RGD-5/2018

P REZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUM ENTÓW MAREK NIECHCIAŁ 1 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl G dańsk, 16 października 201 8 r. RGD - 610 - 5 / 18/ MLM DECYZJA RGD - 5 / 201 8 I. Na podstawie art. 26 ust.1 ustawy z dnia 16 lutego 2 007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 201 8 r. poz. 798 i 650 ) oraz stosownie do art. 33 ust. 4 - 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu – postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkur encji i Konsumentów – uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów następujące działania przedsiębiorcy ALIBABA Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Szczecinie , przejawiające się w postaci : 1) praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w umowie o kredyt konsumencki pod nazwą Umowa Pożyczki Pieniężnej informacji nt. możliwości kor zystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasad dostępu do tej procedury, co jest sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U z 201 8 r. poz. 993 ze zm. ); 2) praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ust awy o ochronie konkurencji i konsumentów, przejawiającej się w postaci niedopełnienia obowiązku zamieszczenia na wekslu konsumenta, stosowanym przez przedsiębiorcę w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki, klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej, co jest sprzeczne z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U z 201 8 r. poz. 993 ze zm. ); 3) praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów, polegającej na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu, w przypadku spłaty kredytu przed terminem określonym w umowie pożyczki, o odpowiednią wartość pobranej opłaty za rozpatrzenie wniosku, przypadającej na spłacaną wcześniej część kwoty kredytu, co narusza art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U z 201 8 r. poz. 993 ze zm . ); 4) praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na ustalaniu w umowach pożyczek, całkowitej kwoty kredytu, jako sumy kwoty pożyczki wypłaconej oraz elementów całkowitego kosztu kredytu tj. opłaty za rozpatrzenie wniosku oraz kwoty odsetek, co jest niezgodne z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U z 201 8 r. poz. 993 ze zm .) ; 5) praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na ustalaniu, w zawieranych umowach pożyczek, zawyżonych kwot odsetek dziennych, należnych przedsiębiorcy w związku z realizacją przez pożyczkobi orcę uprawnienia do odstąpienia od umowy, co jest sprzeczne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (Dz. U. z 201 8 r. poz. 1025 ze zm . ) ; 2 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 6) praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na udzielaniu, w razie braku spłaty danej pożyczki w terminie, kolejnych pożyczek, przezn a czonych na uregulowanie zobowiązania z tytułu poprzedniej pożyczki, wraz z obciążaniem konsumenta kolejnymi opłatami za rozpatrzenie wniosku , co w efekcie doprowadziło do poniesienia przez konsumenta wyższych kosztów łącznych pierwotnego zobowiązania, niż naliczenie odsetek z tytułu zaległości w spłacie i co wyczerp uje przesłanki art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym Dz. U. z 2017r. poz. 2070 ze zm .) ; i nakazuje się zaniechanie ich stosowania. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 201 8 r. poz. 796 i 650 ) nakłada się na ALIBABA Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Szczecinie karę pieniężną : 1) w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I . 1) niniejszej decyzji, w wysokości 1.153 zł (słownie: jeden tysiąc sto pięćdziesiąt trzy złotych) , płatną do budżetu państwa; 2) w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I. 2) niniejszej decyzji, w wysokości 1.678 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych ) , płatną do budżetu państwa; 3) w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I. 3 ) niniejszej decyzji, w wysokości 1.678 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych ) , płat ną do budżetu państwa; 4) w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I. 4) niniejszej decyzji, w wysokości 1.153 zł (słownie: jeden tysiąc sto pięćdziesiąt trzy złotych) , płatną do budżetu państwa; 5) w zwi ązku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I. 5) niniejszej decyzji, w wysokości 1.678 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych ), płatną do budżetu państwa; 6) w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w pkt I. 6) niniejszej decyzji, w wysokości 2.517 zł (słownie: dwa tysiące pięćset siedemnaście złotych ), płatną do budżetu państwa; III. N a podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( Dz. U. z 201 8 r. poz. 798 i 650 ) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 201 7 r. poz . 1257 ze zm . ) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się ALIBABA Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Szczecinie kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interes y konsumentów w kwocie 31,20 zł (słownie: trzydzieści jeden zł 20/100 ) i zobowiązuje do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: Prezesem Urzędu lub Prezesem UOKiK ), na podstawie art. 48 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów , zwanej dalej: uokik , wszczął postępowanie wy jaśniające pod sygn. RGD - 405 - 12/17/MLM , w sprawie wstępnego ustalenia, czy przy oferowaniu konsumentom pożycz ek gotówkow ych , przez przedsiębiorcę ALIBABA Spółka z o.o. z siedzibą w Szczecinie, zwan ego dalej ALIBABA 3 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl lub Spółk ą , nie doszło do naruszenia przepisów ustawy uokik lub innych ustaw chroniących interesy konsumentów . [2] W trakcie podjętych działań Prezes Urzędu uzyskał m.in. stosowane przez przedsiębiorcę wzorce umowne, jak i wybrane, zanonimizowane umowy, zawarte z konsum entami w drugim półroczu 2016 r. oraz w lipcu 2017 r. Dodatkowo, w trakcie prowadzonego postępowania Prezes Urzędu otrzymał od Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Szczecinie, wraz z p ismem z dnia 31 sierpnia 2017 r., skargę konsumencką na działania Spółki ALIBABA. [3] Wyniki analizy materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wyjaśniającego , w tym treść skargi konsumen ckiej informujące j o działaniach przedsiębiorcy , wykazały istnienie podstaw do postawienia przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zakazu, o którym mowa w przepisie art. 24 ust. 1 uokik. W związku z tym, Prezes Urzędu wszczął przeciwko przedsiębiorcy, postanowieniem nr 7 z dnia 8 lutego 2018 r. (zwanym dalej także : Postanowieniem ) postępowanie w sprawie następujących praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów opisanych w sentencji decyzji. [4] Jednocześnie Postanowieniem nr 7 z dnia 8 lutego 2018 r., w poczet dowodów postępowania zaliczono całość materiału dowodowego ww. post ępowania wyjaśniającego, sygn. RGD. 405 - 12/17/MLM. [5] Pismem z dnia 5 marca 2018 r. przedsiębiorca ustosunkował się do postawionych zarzutów i podważył ich zasadność. [6] W zakresie pierwszego zarzutu, dotyczącego naruszenia obowiązku udzielania konsumentom w umowie o kredyt konsumencki informacji nt. możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasad dostępu do tej procedury, Spółka stwierdziła, że taki obwiązek został wprowadzony ustawą z dnia 9 listopada 2016 r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich (Dz.U. poz. 1823)., oraz, że postanowienie takie ma charakter informacyjny, a jego pominięcie w dokumencie umowy nie wpływa na uprawnienia konsumenta, bowiem wszczęcie postępowania koncyli acyjnego przez Rzecznika Finansowego obliguje podmiot finansowy do przystąpienia do tego postępowania. [7] W odniesieniu do drugiego zarzutu, dotyczącego niedopełnienia obowiązku zamieszczenia na wekslu konsumenta, stosowanym przez przedsiębiorcę w celu spełni enia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki, klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej, przedsiębiorca wskazał, że weksel zawiera inną, równoznaczną klauzulę, tj. określenie „na rzecz” , w związku z czym - jego zda niem - nie doszło do naruszenia art. 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (…), bowiem wzór weksla stosowany przez Spółkę odpowiada treści wskazanego przepisu (…). [8] Przedsiębiorca oświadczył również, że nigdy nie dokonał, ani też nie zamierza dokonywać i ndosowania weksli, wystawionych przez jego klientów, przed e wszystkim z uwagi na treść art. 42 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym pożyczkodawca jest zobowiązany do naprawienia szkody poniesionej przez konsumenta przez zapłatę indosowan ego weksla lub czeku. [9] W zakresie zarzutu trzeciego , związanego z nieobniżaniem przez Spółkę całkowitego kosztu kredytu, w przypadku spłaty kredytu przed terminem określonym w umowie pożyczki, o odpowiednią wartość pobranej opłaty za rozpatrzenie wniosku, przedsiębiorca uznaje, że stosowna redukcja może dotyczyć wyłączni e kosztów naliczanych okresowo, natomiast pobierana przez Spółkę opłata za rozpatrzenie wniosku stanowi wynagrodzenie pożyczkodawcy za czynności związane z zawarciem umowy i nie zależy od okresu kredytowania, stąd, w tej kwestii, (…) należy kategorycznie o drzucić interpretację UOKIK. [10] Ustosunkowując się do zarzutu czwartego, dotyczącego ustalania w umowach pożyczek całkowitej kwoty kredytu, jako sumy kwoty pożyczki wypłaconej oraz elementów całkowitego kosztu kredytu, tj. opłaty za rozpatrzenie wniosku o raz 4 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl kwoty odsetek, co może być niezgodne z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, przedsiębiorca wyjaśnił, że (…) omyłkowe sumowanie pozycji wynikało z błędu systemu komputerowego. Zgodnie z oświadczeniem Spółki błąd ten został już naprawiony. Ta omyłka nie była działaniem zamierzonym i nie wiązała się z naliczaniem dodatkowych opłat. [11] Zdaniem Spółki także piąty zarzut, dotyczący ustalania w zawieranych umowach pożyczek zawyżonych kwot odsetek dziennych, należnych przedsiębio rcy w związku z realizacją przez pożyczkobiorcę uprawnienia do odstąpienia od umowy, uznać należy za bezzasadny, bowiem postanowienia umowy wskazują jednoznacznie, że stopa oprocentowania jest zmienna i wynosi 10% (par. 3 ust. 1 umowy), oraz, że w razie od stąpienia od umowy pożyczkobiorca zwraca pożyczkodawcy całkowitą kwotę pożyczki wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty do dnia rzeczywistej spłaty pożyczki. [12] Odnosząc się do ostatniego z zarzutów, Spółka wyjaśniła, że aby uzyskać nowy kredyt, konieczne jest spłacenie poprzedniej pożyczki w całości. Przedsiębiorca nie udziela kolejnych pożyczek, w okresie 120 dni, klientom, którzy posiadają w tym czasie zadłużenie wobec Spółki. [13] Pismem z dnia 28 maja 2018 r. (k . 