w przypadku dostaw wody o pogorszonej jakości, od dnia wystąpienia zdarze- nia należy uznać za zbyt krótki. Powyższe skutkuje uznaniem, że udowodniona została również bezprawność działa- nia Spółki, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Skoro zatem, kwestionowane zapisy są tożsame z klauzulami wpisanymi do reje- stru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. Po wtóre: Zapisy wzorców umów zatytułowanych: Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym o treści: Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne do- kumenty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy, należy uznać za tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: − wyroku SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod numerem 918 o treści: Zawiadomienie o wypowiedzeniu umowy przez Fronton będzie wysłane listem poleconym na adres nabywcy, określony w umowie lub zawiadomieniu o zmianie adresu. Odmowa przyjęcia przez nabywcę lub dwu- krotna adnotacja poczty „nie podjęto w terminie”(awizo) wywołuje skutki do- ręczenia. Skutki doręczenia wywołuje również doręczenie zastępcze, określone w art. 138 i art. 139 kodeksu postępowania cywilnego, tj. doręczenie pisma dorosłemu domownikowi, administracji domu, sołtysowi lub dozorcy domu. 18 Fronton pozostawia w aktach umowy pismo ze skutkiem doręczenia, jeśli na- bywca nie zawiadomi Fronton-u o zmianie adresu i nazwiska, a wysłane za- wiadomienie wróci z adnotacją „adresat nieznany” lub temu podobną. Zawia- domienie stanowi integralną część umowy. W uzasadnieniu wyroku SOKiK stwierdzi, że przywołane postanowienie umowne (…) kształtuje sytuację kon- sumenta niekorzystnie w porównaniu z sytuacją pozwanego, nakładając na konsumenta bardzo rygorystyczne skutki w zakresie odbierania korespondencji pozwanego analogiczne jak przepisy kpc w odniesieniu do korespondencji są- dowej. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i ne- gatywnie należy ocenić próbę jej adaptowania do obrotu gospodarczego zwłaszcza, gdy jedną ze stron umowy jest konsument oraz mając na uwadze art. 61 kc, zgodnie z którym oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła za- poznać się z jego treścią. Podkreślić należy, iż instytucja doręczenia zastępcze- go nie jest gwarantem dojścia do konsumenta oświadczenia woli pozwanego w w/w sposób. Również dwukrotna adnotacja placówki pocztowej „nie podjęto w terminie” nie przesądza o tym, że konsument mógł zapoznać się z oświadcze- niem woli pozwanego. Postanowienia (…) umowy mogą prowadzić do sytuacji, gdy konsument pozbawiony możliwości rzeczywistego zapoznania się z oświadczeniem woli pozwanego narażony będzie na jego skutki prawne. Takie ukształtowanie obowiązków konsumenta rażąco narusza jego interesy i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, − wyroku SOKIK z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt: XVII AmC 43/06 pod numerem 1207 o treści: W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowią- zana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną. − wyroku SOKIK z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt: XVII AmC 513/09 pod numerem 1681 o treści: Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kre- dytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do kore- spondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną. − wyroku SOKIK z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt: XVII AmC 999/09 pod numerem 2285 o treści: Strony zgodnie ustalają, że korespondencja wysłana dwukrotnie listem poleconym na ostatnio podany adres do korespondencji uznana zostaje jako doręczona. Odnosząc się do wyjaśnień Spółki zawartych w piśmie z dnia 28 września 2011 r. należy zauważyć, że Prezes UOKiK nie kwestionuje prawa Spółki do żądania poinformowa- nia jej przez konsumenta o zmianie adresu lub siedziby. Zastrzeżenia Prezesa UOKiK budzi treść postanowienia umownego określającego tryb uznania wysyłanej korespondencji za doręczoną odbiorcy. Skierowanie przez RWiK do konsumentów korespondencji w sprawie wykonania umowy o świadczenie usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadza- nia ścieków jest oświadczeniem woli Spółki złożonym konsumentom w rozumieniu art. 60 k.c. W świetle art. 61 § 1 zd. 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego tre- 19 ścią. Zatem oświadczenie woli składane innej osobie może być uznane za skutecznie dorę- czone jedynie wówczas, gdy dotarło do tej osoby w sposób umożliwiający jej zapoznanie się z jego treścią. Tak więc czynność wysyłania pisma, stanowiącego oświadczenie woli jednej ze stron umowy, nie może być uznawana za jego skuteczne doręczenie. Wobec tego, że analiza porównawcza kwestionowanego postanowienia umownego stosowanego przez RWiK z klauzulami wpisanymi do rejestru wskazuje na podobieństwo treści i skutków stosowania jednych i drugich, czego nie zmieniają odmienności w zakresie użytych sfor- mułowań i wyrazów, uznać należy, że udowodniona została bezprawność działania Spółki, polegająca na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowienia