RGD-9/2015

RGD-61-5/15/IW/MW Gdańsk , 30.11.2015 r. DECYZJA RGD 9/2015 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 184) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporz ą dz enia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczo wej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsume n tów : po przeprowadzeniu przeciwko spółce Gminn e Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Skarszewach postępowania w sprawie praktyk naruszających zbi orowe interesy konsumentów : I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów, po uprawdopodobnieniu stosowania przez spółkę Gminne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Skarszewach praktyk naruszaj ą- cych zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na : 1. S tosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: 1.1 Odbiorca zobowiązuje się do: (…) pokrycia kosztów wymiany w odomierza głównego powstałych w wyniku nie zabezpieczenia go przed działaniem warunków atmosferycznych albo uszkodzeniami mechanicznymi oraz kosztów zainstalowania wodomierza głównego w przypadku jego kradzie- ży, co może zostać uznane za niezgodne z art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o z biorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1.2 Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ograniczen ie albo wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie o dbioru ścieków wywołane : (…) c) brakiem wody w ujęciu, d) zanieczyszczeniu wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i życia, (…) g) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, (…) i) innymi przyczynami zależnymi od Odbiorcy, co może zostać uznane za naruszające art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ) i stanowić praktykę okre- śloną w art. 24. ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura UOKiK w Gdańsku 2 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 1.3 Odbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 czerw ca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i § 17 rozporządzenia Ministra B udownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wni osku o zatwierdzenie taryfy oraz waru nków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r., Nr 127, poz. 886) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1.4 W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogic z nym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zuż y cia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomi erza, co może zostać uznane za niezgodne z § 18 rozporządzenia Ministra Budowni ctwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odpro- wadzanie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1.5 Przedstawiciel e Przedsiębiorstwa po okazaniu legitymacji lub pise mnego upoważnienia mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub pomieszczeń każdego, kto korzysta z usług w celu przeprowadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wod omierzy zainstalowanych w lokalu i dokonania odczytu ich wskazań, dokonania badań pomiarów, przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez Przed- siębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a także sprawdzenia ilości i jako- ści ścieków wprow adzanych do sieci, co może zostać uznane za niezgodne z art. 7 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbio- rowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów, 1.6 Umowa może być rozwiązana (…) przez Przedsiębiorstwo za trzymi e sięcz- nym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kalend arzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Od- biorcę, co może zostać uznane za niez godne z art. 6 ust. 3 pkt 6 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadz a nie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 1.7 W razie naruszenia przez ODBIORCĘ postanowień § 15 ust. 4 albo § 19 ust.1, w tym w szczególności w razie opóźniania się z zapłatą za wodę przez dwa okresy obrachunkowe uprawnia PRZEDSIĘBIORSTWO do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3 pkt 6 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadz a nie ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. N aruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez niezamieszczenie we wzorcu umownym zaty tułowanym 3 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków po stanowień dotyczą- cych: 2.1 praw i obowiązków stron umowy w zakresie dotyczącym standa r dów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów reklamacji, wbrew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wo dę i zbiorowym od- prowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2.2 warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych będących w posia- daniu odbiorcy usług , który to obowiązek wynika z art. 6 ust. 3 pkt 3a ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139) , co może stanowić naru szenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2.3 ustaleń zawartych w zezwoleniu na prowadzenie zbiorowego zaop atrze- nia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, tj.: daty po d jęcia działalności, obszaru działalności, wymagań w zakresie jakości usług wodociągowo - kanalizacyjnych, warunków, zakresu i trybu kontroli rea- lizacji zezwolenia i przestrzegania regulaminu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ww. ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wo dę i zbiorowym od- prowadzaniu ścieków, warunków wprowadzania ograniczeń dostarczania wody w przypadku wystąpienia jej niedob o ru, zobowiązania do prowa- dzenia przez przedsiębiorstwo wodocią gowo - kanalizacyjne racjonalnej gospodarki w zakresie działalności objętej z e zwoleniem, warunków cof- nięcia zezwolenia, warunków dotyczących okoliczności, w których ze- zwolenie może być cofnięte bez odszk odowania , który to obowiązek wy- nika z art. 6 ust. 3 pkt 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ści e ków w związku z jej art. 18, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie kon- kurencji i konsumentów. oraz po złożeniu zobowiązania ww. przedsiębiorcy do : A. podjęcia działań zmierzających do zakończenia naruszeń poprzez wprowadze- nie nowych wzorców umownych po d nazwami: 1) Umowa o zaopatrzenie w wodę, 2) Umowa o odprowadzanie ścieków oraz 3) Umowa o zaopatrzenie w wodę oraz odprowadzanie ścieków, które nie zawierają postanowień zakwe- stionowanych w postępowaniu przez Prezesa Urzędu oraz uzupełnione zostały o p ostanowienia, na których brak wskazywano w postępowaniu, B. usunięcia skutków dotychczasowych naruszeń poprzez zaoferowanie obecnym klientom możliwości zawarcia nowych umów w oparciu o proponowane wzor- ce, nakłada się na przedsiębiorcę Gminne Wodociągi i Kan alizacja Sp. z o.o. z sie- dzi bą w Skarszewach obowiązek wykonania zobowiązania określon ego w:  punkcie I. A sentencji decyzji w terminie dwóch tygodni od dnia upra- womocnienie się decyzji,  punkcie I. B sentencji decyzji w terminie trzech miesięcy od daty wpro- wadzenia nowych wzorców umownych . II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 184) nakłada się na przed- siębiorcę Gminne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z siedzi bą w Skarszewach ob- 4 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl owiązek przedłożenia w terminie pięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się ni- niejszej decyzji informacji/dokumentów potwierdzających wykonanie z o bowiąza- nia, o którym mowa w punkcie I. ppkt A i B sentencji decyzji, tj.: 1) przekaz ania nowych wzorców umów wprowadzonych zgodnie z przyjętym zo- bowiązaniem, o których mowa w punkcie I. A sente ncji decyzji, 2) przekazania kopii 3 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o wprowadzone wzorce, 3) przekazania dowodów zaoferowania dotychczasowym odbiorcom usług możli- wości zawarcia nowych umów w oparciu o proponowane wzorce, poprzez przekazanie kopii listy z podpisami klientów, którym propozycja zawarcia umowy w oparciu o nowy wzorzec złożona została osobiście oraz w przypadku konsumentów, którym wysłano propozycję zawarcia nowej umowy, przekaza- nia kopii listy wysyłkowej wraz z kopią przykładowego pisma informującego o możliwości zawarcia nowej umowy, 4) podania informacji o liczbie dotychczasowych odbiorców usług, którym dor ę- czono propozycje zawarcia nowych umów oraz o liczbie odbiorców usług, któ- rym nie przekazano takiej propozycji, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu, 5) udzielenia informacji o liczbie odbiorców usług, którzy podpisali nowe umowy. III. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowa- nia administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 83 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 184) - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, u marza się postępowanie administracyjne, jako bezprzedmiotowe, wszczęte pod zarzutem stosowania przez spółkę Gminne Wodociągi i Kan alizacja Sp. z o.o. z siedzibą w Skarszewach praktyki na ruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24. ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na bezprawnym dział aniu poprzez stosowanie we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odpro wadza- nie ścieków postanowienia o treści: Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialno- ści za ograniczenie albo wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie odbioru ścieków wywołane: a) działaniem siły wyższej albo z wy- łącznej winy O dbiorcy lub os oby trzeciej, za którą Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowie dzialności , jako naruszającego art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 121). UZASADNIENIE [1] Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zwany dalej: Prezesem UOKi K, na skutek otrzymanej skargi, podjął czynności , w toku których zebrał dokumenty, dające podstawę do podejrzenia, iż mogło dojść do naruszenia przez spółkę Gminne Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o. z si e dzibą w Skarsze- wach, zwan ą dalej: Spółką lub GWiK , przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów ( tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 184), zwanej dalej: ustawą o ochronie konkurencji i kon sumentów. Ma- jąc to na uwadze postanowieniem nr 36 z dnia 26 lutego 2015 r. (k. 1- 10) wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez GWiK praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów pol e gających na: I. S tosowaniu we wzorcu umownym zatytułowanym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień o treści: 5 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl I.1 Odbiorca zobowiązuje się do: (…) pokrycia kosztów wymiany wodo- mierza głównego powstałych w wyniku nie zabezpieczenia go przed działaniem warunków atmosferycznych albo uszkodz eniami mecha- nicznymi oraz kosztów zainstalowania wodomierza głównego w przy- padku jego kradzieży, co może zostać uznane za niezgodne z art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 7 czer wca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków ( tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 139, poprzednio: tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. nr 123, poz. 858 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o zbiorowym zaopa- trzeniu […], i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, I.2 Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ogranicz enie albo wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrz ymanie odbioru ścieków wywołane: a) działaniem siły wyższej albo z wyłącznej winy Odbiorcy lub osoby trzeciej, za którą Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowi e dzialności, (…) c) brakiem wody w ujęciu , d) zanieczyszczeniu wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdro- wia i życia, (…) g) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociąg owych i kanalizacyjnych, (…) i) innymi przyczynami zależnymi od Odbiorcy, co może zostać uznane za naruszające art . 