290 - 297 ) Prezes Urzędu przedstawił przedsiębiorcy szczegółowe uzasad nienie zarzutów (dalej: „SUZ”), umożliwiając mu przed wydaniem decyzji ustosunkowanie do ustaleń faktycznych i ich oceny prawnej w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma. W SUZ Prezes UOKiK wskazał, że zamierza na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wydać decyzję o uznaniu praktyk określonych w punktach 1) – 6 ) Postanowienia za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechani e ich stosowania . Prezes UOKiK poinformował również o planowanym nałożeniu kar pieniężnych za stosowanie ww. praktyk . [14] W odpowiedzi na SUZ, w piśmie z dnia 15 czerwca 2018 r. ( k . 299 ), Spółka podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując, iż - w jej ocenie - brak jest przesłanek do stwierdzenia naruszenia zbiorowego interesu konsumentów oraz zastosowania sank cji w postaci kary pienię żnej . Przedsiębiorca ponownie wspomniał , że dokonał częściowych zmian zapisów umownych, jak również, że u podstaw jej działalności leży szczególna dbałość o ochronę interesów jego klientów. [15] Pismem z dnia 27 września 2018 r. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Spół ka nie skorzystała z przysługującego uprawnienia . M AJĄC NA UWADZE ZEBRA NY MATERIAŁ DOWODOWY , P REZES U RZĘDU USTALIŁ CO NAS TĘPUJE : [16] ALIBABA Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS:0000600114. Zgodnie z wpisem, w zakresie działalności gospodarczej Spółka zajmuje się m.in. udzieleniem pożyczek gotówkowych. Spółka jest również wpisana - pod nr RIP000291 - do rejestru instytucji pożyczkowych, prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego. Przedsiębiorca oferuje konsumentom pożyczki gotówkow e, w oparciu o zawierane Umowy Pożyczki Pieniężnej. ALIBABA Sp. z o.o. posiada biura w następujących miastach na terenie kraju: w Szczecinie, Lublinie oraz Gorzowie Wlkp. [17] Dla celów prowadzenia działalności, związanej z udzielaniem konsumentom pożyczek gotówkowych, Spółka wykorzystuje m .in. opracowany wzorzec umowny pn. Umowy Pożycz ki P ieniężnej , przy użyciu którego pierwsza umowa została zawarta w dniu 5 lutego 2016 r. 5 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl [18] Prezes Urzędu uzyskał zarówno stosowane przez przedsiębiorcę wzorce umowne, jak i wybrane, zanonimizowane umowy, zawar te z konsumentami w drugim półroczu 2016 r. oraz w lipcu 2017 r. Ponadto, w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu otrzymał od Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Szczecinie skargę konsumencką na działania Spółki ALIBABA. W OPARCIU O USTALONY S TAN FAKTYCZNY P REZES U RZĘDU ZWAŻYŁ , CO NASTĘPUJE : Interes publiczny: [19] Podstawowym warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jest zaistnienie taki ego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorc y – naruszające przepisy tej ustawy – stanowią potencjalne zagrożenie dla interesu publicznego. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zasadniczym jej celem jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie pub licznoprawnym ochrony interesów przedsiębiorców i konsument ó w. Interpretacja pojęcia interesu publicznoprawnego, wymaga odniesienia do ukształtowanego w tym zakre sie orzecznictwa, zgodnie z którym naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami prawa dotknięty został „szerszy krąg uczestników rynku”, a także, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawis ka (por. wyrok Sądu Najwyższego, III SK 40/07, z dnia 5 czerwca 2008 r.). W przedmiotowym aspekcie, warunkiem koniecznym do zastosowania ustawy jest, aby działanie przedsiębiorcy, któremu zarzucono naruszenie jej przepisów, stanowiło potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. [20] Przedmiotowe postępowanie dotyczy działań pożyczkodawcy ALIBABA Sp. z o.o., które dotykać mogą nieograniczonego kręgu adresatów, posiadających status konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu, rozpatrywana spr awa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli, są lub mogą być klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde narus zenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Interes publicznoprawny zawiera się w związku z tym w ochronie praw konsumentów, do których Spółka kieruje swoją ofertę. Ochrona konsumentów podejmowana w trybi e postępowania przed Prezesem Urzędu nie dotyczy więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale szerszego kręgu konsumentów, których dotykają bezpośrednio działania Spó łki, i których sytuacja jest w tym zakresie podobna. Zatem w rozpatrywanej sprawie uzasadnione było podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu f aktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy ww. ustawy, a dotyczące jej postępowanie jest prowadzone w interesie publicznym. Status przedsiębiorcy: [21] Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 o ochronie konkurencji i konsumentów (t eks t jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 229 ze zm.) w zw. z art. 196 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz. U. poz. 650) za przedsiębiorcę uznaje się podmiot gospodarczy w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 6 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2168 ze zm. ) przedsiębiorcą jest m. i n. osoba prawna – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą . Zgodnie natomiast z art. 2 tej ustawy, działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kop alin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W przedmiotowej sprawie strona postępowania jest przedsiębiorc ą prowadzący m we własnym i mieniu działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością , będąc osobą prawną, wpisan ą do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Tym samym ALIBABA przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów , a jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Sprzeczność zachowania przedsiębiorcy z prawem lub dobrymi obyczajami: [22] Na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów sankcjonowane jest zachowanie przedsiębiorcy sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami. Sprzeczność z prawem działania lub zaniechania przedsiębiorcy może być ujmowana jako zachowanie niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa stanowionego. Do bre obyczaje natomiast pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Naruszenie przez przedsiębiorcę przepisów prawa stanowionego lub dobrych obyczajów jest jednocześnie wyrazem naruszenia obowiązującego porządku prawnego, który obejmuje zarówno nakazy i zakazy wynikające z norm prawa powszechnie obowiązującego, jak i nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów . [23] Ustawodawca w art. 24 ust. 2 uokik nie definiuje, ani też ni e wskazuje konkretnie jakiego rodzaju zachowanie przedsiębiorcy stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Dla stwierdzenia zignorowania zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o którym mowa w art. 24 ust. 1 uokik wystarczy wykazanie sprzeczności zachowania przedsiębiorcy z prawem lub dobrymi obyczajami. W rozpatrywanej sprawie, przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu jest udowodnienie , że w ustalonym stanie faktycznym Spółka dopuściła się działań bezprawny ch, związanych z naruszeniem przepisów ustawy o kredycie konsumenckim oraz kodeksu cywilnego, co w konsekwencji wypełnia przesłanki art. 24 ust. 2 uokik, jak również , iż działania przedsiębiorcy prowadzą do przekroczenia zakazu ustanowionego w art. 3 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym , zwanej dalej: upnpr, co z kolei narusza prz epis art. 24 ust. 2 pkt 3 uokik . Ad pkt. I. 1) sentencji decyzji : [24] W postępowaniu poprzedzającym wydanie przedmiotowej decyzji, Prezes Urzędu zakwestionował, po pierwsze, działania Spółki polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom, w umowach o kredyt konsumencki pod nazwą Umowy Pożyczki Pieniężnej informacji nt. możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sp orów oraz zasad dostępu do tej procedury, co może być sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim i w konsekwencji może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim umowa o kredyt konsumencki powinna określać m.in. informację o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jeżeli takie prawo przysługuje konsumentowi. Analiza dokumentów przekazanych przez przedsiębiorcę wykazała, że przedłożone umowy nie zawierały stosowne go uregulowania, przewidujące go możliwość pozasądowego rozpatrzenia ewentualnych sporów. 7 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Takie zaniechanie nie tylko świadczy o ignorowaniu przez przedsiębiorcę obowiązujących przepisów prawa , ale również skutkować może pozbawieniem konsumentów możliwości skorzystania z uproszczonej procedury rozpatrywania zaistniałych sporów, co niewątpliwie może także prowadzić do naruszenia interesów konsumentów, korzystających z oferty przedsiębiorcy. W obecnym stanie prawnym każdy konsument/pożyczkobiorca, w wypadku sporu powstałego w związku z zawartą umową kredytu może skorzystać z polubownego rozstrzyg nięcia sporu np. w drodze postępowania koncyliacyjnego Rzecznika Finansowego, w szczególności, że jeśli klient złoży wniosek o przeprowadzenie takiego postępowania, podmiot finansowy jest zobowiązany do tego postępowania przystąpić. Próba bagatelizowania p rzez przedsiębiorcę znaczenia, tak wymogu prawnego, jak i istotności tego rodzaju informacji, może skutkować brakiem rzetelnej wiedzy jego kontrahentów o przysługujących im uprawnieniach oraz podejmowaniem przez nich błędnych decyzji, co do ewentualnych dz iałań w wypadku sporów powstałych na tle lub w związku z zawartą umową, w szczególności, że kontrahenci/konsumenci, w przeciwieństwie do przedsiębiorcy, zazwyczaj nie posiadają profesjonalnej wiedzy o swoich uprawnieniach w tym względzie. Argument Spółki, że taki obwiązek informacyjny został wprowadzony ustawą z dnia 23 września 2016 r., nie ma żadnego znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż ujawnione braki, w przedmiocie zarzutu, wystąpiły w umowach zawieranych w roku 2017, już po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2016 r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich. W tym miejscu należy wskazać, że to na przedsiębiorcy, który oferuje konsumentom określone usługi / produkty spoczywa, przed wszystkim, obowiązek dostosowania działań do obowiązujących przepisów, wymogów prawnych. Nie należy bowiem do obowiązków konsument a zapoznanie się z e wszelkimi regulacjami prawnymi , dotyczącymi przedmiotu zawieranego kontraktu , nat omiast przedsiębiorca/oferent powinien zadbać aby jego działania były zgodnie z prawem a rodzaj i zakres informacji , udzielanych kontrahentowi/konsumentowi , był wyczerpujący i rzetelny. Takie zachowanie cechuje przedsiębiorcę, który działa z respektem wobe c prawa oraz z poszanowaniem swoich klientów. Mając na uwadze powyższe Prezes Urzędu uznał, że działania przedsiębiorcy naruszają dyspozycję art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim. Ad pkt. I. 2 ) sentencji decyzji: [25] W zakresie punktu 2) postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółce postawiono zarzut niedopełnienia obowiązku zamieszczenia na wekslu konsumenta, stosowanym przez przedsiębiorcę w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki, klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej, co może być sprzeczne z art. 