ww. wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Skoro zatem, kwestionowany zapis jest tożsamy z klauzulami wpisanymi do reje- stru, to posługiwanie się nim w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie IV sentencji decyzji. Po trzecie: Zapisy Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Bia- łogardzie o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniej- szej porozumienia strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego oraz wzorców umownych zatytułowanych: Umowa sprzedaży sieci wodo- ciągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprze- daży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi wła- ściwemu dla siedziby Przejmującego należy uznać za tożsamy z klauzulami wpisanymi do rejestru na podstawie: − wyroku SOKiK z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt XVII AmC 118/05 pod numerem 1438 o treści: Właściwym do rozpoznawania sporów z niniejszej umowy jest Sąd miejscowo właściwy ze względu na siedzibę Inwestora. SOKiK uznał, że przedmiotowy zapis spełnia przesłanki art. 385 pkt.23 k.c. gdyż (…) we wzorcu przewidziano zapis o poddaniu sporu do rozpoznania przez sąd, który nie zawsze będzie właściwy miejscowo. Zapis ten wyłącza możliwość skorzystania z właściwości przemiennej. − wyroku SOKIK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 100/05 pod numerem 922 o treści: Sądem właściwym do rozpatrywania wszelkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu. W uzasadnieniu ww. wyroku SOKiK stwierdził, iż przywołane postanowienie (…) stanowi tzw. klauzulę pro- rogacyjną i ustala wyłączną właściwość sądu na podstawie siedziby Frontonu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy o wybudowanie budynku i przedwstępnej sprzedaży lokali mieszkalnych i jest sprzeczny z dobrymi oby- czajami. (…) wyłączenie zasady właściwości ogólnej i przemiennej sądu może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Nie jest zasadne twierdzenie Frontonu, iż z racji tego, że kupujący konsumenci są mieszkańcami Krakowa, to w każdej 20 sprawie właściwy będzie sąd w Krakowie. (….) w przedłożonych umowach nie znajduje się zapis, który stanowiłby, że stroną umowy mogą być wyłącznie mieszkańcy Krakowa, Sąd nie znalazł również żadnych innych przesłanek po- twierdzających wyłączenie z kręgu potencjalnych klientów Frontonu osób spo- za Krakowa. Zgodnie z ustawą z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 269 ze zm.) mówiąc o właściwości miejscowej, można wyróżnić właściwość: ogólną, przemienną i wyłączną. Zasadę w zakresie właściwości miejscowej określa art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowiący, że Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania . Właściwość wy- łączna dotyczy powództw związanych m.in. z prawem rzeczowym na nieruchomości, dzie- dziczeniem, stosunkami pomiędzy rodzicami i dziećmi. Przepisy dotyczące właściwości przemiennej przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, jej wykonania, rozwiązania lub unieważnienia, jak też o odszkodowanie z powodu niewyko- nania lub nienależytego wykonania umowy, przed sądem właściwym dla miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości, miejsce to powinno być stwierdzone dokumentem. Przepisy art. 31 i nast. K.p.c. umożliwiają powodowi dokonanie wyboru pomiędzy sądem właściwości ogólnej, a innym sądem oznaczonym w tych przepisach, w zależności od tego, który sąd jest dla niego dogodniejszy. 7 Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego/umowy, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Artykuł 46 k.p.c. przewiduje możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, polegającej na tym, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących wyniknąć w przyszłości z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten, jeżeli strony nie postanowiły inaczej, będzie wówczas sądem wyłącznie właściwym. W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od generalnego modelu właściwości ogólnej, jednak tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Skuteczność takiej umowy zależy zatem od zgodnego wyrażenia woli stron. Tak więc w rozpatrywanym przypadku, w sytuacji konieczności rozwiązywania sporu na drodze sądowej w grę wchodzą tylko dwie właściwości, tj. ogólna i przemienna. We- dług właściwości ogólnej, jeżeli powodem jest konsument, to powództwo powinno zostać wniesione do sądu właściwego dla siedziby przedsiębiorcy (art. 30 k.p.c.). Jeżeli natomiast powodem jest przedsiębiorca, to sądem właściwym jest sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.). W przypadku właściwości przemiennej doty- czącej roszczeń wynikających z zawartej umowy, właściwym będzie sąd miejsca wykona- nia tej umowy (art. 34 k.p.c.). Przejęć odcinków sieci wodociągowej budowanych ze środ- ków własnych inwestorów zewnętrznych RWIK może dokonywać na obszarze miast i gmin, na terenie których świadczy usługi związane ze zbiorowym zaopatrzeniem w wodę i zbio- rowym odbiorem ścieków (również np. na terenie powiatu koszalińskiego i świdwińskiego). Tak więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd rejonowy właściwy dla siedziby RWiK, ponieważ kontrahenci Spółki mogą mieszkać, czy być właścicielami nieru- chomości położonych na terenie powiatów innych, niż białogardzki. Kwestionowane postanowienie umowne stosowane przez RWiK należy uznać za toż- 7 Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Pod redakcją K. Piaseckiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1996r., str.164. 