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 121), zwanej dalej: Kodeks cywilny lub k.c., i stanowić praktykę określoną w art. 24. ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, I.3 Odbiorca do konuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzone ścieki w terminie określonym w fakturze, co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3 pkt 2 o zbiorowym za opa- trzeniu […] i § 17 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w spra wie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryfy oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe o dprowa- dzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r., Nr 127, poz. 886) , zwanego dalej: rozporzą- dzeniem taryfowym, i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, I.4 W przypadku niesprawności wodomierza głównego, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy nie jest to moż- liwe – na podstawie średniego zużycia wody w an alogicznym okresie ro- ku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięczn e go zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza, co może zostać uznane za niezgodne z § 18 rozporząd zenia taryfowego i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, I.5 Przedstawiciele Przedsiębiorstwa po okazaniu legitymacji lub p isemne- go upoważnienia mają prawo wstępu na teren nieruchom o ści lub po- mieszcze ń każdego, kto korzysta z usług w celu prz eprowadzenia kon- troli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych w lokalu i dokonania odczytu ich wskazań, dokonania badań pomiarów, przeprowadz e nia przeglądów i napraw urządzeń po- 6 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl siadanych przez Przedsi ębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a także sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci. co może zostać uznane za niezgodne z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrze- niu […] i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów, I.6 Umowa może być rozwiązana (…) przez Przedsiębiorstwo za trzymie- sięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec mi e siąca kalenda- rzowego w przypadku niewykonania lub nienależ ytego wykonania umowy przez Odbiorcę, co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3 pkt 6 i art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, I.7 W razie naruszenia przez ODBIORCĘ postanowień § 15 ust. 4 albo § 19 ust.1, w tym w szczególności w razie opóźniania się z zapłatą za wodę przez dwa okresy obrachunkowe uprawnia PRZEDSIĘBIO RSTWO do roz- wiązania umowy bez zachowania okresu wypowi edzenia. co może zostać uznane za niezgodne z art. 6 ust. 3 pkt 6 i art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] i stanowić naruszenie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, II. N aruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i peł- nej informacji poprzez niezami eszczenie we wzorcu umownym zatytułowa- nym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ści e ków postanowień dotyczących: II.1 praw i obowiązków stron umowy w zakresie dotyczącym standardów i terminów rozpatrywania zgłaszanych przez konsumentów rekl amacji, w brew wymogowi określonemu w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], II.2 warunków usuwania awarii przyłączy wodociągowych będących w posia- daniu odbiorcy usług , który to obowiązek wynika z art. 6 ust. 3 pkt 3a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] , II.3 ustaleń zawartych w zezwoleniu na prowadzenie zbiorowego zaop atrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, tj.: daty po d jęcia działalno- ści, obszaru działalności, wymagań w zakresie jakości usług wodociągowo - kanalizacyjnych, warunków, zakresu i trybu kontroli realizacji zezwolenia i przestrzegania regulaminu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] , wa runków wprowadzania ograniczeń do- starczania wody w przypadku wystąpienia jej niedoboru, zobowiązania do prowa dzenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne racjo- nalnej gospodarki w zakre sie działalności objętej zezwoleniem, warunków cofnięcia zezwol e nia, warunków dotyczących okoliczności, w których ze- zwolenie mo że być cofnięte bez odszkodowania , który to obowiązek wyni- ka z art. 6 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy w związku z jej art. 18, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. [2] O wszczęciu postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych interesów kon- sumen tów i postawionych zarzutach GWiK został y poinformowane zawiado- mieniem z dnia 26 lutego 2015 r. (k. 11- 14). [3] W poczet dowodów w postępowaniu poprzedzającym wydanie niniejszej decy- zji zaliczono kopię KRS Spółki i wzorzec umowny zatytułowany Umowa o zao- 7 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl patr zenie w wodę i odpr o wadzanie ścieków przekazane Prezesowi UOKiK przez pełnomocnika Spółki - adw. Andrzeja Zielińskiego przy piśmie z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. RGD – 690/212/14/IW (k. 15 – 30). [4] W piśmie z dnia 16 marca 2015 r. , uzupełnionym pismem