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim i może stanowić praktykę naruszającą zbio rowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Artykuł 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nakłada obowiązek zamieszczenia na wekslu konsumenta, stosowanym przez przedsiębiorcę w celu spełn ienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umowy o kredyt konsumencki, klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej. Weksel jest papierem wartościowym, powszechnie wykorzystywanym w obrocie. Prawa z weksli są przenoszone przez indos, czyli p isemne oświadczenie na wekslu. Jeżeli weksel ma pełnić głównie funkcję gwarancyjną, a nie płatniczą, winien zostać opatrzony klauzulą „nie na zlecenie” lub inną równoważną np. „zakaz indosowania" albo „rekta weksel", co powoduje, że weksla nie można przenieść na inną osobę poprzez indos. Taka klauzula minimalizuje więc ryzyko użycia weksla przez osoby do tego nieuprawnione. 8 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Tymczasem, zgodnie z § 9 ust. 1 umowy pożyczki stosowanej przez ALIBABA, weksel zostanie opatrzony klauzulą „bez protestu”, czyl i klauzulą inną niż wskazaną w przepisach ustawowych oraz określającą inne prawa związane z wekslem. Wpisanie bowiem w treści weksla sformułowania „bez protestu" nie ogranicza jego indosowania i zwalnia wierzyciela z zastosowania procedury, którą powinien przeprowadzić, jeśli dłużnik nie chce za weksel zapłacić. Klauzula zwalnia posiadacza weksla od konieczności dokonywania tzw. protestu weksla. Protest to dokument będący stwierdzeniem faktu i daty niezapłacenia weksla. Brak na wekslu klauzuli „bez protestu ” lub „bez kosztów” skutkuje koniecznością sporządzenia protestu, co związane jest z dodatkowymi kosztami. Dokonanie protestu jest szczególnie istotne, gdy weksel znajdował się w obiegu, czyli na podstawie indosu zmieniał już właścicieli. Zgodnie ze stanow iskiem przedsiębiorcy weksel zawiera klauzulę inną, równoznaczną ze wskazaną w przywołanym wyżej przepisie ustawy o kredycie konsumenckim, tj. określenie „na rzecz” , w związku z czym - jego zdaniem - nie doszło do naruszenia art. 41 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (…), bowiem wzór weksel stosowany przez Spółkę odpowiada treści wskazanego przepisu (…). W ocenie Prezesa Urzędu zarówno klauzula „bez protestu", ja k i „ na rzecz”, nie ogranicza prawa do indosowania weksla. Samo określenie „ na rzecz” oznacza bowiem to samo, co „ na zlecenie” , czyli weksel taki może być przedmiotem zbycia. Natomiast przepisy ustawy o kredycie konsumenckim wskazują, bez żadnych wątpliwo ści, że zakaz indosu musi wyraźnie wynikać z treści weksla. Przedsiębiorca oświadczył również, że nigdy nie dokonał, ani też nie zamierza dokonywać indosowania weksli wystawionych przez jego klientów, przede wszystkim z uwagi na treść art. 42 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim, zgodnie z którym pożyczkodawcą jest zobowiązany do naprawienia szkody poniesionej przez konsumenta przez zapłatę indosowanego weksla lub czeku. Z treści oświadczenia wynika więc , że tylko zakres odpowiedzialności za indosowanie we ksla lub czeku konsumenta powstrzymuje przedsiębi orcę od tego rodzaju czynności. Tymczasem, zapewnienie klientom/konsumentom minimum bezpieczeństwa prawnego i ekonomicznego poprzez dostosowanie działań do obowiązujących przepisów nie należy do swobodnego uznania/wyboru przedsiębiorcy ale jest jego podstawowym obowiązkiem. Ustawodawca wprowadzając do aktu regulującego zasady udzielania kredytów osobom fizycznym, konsumentom d ziałał w interesie kredytobiorców dlatego wyosobnił rodzaje klauzul jakimi może być opatrzony weksel konsumencki. Nie przyznał w tej materii dowolności. Opatrzenia weksla konsumenta klauzul ą inną niż wskazana w przepisach prawnych może prowadzić do narusz enia interesu ekonomicznego pożyczkobiorcy. Uwzględniając wszystkie okoliczności Prezes Urzędu uznał, że przedsiębiorca nie wypełnia obowiązku określonego w art. 41 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim. Ad pkt. I. 3 ) sentencji decyzji: [26] W punkcie 3) Postanowienia postawiono przedsiębiorcy zarzut stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu (CKK) , w przypadku spłaty kredytu przed terminem okre ślonym w umowie pożyczki, o odpowiednią wartość pobranej opłaty za rozpatrzenie wniosku, przypadającej na spłacaną wcześniej część kwoty kredytu, co może naruszać art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Stosownie do § 6 us t. 1 i ust. 2 umowy pożyczki, zawieranej przez Spółkę z pożyczkobiorcą/konsumentem, Pożyczkobiorca ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części Zadłużenia bez ponoszenia dodatkowych opłat przed Dniem Spłaty. W przypadku spłaty przed terminem całoś ci Całkowitej Kwoty Pożyczki Pożyczkobiorca jest zobowiązany do zapłaty na rzecz Pożyczkodawcy pozostałych 9 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl składników Zadłużenia, pomniejszonych o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy. Strony wyraźnie postanawiają, że pomniejszeniu nie podlega wówczas Opłata za rozpatrzenie wniosku, która stanowi koszt czynności Pożyczkodawcy dotyczących (odpowiednio) weryfikacji poprawności danych Pożyczkobiorcy podanych we wniosku oraz koszt przygotowania Umowy oraz jej zawarcia, a za tem nie dotyczy okresu następującego po zawarciu Umowy. Powyższe zasady dotyczące pomniejszenia Zadłużenia stosuje się odpowiednio w przypadku spłaty przez Pożyczkobiorcę części Całkowitej Kwoty Pożyczki przed Dniem Spłaty. Treść zacytowanego wyżej postan owienia umownego wskazuje jednoznacznie, że w razie wcześniejszej spłaty kredytu Pożyczkodawca nie zwraca środków stanowiących koszt opłaty za rozpatrzenie wniosku. Tymczasem, kwota tej opłaty jest bardzo wysoka i wynosi ok. 30% kwoty pożyczki. Zgodnie z a rt. 49 ustawy o kredycie konsumenckim, w przypadku spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsume nt poniósł je przed tą spłatą. Oznacza to, że w przypadku spłaty przez konsumenta całości kredytu przed terminem określonym w umowie, pożyczkodawca powinien obniżyć całkowity koszt kredytu o koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, a w przypadku gdyby konsument poniósł te koszty przed wcześniejszą spłatą, należy je zwrócić. Zdaniem Prezesa Urzędu przywołany przepis ustawy o kredycie konsumenckim należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu następ uje obniżenie wszystkich możliwych kosztów kredytu, niezależnie od ich charakteru, z tym tylko warunkiem, iż redukcja ta ma charakter proporcjonalny, tj. odnosi się do okresu od dnia faktycznej spłaty kredytu do dnia ostatecznej spłaty określonej w umowie. Wprawdzie, zdaniem przedsiębiorcy, stosowna redukcja może dotyczyć wyłącznie kosztów naliczanych okresowo, natomiast pobierana przez Spółkę opłata za rozpatrzenie wniosku stanowi wynagrodzenie pożyczkodawcy za czynności związane z zawarciem umowy i nie za leży od okresu kredytowania, stąd w tej kwestii (…) należy kategorycznie odrzucić interpretację UOKIK. Zdaniem jednak Prezesa Urzędu ustalona i pobierana przez przedsiębiorcę opłata za rozpatrzenie wniosku stanowi, zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim, element całkowitego kosztu kredytu i podlega proporcjonalnemu obniżeniu w wypadku wcześniejszej spłaty pożyczki, tym bardziej, że w umowie nie został określony zakres czynności wyk onywanych przez pożyczkodawcę na rzecz pożyczkobiorcy w ramach tej opłaty. Opłata ma charakter ryczałtowy, a jej ostateczną wysokość określa ustalony przez Spółkę procent wartości pożyczki, nie stanowi więc ona wynagrodzenia, za wykonane na rzecz danego kl ienta konkretne i zindywidualizowane działania, ustalonego w oparciu o koszty rzeczywiście poniesione. Stanowisko Prezesa Urzędu w tej kwestii podzielone zostało przez Sąd Okręgowy w Łodzi III Wydział Cywilny Odwoławczy. W orzeczeniu z dnia 7 czerwca 2017 r. (sygn. III Ca 10/17) Sąd stwierdził, co następuj e : „ W ostatnim jednak czasie szala wyraźnie przechyliła się na korzyść konsumentów, a asumpt ku temu wspólne dało stanowisko Rzecznika (...) i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie in terpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim wyrażone w maju 2016 r. Oba te podmioty zgodnie stwierdziły, że art. 49 ust. 1 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu konsumenckiego następuje obniżenie wszystkich możliwych kosztów takiego kredytu, niezależnie od ich charakteru i niezależnie od tego, kiedy koszty te zostały faktycznie poniesione przez kredytobiorcę, z tymże wyjątkiem, iż redukcja ta ma charakter proporcjonalny, tj. odnosi się do okresu od dnia fakt ycznej spłaty kredytu do dnia ostatecznej spłaty 10 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl określonej w umowie. Przedstawione zapatrywanie rozwiewa zatem ostatecznie wszystkie dotychczasowe wątpliwości. Niniejszy Sąd Okręgowy też akceptuje ten pogląd, ponieważ ma on silne umocowanie jurydyczne.” P onadto w uzasadnieniu ww. wyroku sąd stwierdza, że: „ nie sposób się więc zgodzić z forsowaną przez skarżący bank (...) koncepcją co do tego, że koszty kredytu dzielą się na dwie grupy. Po pierwsze chodzi o koszty, których wysokość została rozłożona w czasi e, wobec czego zależą one od czasu obowiązywania umowy np. odsetki lub koszty ubezpieczeniowe. Natomiast drugi rodzaj kosztów ma charakter stały i nierozłożony w czasie, w związku z czym ich wysokość jest niezależna od długości obowiązywania umowy. Zapropo nowany kierunek interpretacji nie jest przekonujący z dwóch powodów. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że taki podział kosztów nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w ustawie. Art. 49 ustawy mówi przecież o całkowitym koszcie kredytu, a więc o wszelk ich kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, nie wprowadzając w tym zakresie żadnych zróżnicowań czy włączeń . Po drugie, taka interpretacja przepisu umożliwiałaby jego łatwe obchodzenie. Zamiast pobierania odsetek, kre dytodawcy mogliby konstruować umowy kredytowe w taki sposób, że tylko w niewielkim stopniu, lub w ogóle nie pobieraliby odsetek, czy też prowizji z tytułu udzielonego kredytu, a więc wynagrodzenia z tytułu kapitału przekazanego kredytobiorcy, natomiast wyn agrodzenie to ukryte by było pod tzw. opłatami przygotowawczymi, administracyjnymi itp. W ten sposób dochodziłoby do obejścia i naruszenia ratio legis art. 49 w związku z art. 5 pkt 6 ustawy. Już tyko na marginesie warto podkreślić, iż takie przypadki wcale nie są rzadkie, gdyż odzwierciedlenie tego można znaleźć w praktyce orzeczniczej niniejszego Sądu. Również, zdaniem Prezesa Urzędu całkowity koszt kredytu obejmuje wszystkie koszty w związku z czym w razie wcześniejsze spłaty zobowiązania finansoweg o kredytobiorcy wobec kredytodawcy powinna nastąpić równoczesna redukcja kosztów, proporcjonalnie do okresu rzeczywistego kredytowania. Należy wskazać, że rolą Prezesa Urzędu jest działanie w imieniu i na rzecz interesów konsumentów dlatego organ powołany do ochrony słabszych uczestników rynku finansowego nie może dopuścić, czy wręcz akceptować wszelkiego rodzaju odstępstwa i wypaczania prawa. Nie sposób nie zauważyć, że przedsiębiorca (ALIBABA) zmierza do wprowadzenia rozgraniczeń w zakresie rodzaju kosztó w, wchodzących w skład całkowitego kosztu kredytu. Należy jednak przyjąć, że zamiary ustawodawcy w tym przedmiocie były inne. Gdyby uznać za zasadne , jak wskazuje Spółka, że pod rygor analizowanego przepisu ustawy o kredycie konsumenckim podlega tylko pew na część kosztów , a nie ogół CKK , wówczas kredytodawcy , na co wskazuje również Sąd w ww. orzeczeniu, mogą dążyć do przerzucenia całości obciążeń na koszty „bezzwrotne”. W takim wypadku , w razie wcześniejszej spłaty kredytu, tylko niewielka cześć kosztów , związana głównie z oprocentowaniem , będzie podlegała korekcie, natomiast wszystkie pozostałej środki, pobrane z tytułu r óż nego rodzaju innych kosztów zosta ną zachowane , przez przedsiębiorcę w całości. Doprowadziłoby to więc do sytuacji, w której ciężar i r yzyko prowadzenia działalności gospodarczej, związanej z udzielaniem kredytów konsumenckich obciąży wyłącznie pożyczkobiorcę. Taka sytuacja nie jest dla konsumenta korzystna, komfortowa, czy nawet oboję tna . Tak jak kredytodawca oczekuje zwrotu pożyczonej kwoty , tak i kredytobiorca ma prawo do otrzymania zwrotu stosowanej części środków z tytułu CKK , a wszelkie próby ograniczenia tego prawa naruszają interesy kredytobiorcy/konsumenta, stanowią bowiem dla niego wymierną stratę finansową. Zdaniem Prezes a Urzędu okoliczności sprawy wskazują, iż działania przedsiębiorcy naruszają przepis art. 41 ust. 1 pkt 20 ustawy o kredycie konsumenckim. 11 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ad pkt. I.4) sentencji decyzji: [27] W punkcie 4) Postanowienia postawiono przedsiębiorcy zarzut ustalania w umowach pożyczek, całkowitej kwoty kredytu, jako sumy: kwoty pożyczki wypłaconej oraz elementów całkowitego kosztu kredytu tj. opłaty za rozpatrzenie wniosku i kwoty odsetek, co może być niezgod ne z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim i tym samym wypełniać przesłanki praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. We wszystkich przedstawionych umowach przedsiębiorca obliczał Cał kowitą Kwotę Pożyczki jako sumę: kwoty pożyczki wypłaconej, opłaty za rozpatrzenie wniosku oraz kwoty odsetek. Tymczasem, zgodnie z art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim – w brzmieniu obowiązującym do dnia 21 lipca 2017r. - całkowita kwota kredytu t o suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, w związku z czym ujmowanie w tej kwocie wartości odsetek jest działaniem niezgodnym z przepisami prawa. Z kolei po nowelizacji ustawy (Dz.U. z 20 17 r. poz. 819), od dnia 22 lipca 2017 r., całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystki ch środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim). Zgodnie z aktualnie obowiązującymi regulacjami dotyczącymi kredytu k onsumenckiego całkowita kwota pożyczki nie powinna obejmować zarówno odsetek, jak i skredytowanej opłaty za rozpatrzenie wniosku. Wyniki dokonanej analizy warunków umownych, w tym np. umowy nr 134/07/17 z dnia 30 lipca 2017 r., wskazują jednak, że Spółka, niezgodnie z ww. przepisem, ustala całkowitą kwotę pożyczki w oparciu o sumę kwoty pożyczki wypłaconej, opłaty i odsetek. Przedsiębiorca nie kwestionował tego zarzutu. Uznając jego zasadność, wskazał jedynie, że (…) omyłkowe sumowanie pozycji wynikało z bł ędu systemu komputerowego. O świadcz ył również, iż błąd ten został już naprawiony, a omyłkowa czynność nie była działaniem zamierzonym i nie wiązała się z naliczaniem dodatkowych opłat. J ednak , zgodnie z treścią § 1 ust. 2 umowy pożyczki, zobowiązanie pożyc zkobiorcy wynikające z tej umowy obejmuje zwrot Całkowitej Kwoty Pożyczki powiększonej o opłatę za rozpatrzenie wniosku oraz kwotę odsetek. W tych okolicznościach należy uznać, że działanie związane z uwzględnianiem przez Spółkę w całkowitej kwocie pożyczk i także kosztów, nie tylko jest działaniem bezprawnym. Dodatkowo, w ocenie Prezesa Urzędu, działanie to mogło wprowadzać konsumentów w błąd co do rzeczywistej wysokości zadłużenia oraz mogło prowadzić do bezzasadnego żądania zwrotu pożyczki w kwocie wyższe j niż rzeczywiście udzielona. Niezale żnie czy takie przypadki faktycznie już wystąpiły, czy też jeszcze nie, nie ma podstaw do kwalifikowania opisanych wcześniej działań przedsiębiorcy jako zgodnych z przepisami prawa. Również okoliczność, ż e były to działania związane z błędem systemu, nie były planowane, zamierzone czy celowe nie stanowi usprawiedliwiania dla nierzetelnej informacji, wprowadzenia w błąd kontrahentów, jak i nie daje podstawy do unikania odpowiedzialności. Niewątpliwie informacja udzie lona pożyczkobiorcy była nierzetelna i mogła zniekształcić jego zachowanie. Decyzje podejmowane pod wypływem błędu, mogą nie wyrażać woli kontrahenta, jako że pozbawione zostają przymiotu decyzji świadomej. W opinii Prezesa Urzędu analizowane działanie pr zedsiębiorcy należy uznać za niezgodne z art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim. 12 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ad pkt. I. 5) sentencji decyzji: [28] W punkcie 5 ) Postanowienia postawiono przedsiębiorcy zarzut stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na ustalaniu, w zawieranych umowach pożyczek, zawyżonych kwot odsetek dziennych, należnych przedsiębiorcy w związku z realizacją przez pożyczkobiorcę uprawnienia do odstąpienia od umowy, co może zostać uznane za dział anie przedsiębiorcy sprzeczne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny. Zgodnie z przepisem art. 54 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, w razie odstąpienia od umowy konsument nie ponosi żadnych kosztów, z wyjątkiem odsetek za ok res od dnia wypłaty kredytu do dnia jego spłaty. Kredytodawca, w oparciu o przepis art. 30 pkt 15 ustawy o kredycie konsumenckim, jest obowiązany do określenia w umowie pożyczki kwoty odsetek należnych w stosunku dziennym. W wypadku umów zawieranych przez Spółkę, oprocentowanie pożyczki w skali roku, zostało określone na maksymalnie dopuszczonym prawem poziomie i wynosi 10%. Kwota odsetek, obciążających pożyczkobiorcę z tytułu zawartej umowy pożyczki, w okresie kredytowania, obliczana jest od wartości pożyc zki faktycznie wypłaconej. Z kolei, odsetki dzienne, należne w wypadku odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od jej zawarcia, przedsiębiorca ustala w kwocie wyższej, niż wynika to z podziału kwoty odsetek w skali roku (10%) przez liczbę dni, co może świad czyć o ich zawyżonej wysokości, a także o obciążaniu konsumentów, w razie odstąpienia od umowy, kosztami wyższymi, niż przewidziane w przepisach prawnych. Przykładowo, w umowie nr 22/08/16, zawartej w dniu 1 sierpnia 2016 r., kwota udzielonej pożyczki, wy płaconej konsumentowi, wyniosła 690 zł. Umowę zawarto na 30 dni, a koszt oprocentowania ustalono na kwotę 5,67 zł (stopa procentowa: 10% w skali roku). Poniżej przedstawiono wyliczenia kosztu oprocentowania, z tytułu zawartej umowy: 690 zł x 10% = 69 zł rocznie/365 dni = 0,189 zł/dziennie x 30 dni = 5,67 zł Chociaż obliczone odsetki dzienne wynoszą ok. 0,19 zł, to przedsiębiorca w umowie przewidział, że w razie odstąpienia od umowy zostaną pobrane odsetki w wysokości wyższej, wynosząc e 0,26 zł za dzień pożyczki. Taka kwota odsetek wynika z zastosowania stopy odsetkowej w wysokości 14%. Tymczasem, od 2016 r. na skutek nowelizacji przepisów obowiązują nowe uregulowania prawne, które wprowadzają następujące kategorii odsetek: odsetki za opóźnienie, odsetki wynikające z czynności prawnej (kapitałowe), odsetki maksymalne oraz odsetki za opóźnienie w terminach zapłaty w transakcjach handlowych, przy czym poszczególnych rodzajów odsetek nie można stosować zamiennie. Odsetki z tytułu czynności prawnych, zwane odsetkami kapitałowymi, stosuje się np. w sytuacji, gdy strony zawierają umowę pożyczki, która ma być oprocentowana według stawki ustawowej. Podstawą ich naliczania jest art. 359 § 1 k.c. Wysokość odsetek może być ustalona przez strony (np. w umowie pożyczki), w braku ustaleń w tym zakresie zastosowanie zn ajduje art. 359 § 2 K.