21 same z klauzulami wpisanymi do rejestru, gdyż wykazuje ono podobieństwo treści i skut- ków stosowania. Nie zmieniają tego odmienności w zakresie użytych sformułowań i wyra- zów. Wobec czego udowodniona została bezprawność działania Spółki, polegająca na sto- sowaniu w obrocie konsumenckim postanowienia ww. wzorca umowy, które zostało wpi- sane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Skoro zatem, kwestionowane zapisy są tożsame z klauzulami wpisanymi do reje- stru, to posługiwanie się nimi w obrocie konsumenckim, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznać należy za działanie bezprawne, stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało orzec jak w punkcie V sentencji decyzji. Ad VI. Przedmiotem prowadzonego przez Prezesa Urzędu postępowania było również roz- strzygnięcie, czy w okolicznościach stanu faktycznego sprawy znajduje uzasadnienie zarzut stosowania przez RWiK praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zdefiniowa- nej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a polegającej na stosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym: Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym posta- nowienia o brzmieniu: Zmiana warunków świadczenia usług określonych w umowie, o któ- rej mowa w ust. 1, wiąże strony niniejszej umowy bez konieczności dokonywania jej zmian, którego treść mogła rodzić domniemanie tożsamości z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień niedozwolonych np. pod pozycjami:. 756, 1439 i 1545. − W wyroku SOKIK z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt: XVII AmC 49/05 pod numerem 756 o treści: Uczelnia zastrzega sobie prawo zmiany warunków ni- niejszej umowy, które nastąpi poprzez zarządzenie Kanclerza Wyższej Szkole Edukacji Zdrowotnej w Łodzi, nie wymaga to wypowiedzenia warunków ni- niejszej umowy. Zarządzenia podane zostanie do wiadomości studentów przez ogłoszenie na tablicy informacyjnej oraz w dziekanacie. − W wyroku SOKIK z dnia 27 kwietnia 2008 r., sygn. akt: XVII AmC 14/06 pod numerem 1439 o treści: Przedmiotowy lokal zostanie wykonany zgodnie ze specyfikacją stanowiącą załącznik nr 3 do umowy. Sprzedający zastrzega możliwość wprowadzenia zmian w układzie architektonicznym, dokumentacji projektowej oraz w układzie zagospodarowania terenu, o ile okażą się one niezbędne ze względu na realizację inwestycji. Zmiany dotyczyć mogą w szczególności rozmieszczenia planów instalacyjnych, zastosowania określonej technologii oraz materiałów budowlanych, a także rozmieszczenia oświetle- nia, układów ciągów pieszo - jezdnych oraz zieleni, na terenie objętym inwe- stycją. Zmiany takie nie stanowią zmiany treści niniejszej umowy. − W wyroku SOKIK z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt: XVII AmC 126/08 pod numerem 1545 o treści: „BP"Maria" zastrzega sobie prawo zmiany warunków umowy z przyczyn niezależnych od biura (działanie sił wyższych, brak wyma- ganego minimum uczestników). Wyniki analizy porównawczej postanowień wpisanych do rejestru pod ww. pozycjami z po- stanowieniem wzorca umowy, zakwestionowanym przez Prezesa UOKiK prowadzą do wniosku, że 22 nie ma uzasadnionych podstaw dla stwierdzenia tożsamości i identyczności powołanego wyżej zapisu wzorca umowy z klauzulami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umow- nych. Zasady świadczenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków reguluje ustawa o zbiorowym zaopa- trzeniu, w której określono m.in. okres obowiązywania i tryb wejścia w życie taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Tryb ten nie przewiduje konieczności zmiany umów łączących przedsiębiorstwo z odbiorcami usług. Ponadto przy świadczeniu ww. usług mogą ulec okresowo zmianie również inne warunki ich świadczenia, np. ciśnienie, pod jakim jest dostarczana woda, jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków, nie zachowanie cią- głości świadczonych usług itp. Zmiana warunków świadczenia usług wywołana ww. okoliczno- ściami nie wymaga zmiany postanowień umowy. Odbiorcy usług mogą w takich sytuacjach do- magać się obniżenia z tego tytułu uiszczanych opłat. Kwestionowane postanowienie - przewidują- ce, że w przypadku zmiany warunków świadczenia usług określonych w umowie, łączącej RWiK i odbiorcę usług, wiąże ona strony umowy bez konieczności dokonywania jej zmian – może, jak wynika z powyższych rozważań, odnosić się do sytuacji, gdy zmiana postano- wień umowy nie jest wymagana. Pomimo, że zapisy zakwestionowanego postanowienia nie są jednoznaczne, komparatywne zestawienie brzmienia postanowienia wykorzystywa- nego przez Spółkę z tymi wpisanymi do rejestru prowadzi do wniosku, że mogą one regu- lować