RGD-5/2013

- RGD-61-28/12/MLM Gdańsk, 28 maja 2013 r. D ECYZJA NR RGD. 5/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe inte- resy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy: SOLARMED Li- mited Private Company Limited By Shares Prywatna Spółka Akcyjna Oddział w Pol- sce z siedzibą w Gdyni, I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy, działania przedsiębiorcy polegające na stoso- waniu we wzorcu umownym pn. „Warunki Imprez Turystycznych”, postano- wienia, o treści: Na 48 godzin przed wylotem Klient obowiązany jest potwierdzić godzinę wylotu w biurze podróży, w którym zawarł umowę. Klient zobowiązany jest potwierdzić u rezydenta lub sprawdzić w udostępnionej w hotelu teczce informacyjnej Solarmed Ltd. termin i godzinę podróży powrotnej. W przypadku zawarcia umowy, której przedmiotem jest tylko przelot sa- molotem, Klient zobowiązany jest potwierdzić godzinę wylotu w biurze podróży, w którym zawarł umowę na 48 godzin przed wylotem, a godzinę powrotu zgodnie z informacją zawartą w dokumentach podróży. W przy- padku niedopełnienia przez Klienta obowiązku, o którym mowa w niniej- szym punkcie Solarmed nie ponosi odpowiedzialności wobec Klienta, które jest tożsame z postanowieniem niedozwolonym, wpisanym do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami) i stwierdza się zaniechanie stosowania tej praktyki z dniem 28 listopada 2012 r. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 tej ustawy, działania przedsiębiorcy polegające na stosowaniu we wzorcu umownym pod nazwą: „Warunki Imprez Turystycznych”, postano- wień, o treści: Koszty rezygnacji z uczestnictwa w imprezie turystycznej wynoszą stan- dardowo na osobę ; Prezes Urzę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 30% ustalonej ceny od 30 do 23 dnia 40% ustalonej ceny od 22 do 16 dnia 50% ustalonej ceny od 15 do 9 dnia 60% ustalonej ceny od 8 do 3 dnia 80% ustalonej ceny od 2 do dnia rozpoczęcia podróży lub jej nierozpoczęcia 90% ustalonej ce- ny Koszty rezygnacji stanowiące wyjątki od reguły standardowej określonej w pkt. 5.4 wynoszą; A. Oferty typu last minute, oferty TOP, oferty dnia, oferty specjalne, oferty oszczędnościowe: do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 50% ustalonej ceny od 30 do 23 dnia 65% ustalonej ceny od 22 do 16 dnia 75% ustalonej ceny od 15 do 9 dnia 80% ustalonej ceny od 8 do 3 dnia 85% ustalonej ceny od 2 do dnia rozpoczęcia podróży lub jej nierozpoczęcia 95% ustalonej ce- ny B. W przypadku gdy przedmiotem umowy jest tylko przelot rejsem czarte- rowym lub tylko przelot samolotem liniowym: do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 30% ustalonej ceny od 30 do 15 dnia 60% ustalonej ceny od 14 do 2 dnia 80% ustalonej ceny w dniu rozpoczęcia podróży 95% ustalonej ceny Opłaty te stanowią równowartość kosztów poniesionych przez Solarmed Ltd. z tytułu dokonanych zmian, uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami) i nakazuje się zaniechania stosowania tej praktyki. III. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zmianami) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy tej ustawy, działania przedsiębiorcy polegające na nieinformowaniu konsumentów, z którymi zawierano umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, o prawie odstąpienia od umowy oraz niewręczaniu wzoru oświadczenia o odstąpieniu, co jest sprzeczne z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialno- ści za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 1225) i nakazuje się zaniechania stosowania tej praktyki. IV. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl siębiorcy polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w stosowanych umowach/rezerwacjach, rzetelnych i pełnych informacji doty- czących programu imprezy, co jest sprzeczne z art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, ze zmianami) i nakazuje się zaniechania stosowania tej praktyki. V. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, działania przed- siębiorcy polegające na stosowaniu wzorca „Warunki Umowy Uczestnictwa w Imprezie Turystycznej organizowanej przez Solarmed…”, obowiązującego od dnia 28 listopada 2012 r., w nieczytelnej formie graficznej, tj. sporządzonego bardzo małą czcionką o kolorze jasnoniebieskim, na białym tle i papierze o takiej gramaturze, która powoduje, że na danej stronie widoczny jest równo- cześnie tekst umieszczony na stronie odwrotnej, co utrudniania konsumentom zapoznanie się z zakresem praw i obowiązków wynikających z umowy i stano- wi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206) i nakazuje się zaniechania stosowania tej prakty- ki. VI. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na przedsiębiorcę: SOLARMED Limited Private Company Limited By Shares Pry- watna Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Gdyni, 1) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 315 zł (słownie: trzysta piętnaście złotych), płatną do budżetu państwa, 2) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 539 zł (słownie: pięćset trzydzieści dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa, 3) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie III sentencji niniejszej decy- zji, karę pieniężną w wysokości 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa. 4) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie IV sentencji niniejszej decy- zji, karę pieniężną w wysokości 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa. 5) w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, w zakresie opisanym w punkcie V sentencji niniejszej decyzji, karę pieniężną w wysokości 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dzie- więćdziesiąt dziewięć złotych), płatną do budżetu państwa. VII. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w związ- ku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się przed- siębiorcę SOLARMED Limited Private Company Limited By Shares Prywatna Spółka Akcyjna Oddział w Polsce z siedzibą w Gdyni kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 26,50 zł (słownie: dwadzieścia sześć złotych 50/100) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. U ZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej również Pre- zes Urzędu) wszczął i prowadził, pod sygn. akt RGD. 405-59/11 postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy przy świadczeniu usług tury- stycznych przez przedsiębiorcę: SOLARMED Limited Private Company Limited By Shares Prywatna Spółka Akcyjna Oddział w Polsce (zwana dalej również SO- LARMED lub Spółką) nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o usługach tu- rystycznych lub innych ustaw chroniących interesy konsumentów, w sposób uzasadniający wszczęcie przeciwko ww. przedsiębiorcy postępowania w spra- wie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W wyniku tego postępowania ustalono, że spółka SOLARMED oferuje konsu- mentom usługi turystyczne przy wykorzystaniu wzorca umownego pod nazwą „Warunki Imprez Turystycznych”, który zawierał m.in. postanowienie, wywo- łujące tożsame skutki prawne, jak klauzula abuzywna, wpisana do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod poz. 1460. Prezes Urzędu wezwał przedsiębiorcę do przedstawienia stanowiska w tej sprawie i w dniu 16 maja 2012 r. otrzymał nowy wzorzec umowny, wykorzy- stywany przez Spółkę, który nie zawierał już takiego postanowienia. W lipcu 2012 r. Prezes Urzędu otrzymał - do wiadomości - skargi konsumenc- kie, z których wynikało, że SOLARMED, wbrew wcześniejszym twierdzeniom, nadal zawiera umowy o usługi turystyczne, posługując się wzorcem umownym zawierającym postanowienia niedozwolone. Prezes Urzędu wystąpił do Spółki o udzielenie wyjaśnień w tej sprawie i ustalił, że po dniu 16 maja 2012 r. SO- LARMED zawierał umowy, przy użyciu wzorców stosowanych uprzednio, co wy- nikało, jak tłumaczył przedsiębiorca, z błędów prezenterów. Dodatkowo, w dniu 5 września 2012 r. Prezes Urzędu otrzymał do wiadomości pismo Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie, kierowane do Spółki SOLARMED. Z treści pisma wynikało, że przedsiębiorca m.in. zawiera umowy poza siedzibą i nie przekazuje konsumentom oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co może stanowić naruszenie art. 2 oraz 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 mar- ca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 zm.). W dniu 17 września 2012 r. Prezes Urzędu wystąpił do Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie oraz Marszałka Województwa Pomorskiego w 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Gdańsku z prośbą o przekazanie wszelkich skarg na działania Spółki SOLAR- MED. [2] W wyniku podjętych czynności, o których mowa w punkcie [1], Prezes Urzędu ustalił, iż niektóre działania przedsiębiorcy oraz postanowienia zawarte we wzorcu umownym stosowanym przez SOLARMED w obrocie z konsumentami, tj. te, które wymieniono w sentencji niniejszej decyzji, mogą pozostawać w sprzeczności z zakazem wynikającym z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [3] Mając na uwadze dokonane ustalenia, Prezes Urzędu wszczął przeciwko SO- LARMED, postanowieniem nr 324 z dnia 8 listopada 2012 r., postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy kon- sumentów. Do akt tego postępowania, postanowieniem nr 325, z dnia 8 listo- pada 2012 r., zostały zaliczone następujące dowody: 1) część dowodów uzyskanych w sprawie oznaczonej sygnaturą akt RGD. 405- 59/11/12/MLM, tj.: ― pismo przedsiębiorcy z dnia 14 grudnia 2011 r. oraz wzorzec Rezerwa- cja/Umowa, ― zaświadczenie o wpisie do Rejestru Organizatorów Turystki i Pośredni- ków Turystycznych Marszałka Województwa Pomorskiego, ― pismo przedsiębiorcy z dnia 27 stycznia 2012 r., ― pismo przedsiębiorcy z dnia 15 maja 2012 r. oraz wzorzec Rezerwa- cja/Umowa, ― notatka w sprawie RGD. 405-59/11/12/MLM, 2) skarga konsumencka, złożona przez Bernarda P z Warszawy, 3) skarga konsumencka, złożona przez Cezarego P z Gdańska, 4) skarga konsumencka, złożona przez Jerzego Z z Olsztyna, 5) skarga konsumencka, złożona przez Krystynę D z Koszalina, 6) całość dowodów stanowiących akta sprawy RGD. 62-21/12/MLM. Z kolei postanowieniem nr 327 z dnia 13 listopada 2012 r. do akt sprawy włą- czono dodatkowe dowody tj.: ― pismo Alicji i Leona S z Warszawy, z dnia 2 listopada 2012 r., ― pismo Józefa C z Koszalina, z dnia 6 listopada 2012 r., przekazane Pre- zesowi Urzędu do wiadomości. [4] Ustosunkowując się do postawionych zarzutów Spółka, pismem z dnia 21 listo- pada 2012 r., poinformowała m.in., że wzorzec umowny, który był przedmio- tem analizy w postępowaniu wyjaśniającym, prowadzonym pod sygnaturą RGD. 405-59/11/MLM tj. Rezerwacja/Umowa był stosowany od powstania spółki i został zmieniony na przełomie maja/czerwca 2012 r. [5] Następnie, pismem z dnia 5 grudnia 2012 r. przedsiębiorca poinformował, że: 1) wezwania do zapłaty skierowane do: Alicji i Leona S, Józefa C, Krystyny D oraz Jerzego Z zostały anulowane, 2) cała kwota pobrana od Bernarda P została zwrócona konsumentowi, 3) na skargę złożoną przez Cezarego P został udzielona konsumentowi odpo- wiedź. [6] W dniu 1 lutego 2013 r. przedsiębiorca przedstawił nowy wzorzec pn. „Umo- wa – zgłoszenie o świadczenie usług turystycznych” oraz złącznik nr 2 do umowy „Warunki Umowy Uczestnictwa w Imprezie Turystycznej”, obowiązu- jący od dnia 28 listopada 2012 r. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Załącznikiem nr 1 do umowy jest Katalog, w którym prezentowana jest oferta imprez turystycznych SOLARMED Ltd. [7] W dniu 25 lutego 2013 r., postanowieniem nr 34, Prezes Urzędu rozszerzył zakres prowadzonego postępowania, o kolejny zarzut związany ze stosowa- niem przez SOLARMED wzorca „Warunki Umowy Uczestnictwa w Imprezie Tu- rystycznej organizowanej przez Solarmed…”, obowiązującego od dnia 28 li- stopada 2012 r., w nieczytelnej formie graficznej tj. sporządzonego bardzo małą czcionką o kolorze jasnoniebieskim, na białym tle i papierze o takiej gramaturze, która powoduje, że na danej stronie widoczny jest równocześnie tekst umieszczony na stronie odwrotnej, co utrudniania konsumentom zapo- znanie się z zakresem praw i obowiązków wynikających z umowy i stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206). P REZES U RZĘDU USTALIŁ STAN FAKTYCZNY , JAK NIŻEJ : [8] Spółka SOLARMED została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 23 listopada 2010 r. pod numerem 0000371113. Stosownie do dokonanego wpisu przedmiotem jej działalności może być m.in.: działalność organizatorów tury- styki, pośredników i agentów turystycznych oraz pozostała działalność usługo- wa w zakresie rezerwacji i działalności z nią związanej. [9] Przedsiębiorca został wpisany do Rejestru Organizatorów Turystki i Pośredni- ków Turystycznych Marszałka Województwa Pomorskiego pod poz. 374. [10] W ramach prowadzonej działalności przedsiębiorca: ― stosuje w obrocie z konsumentami wzorce umowne zawierające postano- wienia wymienione w sentencji decyzji, które, zdaniem Prezesa Urzędu mogą być uznane za tożsame z następującymi postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (zwany dalej rejestrem), o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 li- stopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296, ze zmianami), tj.: • „Uczestnik winien upewnić się u naszego przedstawiciela nie później niż na 24 h i nie wcześniej niż na 48 h przed odlotem o dokładny czas odlotu samolotu. Jeżeli uczestnik ich nie potwierdzi i spóźni się na swój odlot Exim Tours zmuszone będzie do obciążenia uczestników dodatkowymi kosztami.” - (wyrok SOKiK z dnia 11 maja 2007 r., sy- gnatura akt XVII AmC 28/06, numer postanowienia w rejestrze: 1460). • „W przypadku odstąpienia przez klienta od umowy (bez względu na przyczynę) Biuro potrąca z dokonanej przez klienta wpłaty opłatę ma- nipulacyjną w kwocie wpłaconej zaliczki czy 20% wartości imprezy - 20% ceny imprezy do 30 dni przed planowaną datą rozpoczęcia impre- zy, 40% ceny imprezy od 29 do 22 dni przed planowaną datą rozpoczę- cia imprezy, 50 % ceny imprezy od 21 do 16 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 100% ceny imprezy 15 dni lub krócej przed pla- nowaną datą rozpoczęcia imprezy." - (wyrok SOKiK z dnia 21 listopada 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 136/05, numer postanowienia w reje- strze: 1282). 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl • „Koszty rezygnacji: a) opłata stała w wysokości 50 zł, jeżeli rezygna- cja nastąpiła w terminie do 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, b) 30% przy rezygnacji w okresie 29-21 dni przed datą rozpoczęcia im- prezy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zgłoszenia się w wy- znaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca reali- zacji imprezy” (wyrok SOKiK z dnia 8 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 41/06, numer postanowienia w rejestrze: 1078), ― zawierając umowy o usługi turystyczne poza lokalem nie informuje kon- sumentów o prawie do odstąpienia od umowy oraz nie wręcza wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, co może stanowić naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektó- rych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 1225), zgodnie z którym: „Kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obo- wiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie za- warcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świad- czenia i cenę”, ― zawierając umowy o usługi turystyczne nie udziela konsumentom rze- telnych i pełnych informacji dotyczących programu imprezy, co może stanowić naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, z później- szymi zmianami), zgodnie z którym: „Umowa powinna określać program imprezy turystycznej obejmujący ro- dzaj, jakość i terminy oferowanych usług, w tym: a) rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, b) położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego zgodnie z przepi- sami kraju pobytu lub opis wyposażenia obiektów niezaliczanych do rodzaju i kategorii, c) ilość i rodzaj posiłków, d) program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy turystycz- nej”. - stosuje w obrocie z konsumentami, od dnia 28 listopada 2012 r., wzo- rzec „Warunki Umowy Uczestnictwa w Imprezie Turystycznej organizo- wanej przez Solarmed…”, w nieczytelnej formie graficznej, tj. sporzą- dzony bardzo małą czcionką o kolorze jasnoniebieskim, na białym tle i papierze o takiej gramaturze, która powoduje, że na danej stronie wi- doczny jest równocześnie tekst umieszczony na stronie odwrotnej, co utrudniania konsumentom zapoznanie się z zakresem praw i obowiąz- ków wynikających z umowy i stanowić może nieuczciwą praktykę ryn- 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl kową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206). [11] Przedsiębiorca, jak wynika z nadesłanych do Prezesa Urzędu - bezpośrednio lub przez Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie oraz Marszałka Wo- jewództwa Pomorskiego - skarg konsumenckich, oferuje i zawiera umowy do- tyczące imprez turystycznych również poza lokalem, często podczas prezen- tacji innych produktów np. sprzęt AGD, sprzęt rehabilitacyjny, materace, kremy itp. Na takie prezentacje zapraszane są najczęściej osoby starsze: emeryci, renciści, którym oferta zawarcia umowy przedstawiona jest niespo- dziewanie. Zaskoczenie oraz brak czasu na rozważenie propozycji powoduje, że decyzja o przyjęciu oferty podejmowana jest nagle. Taki wniosek nasuwa się po lekturze wystąpień konsumentów. Treść tych oraz innych zarzutów do- tyczących działania SOLARMED a zawartych w skargach przedstawiono poni- żej: 1) W dniu 20 lipca 2012 r. do Prezesa Urzędu wystąpili Bernard i Cecylia P z Warszawy, z prośbą o zainteresowanie i pomoc w rozwiązaniu problemu dotyczącego umowy zawartej ze Spółką. Z treści wystąpienia konsumentów wynika, że w dniu 13 maja 2012 r. w hotelu IBIS w Warszawie została za- warta umowa dotycząca rezerwacji dwóch wycieczek tj. do Czech i do Włoch oraz dokonano wpłaty dwóch zaliczek w kwocie 150 zł, za każdą z imprez. W dniu 14 maja 2012 r. konsumenci zrezygnowali z wycieczki do Toskanii oraz uzgodnili ze Spółką, iż wniesiona zaliczka zostanie zaliczona na poczet wycieczki do Czech. Pomimo rezygnacji z imprezy (Toskania), pi- smem z dnia 18 czerwca 2012 r. przedsiębiorca wezwał Państwo P do ure- gulowania kosztów wyjazdu do Włoch. Konsumenci otrzymali zwrot należ- ności, po licznych interwencjach, w dniu 16 sierpnia 2012 r. 2) Pismem z dnia 11 października 2012 r. do Prezesa Urzędu wystąpił Pan Ce- zary P z Gdańska, który prosił o zbadanie zaistniałej sytuacji i podjęcie kroków uniemożliwiających firmie SOLARMED oszukiwania kolejnych klien- tów. Pan P w dniach 29.09-4.10.2012 r., uczestniczył w wycieczce do To- skanii. W trakcie przejazdu (w obie strony) organizator nie zapewnił opieki pilota, czy innego przedstawiciela przedsiębiorcy. Część osób, wbrew zapi- som umowy, zakwaterowano w hotelach o obniżonym standardzie. W dniu przyjazdu klienci zostali poinformowani o zmianach w programie, a cześć programu nie została zrealizowana wcale. Z tych powodów uczestnicy im- prezy poczuli się oszukani przez przedsiębiorcę. 3) Pani Aniela G z Koszalina zawarła z SOLAREMED umowę w dniu 22 maja 2012 r. Umowa dotyczyła wyjazdu do Hiszpanii. Termin wycieczki został określony na wrzesień 2013 r. Pani G, pomimo, iż w dniu zawarcia umowy wpłaciła zaliczkę tytułem uczestnictwa w imprezie w kwocie 150 zł, nie dokonała wpłaty następnych należności. Przedsiębiorca, pismem z dnia 17 lipca 2012 r., wezwał klientkę do zwrotu kosztów rezygnacji w wysokości wg. regulaminu 30%. 4) Pan Jerzy Z z Olsztyna zawarł umowę dotyczącą wycieczki do Tyrolu w dniu 20 sierpnia 2011 r. Zdaniem konsumenta, w otrzymanym programie wycieczki brak było daty i godziny wyjazdu, godziny dotarcia do miejsca zakwaterowania , brak jakichkolwiek informacji na temat wyżywienia i in- nych konkretnych danych na temat wycieczek, określanych jako fakulta- 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl tywne, dat wyjazdu na nie, a także o wysokości dopłat do owych wycie- czek. 5) Pani Wisława P z Warszawy, w maju 2012 r., na prelekcji wylosowała 6 - dniową wycieczkę do Toskanii. Termin wycieczki nie został określony, na- tomiast rezerwacja miała być ważna przez 2 lata. Miesiąc później konsu- mentka została wezwana przez Spółkę do uregulowania należności, za im- prezę. Również w tym wezwaniu nie została wskazana data wyjazdu. Na- tomiast w piśmie z dnia 22 sierpnia 2012 r. SOLARMED informował konsu- mentkę o kosztach rezygnacji z imprezy w wysokości 60% ceny wycieczki. Spółka sugerowała, że poniosła określone koszty tytułem rezerwacji. Jed- nak, zdaniem Pani P, skoro nie został określony termin wyjazdu wątpliwym jest dokonanie rezerwacji pobytu, a więc także i określanie kosztów rezy- gnacji. 