z dnia 31 marca 2015 r. pełnomocnik GWiK poinformował, że Spółka uznaje za uprawdopodobnione postawio ne zarzuty i zobowiązuje się w trybie art. 28 ustawy o ochronie kon- kuren cji i konsumentów do zaniechania naruszeń poprzez zmianę zapisów wskazanych w zawiadomieniu, wprowadzenie nowego wzorca umowy oraz do- stosowanie do jego postanowień umów z dotychczasowymi odbiorcami usług (k. 31- 32, 34 – 39). [5] Spółka, podtrzymując wniosek o wydanie decyzji zobowiązującej, w pismach z dnia 27 lipca 2015 r. i 29 września 2 015 r., dokonała modyfikacji zobowiąza- nia, oświadczając, że zobowiązuje się do wprowadzenia nowych wzorców, które uwzględniać będą wszelkie zastrzeżenia objęte zarzutami postępowa- nia. Pełnomocnik Spółki wskazał, że wolą Zarządu Spółki sporządzone zostaną t rzy nowe wzorce umowne, „rozdzielając tym samym zawierane przez Spółkę umowy na: 1) umowy o zaopatrzenie w wodę, 2) umowy o odprowadzanie ścieków oraz 3) umowy o zaopatrzenie w wodę oraz odprowadzanie ścieków (k. 45, 48 – 60). [6] Wnosząc o wydanie decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, GWiK doprecyzowała w piśmie z dnia 2 listopada 2015 r. , że zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do zakończenia naruszeń poprzez wprowadzenie nowych wzorców umownych pod naz wami: 1) Umowa o zaopatrzenie w wodę, 2) Umowa o odprowadzanie ścieków oraz 3) Umowa o zaopatrzenie w wodę oraz odprowadzanie ścieków, które nie zawie- rają postanowień zakwestionowanych w postępowaniu przez Prezesa Urzędu oraz uzupełnione zostały o postanowienia, na których brak wskazywano w po- stępowaniu, w terminie 2 tygodni od dnia uprawomocnienia się decyzji Preze- sa UKOiK w przedmiocie przyjęcia zobowiązania Spółki . Ponadto, Spółka oświadczyła, że zobowiązuje się do usunięcia skutków dotychczasowych naru- s zeń poprzez zaoferowanie klientom możliwości zawarcia nowych umów w oparciu o proponowane wzorce w terminie 3 miesięcy od daty ich wprowa- dzenia (k. 63) . [7] Pismem z dnia 19 listopada 2015 r. Spółka został a zawiadomiona o zako ń cze- niu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z materia- łem zgrom adzonym w aktach sprawy. Strona nie skorzystała z prawa zapozna- nia się z aktami. P REZES U RZĘDU USTALIŁ , CO NASTĘPUJE : [8] Gminne Wodociągi i Kanalizacja spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Skarszewach w dniu 25 lutego 2003 r. został a zarejestrowana w KRS pod numerem 0000152856 (k. 17- 23). Prowadzi ona działalność gospo- darczą polegającą na świadczeniu usług zbiorowego za o patrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Skarszewy. [9] Wykonując ww. usługi Spółka podpisuj e z odbiorcami tych usług umowy , wy- korzystując wzorzec dotychczas zatytuło wany: Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawierają cy postanowienia zakwestionowane przez Prezesa Urzędu w poprzedzają cym wydanie decyzji postępowani u w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (k. 24 – 29). Wszczyna- jąc przedmiotowe postępowanie postawiono GWiK zarzut działań bezpra w- nych polegających na zamieszczeniu we wzorc u umownym regulując ym zasa- dy zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków po- 8 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl stanowień sprzecznych z przep isami Kodeksu cywilnego, ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] i rozporządzenia taryfowego. Ponadto, Spółce zarzucono na- ruszenie obowiązku udzielania ko nsumento m rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez niezamieszczenie w przedstawianym odbiorcy wzorcu umowy postanowień wymag anych przepisami art. 6 ust. 3 pkt 3, 3a i 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] . Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy Prezes UOKIK zważył, co następu- je: Interes publiczny [10] Prezes UOKiK, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- men tów podejmuje działania z zakresu ochrony interesów konsumentów wy- łącznie w interesie publicznym, tzn. wtedy, gdy daną praktyką p rzed siębiorcy może być dotknięty każdy konsument w analogicznych okoliczn o ściach 1 . Wa- runkiem koniecznym do uruchomienia instrumentów określ onych w tej usta- wie jest zatem zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców nar u szają jej przepisy i jednocześnie stanowią zagrożenie dla interesu publicznego, bądź też naruszają ten i nteres. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany SOKiK, który w w yroku z dnia 27 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że (…) interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkret yzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Pr ezes Urzędu w i nien być w toku po- stępowania i przy w ydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do z a stosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy o ochronie (…) winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy . Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwier dzić, że w rozważanej sprawie ww. przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpa- trywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, w tym przypadku odbiorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprow a dzania ścieków, któ- rym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego (zwanego dalej k.c.) - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej do konującej czynności prawnej nie- związanej bezpośrednio z jej działaln o ścią gospodarczą lub zawodową. Pro- wadzone przez Prezesa UOKiK p ostęp owanie dotycz yło podejrzenia stosowania przez GWiK praktyk naruszaj ących zbiorowe interesy konsumentów, polegają- cych na zamieszczeniu we wzorcu umownym zatytułowany m Umowa o zaopa- trzenie w wodę i o d prowadzanie ścieków postanowień sprzecznych z przepi- sami Kodeksu cywilnego, ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i rozpo rządzenia taryfowego i naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, praw- dziwej i pełnej informacji . Praktyki te mogły zatem dotyczyć wszystkich po- ten cjalnych klientów GWiK , którzy chcieliby skorzystać z jego oferty i z a wrzeć umowę o zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Oznacza to, że przedmiotowe praktyki mogłyby dotyczyć nie o kreślon e go z gó- 1 Por. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 stycz- nia 2009r., sygn. akt: XVII Ama 26/08. 9 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl ry kręgu adresatów. Uznać wobec tego należy, iż niniejsze postępowanie pro- wadzone jest w interesie publicznym. Status przedsiębiorcy [11] Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się między innymi przedsiębiorcę w roz umieniu prze- pisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r . o swobodzie działalności gospodarczej (t .j. Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba f izyczna, osoba prawna oraz jed- nostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odręb- na ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu dzia- łalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postę- powania bez wą t pienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowe go prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przeds iębiorców ( Krajowego Rejestru Sądowego ) , a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, pro- wa dzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania GWiK pod- legają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochro nie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań [12] P rzesłanką, jaką należy uprawdopodobnić w przypadku naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i kons u mentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zach o wań. Bezpraw- ność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako n a ruszające zbiorowe inte- resy konsumentów (…) muszą być zatem wymi erzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przep isy prawa. 2 Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie kon- kurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie o b owiązujące- go, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społeczn ego i dobrych obyczajów 3 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samo dzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być in- terpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy się- gnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 4 . Stosownie do art . 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbi orowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne dział anie przedsi ę biorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do reje- stru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postępow a- nia cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, z późn. zm. ); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdz iwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 2 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. sygn. akt III SZP 3/06. 3 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. sygn. akt XVII AmA 45/07. 4 Wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. sygn. akt XVIII AmA 32/05. 10 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymi erzo- nymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem dzi a łaniach przedsi ębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem st oso- wania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wyka- zania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki:  oceniane zachowanie jest podejmowane przez podmiot będący przedsię- biorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konk urencji i konsu- mentów,  zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności,  praktyka godzi w zbiorowe interesy konsumentów . W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustaw odawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe i nteresy kon- su mentów. Katalog tych praktyk nie jest zatem wyczerpujący. Ustawodawca po- służył się terminem w szczegó l ności , co oznacza, że ma on charakter przykła- dowy. Zamiarem ustawo dawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy in nych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów za prak- ty ki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę okre- ślone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowa- nia takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania be zprawne i skutku- ją zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sfe- rę ich interesów 5 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Roz- ważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zach owanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami po- rządku prawnego. O bezprawności działania decyduje cał o kształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego. 6 Dla stwierdzenia bezpr awności działania przedsiębiorcy bez znaczenia p ozo- staje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiek- tywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy, a także świadomość istnienia naruszonych norm pra wnych. [13] Spółka Gminne Wodociągi i Kanalizacja od powiadając na zarzuty post awione w postanowieniu o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów złożył a zobowiąz a nie do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzuca nym naruszeniom oraz usunięcia ich skutków. Wobec powyższego w niniejszej sprawie w oparciu o przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów, niezbędne będzie jedy- nie uprawdopodobnienie, a nie wykazanie, przez Prezesa UOKiK na podstawie okoliczności sprawy i innych informacji będących podstawą wszczęcia postę- powania, stosowania przez GWiK praktyk , o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. , sygn. akt III SZP 3/06. 