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych. Wysokość odsetek kapitałowych wynosi obecnie 5% w skali roku. Natomiast, w sytuacji gdy w następstwie zawartej umowy pożyczki dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, to w oparciu o art. 481 k.c. wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia. Zgodnie z art. 481 § 2 k.c., wysoko ść odsetek ustawowych za opóźnienie jest równa sumie stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych, zatem obecnie wynosi ona 7%. Określony został również limit odsetek maksymalnych. Wysokość odsetek maksymalnych stanowi obecnie dwukrotność odsetek ust awowych. Zatem wysokość 13 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl maksymalnych odsetek kapitałowych wynosi 10% (art. 359 § 2 1 k.c.), a wysokość maksymalnych odsetek za opóźnienie wynosi 14% (art. 481 § 2 1 k.c.). Odsetki za opóźnienie pełnią jednak inną rolę niż odsetki kapitałowe. Odsetki kapitało we stanowią formę wynagrodzenia za możliwość korzystania z obcego kapitału, natomiast odsetki za opóźnienie są należne w sytuacji, gdy dłużnik nie płaci należności pomimo upływu terminu płatności. Wskazane rodzaje odsetek znajdują zastosowanie w odmiennych sytuacjach, zatem nie można ich stosować wymiennie. W szczególności, nie ma żadnych podstaw do ustalania kwoty odsetek dziennych, stosowanych w związku z realizacją przez pożyczkobiorcę prawa do odstąpienia od umowy w wysokości równej odsetkom maksymalnym za opóźnienie. Odsetki dzienne nie mają bowiem takiego charakteru, są pobierane za czas korzystania z pożyczki w okresie od zawarcia umowy do czasu odstąpienia od niej, są to więc odsetki kapitałowe. Ustalenie kwoty odsetek dziennych w wyższej kwocie jest działaniem bezprawnym i może także stanowić nieuzasadniony przychód przedsiębiorcy, uzyskany kosztem jego klienta/konsumenta, co jest działaniem niezgodnym z dobrym obyczajem oraz naruszającym interesy ekonomiczne konsumentów, klientów Spółki. Co więcej, w niektórych wypadkach zawyżona wysokość odsetek dziennych może oddziaływać na pożyczkobiorcę zniechęcająco i powstrzymać go od skorzystania z uprawnienia do rezygnacji z umowy. Zgodnie ze stanowiskiem przedsiębiorcy przepisy umowy wskazują jednoznacznie, że stopa oprocentowania jest zmienna i wynosi 10% (par. 3 ust. 1 umowy) oraz, że w razie odstąpienia od umowy Pożyczkobiorca zwraca pożyczkodawcy całkowitą kwotę pożyczki wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty do dnia rzeczywistej spłaty pożyczki. Preze s Urzędu nie kontestując treści postanowień umownych, kwestionuje wysokość określanych przez Spółkę, w zawieranych umowach, parametrów pożyczki poprzez ustalanie zawyżonych kwot odsetek dziennych, wyższych niż wynikające z obowiązujących przepisów prawnych . Prezes Urzędu nie ma w tym względzie żadnych wątpliwości, zastosowania w wypadku ustalania kwoty odsetek dziennych wyższej stopy procentowej jest działaniem na niekorzyść klientów Spółki i skutkuje określoną stratą finansową pożyczkobiorcy, korzystającego z prawa do odstąpienia od umowy pożyczki. Ad pkt. I. 6) sentencji decyzji: [29] Ostatni z zarzutów Postanowienia dotyczy stosowania praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na udzie laniu, w razie braku spłaty danej pożyczki w terminie, kolejnych pożyczek, przeznczonych na uregulowanie zobowiązania z tytułu poprzedniej pożyczki, wraz z obciążaniem konsumenta kolejnymi opłatami za rozpatrzenie wniosku , co w efekcie doprowadziło do poni esienia przez konsumenta wyższych kosztów łącznych pierwotnego zobowiązania, niż naliczenie odsetek z tytułu zaległości w spłacie i co może wyczerpywać przesłanki art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynko wym. Zgodnie z art. 4 ust. 1 upnpr, praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsume nta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przepis art. 4 ust. 1 upnpr ma charakter klauzuli generalnej, ukształtowanej w oparciu o dwie nierozerwalne przesłanki determinujące uznanie praktyki rynkowej za nieuczciwą. W kontekście zawartych w klauzuli generalnej przesłanek, ustalenie nieuczciwości praktyki rynkowej, stosowanej przez przedsiębiorcę, odbywa się zatem 14 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl przez dokonanie jej oceny pod kątem sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz istotnego zniekszt ałcenia zachowania rynkowego konsumentów. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, w tym klauzula generalna ustanowiona przepisem art. 4 ust. 1 upnpr, posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta oraz produktu. Artykuł 2 pkt 8 upnpr wskazuje, że przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny. Oceny tej dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynależności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej l ub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. W świetle przedstawionej legalnej definicji przeciętnego konsumenta, należy wskazać, że polski ustawodawca przyjął wzorzec konsumenta „świadomego oraz rozważnego" z możliwością dokonania oceny danej praktyki ze względu na szczególne kategorie konsumentów, wprowadzając tym samym swoistą segmentację konsumentów. Modelowi przeciętnego konsumenta należy zatem przypisać cechy charakterystyczne, takie jak dostateczne poinformowanie, uważność, ostrożność. Niemniej jednak nawet ostrożny, uważny konsument nie potraf i ocenić sytuacji tak jak profesjonalista. Stąd też ma on prawo do otrzymywania rzetelnej i prawdziwej informacji, która, przy założeniu dokonania z jego strony aktów staranności celem zrozumienia jej istoty, nie będzie wprowadzać konsumenta w błąd. Nie mo żna również oczekiwać, że przeciętny konsument będzie posiadał wiedzę prawniczą, pozwalającą mu na weryfikację treści informacji przekazanych przez Spółkę. Określając model przeciętnego konsumenta na potrzeby przedmiotowej sprawy, należy przyjąć, że – jak wynika to z doświadczenia Prezesa Urzędu, jego wiedzy oraz ustaleń w podobnych, innych sprawach - adresatem działań Spółki są konsumenci, którzy posiadają określone cechy wspólne. Zwykle są to osoby pozbawione zdolności kredytowej, które, nie mając możliw ości uzyskania kredytów w instytucjach bankowych, poszukują środków na sfinansowanie swoich wydatków lub zadłużeń w innych źródłach. Są to również osoby, które z uwagi na różne okoliczności, np. zawansowany wiek lub poziom wykształcenia, nie znają uregulow ań prawnych lub słabo rozróżniają i rozumieją różnice w rodzajach produktów finansowych. Są to więc konsumenci przeciętni, którzy jednak potrafią zrozumieć kierowane do nich informacje oraz umieją podjąć - w oparciu o ten przekaz - świadomą decyzję co do o ferty i produktów, jeżeli tylko wiedza ta przekazana jest im w sposób zrozumiały i jednoznaczny. Jak zaznaczono wyżej, wszelkie działania przedsiębiorcy, sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami oraz godzące w zbiorowe interesy konsumentów, są zakazane, c o wprost stanowi art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu w ramach podętych działań ustalił, że w wypadku braku spłaty kredytu w terminie przez kredytobiorcę ALIBABA udziela dłużnikowi kolejnych pożyczek oraz obciąża te go klienta następnymi opłatami za rozpatrzenie wniosku, co w efekcie prowadzi do ponoszenia przez tego pożyczkobiorcę wyższych kosztów niż w przypadku zastosowania przewidzianych prawem odsetek za opóźnienie. Przykładowo, zgodnie z otrzymaną od Miejskiego Rzecznika Konsumentów w Szczecinie skargą, konsumentka, w dniu 21 lipca 2016 r., zawarła w domu umowę nr 293/07/16 dot. pożyczki w kwocie 1.379 zł, z czego 379 zł pobrano na pokrycie kosztów pożyczki. W następnych miesiącach konsumentka co miesiąc otrzymyw ała nową pożyczkę, z której część była przeznaczona na spłatę zaległości, a część na uiszczenie kosztów pożyczki. W okresie od 21 lipca 2016 r. do 30 lipca 2017 r., czyli w okresie 12 miesięcy, konsumentka zawarła z przedsiębiorcą 11 umów. Zgodnie z oświad czeniem 15 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl konsumentki kapitał, jaki został jej wypłacony z tytułu pierwszej pożyczki, wyniósł 1.000 zł, z tytułu następnych pożyczek (w kwocie 1.380 zł) konsumentka nie otrzymywała wypłat, gdyż pożyczki były przeznaczone na spłatę wypłaconego pierwotnie kapi tału 1.000 zł oraz zapłatę opłaty za rozpatrzenie wniosku w kwocie 379,03 zł. Co miesiąc klientka uiszczała natomiast na rzecz kredytodawcy różnicę pomiędzy kwotą 1.000 zł (kwota na spłatę kapitału pożyczki poprzedniej z pożyczki udzielonej) a kwotą pożycz ki do spłaty (1.380 zł + odsetki) i z tego tytułu po 12 miesiącach dokonała na rzecz przedsiębiorcy ALIBABA wpłaty w łącznej wysokości 5.074,00 zł. Gdyby pożyczkodawca, z tytułu braku spłaty w terminie, obciążył klientkę odsetkami za opóźnienia (14%,) to p o roku mogła ona zapłacić 140 zł z tytułu braku zwrotu pożyczki w kwocie faktycznie wypłaconej (1.000 zł), jednak pożyczkodawca zawierał kolejne umowy i obciążał klientkę, za każdym razem, pozaodsetkowymi kosztami kredytu (opłata za rozpatrzenie wniosku), chociaż, najprawdopodobniej, nie wykonywał żadnych czynności na rzecz klientki, uzasadniających wysokość opłaty za rozpatrzenie wniosku. Udzielanie kolejnych pożyczek miało bowiem miejsce w domu klientki w dniu, w którym miała nastąpić spłata pożyczki popr zedniej. Powodem wizyty nie była więc okoliczność udzielenia pożyczki ale odbiór pieniędzy tytułem spłaty. Decyzja kredytowa nie zapadła więc na wcześniejszy wniosek klienta . Działanie przedsiębiorcy wskazywać może na próbę omijania lub wyłączenia dyspozyc ji przepisu art. 36c ustawy o kredycie konsumenckim. Zgodnie z normą określoną tym przepisem, w przypadku udzielenia przez kredytodawcę konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty kredytu, kolejnych kredytów, w okresie 120 dni od dnia wypłaty pierwszego z kredytów, całkowitą kwotę kredytu, dla celów ustalenia maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu, stanowi kwota pierwszego z kredytów, a pozaodsetkowe koszty kredytu obejmują sumę pozaodsetkowych kosztów wszystkich kredytów udzielonych w tym okresie. Pozaodsetkowe koszty kredytu, w całym okresie kredytowania, nie mogą być wyższe niż całkowita kwota kredytu. Takie działanie przedsiębiorcy może także w sposób istotny zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętego konsumenta, związane z zawartą umo wą pożyczki. W razie braku środków na spłatę zobowiązania pożyczkobiorca w miejsce zapłaty wyższego oprocentowania zawiera kolejne umowy, uiszczając dodatkowe opłaty, co w wypadku kilkakrotnego powtórzeniach operacji prowadzi do poniesienia, z tytułu tych opłat, wyższych kosztów niż koszt odsetek za zaległości w spłacie, w wysokości określonej ustawowo. Opisane zachowanie konsumenta, w kontekście zachowania podstawowych zasad dbałości o swoje interesy ekonomiczne, ocenić należałoby jako nieracjonalne, stan owiące jednocześnie rezultat braku rzetelności, solidności i uczciwości prowadzenia działalności gospodarczej przez kredytodawcę. Odnosząc się do tego zarzutu, Spółka wyjaśniła, że nie udziela kolejnych pożyczek, w okresie 120 dni, klientom, którzy posiada ją w tym czasie zadłużenie wobec Spółki. Aby uzyskać nowy kredyt, konieczne jest bowiem spłacenie poprzedniej pożyczki w całości. Zdaniem Prezesa Urzędu praktyka rzeczywiście stosowana przez przedsiębiorcę wskazuje jednak, że w momencie zawierania kolejnej umowy, pożyczka poprzednia nie są spłacona w całości. Dopiero środki z tytułu zawarcia nowej umowy przeznaczane zostają na jej po krycie. Fakt, iż przedsiębiorca traktuje w takim wypadku poprzednie zobowiązanie z tytułu umowy jako spełnione, nie oznacza, że w rzeczywistości nie wykorzystuje tej sytuacji w celu ominięcia przepisów prawnych oraz w celu powiększenia swoich korzyści kos ztem konsumenta. Takie działanie należy uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami. 16 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Pojęcie dobrych obyczajów nie zostało legalnie sformułowane, stanowi jednak przedmiot wielu orzeczeń sądowych 1 , które definiują dobre obyczaje jako uczciwe zasady postępowani a, ustalone zwyczaje w ujęciu etyczno - mo ralnym, na ktorych treść składają się elementy etyczne i socjologiczne kształtowane przez oceny moralne i społeczne stanowiące uzupełnienie porządku prawnego. W wyroku z dnia 16 stycznia 2013 r., w sprawie o sygn. akt XVII AmC 5406/11, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, definiując pojęcie dobrych obyczajów wskazał, że poprzez dobre obyczaje rozumiemy pewien powtarzalny wzorzec zachowań, który jest aprobowany przez daną społeczność lub grupę. Są to pozaprawne normy postępowania, którymi przedsiębiorcy winni się kierować. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpujący, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi warto ściami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tymi praktykami życia gospodarczego. Wszystkie one podlegają zmianom w ślad za zmieniającymi się ideologiami politycznymi i społeczno - gospodarczymi oraz przewartościowaniami moralnymi. W szczególn ości zaś, dobre obyczaje to normy postępowania polecające nienadużywania w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Z uwagi na to, iż dobre obyczaje mają charakter reguł moralnych, zachowań i zwyczajów, nie sposób opracować ich zamkniętego katalogu. Dopiero w danych realiach, w konkretnej sytuacji możliwe jest nadanie im określonej treści, poprzez ocenę analizowanego postępowania i postawy przedsiębiorcy. Jak zauważył Sąd Najwyższy: W płaszczyźnie stosunków kontraktowych zasady te wyrażają się istnieniem powszechnie akceptowanych reguł przyzwoitego zachowania się wobec kontrahenta. Szczególne znaczenie mają reguły uczciwości i rzetelności tzw. „kupieckiej”, których należy wymagać od przedsiębiorcy – profesjonalisty na rynk u, a mianowicie przestrzegania dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu, rzetelnego postępowania czy lojalności i zaufania 2 . Z kolei w wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z dnia 16 stycznia 2007 r., XVII Ama 118/04, stwierdzono, że: Istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalist y i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności . Przyjąć nale ży, że dobre obyczaje to normy, które ukształtowane zostały i obowiązują w życiu prywatnym jak również w obrocie gospodarczym i które wyznaczają standardy uczciwego zachowania opartego na szacunku do drugiego człowieka. Wyrazem tego szacunku, jak również p rzejawem zachowania zgodnego z dobrym obyczajem jest postawa oparta na uczciwości, rzetelności, poszanowania godności oraz dbałości o drugiego człowieka, jego zdrowie, majątek czy interesy. Zdaniem organu ochrony konsumentów, w niniejszej sprawie naruszen ia dobrych obyczajów należy wiązać z zachowaniem przedsiębiorcy prowadzącym do wykorzystywania niewiedzy i naiwności i jego klientów /kredytobiorców . Przeciętni konsumenci, borykający się z trudnościami zachowania płynności finansowej i zgromadzenia środków np. na spłatę zobowiązań w określonym terminie , często nie potrafią dokonać wyboru w oparciu o zwykłą kalkulację, czy też racjonalną analizę swojej sytuacji materialnej i prawnej. Przedsiębiorca nie powinien jednak wykorzystać takiej trudnej sytuacji kons umentów/swoich klientów. Brak spłaty w 1 Np. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 13 listopada 1991 r., I ACr 411/91, Wokanda 1992/4, J. Szwaja w: Ustawa o zwalczan iu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2000, s. 122 - 133, R. Stefanicki, Dobre obyczaje w prawie polskim, Przegląd Prawa H andlowego, 2002/5. 2 Wyrok SN z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. IV CSK 555/09. 17 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl wyznaczonym czasie wynikać może z sytuacji finansowej danej osoby/pożyczkobiorcy, natomiast pobieranie kolejnych opłat tytułem, rzekomej, nowej pożyczki jest działaniem wysoce nieetycznym. Praktyka przedsiębiorcy spro wadza się do pobierania od konsumentów środków, które nie są przeznaczone na spłatę pożyczki, ale służą pokryciu kosztów czynności, które faktycznie nie są wykonywane. Przedsiębiorca nie bada np. zdolności kredytowej swoich klientów, wypełnia jedynie druki kolejnych umów i inkasuje kolejne środki tytułem opłaty za rozpatrzenie wniosku o kredyt. Tym samym, uzasadniony jest zarzut stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 upnpr i w konsekwencji naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 3 uok ik. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów: [30] Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje „zbiorowego interesu konsumentów”, ograniczając się jedynie do sprecyzowania (art. 24 ust. 3), że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Przez godzenie w zbiorowe interesy konsumentów (które może polegać zarówno na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów, jak i na samym zagrożeniu ich naruszenia) należy rozumieć narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkic h konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę obejmującą zarówno działania, jak i zaniechania. W oparciu o wykładnię przepisu art. 24 ust. 2 i 3 uokik, zbiorowy interes konsumentów rozumiany jest jako interes dotyczący ogółu (zbiorowości) , zaś jego naruszenie ma miejsce, gdy skutkami działań dotknięty jest pewien krąg uczestników rynku – konsumentów. Z tego względu zachowanie przedsiębiorcy godzące w zbiorowe interesy konsumentów jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów – nie zaś jedynie określonego konsumenta – i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. Zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest przy tym bezpośred nio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Interes konsumentów należy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę za zasługujący na ochronę i zabezp ieczenie. Działania Spół ki, okr eślone w zakresie punktów I sentencji decyzji, wskazują na naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, Spółka przedstawia swoją ofertę kredytową do z góry nieograniczonego i bliżej n ie określonego kręgu konsumentów, m ateriał dowodowy pozwala natomiast na określenie mechanizmu prowadzonej przez Spółkę działalności i poddanie go ocenie pod kątem stosowania praktyk godzących w zbiorowy interes konsumentów. Mając na względzie przytoczone wy żej uzasadnienie zarzutów stawianych Spółce, należy stwierdzić, iż jej działania związane z naruszeniem przepisów prawa oraz stosowaniem nieuczciwej praktyki rynkowej wskazują na naruszenie interesów konsumentów w wymiarze zbiorowym . [31] Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 ustawy, wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą jej stosowania. Natomiast w myśl treści art. 27 uokik w wypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania danej praktyki Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającej zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Ciężar udowodnienia okolicznoś ci umożliwiających stwierdzenia zaniechania stosowania praktyki spoczywa jednak na przedsiębiorcy. Spółka informowała Prezes Urzędu, iż podjęła określone działania mające na celu eliminację pewnych uchybień, j ednak nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie tych twierdzeń , mimo, iż nie tylko została poinformowaną o możliwych 18 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl rozstrzygnięciach, pismem z dnia 8 lutego 2018 r., zawiadamiającym o wszczęciu niniejszego postępowania , ale także i otrzymała , pismem z dnia 28 maja 2018 r., stanowisko Prezesa Urzędu zawierające szczegółowe uzasadnienia zarzutów, Mając na uwadze wyżej poczynione rozważania, uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy , orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji . Kara pieniężna : [32] Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie, dopuścił się naruszenia zakazu określo nego w art. 24 ustawy. [33] ALIBABA Sp. z o.o. osiągnęła w roku obrotowym 2017 obrót w wysokości ……. zł , co ustalono w oparciu o przekazany przez Spółkę r achunek zysków i strat, stan na dzień 31 - 12 - 2017 . Stąd też kary pieniężne nakładane niniejszą decyzją nie mogą być wyższe niż kwota ….. zł za każde ze stwierdzonych naruszeń. [34] Kara pieniężna za naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe int eresy konsumentów, o którym mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznani a administracyjnego, Prezes Urzędu. W niniejszej sprawie, Prezes Urzędu przyjął, iż zasadne jest nałożenie kary pieniężnej. [35] Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają przesłanek, od których uzależnione byłob y podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów te okoliczności, które Prezes Urzędu ma obowiązek uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej. Są to w szczególności okoliczności n aruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także: okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia i dz iałalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia (art. 111 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). [36] Ustalając wysokość kar pieniężnych Prezes Urzędu uwzględnia również okoliczności łagodzące oraz obciążające, które wystąpił y w sprawie. Zgodnie z art. 111 ust. 3 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, okolicznościami łagodzącymi są w szczególności: dobrowolne usunięcie skutków naruszenia, zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub n iezwłocznie po jego wszczęciu, podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięci a jego skutków oraz współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzeni a postępowania. Wśród zamkniętego katalogu okoliczności obciążających art. 111 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymienia: znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków, znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w zwią zku z dokonanym naruszeniem, dokonanie uprzednio podobnego naruszenia oraz umyślność naruszenia. [37] Prezes Urzędu, kalkulując karę pieniężną w ramach niniejszego postępowania uwzględni ł okoliczność, iż okres stosowania zakwestionowanych praktyk przekracza dwa naście miesięcy, co należy uznać za okres długotrwały. Ponadto, uwzględniony został zasięg naruszenia, mający charakter ponadlokalny. W zakresie czynników obrazujących stopień i skutki rynkowe naruszenia, Prezes Urzędu uwzględni ł , że stosowane przez przedsiębiorcę praktyki naruszały interesy konsumentów. Stopień naruszenia przez przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zakwalifikować