6) Pani Cecylia B z Warszawy zawarła z SOLARMED umowę w dniu 22 maja 2012 r. Impreza miała się odbyć w kwietniu 2013 r. W dniu 26 czerwca 2012 r. konsumentka złożyła rezygnację, natomiast w dniu 20 sierpnia 2012 r. otrzymała od Spółki wezwanie do zapłaty kwoty 450 zł, jako zwrot kosz- tów poniesionych przez przedsiębiorcę. 7) Pan Zbigniew S z Warszawy zawarł umowę dotyczącą wyjazdu do Pragi, w dniu 14 czerwca 2012 r. Pan S ma 82 lata i jest człowiekiem schorowanym. W odpowiedzi na złożoną w dniu 19 lipca 2012 r. rezygnację z imprezy, Spółka wezwała konsumenta do uiszczenia należności za imprezę. 8) Pan Szczepan B wraz z Panem Ryszardem K z Warszawy w dniu 8 maja 2012 r. opłacili wycieczkę do Włoch. W dniu wyjazdu konsumenci, na wyznaczo- nym miejscu postoju autokaru oczekiwali bezskutecznie ok. 3 godziny. Klienci nie otrzymali wcześniej żadnych informacji dotyczących zmiany go- dziny odjazdu. Skoro wycieczka nie doszła do skutku Pan B wystąpił do Spółki o zwrot wpłaconych kwot. 9) Pani Barbara P umowę dotyczącą wycieczki do Toskanii zawarła w dniu 17 maja 2012 r. Zdaniem konsumentki, w trakcie pokazu sprzętu artykułów gospodarstwa domowego została ona zmanipulowana przez SOLARMED i pod presją psychiczną dokonała rezerwacji imprezy oraz uiściła kwotę za- liczki w wysokości 150 zł. Kilka dniu później konsumentka złożyła rezygnację, pomimo tego w dniu 20 lipca 2012 r. otrzymała wezwanie do zwrotu kosztów rezygnacji. W mo- mencie zawarcia umowy termin wycieczki został określony na wrzesień 2013 r., czyli z wyprzedzeniem szesnastu miesięcy od daty jej realizacji. Jednocześnie do momentu rezygnacji, ani też później przedsiębiorca nie przekazał klientce żadnych innych danych dotyczących tak umowy, jak i samej imprezy. 10) Pan Mirosław S z Warszawy poinformował, że w dniu 15 listopada 2011 r. na pokazie demonstracyjnym w Warszawie nieopacznie zgłosiłem chęć uczestnictwa w wycieczce zagranicznej…co gorzej wpłaciłem zaliczkę w wysokości 120 zł, na podstawie przedstawionego mi formularza – to był mój błąd, że dałem się „złapać” moim zdaniem oszustom! Trzy dni później konsument złożył rezygnację, jednak nie otrzymał od przedsiębiorcy ani zwrotu pieniędzy, ani żadnej innej informacji w tej sprawie. 11) Pani Aleksandra W z Warszawy w dniu 5 października 2011 r. w restauracji w Warszawie zawarła ze Spółką umowę dotyczącą wyjazdu do Tyrolu. Ter- 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl min wycieczki określono V-VI 2012 r. Konsumentka w dniu 10 października 2011 r. przesłała do przedsiębiorcy rezygnację z umowy i zażądała zwrotu wpłaconej zaliczki, w kwocie 120 zł. Zdaniem konsumentki umowa przed- stawiona przez SOLARMED nie spełniała wymogów określonych w przepi- sach ustawy o usługach turystycznych, w szczególności w zakresie warun- ków art. 12 tej ustawy, egzemplifikującego szczegółowo elementy, które winna zawierać umowa o usługi turystyczne. 12) Pan Bogdan K z Gdyni zawarł umowę dotyczącą wycieczki do Hiszpanii (Co- sta Brava), w dniu 25 lipca 2011 r. W dniu 30 sierpnia 2011 r. konsument złożył rezygnację z imprezy. W uzasadnieniu swojego pisma klient wskazał, m.in. na brak programu wycieczki, brak informacji o noclegach i posiłkach, a także wnosił o zwrot uiszczonej zaliczki, w wysokości 120 zł. Zgodnie ze stanowiskiem Spółki (pismo z dnia 14 października 2011 r. kie- rowane do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego) zwrot za- liczki nie przysługuje, bowiem rezygnacja została złożona po terminie. 13) Pani Zofia B z Wrocławia, w dniu 2 sierpnia 2011 r., zawarła umowę doty- czącą wyjazdu do Tyrolu, z terminem realizacji - do uzgodnienia . Pismem z dnia 3 września 2011 r., konsumenta złożyła rezygnację z umowy wskazu- jąc na względy rodzinne oraz informując, że podpisaną rezerwacją traktuje jako umowę wstępną, gdyż nie określono w niej terminu imprezy. Prosiła także o zwrot zaliczki (120 zł). Zgodnie ze stanowiskiem Spółki (pismo z dnia 14 października 2011 r. kie- rowane do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego) zwrot za- liczki nie przysługuje, bowiem rezygnacja została złożona po terminie. 14) Pani Alina A z Gdyni w dniu 23 lipca 2011 r. została zaproszona na spotka- nie w „Willi Bryza” w Gdyni, na którym prezentowano sprzęt medyczny. Po prezentacji Spółka SOLARMED przedstawiła oferty imprez turystycznych. Pani A podpisała rezerwację imprezy, która miała odbyć się we wrześniu 2011 r. Po otrzymaniu potwierdzenia rezerwacji oraz programu konsu- mentka uznała, że są duże nieścisłości, z programu tego nie wynika co konkretnie jest zawarte w cenie wycieczki: nie było terminu, miejscowo- ści, adresu hotelu, rodzaju zakwaterowania, formy wyżywienia, nic o ubezpieczeniu i złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Zgodnie ze stanowiskiem Spółki (pismo z dnia 14 października 2011 r. kie- rowane do Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego) zwrot za- liczki nie przysługuje, bowiem rezygnacja została złożona po terminie. 15) Pan Andrzej O z Tczewa zawarł w dniu 12 sierpnia 2011 r. umowę dotyczą- cą wyjazdu na 7 dni do Hiszpanii (Costa Brava). Termin wyjazdu został określony na maj 2012 r. Konsument otrzymał również program wycieczki. Program nie spełniał wymogów art. 12 ustawy o usługach turystycznych. Przedsiębiorca nie określił tam m.in. daty wyjazdu i powrotu, położenia i rodzaju obiektu hotelarskiego, ilości i rodzajów posiłków. 16) Pan Wiesław S z Gdańska w dniu 12 października 2011 r. dokonał rezerwa- cji wycieczki do Toskanii. Termin na dokumencie „rezerwacja” został okre- ślony: maj/do uzgodnienia 2012 . Konsument wniósł tytułem zaliczki kwotę 120 zł. Następnie Spółka poinformowała - zdaniem konsumenta niezgodnie z poprzednimi ustaleniami - że w trakcie imprezy tylko 2 dni przeznaczone są na zwiedzanie, co więcej dotyczyło to wyjazdów fakultatywnych, do- 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl datkowo płatnych i nieoczekiwanie zwiększało koszty wyjazdu. Z tych po- wodów Pan S złożył rezygnację z umowy. 17) Pani Mirosława A ze Starogardu Gdańskiego, w dniu 13 września 2011 r., zawarła umowę dotyczącą wyjazdu do Hiszpanii. Termin wycieczki ustalo- no na wrzesień 2012 r. W dniu 26 września 2011 r. klientka otrzymała pi- smo potwierdzające przyjęcie rezerwacji. Do pisma załączony był mały karteluszek nazwany „Programem…wycieczki…” (karteluszek ten nie za- wierał niezbędnych danych jakie powinien zawierać rzetelny program). Pi- smo nie zawierało też umowy. Konsumentka złożyła rezygnację z imprezy i zażądała zwrotu wniesionej wpłaty. 18) Pani Urszula W z Siemiątkowic Śląskich, będąc na pokazie sprzętu rehabili- tacyjnego w Hotelu Monopol w Katowicach, dokonała rezerwacji wycieczki do Toskanii. Kilka miesięcy później konsumenta otrzymała od Spółki infor- mację o terminie wyjazdu, który został wyznaczony na dzień 23 kwietnia 2012 r. Natomiast przedsiębiorca nie przekazał żadnych informacji nt. np. miejsca zakwaterowania, nazwy i standardu hotelu, ilości posiłków. W kwietniu 2012 r. przedsiębiorca wezwał Panią W do uiszczenia ceny wy- cieczki informując ponadto, że w przypadku rezygnacji obowiązana będzie ona do pokrycia kosztów w wysokości 60% tej ceny. 19) Pani Ewa G, w swoim wystąpieniu do Urzędu Marszałkowskiego Wojewódz- twa Pomorskiego (e:mail z dnia 6 maja 2012 r.) poinformowała, że w dniu 26 sierpnia 2011 r. w jednym z toruńskich hoteli został zorganizowany po- kaz dla emerytów podczas którego niektórzy z uczestników „wygrali” wy- cieczkę zagraniczną. Oczywiście musieli od razu zdecydować czy pojadą czy nie i wpłacić 120 zł. Na fali euforii z wygranej na wyjazd zdecydowali się: moja teściowa z mężem oraz brat teścia z żoną….W maju 2012 r. obie pary otrzymały od firmy SOLARMED listy z Voucherem (przedartym na pół nota bene) oraz z prośbą o dokonanie wpłaty za wycieczkę oraz z informa- cją, iż w momencie rezygnacji będą musiały zapłacić 30% kosztów wyciecz- ki zgodnie z Warunkami Imprez Turystycznych. Zadaniem skarżącej Spółka nie ma podstaw do żądania zapłaty bowiem podpisana rezerwacja nie ma charakteru umowy. Pani G stwierdziła również, że firma SOLARMED próbu- je wyłudzić pieniądze od ludzi, którzy nie znają się na przepisach prawa a jednocześnie podejrzewa, że impreza to w ogóle nie dojdzie do skutku, a firma będzie starała się zarobić na naiwności emerytów próbując ich ob- ciążyć kosztami rezygnacji. 20) Pan Antoni P w dniu 4 lutego 2012 r. zawarł umowę dotyczącą wycieczki do Tyrolu i wpłacił kwotę stanowiącą 30% wartości ceny imprezy tj. 601 zł. W dniu 29 lutego 2012 r. konsument wystąpił do Spółki o dostarczenie pro- gramu oraz wskazanie terminu wyjazdu. SOLARMED nie udzielił mu żąda- nych informacji. Po dodatkowej interwencji, otrzymał propozycję wyjazdu w dniu 27 maja 2012 r. Ponieważ termin ten był dla Pana P niedogodny, złożył on rezygnację z umowy i wystąpił o zwrot wpłaconych środków pie- niężnych. Spółka zwróciła tylko cześć pieniędzy zachowując resztę, jako koszt rezygnacji. 21) Pani Wisława K z Sosnowca po dokonaniu, w dniu 18 stycznia 2012 r., re- zerwacji wyjazdu do Hiszpanii otrzymała w lutym 2012 r. na skrawku pa- pieru program wycieczki. Konsumentka od lutego do maja 2012 r. dzwoniła kilkakrotnie do Spółki chcąc uzyskać bardziej dokładną informację o całym 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl pobycie, telefon milczał skrzynka była zapchana. W dniu 12 lipca 2012 r. klientka złożyła rezygnację z umowy. Do sierpnia nie otrzymała żadnej od- powiedzi w sprawie . W dniu 7 sierpnia 2012 r. Pani K skontaktowała się te- lefonicznie z SOLARMED i uzyskała informację, że kwot wpłaconych do- tychczas nie odzyska. 22) Państwo Leon i Alicja S z Warszawy zawarli z SOLARMED umowę w dniu 20 kwietnia 2012 r. Termin wyjazdu został ustalony na wrzesień 2012 r. W dniu 8 maja 2012 r. konsumenci złożyli rezygnację z imprezy z powodu złe- go stanu ich zdrowia wraz z prośbą o zwrot wpłaconej zaliczki, w kwocie 150 zł. Spółka wezwała klientów do uiszczenia kosztów rezygnacji, jednak już po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie przedsiębiorca poin- formował, że wezwanie to zostało anulowane (por. wyżej pkt [5]). 