6 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 11 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Przesłanki wydania decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów [14] Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy kon- sumentów zostanie uprawdopodobnione, że został naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmie- rzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków, Prezes Urzędu może, w drodze decy zji, zobowiązać przedsiębiorcę do wykonania tych zobowiązań. W przypadku, gdy przedsiębiorca zaprzestał naruszania za- kazu, o którym mowa w art. 24 i zobowiąże się do usunięcia skutków tego na- ruszenia, zdanie pierwsze stosuje się odpowiednio . [15] Istota decyzj i zobowiązującej polega na quasi - porozumieniu się przedsię bior- cy z Prezesem UOKiK co do sposobu załatwienia sprawy, będącej przedmiotem postępowania. Porozumienie to opiera się na pośrednim przyznaniu się przed- siębiorcy do naruszenia zbiorowych interesów k onsu mentów i zobowiązaniu się do określonego zachowania, które ma prow a dzić do zakończenia tych na- ruszeń i zapobieżenia im w przyszłości, w z a mian za odstąpienie Prezesa UO- KiK od wydania decyzji z art. 26 lub 27 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów, stwierdzającej fakt nar uszenia zakazu z art. 24 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów oraz od nałożenia kary pieniężnej na przedsiębiorcę 7 . Analiza przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumen tów pozwala jednoznacznie stwi erdzić, że Prezes UOKiK może wydać p o wyższą decyzję w sytuacji łącznego spełnienia dwóch przesłanek:  uprawdopodobnienia w toku postępowania w sprawie praktyk narusza- jących zbi o rowe interesy konsumentów, że przedsiębiorca naruszył za- kaz, o którym mowa w art . 24,  zobowiązania się przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określo- nych działań zmierzających do zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków . Uprawdopodobnienie oznacza, że na korzyść strony postępowania (prze d się- biorcy) odstąpiono od udowodnienia określonych faktów na rzecz uprawdopo- dobnienia – na podstawie okoliczności sprawy, lub innych i n formacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że stosuje on pra k tykę określoną w art. 24 ustawy o och ronie konkurencji i konsumentów 8 . Uprawdopodobnien ia wymagają wszystkie przesłanki zakazu z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów łącznie. W związku z czym do wydania decyzji zobowiązującej konieczne jest wystąpienie n a stęp u jących przesłanek: 1) uprawdopodobnienie bezprawności działania przedsiębiorcy, 2) uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, 3) złożenie zobowiązania przez przedsiębiorcę. 7 D. Miąsik [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz , Warszawa 2009r., s. 1048; 8 M. Sieradzka [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkuren cji i konsumentów. Komen- tarz, Warszawa 2008, s. 681; 12 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Uprawdopodobnienie bezprawności działania [16] W niniejszym postępowaniu uprawdopodobnienia wymagają zarzuty wsk azane w punkcie I pkt 1 i 2 sentencji decyzji. Art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazuje stosow ania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Przez prakt y kę naru- szającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne dzia łanie przedsiębiorcy, w szczególności (…) naruszanie obo wiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej inform a cji. Działania przedsię- biorcy mogą zostać uznane za bezprawne w razie ustaleni a , że doszło do na- ruszenia przepisów innych ustaw, zasad współżycia społecznego oraz dobrych obyczajów. Ad I.1.1 Zgodnie z art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] Koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego ponosi przedsiębio rstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a urządzenia pomiar owego - odbiorca usług. Oznacza to, że według bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, to na podmiocie świadczącym usługi wodociągowo - kanalizacyjne ciążą obowiązki związane z utrzymaniem i wymianą wodomierza główn ego. Tymczasem GWiK - umieszczając we w zorcu umowy postanowienie o treści: Odbiorca zobowiązu- je się do: (…) pokrycia kosztów wymiany w o domierza głównego powstałych w wyniku nie zabezpieczenia go przed działaniem warunków atmosferycznych albo uszkodzeniami mechaniczny mi oraz kosztów zainstalowania wodomierza głównego w przypadku jego kradzieży - obowiązek ten przenosi na usługobior- cę. W ocenie Prezesa UOKiK, przedsiębiorca w sposób bezprawny obciąża od- biorcę obowiązkiem każdorazowego pokrycia kosztów wymiany wodomierza głównego powst a łych w wyniku niezabezpieczenia go przed działaniem wa- runków atmosf e rycznych albo uszkodzeniami mechanicznymi i kradzieżą. Przytoczony po wyżej przepis art. 15 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] w sposób jasny stanowi, że to przedsiębiorstwo wodociągowo - kanaliza- cyjne odpo wiada za nabycie i utrzymanie wodomierza głównego. Można zgo- dzić się na ponoszenie przez odbiorcę usług kosztów naprawy wodomierza główn e go, jeśli utrata lub uszkodzenie były wynikiem działania, za które od- biorca us ług ponosi odpowiedzialność, ale powyższ e postanowienie stosowane przez przed siębiorcę znacznie rozszerza odpowiedzialność