jako znaczny. Kwestionowane 19 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl działania Spółki uznane zostały za sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa, a także zakwalifikowane jako nieuczciwa praktyka rynkowa. Naruszenia objęte przedmiotem postępowania dokonywane były na etapie zawierania oraz wykonania kontraktu. Praktyki zarzucane przedsiębiorcy mogły wywoływ ać skutki przede wszystkim w zakresie interesów ekonomicznych konsumentów. Działania objęte zarzutami naruszały podstawowe prawo konsumentów do uzyskania rzetelnych informacji dotyczących zobowiązania. W przedmiotowej sprawie konsumenci, pod wpływem otrzym ywanych informacji, mogli podejmować konkretne, nie zawsze korzystne decyzje dotyczące zawarcia umowy. Oceniając stopień naruszenia uwzględnić należy także specyfikę rynku. Rynek, którego dotyczą naruszenia, związany ze świadczeniem usług finansowych jest prawnie regulowany, podmiot który działa na tym rynku winien jest nie tylko znać odpowiednie przepisy prawne ale także je stosować, ich przestrzegać i do nich się dostosować. Zdaniem Prezesa Urzędu naruszenia omawiane w punktach 1) – 6) miały charakter umy ślny. Podkreślić należy, że większość zarzutów dotyczy działań przedsiębiorcy niezgodnych z przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. Trudno jest uznać za niezawinione, czy wręcz nieumyślne działania dotyczące nieumieszczenia w umowie elementów wymaganyc h przepisami ustawy, czy też np. oznaczenie weksla w sposób odmienny, niż wskazany w ustawie. Umyślność jest w tym zakresie bezsprzeczna. Większość przepisów, które naruszył przedsiębiorca jest sformułowana jednoznacznie i nie stwarza problemów interpretac yjnych. Także w wypadku praktyki, o której mowa w pkt 6 sentencji związanej ze stosowaniem nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na udzielaniu, w razie braku spłaty pożyczki, następnych pożyczek, przeznaczonych na spłatę poprzednich, wraz z obciążanie m konsumenta kolejnymi opłatami za rozpatrzenie wniosku , co skutkowało poniesieniem przez konsumenta wyższych kosztów, niż naliczanie odsetek z tytułu zaległości w spłacie uznać należy, że działanie ALIBABA nie były przypadkowe ale zamierzone i celowe. Spo sób działania przedsiębiorcy nie tylko wiązał konsumenta z pożyczkodawcą, jako jego klienta, na wiele miesięcy ale także i powodował ponoszenie przez niego kosztów zobowiązania wyższych, niż konieczne. W opinii Prezesa Urzędu analizowane działania Spółki było przemyślane i realizowane w celu uzyskania dodatkowych korzyści i wymiernych przychodów, dlatego nie można tych działań kwalifikować inaczej, niż umyślnych. Zdaniem Prezesa Urzędu, jako profesjonalista oraz podmiot doświadczony w prowadzonej działalności gospodarczej, przedsiębiorca ma obowiązek działania w sposób rzetelny. W żądnej mierze nie powinien wykorzystywać sytuacji konsumenta, jego braku doświadczenia, nieznajomości prawa, niewiedzy, zaufania czy naiwności. Mając na względzie powyższ e, Prezes Urzędu rozważy również, czy wysokość danej kary powinna podlegać modyfikacjom z uwagi na okoliczności łagodzące lub obciążające. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 1 ) sentencji decyzji . [38] Prezes Urzędu w punkcie I I . 1) sentencji decyzji nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości …. zł z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie I. 1) przedmiotowego rozstrzygnięcia, związanego z naruszeniem obowiązku udzielania konsumentom, w umowie o kredyt konsumencki informacji nt. możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasad dostępu do tej procedury , co uznane zostało za sprzeczne z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim . 20 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl U stalając wysokość kar y za naruszenie objęte punktem I. 1) sentencji decyzji , Prezes Urzędu wziął pod uwagę , długotrwały okres stosowania praktyki, przekraczający dwanaście miesięcy. W postępowaniu przedsiębiorca nie wykazał zaprzestania stosowania zarzucanej jej praktyki. W zakresie czynników obrazujących stopień i skutki ryn kowe naruszenia, Prezes Urzędu wziął pod uwagę fakt, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka, orzeczona w punkcie I. 1) sentencji decyzji naruszała interesy konsumentów. Stopień naruszenia przez przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy zakwalifikować jako znaczny . Praktyka zarzucana przedsiębiorcy mogła wywoływać skutki w zakresie interesów pozaekonomiczny ch konsumentów , jak i ich interesów ekonomicznych, w zależności od przedmiotu ewentualnego sporu . Zdaniem Prezesa Urzędu naruszenie objęte punktem I. 1) sentencji decyzji miało charakter umyśln y. Jako profesjonalista oraz podmiot doświadczony w określonej działalności gospodarczej, przedsiębiorca ma obowiązek dbałości o treść informacji przekazywanych konsumentom. Prezes Urzędu uznaje, że przedsiębiorca mógł bez przeszkód sprawdzić i ustalić, jakie przepisy obowiązują i dokonać chociażby stosowanej korekty wykorzystywanych wzorców umownych . Prezes UOKiK uznał, że natura narusze nia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej na poziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 1) sentencji decyzji , co odpowiada równowartości … zł. Prezes Urzędu wziął pod uwagę przy ustalaniu wysokości kar y okoliczności obciążające . Stąd też, Prezes UOK iK uwzględnił jako okoliczność obciążającą ponadlokalny zasięg terytorialny naruszenia, co spowodowało podwyższenie wymiaru kary za naruszenie określo ne w punkcie I. 1) sentencji decyzji o 10 %. Okoliczność umyślności naruszenia wpłynęła na podwyższenie kwoty bazowej o 50 %. Jednocześnie Prezes UOKiK uznał, że w niniejszej sprawie nie występują okoliczności łagodzące . Uwzględniając powyższe, za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 1) sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 1.153 zł (słownie: jeden tysiąc sto pięćd ziesiąt trzy złotych ). Powyższa kwota stanowi …. % obrotu przedsiębiorcy za rok 2017 i jednocześnie …. % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie I I . 1) sentencji decyzji. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 2) sentencji decyzji . [39] Prezes Urzędu w punkcie I I . 2) sentencji decyzji nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości … zł z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie I. 2) przedmiotowego rozstrzygnięcia, polegającego niedopełnienia obowiązku zamieszczenia na wekslu konsumenta, stosowanym przez przedsiębiorcę w celu spełnienia lub zabezpieczenia świadczenia wynikającego z umow y o kredyt konsumencki, klauzuli „nie na zlecenie” lub innej równoznacznej, co może być sprzeczne z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim . Miarkując wysokość kary, Prezes Urzędu w zakresie czynników obrazujących stopień i skutki rynkowe naruszenia, wziął pod uwagę fakt, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka, orzeczona w punkcie I. 2) sentencji decyzji narusza interesy konsumentów w stopn iu znacznym . Kwestionowane działanie Spółki , polegające na umieszczeniu na wekslu stanowiącym zabezpieczenie zobowiązania klauzuli innej , niż określana w przepisach prawa i umożliwiającej indos weksla niewątpienie może prowadzić do naruszenia interesów ekonomicznych kredytobiorcy. Oceniając wagę przedmiotowego naruszenia uwzględniono, iż miało ono miejsce na etapie zawierania kontraktu. Zdaniem Prezesa Urzędu naruszenie miało charakter umyśln y. Przepis y ustawy o kredycie konsumenckim są jednoznaczne i nie rodzą żadnych wątpliwości interpretacyjnych w tym przedmiocie. 21 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Prezes UOKiK uznał, że charakter narusze nia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej na poziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 2) sentencji decyzji , co odpowiada równowartości … zł. Prezes UOKiK , podobnie jak w przypadku pierwszej praktyki dokonał zwiększenia kwoty bazowej o 10 % z uwagi na ponadlokalny zasięg terytorialny praktyki oraz o 50 % ze względu na umyślność naruszenia. W związku z tym, za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 2) sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 1.678 zł (słownie : jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych) , co stanowi ….. % obrotu przedsiębiorcy za rok 2017 oraz …. % maksymaln ego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik. Z uwagi na powyż sze, orzeczono jak w punkcie II . 2) sentencji decyzji. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 3) sentencji decyzji . [40] Zgodnie z punktem I I . 3) sentencji decyzji nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości …. zł z tytułu naruszenia polegającego na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu, w przypadku spłaty kredytu przed terminem określonym w umowie pożyczki, o odpowiednią wartość pobranej opłaty za rozpatrzenie wniosku, przypadającej na spłacaną wcześniej część kwoty kredytu, co może naruszać art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim . Prezes Urzędu, określając wymiar kary, w zakresie czynników obrazujących stopień i skutki rynkowe naruszenia, wziął pod uwagę fakt, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka, orzeczona w punkcie I. 3) sentencji decyzji narus za interesy konsumentów w stopniu znaczny m . Przedmiotowe działanie Spółki jest niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa a stosowana praktyka mogła wywoływać skutki w zakresie interesów ekonom icznych konsumentów. W ocenie Prezes UOKiK natura naruszenia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej na poziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 3) sentencji decyzji , co odpowiada równowartości …. zł. Podobnie jak w przypadku pozostałych praktyk stwierdzonych nini ejszą decyzją, Prezes Urzędu również w zakresie praktyki określonej w punkcie I. 3) sentencji, uwzględnił jako okoliczność obciążającą znaczny zasięg terytorialny praktyki i w oparciu o tę przesłankę podwyższył wymiar kary o 10 %. Z uwagi na umyślność prak tyki podwyższono kwotę bazową o 5 0 %. W konsekwencji, za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 3) sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 1.678 zł (sł ownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych), co stanowi ….. % obrotu przedsiębiorcy za rok 2017 oraz ….. % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie I I . 3) sentencji decyzji. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 4) sentencji decyzji . [41] W punk cie II. 4) sentencji decyzji nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości …. zł z tytułu naruszenia polegającego na ustalaniu w umowach pożyczek, całkowitej kwoty kredytu, jako sumy kwoty pożyczki wypłaconej oraz elementów całkowitego kosztu kredytu tj. opłaty za rozpatrzenie wniosku oraz kwoty odsetek, co może być niezgodne z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. O kreślając wymiar kary, w zakresie czynników obrazujących stopień i skutki rynkowe naruszenia, Prezes Urzędu uwzględnił fakt, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka, orzeczona w punkcie I. 4 ) sentencji decyzji narusza interesy konsumentów w stopniu znacznym. D ziałanie ALIBABA uznane zostało za niezgodnie 22 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl z obowiązującymi przepisami prawa, jak również mogły skutkować wprowadzeniem konsumentów w błąd co do wysokości należności kredytodawcy, z tytułu udzielonej pożyczki gotówkowej . Stąd też praktyka ta mogła wywoływać skutki w zakresie zarówno interesów ekonomicznych jak i pozaekonomicznych konsumentów. Naruszenie miała miejsce na etapie zawierania kontraktu. Uwzględniając wskazane okoliczności , Prezes UOKiK uznał, że natura narusz enia uzasadnia ustalen ie kwoty bazowej na poziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 4 ) sentencji decyzji, co odpowiada równowartości 734 zł. Także i w zakresie praktyki określonej w punkcie I. 3) sentencji, Prezes Urzędu uwzględnił jako okoliczność obciążającą znaczny zasięg terytorialny praktyki i w oparciu o tę przesłankę podwyższył wymiar kary o 10 %. Z uwagi na umyślność praktyki podwyższono kwotę bazową o 50 %. Prezes Urzędu stwierdza również , że defin icje pojęcia Całkowitej kwoty kredytu zarówno w obecnie obowiązujących, jak i przepisach ustawy o kredycie konsumenckim w poprzednim brzmieniu są na tyle jasne i jednoznaczne, że nie nastręczają żadnych trudności interpretacyjnych, ani wątpliwości. Dlatego , w tych okolicznościach trudno uznać, że przedmiotowe działania Spółki miał w tym zakresie charakter przypadkowy. W konsekwencji, za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 4 ) sentencji niniejszej decyzji, Preze s UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 1.153 zł (słownie: jeden tysiąc sto pięćdziesiąt trzy złotych) . Powyższa kwota stanowi ….. % obrotu przedsiębiorcy za rok 2017 i jednocześnie ….. % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik. Stąd, orzeczono jak w punkcie II. 4) sentencji decyzji. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 5) sentencji decyzji . [42] W punkcie II. 5) sentencji decyzji nałożono na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości …. zł z tytułu naruszenia polegającego na ustalaniu, w zawieranych umowach pożyczek, zawyżonych kwot odsetek dziennych, należnych przedsiębiorcy w związku z realizacją przez pożyczkobiorcę uprawnienia do odstąpienia od umowy, co może zostać uznane za działan ie przedsiębiorcy sprzeczne z art. 359 § 2 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zmianami) . Także i w wypadku tej praktyki , określając wymiar kary, w zakresie czynników obrazujących stopień i sk utki rynkowe analizowanego naruszenia, Prezes Urzędu uznał, iż praktyka przedsiębiorcy , orzeczona w punkcie I. 5 ) sentencji decyzji narusza interesy konsumentów w stopniu znacznym i może wywoływać skutki w zakresie interesów ekonomicznych konsumentów. Prze dsiębiorca bez żadnej bowiem podstawy obciąża konsumentów kwota odsetek dziennych wyższą, niż określają to przepisy prawa. Zdaniem Prezesa Urzędu także i to działania nie wynikała z błędnego przeświadczenia przedsiębiorcy o jego prawidłowości ale jest wyni kiem zaniedbania i ignorancji. W tych okolicznościach Prezes UOKiK uznał, że natura naruszenia uzasadnia ustalenie kwoty bazowej na poziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 5 ) sentencji decyzji, co odpowiada równowa rtości …. zł. Prezes Urzędu w zakresie praktyki określonej w punkcie I. 5 ) sentencji, uwzględnił jako okoliczność obciążającą znaczny zasięg terytorialny praktyki i podwyższył wymiar kary o 10 %, natomiast, z uwagi na umyślność praktyki podwyższono kwotę bazową o 50 %. Ostatecznie , za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 5 ) sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 1.678 zł (słownie: jeden tysiąc sześćset siedemdziesiąt osiem złotych), co stanowi …. % obrotu przedsiębiorcy za rok 23 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 2017 oraz …. % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik . Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie II. 5) sentencji decyzji. Kara z tytułu stosowania praktyki, o której mowa w punkcie I. 6) sentencji decyzji . [43] Zgodnie z punktem II. 6 ) sentencji decyzji nałożono na Spółkę karę pieniężną w wysokości … zł z tytułu naruszenia polegającego udzielaniu, w razie braku spłaty danej pożyczki w terminie, kolejnych pożyczek, przeznczonych na uregulowanie zobowiązania z tytułu poprzedniej pożyczki, wraz z obciążaniem konsumenta kolejnymi opłatami za rozpatrzenie wniosku , co w efekcie doprowadziło do poniesienia przez konsumenta wyż szych kosztów łącznych pierwotnego zobowiązania, niż naliczenie odsetek z tytułu zaległości w spłacie i co może wyczerpywać przesłanki art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Prezes Urzędu, określając wymiar kary, w zakresie czynników obrazujących stopień i skutki rynkowe naruszenia, wziął pod uwagę fakt, że stosowana przez przedsiębiorcę praktyka, orzeczona w punkcie I. 6 ) sentencji decyzji narusza interesy konsumentów w stop niu znacznym. Przedmiotowe działanie Spółki uznane zostało za nieuczciwą praktykę rynkową mogącą prowadzić do zniekształcenia decyzji rynkowej konsumenta, który bez należy tej wiedzy nie dokonał np. innego wyboru i zamiast zawierać kolejne umowy np. spłaci ł zobowiązanie przy uwzględnieniu wyższego oprocentowania. P raktyka ta mogła wywoływać skutki w zakresie interesów ekonomicznych konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu działania w przedmiotowym zakresie były celowe i zmierzone. Przedsiębiorca skalkulował, iż taki sposób udzielania po ży czek przynosi mu dodatkowe korzyści i wymierne przychody dlatego nie można tych działań kwalifikować inaczej, niż umyślnych. Uwzględniając powyższe, Prezes UOKiK uznał, że natura naruszenia uzasadnia ustalen ie kwoty bazowej na p oziomie …. % obrotu osiągniętego w roku 2017 dla praktyki określonej w punkcie I. 6 ) sentencji decyzji, co odpowiada równowartości ….. zł. Podobnie jak w przypadku pozostałych praktyk stwierdzonych niniejszą decyzją, Prezes Urzędu również w zakresie praktyk i określonej w punkcie I. 6 ) sentencji, przyjął jako okoliczność obciążającą znaczny zasięg terytorialny praktyki i z tego względu podwyższył wymiar kary o 10 %. Natomiast, z uwagi na umyślność praktyki podwyższono kwotę bazową o 50 %. W konsekwencji, za s tosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w pkt I. 6 ) sentencji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK ustalił wysokość kary na kwotę wynoszącą w zaokrągleniu 2.517 zł (słownie: dwa tysiące pięćset siedemnaście złotych), co stano wi … % obrotu przedsiębiorcy za rok 2017 oraz …. % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 uokik. W tych okolicznościach , orzeczono jak w punkcie II. 6) sentencji decyzji. [44] Kary pieniężne w ustalonej wysokości są adekwatne do stopnia nar uszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierne do możliwości finansowych Spółki, jak również powiązane z obrotem realizowanym przez przedsiębiorcę. Prezes Urzędu miarkując wysokość kar uwzględnił, iż przedsiębiorca dopuścił się naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów po raz pierwszy. Oceniając stopień naruszenia uwzględniono także specyfikę rynku, którego dotyczą praktyki tj. fakt, iż działalność windykacyjna nie jest prawnie uregulowana, wskutek czego s zczególnie istotne jest, by konsument uzyskał przekazane w sposób rzetelny niezbędne informacje o zasadach windykacji, eliminujące stan niepewności. Ustalona w łącznej wysokości kara pozwoli zrealizować funkcję represyjną tj. dolegliwość z tytułu kwestiono wanych działań windykacyjnych, jak również funkcję prewencji indywidualnej i ogólnej tj. 24 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl zniechęcenia co do podejmowania podobnych praktyk w przyszłości przez tego przedsiębiorcę, jak i innych uczestników rynku, zwłaszcza usług windykacyjnych . Powyższe uz asadnia rozstrzygnięcie o karze, jak w punkcie I I sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa : N r 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Koszty postępowania : [45] Zgodnie z art. 80 uokik , Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 ww. ustawy , jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, ob owiązany jest ponieść koszty postępowania. Podobnie w treści przepisu art. 264 § 1 k.p.a. wpro wadzono wymóg, zgodnie z którym jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. S tosownie natomiast do dyspozycji przepisu art. 263 § 1 k.p.a. - do kosztów postępowania zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. [46] W wyniku wszczętego z urzędu po stę powania poprzedzającego wydanie przedmiotowej decyzji, zgodnie z punktem I jej sentencji, Prezes Urzędu, stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , co uzasadnia zobowiązanie strony do zapłaty kosztów postępowania. Koszt ami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną w jego toku z przedsiębiorcą . W związku z powyższym postanowiono obciążyć ALIBABA Sp. z o.o. kosztami w wysokości 31,20 zł (słownie: trzydzieści jeden zł 20/100 ) Na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 uokik Prezes UOKiK wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie ww. kosztów postępowania , które należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa : NR 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powyższego, orzeczono jak w punkcie III sentencji decyzji. POUCZENIA : I. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 zm. ), od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w termini e miesiąca od dnia jej doręczenia , za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku. II. W przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania admini stracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017, poz. 1257 zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 tej ustawy i w związku z art. 479 32 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 25 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 1964 r. ― Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 zm. ), należy wnieść zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Gdańsku w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Z upoważnienia Prezesa urzędu Dyrektor Delegatu ry UOKiK w Gdańsku Roman Jarząbek