23) Pan Józef C z Koszalina, który zarezerwował wycieczkę do Toskanii, zrezy- gnował z niej w dniu 21 maja 2012 r. Wyjazd planowany był na maj 2013 r. Rezygnację złożyłem na siedem miesięcy przed terminem wycieczki. Nie sądzę aby Solarmed poniósł z tego tytułu jakiekolwiek koszty – wskazał konsument . Tymczasem przedsiębiorca pismem z dnia 23 października 2012 r. wezwał klienta do pokrycia kosztów rezygnacji, w wysokości wg. regu- laminu 30% ceny imprezy. M AJĄC NA UWADZE ZEBRANY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘ- PUJE . [12] Możliwość rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie kon- kurencji i konsumentów uzależniona jest od uprzedniego stwierdzenia, czy za- grożony został w niej interes publicznoprawny. Prezes Urzędu jest upoważnio- ny do realizacji zasadniczego celu powołanej ustawy, którym, zgodnie z art. 1 ust. 1, jest określanie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznoprawnym ochrony interesów przedsię- biorców i konsumentów. Jeśli natomiast przesłanka interesu publicznego nie występuje Prezes Urzędu nie jest uprawniony do podjęcia sprawy. Rozpatry- wana sprawa ma, w ocenie Prezesa Urzędu, charakter publicznoprawny, al- bowiem dotyczy ochrony interesu szerszej grupy konsumentów, którzy są lub mogą być klientami przedsiębiorcy. Zbiorowe interesy konsumentów podlega- ją ochronie przed działaniami przedsiębiorców, które są sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. [13] W postępowaniu, które kończy niniejsza decyzja, Spółce postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy o ochronie konkuren- cji i konsumentów. Na podstawie art. 24 ust. 1 zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a zgodnie z ust. 2 tego artykułu, przez prak- tykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego […], 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2) naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Aby działania przedsiębiorcy mogły zostać uznane za sprzeczne z powołanymi wyżej przepisami art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, nie- zbędne jest wykazanie, iż spełniają one łącznie następujące przesłanki: ― ujawniają się w obrocie konsumenckim, a więc dotyczą relacji przedsię- biorca-konsument, ― stanowią działanie bezprawne, ― naruszają zbiorowe interesy konsumentów. [14] SOLARMED jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zgodnie z którym pod pojęciem tym rozumie się m.in. przedsiębiorcę w znaczeniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zmianami). Artykuł 4 tej ustawy stanowi, iż: 1) przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, 2) za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodar- czej działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budow- lana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorga- nizowany i ciągły. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i art. 22 1 Kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonu- jącą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospo- darczą lub zawodową. W przedmiotowej sprawie fakt zawierania przez SOLARMED - będącym przed- siębiorcą - z konsumentami umów o usługi turystyczne, jak i stosowania w ob- rocie z konsumentami wzorców umownych tj.: „Rezerwacja” oraz „Warunki Imprez Turystycznych” nie budzi wątpliwości, co przesądza o tym, iż pierwszą z przesłanek należy uznać za spełnioną. [15] Zdaniem Prezesa Urzędu, za wypełnioną należy uznać także trzecią przesłan- kę, bowiem naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce wte- dy, gdy działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów jako zbioro- wości, to jest w sytuacji, gdy skierowane jest nie tylko do indywidualnych konsumentów, lecz szerszego, nieograniczonego liczbowo kręgu osób, do któ- rych dotarła i dotrzeć może oferta przedsiębiorcy. W rozpatrywanej sprawie wymieniony warunek jest spełniony, bowiem oferta usług turystycznych przedstawiona przez SOLARMED adresowana była i jest nie do ściśle określo- nego, konkretnego konsumenta, lecz do z góry nieokreślonej, niemożliwej do zidentyfikowania liczby konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna. [16] Za spełnioną należy uznać także drugą z przesłanek, tj. bezprawność działania przedsiębiorcy, w tym punkcie wywodzoną z tożsamości odpowiednich posta- 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nowień wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego i postanowień będących przedmiotem postępowania, stosowanych w obrocie z konsumentami przez SOLARMED. Zakaz stosowania postanowień niedozwolonych nie ogranicza się bowiem jedynie do przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w spra- wie o uznanie postanowień za niedozwolone, lecz rozciąga się również na wszystkich innych przedsiębiorców posługujących się postanowieniami iden- tycznymi, tożsamymi co do skutków prawnych, bowiem art. 479 43 Kodeksu po- stępowania cywilnego prawomocność przedmiotowego wyroku rozszerza – od chwili wpisania wzorca umowy do ww. rejestru – na osoby trzecie. Wpis określonego postanowienia do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie określonej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych. Powyższe stanowisko Prezesa Urzędu zgodne jest z orzecznictwem Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r., sygnatura akt III SZP 3/06, stwierdził, iż „stosowanie po- stanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przed- siębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów […]”. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wskazał m.in., iż „[…] praktyka naruszająca zbio- rowe interesy konsumentów art. 23a u.o.k.i k. [art. 24 obecnie obowiązującej u.o.k.ik] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosme- tycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wy- razów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że je- go treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbli- żonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w inte- resy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do reje- stru […]”. Wobec tego, że z powołanego wywodu Sądu Najwyższego wynika wprost, iż nie jest konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do reje- stru i klauzuli z nią porównywanej, za niedozwolone mogą zostać uznane rów- nież postanowienia wzorców umów mieszczące się w hipotezie postanowienia wpisanego do rejestru. Stosowanie postanowienia o treści zbliżonej może bo- wiem godzić w interesy konsumentów tak samo, jak stosowanie postanowienia identycznego z tym, które zostało wpisane do rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu postanowienia wzorca umowy stosowanego w obro- cie z konsumentami przez SOLARMED, są tożsame z postanowieniami wpisa- nymi do rejestru postanowień niedozwolonych, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, na podstawie prawomocnych wyro- ków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Po pierwsze postanowienie wzorca „Warunki Imprez Turystycznych”, o treści: Na 48 godzin przed wylotem Klient obowiązany jest potwierdzić godzinę wylo- tu w biurze podróży, w którym zawarł umowę. Klient zobowiązany jest po- twierdzić u rezydenta lub sprawdzić w udostępnionej w hotelu teczce infor- macyjnej Solarmed Ltd. termin i godzinę podróży powrotnej. W przypadku zawarcia umowy, której przedmiotem jest tylko przelot samolotem, Klient zobowiązany jest potwierdzić godzinę wylotu w biurze podróży, w którym za- warł umowę na 48 godzin przed wylotem, a godzinę powrotu zgodnie z infor- 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl macją zawartą w dokumentach podróży. W przypadku niedopełnienia przez Klienta obowiązku, o którym mowa w niniejszym punkcie Solarmed nie ponosi odpowiedzialności wobec Klienta, uznać należy, za tożsame z postanowieniem niedozwolonym, wpisanym do rejestru pod pozycją 1460. Wyrokiem z dnia 11 maja 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 28/06) Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone postanowienie o treści Uczestnik winien upewnić się u naszego przedstawiciela nie później niż na 24h i nie wcześniej niż na 48 h przed odlotem o dokładny czas odlotu samolotu. Jeżeli uczestnik ich nie potwierdzi i spóźni się na swój odlot Exim Tours zmu- szone będzie do obciążenia uczestników dodatkowymi kosztami (klauzula wpi- sana pod poz. 1460). Sąd uznał, że stanowi ono niedozwolone postanowienie umowne w świetle art. 385 1 § 1 k.c., jak również spełnia przesłanki art. 385 3 pkt 2 k.c., bowiem przedsiębiorca próbuje przerzucić ciężar należytego wy- pełnienia swojego zobowiązania na konsumenta, bezpodstawne nakładając na niego ciężar do podjęcia dodatkowych czynności związanych z koniecznością upewnienia się co do dokładnego czasu odlotu samolotu i grożąc ewentualnymi sankcjami. Zapis ten zmierza do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialno- ści przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania i jest sprzeczny z treścią art. 14 b ust. 2 pkt 4 ustawy o usługach turystycznych, z którego wynika, że umowa powinna określać m.in. rodzaj, charakter i kate- gorię środka transportu oraz datę i godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu. W ocenie Sądu należyte wykonanie zobowiązania wiąże się z ko- niecznością wskazania dokładnego czasu odlotu w chwili zawierania umowy, a w przypadku ewentualnej zmiany, dopilnowania, by konsument został o tej zmianie poinformowany na czas. Postanowienie stosowane przez SOLARMED wywołuje tożsame skutki, jak ww. klauzula nr 1460. Oba postanowienia pozwalają bowiem na ograniczenie od- powiedzialności za wykonanie umowy i nakładają bezprawnie na konsumenta obowiązki, które zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych należą do przedsiębiorcy, kontrahenta konsumenta. W nowym wzorcu umownym, obowiązującym od dnia 28 listopada 2012 r. po- stanowienie to nie występuje. Po drugie w pkt 5.4 i 5.5 „Warunków Imprez Turystycznych” Spółka zawarła postanowienia o treści: Koszty rezygnacji z uczestnictwa w imprezie turystycznej wynoszą stan- dardowo na osobę; do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 30% ustalonej ceny od 30 do 23 dnia 40% ustalonej ceny od 22 do 16 dnia 50% ustalonej ceny od 15 do 9 dnia 60% ustalonej ceny od 8 do 3 dnia 80% ustalonej ceny od 2 do dnia rozpoczęcia podróży lub jej nierozpoczęcia 90% ustalonej ceny Koszty rezygnacji stanowiące wyjątki od reguły standardowej określonej w pkt. 5.4 wynoszą; A. Oferty typu last minute, oferty TOP, oferty dnia, oferty specjalne, oferty oszczędnościowe: do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 50% ustalonej ceny od 30 do 23 dnia 65% ustalonej ceny 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl od 22 do 16 dnia 75% ustalonej ceny od 15 do 9 dnia 80% ustalonej ceny od 8 do 3 dnia 85% ustalonej ceny od 2 do dnia rozpoczęcia podróży lub jej nierozpoczęcia 95% ustalonej ceny B. W przypadku gdy przedmiotem umowy jest tylko przelot rejsem czar- terowym lub tylko przelot samolotem