usługobiorcy. Po- nadto przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] w rozdziale 6 Przepisy karne i kary pieniężne przewiduje odpowiednie sankcje m.in. za uszkodzenie wodomierza głównego. Jednak przepis ustawy w sposób jasny stanowi, że to przedsiębiorstwo wodocią gowo-kanalizacyjne odpowiada za utrzymanie wo- domierza głównego i j e śli utrata/uszkodzenie wodomierza głównego nie bę- dzie miała nic wspó l nego z działaniem odbiorcy usług, to nie może być on zo- bowiązany do p o krycia kosztów jego naprawy. Wobec powyższego, zob o wią- zanie przez GWiK odbiorców jej usług do pokrycia kosztów wymiany wodomie- rza głównego, powstałych w wyniku niezabezpieczenia go przed działaniem warunków atmosferycznych albo uszkodzeniami mechaniczn y mi i kradzieżą , może zostać uznane za działanie bezprawne . Stąd też uprawdopodobniono, stosowanie przez Spółkę praktyki objętej zarzu- tem I. 1.1. sentencji decyzji. 13 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Ad I.1.2 W ocenie Prezesa UOKiK, spółka GWiK stosując we wzorc u umownym zatytu- łowany m Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postano- wieni e o treści: Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ogranicze- nie albo wstrzymanie dostaw wody bądź ogranicze nie lub wstrzymanie odbio- ru ścieków wywołane: (…) c) brakiem wody w ujęciu, d) zanieczyszczeniu wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i życia, (…) g) przerwami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, (…) i) innymi przyczynami zależnymi od Odbiorcy, mogła ograniczyć swoją odpowiedzialność za ww. zdarzeni a, sprzecznie z przepisami Kodeksu cywilnego. Podstawowym obowiązkiem dostawcy usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków jest zapewnienie zdolności p osiadanych urządzeń do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ci- śnieniem oraz dostaw wody w sposób ciągły i niezawodny. Zgodnie z reżimem odpowiedzialnośc i kontraktowej (art. 471 k.c.), przed siębiorca jest obowiąza- ny na prawić szkodę wynikłą z niewykonania swoich obowiązków, a więc z przerw lub ograniczeń w świadczeniu usług dostawy wody i odprowadzania ścieków, jeżeli jest to następstwem okoliczności, za które przedsiębiorca od- powiada. Możliwe są bowiem sytuacje, gdy d o stawca usług ponosić będzie o d- powiedzialność za przerwy lub ograniczenia w dostawie wody i odprowadzania ścieków, które są np. skutkiem zani e dbań dostawcy tych usług. Dodatkowo stwierdzić należy, że przedsiębio r ca ponosi odpowiedzialność na zasadach określ onych w art. 435 k.c. Zgod nie z treścią art. 435 § 1 k.c. „Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, ga zu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowie- dzialność za szk o dę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsi ębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie po nosi odpowiedzialności” . Spółka ponosi odpowiedzialność za szkody na osobie lub mieniu wyrządzone komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa - od- powiada zatem na zasadzie ryzyka. W przypadku ww. postanowień dotyczących ograniczenia albo wstrzymania dostaw wody bądź ograniczenia lub wstrzymania odbioru ścieków w y woła- nych: brakiem wody na ujęciu, zanieczyszczeni em wody na ujęciu w sposób niebezpieczny dla zdrowia i życia, przerw ami w zasilaniu energetycznym urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych oraz inny mi przyczynami zależny- mi od odbiorcy, należy wskazać, że przyczyny te mogą powstać na skutek działań lub zaniechań GWiK, za które będzie on a pono sił a odpowiedzialność. Jak wspomniano wyżej odpowiedzialność GWiK oparta na zasadzie ryzyka jest odpowiedzialnością szerszą, niż odpowi e dzialność na zasadzie winy. Jeśli doj- dzie do awarii urządzeń należących do GWiK (nawet bez bezpośredniej winy), to Spółka poniesie odpowie dzialność za przerwy w świadczeniu usług, o ile nie wystąpią okoliczności wyłączające odpowiedzialność przedsiębiorcy (ww. art. 435 k.c. - siła wyższa, wyłączna wi na poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności). Tak określona odpowiedzialność nie może być z góry wyłączona lub ogr aniczo- na. Spółka G WiK umieszczając we wzorcu przywołane wyżej post anowienie 14 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl próbuj e wyłączyć swoją odpowiedzialność za przerwy w świa d czeniu usług w wypadkach, w których może ponosić odpowiedzialność za taki stan rzeczy. Z tego względu omawiane postanowienie stosowane przez GWiK mo że zo stać uznane za sprzeczne z przepisami powszechnie obowiązującego pr awa (art. 471 k.c.). Uprawdopodobniono zatem naruszenie zakazu, o którym mowa w punkcie I.1.2. sentencji decyzji. Ad I.1.3 Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej u mowy o dostar czanie wody lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsię- biors twem wodociągowo -kanalizacyjnym a odbiorcą usług. St osownie do art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], um owa ta musi w szcze- gólności zawierać postanowienia dotyczące sposobu i terminów wzajemnych rozliczeń. Dodatkowo – z godnie z § 17 ust. 1 rozpo rządzenia taryfowego - od- biorca usług dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki w terminie określony m w fakturze, który nie może być krótszy niż 14 d ni od daty jej wysłania lub dostarczenia w inny sposób. W związku z powyższym, zawarcie we wzorcu umownym postanowienia, zgod- nie z którym: O dbiorca dokonuje zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzo- ne ścieki w terminie określonym w fakturze m oże być uznane za niezgodne z wyżej wymieniony mi przepisami . Usługobiorca nie otrzymuje w umowie in- forma cji o terminach wzajemnych