zupełnie odmienne zagadnienia. Z tych też powodów uznać należało, że brak jest podstaw do uznania ich tożsamości. Zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w sprawach nie uregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Prezesem Urzędu stosuje się przepi- sy Kodeksu postępowania administracyjnego. Artykuł 105 kodeksu postępowania admini- stracyjnego stanowi natomiast, że organ administracji państwowej wydaje decyzję o umo- rzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Bez- przedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z ele- mentów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji zała- twiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga udowodnienia, że postano- wienie wzorca umownego stosowane przez przedsiębiorcę jest tożsame z postanowieniem wzorca umowy uznanego za niedozwolone i wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Skoro, przesłanka ta nie ma miejsca w okolicznościach sprawy, brakuje ele- mentu materialnoprawnego warunkującego wydanie decyzji merytorycznej, a zatem po- stępowanie należy umorzyć jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 §1 k.p.a, w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności orzeczono jak w punkcie VI sentencji de- cyzji. A D VII. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen- tów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprze- dzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tejże ustawy. 23 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wyso- kości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Wskazać również należy, że kara pieniężna może być nałożona na przedsiębiorcę niezależnie od tego, czy dopuścił się naruszenia przepisów ustawy umyślnie, czy też nie- umyślnie. Z powyższego wynika, że kara może być nałożona bez względu na okoliczność występowania po stronie przedsiębiorcy winy rozumianej jako świadomość bezprawności zachowania. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wyso- kości nakładanej kary pieniężnej 8 . Nałożona przez Prezesa Urzędu kara powinna ponadto pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), a także prewencyjną, dyscyplinującą (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punktach I-V sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez RWiK praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, co daje podstawy do nałoże- nia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. Ustalając wymiar kar pieniężnych Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk. W kontekście analizy wagi stwierdzonego naruszenia wzięto także pod uwagę okoliczność, iż naruszenia dopuścił się przedsiębiorca o bardzo silnej pozycji rynkowej, działający w warunkach monopolu naturalnego. W związku z tym po stronie konsumentów brak jest możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług, co również wpływa na dotkliwość zakwestionowanych praktyk. Uwzględniono także specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji. Zważono, że usługi zbiorowego zaopa- trzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, których dotyczą stwierdzone naru- szenia, należą do usług użyteczności publicznej, które są świadczone w sposób powszech- ny i które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domo- wych. Stwierdzone naruszenia dotyczą zatem towaru, który należy uznać za niezbędny z punktu widzenia konsumentów, z którego nie mogą oni zrezygnować i którego nie mogą oni zastąpić towarem o częściowej choćby substytucyjności. Jednocześnie wzięto także pod uwagę geograficzny zasięg działania Spółki, który ogranicza terytorialny zasięg od- działywania do wymiaru lokalnego. Prezes Urzędu wziął pod uwagę także okres stosowa- nia stwierdzonych naruszeń, wynikający z ustalenia, że wzorce umów zatytułowane: Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrze- nie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wieloloka- lowym na terenie miasta Białogard stosowane są od 2003 r., natomiast na pozostałym obszarze działania Spółki od 2006 r. Wzorce umów zatytułowane: Porozumienie przed- wstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na wła- sność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie : Umowa sprzedaży sieci wodocią- 8 Konrad Kohutek w: „ Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz ”, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008 r., str. 1027. 24 gowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) stanowiące załączniki do zarządzenia Nr 34/2010 Prezesa Zarządu RWik weszły w życie od 1 stycznia 2011 r., natomiast zarządzenie nr 38/2007 – do którego załącznikami były dokumenty o takich samych tytułach obowiązy- wało od 31 grudnia 2007 r. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał również na względzie, iż zakwestionowane praktyki wymierzone są we wszystkich konsumentów ko- rzystających z usług Spółki, a zatem mają charakter powszechny. Z uwagi na różnorodność stosowanych przez przedsiębiorcę praktyk, konieczne sta- ło się wymierzenie dwóch kar pieniężnych. Podstawą obliczenia wysokości niniejszych kar jest przychód osiągnięty przez Spół- kę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Spółka w 2010 r. uzyskała przychód w wysokości […] zł, wobec czego maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę w oparciu o ww. przepisy wynosi […] zł. Zdaniem Prezesa Urzędu działania podejmowane przez RWiK w związku z prowa- dzoną działalnością gospodarczą powinny były uwzględniać możliwość naruszenia zbioro- wego interesu konsumentów. Zebrane w postępowaniu wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na co najmniej nieumyślne działanie Spółki. Pamiętać należy, że na pro- fesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania należytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Oko- licznością przemawiającą za zastosowaniem wobec Spółki kary pieniężnej jest fakt, iż jako przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne z dużym doświadczeniem na rynku usług zbiorowego zaopatrzenia powinien mieć świadomość, że stosowanie klauzul uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, a także postanowień sprzecznych z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, jest bezprawne. Spółka winna zatem zdawać sobie sprawę z konieczności konstruowania wzorców umow- nych z uwzględnieniem przepisów zarówno ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, jak i art. 385 1 i nast. k.c. oraz dostosowywania wykorzystywanych przez siebie wzorców umownych do treści wpisów zamieszczanych w rejestrze. Od początku 2011 r. do dnia wszczęcia przedmiotowego postępowania kwestiono- wane zapisy nie zostały przez Spółkę zastosowane ani razu, w związku z czym należy uznać, że skutki naruszeń, nawet jeśli wystąpiły we wcześniejszych okresach, miały cha- rakter sporadyczny. Pierwsza kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze sto- sowaniem przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie II i III sentencji niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na zamieszczeniu we wzorcach umów zatytułowanych: 1. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w bu- dynku wielolokalowym postanowienia, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, 2. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenie w przypadku: (…) 25 dokonania zmian w instalacji Odbiorcy wpływających negatywnie na funkcjonowa- nie sieci i urządzeń Przedsiębiorstwa. Bezprawność przywołanych wyżej postanowień wynika z niezgodności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu, stąd zasadnym jest wymierzenie jednej kary za powyż- sze praktyki. Stosowane przez Spółkę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów ujawniają się na etapie zawierania kontraktu i polegają na mającym wpływ na treść kontraktu naru- szeniu przepisów prawa. Wzorce ww. umów stosowane są przez Spółkę na terenie miasta Białogard od 2003 r., natomiast na pozostałym obszarze jej działania od 2006 r. Prezes Urzędu zważył, iż w wyniku powyższych zachowań sytuacja konsumentów została osłabio- na, gdyż umowy określające zasady dostarczania wody i odprowadzania ścieków mogą być rozwiązane w sytuacjach nie przewidzianych powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Rozwiązanie umowy jest równoznaczne z zaprzestaniem dostarczania wody lub odprowadzania ścieków, a więc pozbawiają konsumenta dostępu do usługi, korzystanie z której jest podstawową życiową potrzebą każdego człowieka. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia usta- lenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie […] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r., czyli kwotę na poziomie […] zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W ocenie Prezesa UOKiK w sprawie tej nie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, w związku z karę pozostawiono w niezmienionej wysokości 24.071 zł . Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przy- padku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na kwotę 24.071 zł . W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości […] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2009 r. i stanowiąca około […] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do możliwości finansowych RWiK. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna peł- nić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestio- nowanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VII ppkt 1 sentencji niniejszej de- cyzji. Druga kara określona w niniejszej decyzji jest wymierzana w związku ze stosowa- niem przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w punkcie I, IV, V sentencji niniejszej decyzji. Praktyka ta polega na zamieszczeniu we wzorcach umownych zatytułowanych: 1. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowienia o tre- ści: Odbiorca może domagać się od przedsiębiorstwa obniżenia należności w razie dostarczenia wody o pogorszonej jakości. Roszczenie z tego tytułu Przedsiębiorstwo 26 rozpatrywać będzie na podstawie zgłoszonej na piśmie reklamacji w nieprzekraczal- nym terminie 7 dni od wystąpienia zdarzenia, 2. Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o za- opatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w bu- dynku wielolokalowym postanowienia o treści: Jeżeli Odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy, 3. Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie posta- nowienia o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej porozumienia strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmującego oraz zatytułowanych: Umowa sprzedaży sieci wodocią- gowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowieniem służebności przesyłu) postanowienia o treści: Wszelkie ewentualne spory wynikające z realizacji postanowień niniejszej umowy strony przekazują do rozstrzygnięcia Sądowi właściwemu dla siedziby Przejmujące- go uznanych za postanowienia niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kpc, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia wzorców umownych zatytuło- wanych: Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowa Nr… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z osobą korzystającą z lokalu w budynku wielolokalowym są stosowane przez Spółkę w umowach zawieranych z odbiorcami usług z terenu miasta Białogard od 2003 r., natomiast z odbiorcami z terenu pozostałych gmin objętych zasięgiem działania Spółki - od 2006 r. Natomiast kwestionowane przez Prezesa UOKiK postanowienia wzorców umownych zatytułowanych: Porozumienie przedwstępne dotyczące przekazania urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na własność i do eksploatacji RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie oraz Umowa sprzedaży sieci wodociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie i Umowa sprzedaży sieci wo- dociągowych i/lub kanalizacyjnych na rzecz RWiK Sp. z o.o. w Białogardzie (z ustanowie- niem służebności przesyłu) są stosowane przez Spółkę od 2007 r. Prezes Urzędu zważył, iż – stosowanie przez RWiK postanowień ww. wzorców umów tożsamych z postanowieniami wpisanymi do rejestru wywołuje skutek polegający na kształtowaniu praw i obowiązków konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obycza- jami i rażąco naruszający ich interesy. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia usta- lenie wyjściowego poziomu kary pieniężnej na poziomie […] % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r., czyli kwotę na poziomie [… zł . Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W ocenie Prezesa UOKiK w sprawie tej nie wystąpiły okoliczności łagodzące i obciążające, w związku z tym karę pozostawiono w niezmienionej wysokości 14.443 zł . 27 Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyższa kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma w niniejszym przy- padku miejsca. W związku z powyższym ustalono wysokość kary na poziomie 14.443 zł . W ocenie Prezesa Urzędu wymierzona kara w wysokości [… % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2010 r. i stanowiąca około […] % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy i współmierna do możliwości finansowych WZ. Prezes Urzę- du uznał, że orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić również funkcję edukacyjną i wychowawczą, a także podkreślać naganność zakwestiono- wanego w niniejszym postępowaniu zachowania przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VII ppkt 2 sentencji niniejszej de- cyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pie- niężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Ka- rę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP O/O War- szawa Nr 51101010100078782231000000. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku organ antymonopolowy stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść kosz- ty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania praktyk ograniczających konkurencję zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I – V sentencji przed- miotowej decyzji stwierdził stosowanie przez RWiK praktyk, o których mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespon- dencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć RWiK kwotą kosztów w wysokości 11,25 zł (słownie: jedenaście złotych 25/100) stanowiących koszty wysyłki pism. Na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów określono RWiK 14 dniowy termin zwrotu Prezesowi Urzędu kosztów postę- powania, liczony od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VIII sentencji niniejszej decyzji. Koszty postępowania, określone w punkcie VIII decyzji, należy uiścić w określonym w sentencji decyzji terminie na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w War- szawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. 28 POUCZENIE: Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwu- tygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdań- sku. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt VIII sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygo- dniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i konsumentów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek Otrzymuje: Regionalne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. ul. Ustronie Miejskie 1 78- 200 Białogard