liniowym: do 31 dni przed rozpoczęciem imprezy 30% ustalonej ceny od 30 do 15 dnia 60% ustalonej ceny od 14 do 2 dnia 80% ustalonej ceny w dniu rozpoczęcia podróży 95% ustalonej ceny Opłaty te stanowią równowartość kosztów poniesionych przez Solarmed Ltd. z tytułu dokonanych zmian. Przywołane postanowienia uznać należy za tożsame z następującymi postano- wieniami, umieszczonymi w rejestrze, o treści: • "W przypadku odstąpienia przez klienta od umowy (bez względu na przy- czynę) Biuro potrąca z dokonanej przez klienta wpłaty opłatę manipulacyj- ną w kwocie wpłaconej zaliczki czy 20% wartości imprezy - 20% ceny im- prezy do 30 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 40% ceny im- prezy od 29 do 22 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 50 % ce- ny imprezy od 21 do 16 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 100% ceny imprezy 15 dni lub krócej przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy" - (wyrok SOKiK z dnia 21 listopada 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 136/05, numer postanowienia w rejestrze: 1282). • „Koszty rezygnacji: a) opłata stała w wysokości 50 zł, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, b) 30% przy rezygnacji w okresie 29-21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, c) 50% ce- ny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed datą rozpoczęcia im- prezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca realizacji imprezy” (wyrok SOKiK z dnia 8 grudnia 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 41/06, numer postanowienia w re- jestrze: 1078). W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 grudnia 2006 r. SOKiK uznał, że postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 385 3 pkt 12 i 16 k.c. . Zdaniem SOKiK zatrzymanie ryczałtowo określonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udziału w imprezie turystycznej, narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń (…) a ponadto opłaty te zostały ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w związku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego. Porównywanie zakwestionowanych w niniejszej spra- wie postanowień umownych do przywołanych wyżej klauzul niedozwolonych prowadzi do wniosku, iż warunki te wywołują identyczne, tożsame konse- kwencje dla konsumenta tzn. nakładają na niego obowiązek zapłaty ryczałto- wych stawek, w przypadku rezygnacji z udziału w imprezie, podczas gdy – co wynika z orzecznictwa SOKiK - winien on być zobowiązanym jedynie do zwrotu wszelkich poniesionych przez przedsiębiorcę kosztów, z tytułu zawarcia i re- alizacji umowy. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK (wyrok z dnia 20 lutego 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2007r., sygn. XVII AmC 50/06) przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegająca potrąceniu powinna jednak zostać ustalona, w oparciu o indywidualne rozliczenia z kon- sumentem z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwane- go. Przeprowadzone porównanie postanowień wzorca umowy stosowanego przez przedsiębiorcę ze wskazanymi klauzulami uznanymi wcześniej przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za postanowienia niedozwolone i wpisane do rejestru, jednoznacznie wskazuje na tożsamość skutków wywoływanych przez porównywane klauzule, czego nie niwelują różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Spółka we wzorcu umownym zastrzegła ustalone ryczałtowo koszty rezygnacji sugerując, że stanowią one równowartość wydatków poniesionych przez przedsiębiorcę. Jednocześnie przedsiębiorca zwolnił się od faktycznego wyka- zania, jakiego rodzaju koszty i w jakiej wysokości poniósł, w związku z umową zawartą przez konsumenta i jego późniejszą rezygnacją. Wskazać dodatkowo należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, bar- dzo często okres pomiędzy datą zawarcia umowy, a datą imprezy wynosi po- nad pół roku, lub nawet ma zostać ustalony w terminie późniejszym, co tym bardziej potwierdza, że w każdym indywidualnym przypadku wysokość ponie- sionych przez przedsiębiorcę kosztów może być bardzo różna i może znacznie odbiegać od ich ryczałtowego poziomu, ustalonego w analizowanym postano- wieniu umownym. We wzorcu umownym stosowanym zarówno poprzednio, jak i obowiązującym obecnie, od dnia 28 listopada 2012 r., w pkt 5.2. warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych przedsiębiorca przewidział, że jeżeli Klient zrezy- gnuje z uczestnictwa w imprezie turystycznej lub jeżeli nie rozpocznie impre- zy turystycznej z powodów niezależnych od Solarmed Ltd. Solarmed Ltd. za- strzega sobie prawo żądania zapłaty kwot stanowiących równowartość rze- czywistych kosztów w wysokości nie wyższej niż ustalona na zasadach określo- nych w punktach 5.4 i 5.5 Warunków Imprez Turystycznych (oraz kosztów ubezpieczenia) poniesionych w związku z dokonanymi już przygotowaniami do zorganizowania imprezy turystycznej. Przy obliczaniu należnych do zapłaty kwot uwzględnia się koszty jakie zostały zaoszczędzone, a także możliwość innego wykorzystania świadczeń. Postanowienie to zakłada, że w przypadku rezygnacji Spółka obciąży konsumenta kosztami rezygnacji faktycznie ponie- sionymi, jednak przewiduje również, że koszty te mogą być różne, ale nie wyższe niż ustalone ryczałtowo, czyli mogą też być niższe. Zapis ten jednak nie niweluje abuzywnego charakteru kwestionowanego po- stanowienia i nie wyklucza uznania go za niedozwolone. Niewątpliwie przed- siębiorca ustalił koszty rezygnacji z wykonania usługi w sposób zryczałtowany. Ponadto, na podstawie zgłoszonych skarg konsumenckich oraz przekazanych przez konsumentów pism kierowanych do nich przez Spółkę wynika, że SO- LARMED faktycznie nie przedstawia rozliczenia opartego na kosztach rzeczywi- ście poniesionych, ale informuje o konieczności uiszczenia odszkodowania w wysokości określonej ryczałtowo. Dane dotyczące przykładowych skarg konsu- menckich zawiera niżej zamieszczona tabela. Nazwisko Konsumenta Data z a warcia umowy Data i m prezy Informacja o kos z tach rezygnacji w wezwaniu do 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zapł a ty 22.05.12 Wrzesień 2013 „ wg. regulamin u 30%” maj 20 12 Wrzesień 2012 „ wg. regulaminu 60%” 22.05.12 Kwiecień 2013 „ wg. regulaminu 30%” 14.06.12 17 sierpnia 2012 „ wg. regulaminu 40%” 08.03.12 Czerwiec 2012 „ wg. regulaminu 30%” 17.05.12 Wrzesień 2013 „ wg. regulaminu 30%” Z przedstawionych danych wynika, że SOLARMED informując o wysokości kosz- tów ewentualnej rezygnacji nie ustala ich indywidualnie w oparciu o faktycz- nie i rzeczywiście poniesione koszty, ale przywołuje i stosuje postanowienia regulaminu tj. wzorca „Warunki Imprez Turystycznych”, które określają wyso- kość kosztów w sposób ryczałtowy. Przedsiębiorca przewidział w umowie, że jest uprawniony do naliczenia i po- bierania kosztów z tytułu rezygnacji, natomiast nie przyznał konsumentom prawa do uzyskania rzetelnej informacji, o tym jakie i w jakiej wysokości koszty rzeczywiście zostały poniesione. W okolicznościach niniejszej sprawy przyjąć należy, że SOLARMED, określając koszty rezygnacji, wykorzystuje faktycznie i wyłącznie postanowienie będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia. [17] Mając na względzie powyższe, Prezes Urzędu uznaje, iż postanowienia, wska- zane w ww. punkcie [16] mieszczą się w hipotezie przywołanych postanowień wpisanych do rejestru postanowień umowy uznanych za niedozwolone. Jedno- cześnie, zdaniem Prezesa Urzędu, wszystkie wskazane wcześniej przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostały spełnione. [18] Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe in- teresy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. [19] Zgodnie z art. 27 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzę- du nie wydaje decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki. W takim wypadku Prezes Urzędu wydaje decy- zję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Jednocześnie zgodnie z ust. 4 tego przepisu Prezes Urzędu może określić środki usunięcia trwających skutków na- ruszenia zbiorowych interesów konsumentów. [20] W odniesieniu do postanowienia, o którym mowa w punkcie I sentencji decy- zji: Przedsiębiorca od dnia 28 listopada 2012 r. stosuje nowy/zmieniony wzo- rzec „Warunki Uczestnictwa w Imprezie Turystycznej organizowanej przez So- larmed…”, w którym postanowienie to nie występuje. Stąd orzeczono, jak w punkcie I sentencji decyzji. [21] Jak wynika z ustaleń stanu faktycznego sprawy, postanowienia, o których mowa w punkcie II sentencji decyzji nadal są przez przedsiębiorcę stosowane. Z tych też względów orzeczono, jak w punkcie II sentencji decyzji. 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [22] Zdaniem Prezesa Urzędu, za sprzeczne z art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niezgodnie z przepisem art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, należy uznać działanie przedsiębiorcy polegające na nieinformowaniu konsumentów, z którymi zawarł on umowy poza lokalem, o prawie odstąpienia od umowy oraz niewręczaniu wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Zgodnie z przywołanym art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny „Kto zawiera z konsumentem umowę poza loka- lem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsu- menta na piśmie o prawie odstąpienie od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawar- cia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i ce- nę”. Z treści zacytowanego przepisu wynika jednoznacznie, że warunkiem koniecz- nym do stwierdzenia zgodności działania przedsiębiorcy z jego obowiązkami względem konsumentów, w przypadku zawierania umów poza lokalem, jest równoczesne poinformowanie konsumentów o prawie do odstąpienia od umo- wy oraz wręczenie wzoru oświadczenia o odstąpieniu. Prezes Urzędu otrzymał zarówno bezpośrednio, jak i od Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Warszawie oraz od Marszałka Województwa Pomorskiego w Gdańsku skargi konsumenckie na działania Spółki SOLARMED. Dane dotyczące skarg zostały zawarte w poniżej prezentowanym zestawieniu. L p. nazwisko Data z a- warcia umowy Umowa zawar- ta poza loka- lem Informacja o prawie do odstąpienia od umowy Data i m prezy Dołączony Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy 1 22.05.12 tak tak Wrzesień 2013 Brak dowodu 2 13.05.12 tak tak Sierpień 2012 Brak dowodu 3 20.08.11 tak - Wrzesień 2012 Brak dow odu 4 maj 2012 tak tak Wrzesień 2012 Brak dowodu 5 22.05.12 tak tak Kwiecień 2013 Brak dowodu 6 14.06.12 tak tak 17 sierpnia 2012 Brak dowodu 7 08.03.12 tak tak Czerwiec 2012 Brak dowodu 8 17.05.12 tak tak Wrzesień 2013 Brak dowodu 9 15.11.11 t ak - Czerwiec 2012 Brak dowodu 10 05.10.11 tak - Maj/czerw iec 2012 Brak dowodu 11 25.07.11 - - Rok 2012 Brak dowodu 12 0 2.08.11 tak - Do uzgo d nienia Brak dowodu 13 23.07.11 tak - Wrzesień 2011 Brak dowodu 14 12.08.11 tak brak d a nych Maj 2012 Brak dowodu 15 12.10.11 tak - Maj 2012 Brak dowodu 16 13.09.11 tak - Wrzesień 2012 Brak dowodu 17 00.10.11 tak brak d a nych Do uzgo d nienia Brak dowodu 18 26.08.11 tak brak d a nych b.d Brak dowodu 19 09.02.12 tak tak Maj 2012 Brak dowodu 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 20 18.01.12 t ak tak b.d Brak dowodu Na podstawie tych informacji nie ulega wątpliwości, że SOLARMED oferuje konsumentom możliwość zawarcia umowy o usługi turystyczne również poza swoją siedzibą, jednak – co potwierdzają skargi konsumentów - w roku 2011 nie byli oni informowani o przysługującym im prawie do odstąpienia od zawar- tej umowy. Wprawdzie na wzorcach umownych wykorzystywanych przez Spół- kę w roku 2012 znajdowała się informacja o treści: Klient ma prawo do odstą- pienia od umowy w terminie 10 dni od daty podpisania rezerwacji/umowy, jednak brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na wypełnienie przez przedsiębiorę obowiązku wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o od- stąpieniu, z oznaczeniem jego nazwy oraz siedziby. Również przekazane nowe wzorce umowne, obowiązujące od dnia 28 listopada 2012 r. nie wskazują, aby Spółka wręczała konsumentom, z którymi zawarła umowy poza lokalem, do- kument zawierający takie oświadczenie. Jedynymi załącznikami do umowy są bowiem: Katalog (załącznik nr 1) oraz Warunki uczestnictwa w imprezie tury- stycznej (załącznik nr 2). Brak zarówno rzetelnej informacji nt. możliwości odstąpienia od umowy, jak i zaniechanie wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, może utrudniać lub wręcz uniemożliwić klientowi skorzystanie z tego prawa. Należy wskazać, że oferta zawarcia umowy o usługi turystyczne, często przedkładana jest konsumentom poza lokalem przedsiębiorcy przy okazji in- nych wydarzeń np. podczas prezentacji rożnego rodzaju towarów, prelekcji itp., na które zapraszane są głównie osoby starsze. Korzystając z takich oka- zji/spotkań, konsumenci/uczestnicy często nie myślą racjonalnie i krytycznie, i zazwyczaj nie przewidują, ani nie planują wyjazdu turystycznego. Propozy- cja wycieczki jest więc dla nich dla nich zaskakująca, nieoczekiwana, a często stanowi wygraną nagrodę. Dodatkowo decyzję o zawarciu umowy należy pod- jąć niemal natychmiast. Wiek, zaskoczenie oraz okoliczności, w których zna- leźli się konsumenci powodują, że decyzja o przyjęciu oferty podejmowana jest nagle, bez należytego jej rozważenia. Z tych też powodów niezmiernie istotną kwestią jest aby przedsiębiorca, w takich przypadkach, nie tylko nale- życie informował swoich klientów o ich uprawnieniach, ale także postępował zgodnie z obwiązującymi go przepisami prawa. Uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy Prezes Urzędu postanowił i orze- ka, jak w punkcie III sentencji decyzji. [23] Praktyka, o której mowa w punkcie IV sentencji niniejszej decyzji, polega na naruszeniu obowiązku udzielania, przez SOLARMED konsumentom, w stosowa- nych umowach/rezerwacjach, rzetelnych i pełnych informacji dotyczących programu imprezy, co jest sprzeczne z art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorca zawierając umowę z klientem powinien przekazać program imprezy turystycznej obejmu- jący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług, w tym: ― rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, ― położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego zgodnie z przepisami kraju pobytu lub opis wyposażenia obiektów niezaliczanych do rodzaju i ka- tegorii, 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ― ilość i rodzaj posiłków, ― program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy turystycznej. Tymczasem, jak na to wskazują skargi przekazane przez konsumen- tów/klientów Spółki, przedsiębiorca zawierając umowy nie wypełnia tego obowiązku. Dla przykładu program 6 dniowej wycieczki do Południowego Tyro- lu/Jezioro Gardeńskie, który otrzymał Pan Jerzy Z nie zawierał ustawowo wy- maganych informacji, co do charakteru i kategorii środka transportu oraz da- ty, godziny i miejsca wyjazdu i powrotu, nie precyzował położenia, rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego, ani nie określał programu zwiedzania. W pro- gramie przewidziano natomiast, że organizator zastrzega sobie prawo do jego zmiany. Podobnie zastrzeżenia budzi program 4-dniowej wycieczki do Pragi, który otrzymał Pana Zbigniew S. Nie zawierał on danych nt. położenia obiektu hotelarskiego, w którym planowane było zakwaterowanie uczestników impre- zy, brak było także informacji nt. programu zwiedzania. Z kolei program 7- dniowej wycieczki na Costa Brava, otrzymany przez pana Mirosława S, nie za- wierał informacji nt. charakteru i kategorii środka transportu oraz daty, go- dziny i miejsca wyjazdu i powrotu. Nie przedstawiał też danych nt. rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego oraz programu zwiedzania. Z treści tego za- łącznika do umowy można wysnuć wniosek, że głównymi atrakcjami imprezy były wycieczki fakultatywne, w których uczestnik może wziąć udział i które są często płatne dodatkowo, jak np. wynika to z programu imprezy przekazanego Pani Wiesławie K. Także i inni konsumenci, np. w skargach wymienionych w pkt [11] (poz. 14; 16; 17; 19; 20) niniejszej decyzji, wskazywali na uchybienia przedsiębiorcy w tym zakresie. W ocenie Prezesa Urzędu okoliczności faktyczne sprawy wskazują jednoznacz- nie, iż przedsiębiorca zawierając umowy z konsumentami nie wypełnia swoich obowiązków i nie przedstawia programu oferowanych imprez w sposób okre- ślony w przepisach prawa. Takie działanie nie tylko uniemożliwia klientom SO- LARMED zapoznanie się z ofertą Spółki, ale także ogranicza im prawo do kwe- stionowania sposobu wykonania umowy, czy stwierdzenia zgodności otrzyma- nego świadczenia z umową. W rzeczywistości, przystępując do umowy z SO- LARMED konsumenci często nie wiedzą dokładnie, kiedy pojadą na daną wy- cieczkę, bowiem w umowach zazwyczaj nie zostaje określona data, a jedynie przybliżony termin imprezy, gdzie będą zakwaterowani oraz jakie i jakiego ro- dzaju świadczenia otrzymają w zamian za uiszczoną cenę imprezy. Mając to na uwadze Prezes Urzędu postanowił, jak w punkcie IV sentencji de- cyzji. [24] Ostatni z zarzutów postawionych przedsiębiorcy związany jest ze stosowaniem przez Spółkę wzorca „Warunki Umowy Uczestnictwa w Imprezie Turystycznej organizowanej przez Solarmed…”, obowiązującego od dnia 28 listopada 2012 r., w nieczytelnej formie graficznej tj. sporządzonego bardzo małą czcionką o kolorze jasnoniebieskim, na białym tle i papierze o takiej gramaturze, która powoduje, że na danej stronie widoczny jest równocześnie tekst umieszczony na stronie odwrotnej, co utrudniania konsumentom zapoznanie się z zakresem praw i obowiązków wynikających z umowy i stanowi nieuczciwą praktykę ryn- kową, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o prze- ciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206). 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym prakty- kom rynkowym praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowania rynkowe prze- ciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Jednocześnie, w myśl art. 2 ust. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, przez decyzję dotyczącą umowy rozumie się podejmo- waną przez konsumenta decyzję, co do tego, czy, w jaki sposób i na jakich warunkach dokona zakupu lub zapłaci za produkt, bez względu na to, czy kon- sument postanowi dokonać określonej czynności, czy też powstrzyma się od jej dokonania. Nieuczciwa praktyka rynkowa może dotyczyć decyzji zarówno, co do potencjalnej możliwości zawarcia umowy, jak i umowy rzeczywiście za- wieranej. Należy jednak wskazać, że praktyka określona w art. 4 ustawy o przeciwdzia- łaniu nieuczciwym praktykom rynkowym odnosi się do decyzji podejmowanych przez przeciętnego konsumenta, za którego uznaje się konsumenta dobrze po- informowanego, uważnego i ostrożnego. Oceny tej należy dokonać z uwzględ- nieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególne podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy ze względu na szczególne cechy, takie jak: wiek, niepełno- sprawność fizyczna lub umysłowa (art. 2 ust. 8 tej ustawy). Definicja prze- ciętnego konsumenta precyzuje więc pewien zespół cech mentalnych konsu- menta, jego przeciętność, polegającą na tym, że z jednej strony możemy wymagać od takiego konsumenta pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rze- czywistości, lecz z drugiej strony nie możemy uznać, że jest to wiedza kom- pletna i profesjonalna i że konsument – mimo tej ogólnej orientacji w rzeczy- wistości – ma prawo pewnych rzeczy nie wiedzieć. Dlatego też to na przedsię- biorcy spoczywa obowiązek rzetelnego poinformowania swoich klien- tów/konsumentów o ich prawach i obowiązanych wynikających i dotyczących nawiązanego stosunku prawnego. W przedmiotowej sprawie przyjąć należy, że oferta handlowa przedsiębiorcy, kierowana jest do niedookreślonej grupy osób fizycznych, konsumentów, któ- rzy zawierają umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością go- spodarczą, są to więc konsumenci przeciętni, którzy najczęściej potrafią zro- zumieć kierowane do nich informacje oraz podjąć w oparciu o ten przekaz świadomą decyzję co do oferty i produktów Spółki, jeżeli tylko wiedza ta przekazana jest im w sposób przystępny i zrozumiały. Zdaniem Prezesa Urzędu, przeciętny konsument spotykając się z ofertą Spółki mógł podjąć decyzję dotyczącą umowy, której inaczej by nie podjął, a więc powziąć zamiar skorzystania z oferty przedsiębiorcy, lub nawet zawrzeć z nim umowę. Wskazać należy, że SOLARMED oferuje konsumentom możliwość zawarcia umowy o usługi turystyczne posługując się gotowym wzorcem tej umowy. Zgodnie natomiast z treścią art. 385 § 2 kodeksu cywilnego, wzorzec umowy winien być sformułowany w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Wymóg jedno- znaczności odnosi się do treści sformułowań użytych we wzorcu. Natomiast wymóg zrozumiałości wzorca obejmuje oprócz niebudzącego wątpliwości i ja- 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl snego sprecyzowania treści takiego wzorca, także czytelność ze względu na sposób sporządzenia dokumentu, wielkość czcionki, czy język tekstu (K. Pie- trzykowki, Kodeks cywilny. Komentarz Warszawa 2005 r.). Udostępniany więc konsumentom wzorzec umowny powinien mieć na tyle wy- odrębnioną formę oraz jasną i zrozumiałą treść, aby możliwe było zapoznanie się z nim przez przeciętnego konsumenta. Jest to szczególnie istotne z uwagi na fakt, iż wzorzec umowny konstruuje i określa zarówno zakres obowiązków, jak i praw stron umowy. Z tych też przy- czyn zapewnienie czytelności tekstu wzorca jest niezmiernie ważne dla do- trzymania warunku jego zrozumiałości. Problematyka czytelności pisma/druku jest szczególnie istotna w przypadku długich tekstów, takich jak regulaminy czy warunki zawarcia określonych umów. Do elementów decydujących o czytelności konkretnego pisma zaliczyć trzeba przede wszystkim krój używanego pisma i jego parametry, proporcje powierzchni zadrukowanej do niezadrukowanej oraz wreszcie technikę same- go druku. W literaturze przedmiotu (por. K. Tyczkowski, „Lettera Magica”, Łódź 2005 r.) podkreśla się, że w procesie projektowania typograficznego ist- nieje silne i znaczące powiązanie kroju pisma, jego stopnia wraz z interlinią oraz szerokości i rodzaju składu. Odpowiedni dobór kroju i czcionki związany jest bowiem ze skokowa naturą czytania (oko w trakcie czytania wykonuje ru- chy skokowe). Zatem poszczególne wiersze tekstu odbiorca odczytuje wyko- rzystując kilka postojów, zwanych fiksacjami. W tekstach przeznaczonych do „klasycznego” czytania należy stosować kroje pism w odmianie „regular” lub „book”, których minuskuły (tj. małe litery alfabetu) charakteryzują się dużą wysokością „X”, stosunkowo krótkimi wydłużeniami dolnych i nieco dłuższych górnych części litery oraz dużym światłem wewnętrznym litery. Elementem ułatwiającym czytanie jest również graficzna spójność tekstu. Bardziej spójny obraz wiersza przeznaczonego do odczytania tworzą kroje pism szeryfowych, które podkreślają linię bazową pisma. Szeryfy to ozdobne, krótkie kreski sto- sowane w wielu krojach pisma do zwiększenia dekoracyjności danego fontu (tj. zestawu czcionek o określonych cechach). Najczęściej są to poziome kre- ski będące stopkami liter, ale mogą występować również w innych miejscach znaków. W praktyce przyjmuje się, że łatwiej czyta się tekst jednolity wydru- kowany krojem szeryfowym (potwierdzają to badania przeprowadzone w ra- mach eksperymentu „rywalizacja dwuoczna” przez prof. Bror Zachrissona, których wyniki zostały opublikowane w: B. Zachrisson, „Studia nad czytelno- ścią druku”, Warszawa 1970 r.) Oprócz zastosowania dobrze czytelnego kroju pisma ważnym elementem jego czytelności jest również właściwy dobór stop- nia pisma, interlinii, szerokości wiersza i typu składu. Co prawda, przepisy prawa nie określają wielkości czcionki, którą powinno się sporządzać określo- ne wzorce, ale winna być ona czytelna dla przeciętnego konsumenta. Dla standardowej odległości pomiędzy oczami odbiorcy a czytanym tekstem, czyli 30^0 cm, optymalna wielkość czcionki waha się pomiędzy 9 a 11 punktów. Co za tym idzie optymalna szerokość składu mieści się w granicach 60-70 znaków drukarskich wraz z odstępami międzywyrazowymi. Podkreślić należy, iż wier- sze dłuższe niż 70 znaków i krótsze niż 40 znaków znacząco wpływają na obni- żenie jakości i szybkości czytania. Nadto przy zastosowaniu standardowej wielkości pisma 9-11 punktów, interlinia pomiędzy wierszami winna wynosić 2-3 punktów. Im bowiem dłuższy tekst, tym większa powinna być interlinia oddzielająca poszczególne wiersze składu. Zastosowanie mniejszych niż wska- 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zane odstępów między wierszami utrudnia odszukanie początku kolejnej linii tekstu. Czytelność tekstu zostaje również znacznie obniżona w przypadku za- stosowania tzw. składu w kontrze (jasny kolor czcionki na ciemnym tle) lub użycia czcionki koloru innego niż czerń. W fachowej literaturze podkreśla się, iż „użycie koloru dla tła lub czcionki z reguły zmniejsza czytelność tekstu w porównaniu z typową czarną literą na bieli” (tak: K. Tyczkowski, „Lettera Magica”, Łódź 2005 r., s. 35-37). Wreszcie, wymóg czytelności odnosi się tak- że do kompletności druku, a przede wszystkim możliwości jego spostrzeżenia oraz odczytania (za: E. Łętowską, Glosa do wyroku NSA z 21 lutego 2000 r.) 1 . W rozpatrywanej sprawie SOLARMED przedstawia swoim klientom, od 28 li- stopada 2012 r., wzorzec umowny sporządzony: na piśmie, na białej kartce formatu A4, bardzo małą czcionką (według szacunków Prezesa Urzędu – mniej niż 6 punktową) w kolorze jasnoniebieskim. Przedsiębiorca, co prawda, tekst warunków umowy przestawił w trzech kolumnach jednak zastosował interlinię w około 1 punktowej skali, co dodatkowo utrudnia percepcję i możliwość od- czytania tekstu. Zdaniem Prezesa Urzędu, przedmiotowy wzorzec został spo- rządzony na takim tle i taką czcionką, której wielkość i kolor może utrudniać lub wręcz uniemożliwiać odczytanie istotnych informacji związanych z świad- czeniem usług turystycznych. Dodatkowym utrudnieniem zapoznania się z tre- ścią wzorca jest gramatura papieru, na którym wzorzec ten został sporządzo- ny. Przedsiębiorca użył papieru o gramaturze powodującej, że na danej stro- nie widoczny jest równocześnie tekst umieszczony na stronie odwrotnej. Na- łożenie się na siebie zarówno teksu z danej strony, jak i powstałe zacienienia i przebicia tekstu strony odwrotnej utrudniają odczytanie wzorca. W ocenie Prezesa Urzędu tak sporządzony wzorzec, z uwagi na jego szatę graficzną, nie spełnia wymogów jego opracowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały. W konsekwencji tego działania, konsument mógł więc podjąć ważną dla niego decyzję dotyczącą umowy, której nie podjąłby, gdyby przedstawione mu wa- runki, na jakich będzie świadczona usługa były mu znane i dla niego zrozumia- łe, łatwe do odczytania. Zgodnie z brzmieniem cytowanego wcześniej art. 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcać zachowania rynkowe przeciętnego konsumenta. Aby więc okre- ślone działania przedsiębiorcy zakwalifikować jako taką praktykę należy wy- kazać, że jest ona, po pierwsze, sprzeczna z dobrymi obyczajami. W wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. sygnatura akt XVII Ama 118/04, SOKiK uznał, że istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko pojęty szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzysty- waniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego prze- konania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Druga z przesłanek przesądzających o nieuczciwości praktyk rynkowych doty- czy ograniczenia swobody decyzyjnej przeciętnego konsumenta poprzez znie- kształcenie jego zachowań gospodarczych. Istotność zniekształcenia zachowa- 1 Decyzja Prezesa Urzędu nr RPZ 29/2010, z dnia 13.12.2010 r. 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl nia rynkowego konsumentów poprzez stosowaną praktykę rynkową pozwala uznać, że jej wpływ skłania przeciętnego konsumenta do zmiany zachowania rynkowego i skutkuje, co najmniej potencjalnym, zniekształceniem jego za- chowania. Jeśli więc przeciętny konsument nie byłby pod istotnym wpływem nieuczciwej praktyki rynkowej, jego zachowanie rynkowe przybrałoby inny kształt. Za wystarczające zatem do uznania praktyki rynkowej za nieuczciwą (oprócz przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami) jest wykazanie jedynie potencjalnej możliwości zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta, co oznacza, że nie musi do tego zniekształcenia dojść. Tym sa- mym wystarczy, że praktyka ma zdolność wpływania na decyzje konsumenta w postaci jej zniekształcenia (por. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Komentarz Małgorzata Sieradzka, Wydawnictwo Oficyna Wolters Kliwer Business, Warszawa 2008, s. 83). W przedmiotowej sprawie za dobre obyczaje należy uznać poszanowanie pra- wa konsumenta do uzyskania rzetelnej informacji, jaką przedsiębiorca (tu: SOLARMED), profesjonalny uczestnik rynku, powinien mu przedstawić, oferu- jąc swoje towary/usługi. Zdaniem Prezesa Urzędu, naruszenie tak rozumia- nych dobrych obyczajów nastąpić może właśnie wskutek przekazania informa- cji o istotnych elementach umowy w sposób utrudniający, czy wręcz uniemoż- liwiający odczytanie/zapoznanie się z jej warunkami. Ponadto, w ocenie Prezesa Urzędu działania Spółki mogły w istotny sposób zniekształcić zachowania rynkowe konsumentów, zarówno przed zawarciem umowy, jak i później. Trudność z odczytaniem tekstu umowy skutkowała bo- wiem ograniczeniem zapoznania się z zakresem praw i obowiązków wynikają- cych z tej umowy. Mając na uwadze dokonane ustalenia, Prezes Urzędu uznał, że analizowane działania przedsiębiorcy wyczerpują przesłanki nieuczciwej praktyki rynko- wej, zdefiniowanej w art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Z tych też powodów orzeczono, jak w pkt V sentencji decyzji. [25] Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę stosującego praktykę narusza- jącą zbiorowe interesy konsumentów karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu, osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Kara taka może być nałożona bez względu na to, czy przed- siębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysoko- ści kar pieniężnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia prze- pisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. W punkcie od I do V sentencji niniejszej decyzji stwierdzono stosowanie przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, które polegają na posługiwaniu się w obrocie konsumenckim klauzulami bądź to wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych (punkt I i II), bądź sprzecznymi z obowiązującymi przepisami prawa (punkt III, IV i V). 26 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w 2012 r. wyniósł …. zł, w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby zostać wymierzona, to …. zł za każdą z orzeczonych praktyk. Ustalając wymiar kar pieniężnych Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejno- ści oceny wagi stwierdzonych w niniejszej decyzji naruszeń i określił wysoko- ści kwot bazowych kar, będących odsetkiem uzyskanego przez przedsiębiorcę w 2012 r. przychodu. Oceniając wagę praktyk stosowanych przez SOLARMED Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność, że opisane w pkt I-IV sentencji decyzji praktyki miały charakter długotrwały, bowiem przedsiębiorca stosuje te praktyki ponad rok. Jednocześnie w przypadku ostatniej z praktyk, orzeczonej w pkt V sentencji niniejszej decyzji, brak jest podstaw do twierdzenia, iż działania przedsię- biorcy, związane z naruszeniem interesów konsumentów, miały charakter dłu- gotrwały, bowiem praktyka ta związana jest ze stosowaniem wzorca umowy, od dnia 28 listopada 2012 r., czyli krócej niż rok. Ponadto, jak wskazano wcześniej, sankcja w postaci nałożenia kary może być na przedsiębiorcę nałożona niezależnie od tego, czy dopuścił się on naruszenia umyślnie, czy też nieumyślnie. W zgromadzonym materiale dowodowym, w zakresie praktyk orzeczonych w pkt I-IV sentencji decyzji, nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji przedsiębiorcy naruszenia interesów konsumentów, stąd uznać należy, że działania SOLARMED miały charakter nieumyślny. Jednocześnie, zdaniem Prezesa Urzędu działania przedsiębiorcy, o których mowa w pkt V sentencji decyzji miały charakter umyślny. Przedsiębiorca miał świadomość, że stosowany przez niego wzorzec umowny został przygotowany w sposób utrudniający zapoznanie się z treścią postanowień, określający pod- stawowe obowiązki i prawa konsumentów/klientów SOLARMED. Niewątpliwie opracowanie wzorca umowy na papierze o gramaturze powodującej, że na danej stronie widoczny jest równocześnie tekst umieszczony na stronie od- wrotnej oraz na takim tle i taką czcionką, której wielkość i kolor utrudnia od- czytanie informacji nie może być działaniem przypadkowym, w szczególności przy uwzględnieniu okoliczności, że oferta przedsiębiorcy kierowana jest przede wszystkim do osób starszych, które i bez tych utrudnień, często z uwa- gi na wiek i słabszy wzrok, mają problemy z odczytaniem tekstów. Zdaniem Prezesa Urzędu orzeczone w niniejszej decyzji praktyki miały nega- tywne skutki dla konsumentów. SOLARMED stosując postanowienia niedozwo- lone próbował przerzucić na konsumentów odpowiedzialność za wykonanie umowy lub obciążyć ich niewłaściwymi kosztami rezygnacji. Ograniczał rów- nież swoim klientom prawo do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem, jak również, na skutek działań przedsiębiorcy, konsumenci nie uzyskiwali rze- telnych informacji nt. programu planowanej imprezy turystycznej, co m.in. ograniczało im prawo do weryfikacji, czy późniejszego kwestionowania prawi- dłowości wykonania zawartej umowy. Również stosowany wzorzec umowy, opracowany w sposób utrudniający jego odczytanie, skutkował ograniczeniem konsumentów prawa do rzetelnej informacji nt. ich praw i obowiązków wyni- kających z umowy. 27 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności Prezes Urzędu postanowił: A. Za stosowanie praktyki orzeczonej w punkcie I sentencji decyzji, związanej ze stosowaniem we wzorcu umownym niedozwolonego postanowienia, ustalić kwotę bazową kary na poziomie ….% przychodów przedsiębiorcy, uzyskanych przez SOLARMED w roku 2012. Prezes Urzędu nie stwierdził istnienia dodatkowych przesłanek obciążających, skutkujących podwyższeniem kwoty bazowej kary. Z uwagi na fakt, iż przed- siębiorca z własnej woli podjął pewne działania, które mają na celu zaniecha- nie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez opracowanie i sto- sowanie od dnia 28 listopada 2012 r., nowego wzorca umowy, który nie zawie- ra zakwestionowanego postanowienia Prezes Urzędu postanowił o obniżeniu wymiaru kary o 30%. W świetle powyższych okoliczności wysokość kary, za stosowanie praktyki orzeczonej w punkcie I sentencji decyzji, ustalono w kwocie 315 zł (słownie: trzysta piętnaście złotych), co stanowi ok. … % jej maksymalnego wymiaru. B. Za stosowanie praktyki orzeczonej w punkcie II sentencji decyzji, związanej ze stosowaniem we wzorcu umownym niedozwolonych postanowień, ustalić kwo- tę bazową kary na poziomie ….% przychodów przedsiębiorcy, uzyskanych przez SOLARMED w roku 2012. Prezes Urzędu nie stwierdził istnienia dodatkowych przesłanek tak obciążają- cych, jak i łagodzących, skutkujących podwyższeniem lub obniżeniem kwoty bazowej kary. W związku z tym wysokość kary, za stosowanie praktyki orzeczonej w punkcie II sentencji decyzji, ustalono w kwocie 539 zł (słownie: pięćset trzydzieści dziewięć złotych), co stanowi ok. ….% jej maksymalnego wymiaru. C. Natomiast za praktykę orzeczoną w punkcie III sentencji decyzji, dotyczącą działań przedsiębiorcy, sprzecznych z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271 ze zm.), Pre- zes Urzędu uznając, iż naruszenie interesów konsumentów miało miejsce na etapie wykonywania kontraktu, ustalił kwotę bazową kary na poziomie ….% przychodu SOLARMED, uzyskanego w roku 2012. Również w odniesieniu do tej praktyki Prezes Urzędu nie znalazł przesłanek obciążających, czy łagodzących, których wystąpienie uzasadniłoby zmianę kwoty bazowej kary. Wprawdzie przedsiębiorca podjął pewne działania w celu dostosowanie się do wymogów prawa i od roku 2012 informuje o prawie do odstąpienia od umowy jednak nadal, pomimo obowiązku ustawowego, nie wręcza konsumentom oświadczenia o odstąpieniu, stąd brak jest podstaw do uznania, że ta praktyka została przez przedsiębiorcę zaniechana. Ostatecznie wysokość kary, w tym przypadku, ustalono na kwotę 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych), co stanowi ok. ….% jej maksymalnego wymiaru. D. W przypadku praktyki orzeczonej w punkcie IV sentencji decyzji, dotyczącej działań przedsiębiorcy niezgodnych z art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 223, poz. 2268, z późniejszymi zmianami), Prezes Urzędu uznając, iż naruszenie interesów kon- 28 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sumentów miało miejsce na etapie wykonywania kontraktu, ustalił kwotę ba- zową kary na poziomie ….% przychodu SOLARMED, osiągniętych w roku 2012. W odniesieniu do tej praktyki Prezes Urzędu nie znalazł przesłanek obciążają- cych, których wystąpienie uzasadniłoby podwyższenie kwoty bazowej kary, jak i łagodzących, uzasadniających jej obniżenie. Wysokość kary, w tym przypadku, ustalono na kwotę 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych), co stanowi ok. ….% jej maksymalnego wymiaru. E. W przypadku praktyki orzeczonej w punkcie V sentencji decyzji, dotyczącej działań przedsiębiorcy polegających na stosowaniu nieuczciwej praktyki ryn- kowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o prze- ciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. Nr 171, poz. 1206), Prezes Urzędu uznając, iż naruszenie interesów konsumentów miało miejsce na etapie przedkontraktowym, ustalił kwotę bazową kary na poziomie …. % przychodu SOLARMED, uzyskanych za rok 2012. W odniesieniu do tej praktyki Prezes Urzędu nie znalazł przesłanek łagodzą- cych, których wystąpienie uzasadniłoby obniżenie kwoty bazowej kary. Nato- miast z uwagi na to, że działania przedsiębiorcy w tym zakresie były umyślne podwyższono wymiar kary o 50%. Wysokość kary, w tym przypadku, ustalono na kwotę 2.699 zł (słownie: dwa tysiące sześćset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych), co stanowi ok. ….% jej maksymalnego wymiaru. Zdaniem Prezesa Urzędu kary nakładane na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów służą pod- kreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjona- lista, powinien wiedzieć, że określając warunki umowne nie może stosować praktyk godzących w interesy słabszych uczestników rynku, jakimi są konsu- menci. Podejmując decyzję o nałożeniu kar i określając ich wysokości Prezes Urzędu wziął pod uwagę wszystkie ww. okoliczności, jak i możliwości finanso- we przedsiębiorcy. Orzeczone kary powinny bowiem stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy, tak aby ich nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wy- chowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu wymierzone kary, wynoszące łącznie mniej niż 1% przychodu przedsiębiorcy, są adekwatne do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu, kierując się po- trzebą zdecydowanego przeciwdziałania stosowaniu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów uznał, że orzeczone kary powinny stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania. W tym przypadku kary powinny spełnić jednak przede wszystkim funkcję prewencyjną i wychowaw- czą, tak aby zapobiec w przyszłości naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając kary Prezes Urzędu uwzględnił również okoliczność, że za rok 2012 przedsiębiorca wygenerował stratę w wysokości …. zł. 29 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Wobec powyższego orzeczono, jak w punkcie VI sentencji. [26] Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu orzekł jak w punktach od I do V sentencji decyzji. Ponadto, zgodnie z art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks po- stępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) or- gan administracji publicznej, jednocześnie z wydaniem decyzji, ustali w dro- dze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania zalicza się m.in. koszty doręczenia stronom pism urzędowych (art. 263 § 1 k.p.a.). Prezes Urzędu w przedmiotowej decyzji uznał, że przedsiębiorca dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną. W związku z powyższym postanowiono przed- siębiorcę obciążyć kosztami postępowania w wysokości 26,50 zł (słownie: dwadzieścia sześć złotych 50/100). W związku z tym orzeczono, jak w punkcie VII sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIA: Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pie- niężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej de- cyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 51101010100078782231000000 . Na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniej- szej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania w wysokości 26,50 zł. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów w Warszawie: NBP O/O W ARSZAWA 511010101000787822 31000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zmianami), od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednic- 30 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80-824 Gdańsk tel.: 58 346-29-32, fax.: 58 346-29-33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl twem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VII niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy i w związku z 479 32 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen- tów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Roman Jarząbek Dyrektor Delegatury UOKiK w Gdańsku