rozliczeń, natomiast usługodawca upraw- niony jest do dowolnego określenia terminu w fakturze , bez uwzględnienia przepisów rozp o rządzenia ta ryfowego, co w dalszej perspektywie może nara- żać konsumenta na konsekwen cje wynikające z nieterminowego uregul owania należności. W ocenie Prezesa Urzędu, określony przez GWiK w stosowanym wzorcu umowy termin zapłaty za dostarczoną wodę i odprowadzane ście ki mo że być uznany za niezgodny z art. 6 ust. 3 pkt 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu i § 17 ust. 1 rozporządzenia taryfowego. W konsekwencji, określone w punkcie I.1.3 sen- tencji decyzji naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochro nie konkurencji i konsumentów zostało uprawdopodobnione. Ad I.1.4 Przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego nakazuje przedsiębiorstwu wo- dociągowo - kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głó wnego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem ni e sprawności wodo- mierza głównego. Ustawodawca przyjął, iż okres 3 mi e sięcy jest optymalny dla ustalenia ilości pobranej wody w przypadku ni e sprawności wodomierza i pozwal a na zachowanie równowagi interesów z a równo odbiorcy wody, jak i przedsiębiorstwa wodociągowo -kanalizacyjnego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany spo- sób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia jej na podstawie śre dniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub ilocz y nu średniomie- sięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby ro z liczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określ o ne przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możli- wości ustalenia ilości pobranej wody na podst a wie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. T aki 15 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl sposób rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego. W związku z tym, przyjęcie przez prze d siębiorstwo wodociągowo -kanalizacyjne innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza jest działaniem be zprawnym. Spółka wbrew przepisowi, w przypadku niesprawności wodomierza główn ego, ilość pobranej wody ustalała na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesi ę cy przed stwierdzeniem niesp rawności wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w anal ogicz- nym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy niesprawności wodomierza, a więc w sposób sprzeczny z przepisem § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego. Mając na uwadze powyższe uznać należy, że działanie GWiK polegające na umieszczeniu we wzorcu umownym postanowienia, którego treść jest sprzeczna z § 18 ust. 1 rozporządzenia taryfowego, może być uznane za bez- prawne. Tym samym uprawdopodobniono naruszenie zakazu objętego zarzu- tem określonym w puncie I.1.4 sentencji decyzji. Ad I.1.5 Zgodnie z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu [ …] , osoby reprezentu ją ce przedsiębiorstwo wodociągowo -kanalizacyjne, po okazaniu legity macji służ- bo wej i pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub obiektu budowlanego należących do osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 i 4 - 7 ustawy, w celu: 1) zainstalowania lu b demontażu wodomierza głównego; 2) przeprow adzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomierza głównego lub wodomierzy zainstalowanych przy punktach czerpalnych i dokonania od- czytu ich wskazań oraz dokonania badań i pomi a rów; 3) przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez to prze d- si ębiorstwo; 4) sprawdzenia ilo ści i jakości ścieków wprowadzanych do sieci; 5) odcięcia przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacyjnego lub założ e- nia plomb na zamkniętych zaworach odcinających dostarczanie wody do l o- kalu; 6) usunięcia awarii przyłącza wodociągowego lub przyłącza kanalizacy jnego, jeżeli umowa, o której mowa w art. 6 ust. 1, tak stanowi. Z kolei art. 6 ust. 3 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] stanowi, że umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków musi be z względnie zawierać postanowienia dotyczące procedur i warunków kontr o li urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych. Nie ulega więc wątpliwości, że procedury te powinny być zgodne z uregulowaniami ust a wowymi, a więc przewidywać, co najmniej, że kontrola może być prz eprowadzona jedynie wówczas, gdy kontrolujący okaże legitymację służbową i pisemne up o ważnie- nie (art. 7). W wykorzystywanym w obrocie z konsumentami wzorcu umownym zamiesz- czono postanowienie, zgodnie z którym: Przedstawiciele Przedsi ę biorstwa po okazaniu legitym acji lub pisemnego upoważnienia mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub pomieszczeń każdego, kto korzysta z usług w celu przepro- wadzenia kontroli urządzenia pomiarowego, wodomi e rza głównego lub wodo- mierzy zainstalowanych w lokalu i dokonania odczytu i ch wskazań, dokonania badań pomiarów, przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych 16 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl przez Przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, a także sprawdzenia ilości i jakości ścieków wprowadzanych do sieci. Z akwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie przewiduje po stronie GWiK uprawnienie do wstępu na teren nieruchomości i dokonywania ww. czyn ności po okazaniu przez kontrolujących alternatywnie legitymacji służb o- wej lub pisemnego upoważnienia , podczas gdy art. 7 ustawy o zbiorowym zao- patrzeniu […] wymaga, aby osoby te okazały kontrolowanemu zarówno legity- mację służbową, jak i pisemne upoważnienie. Jak podkreśla się w orzecznic- twie 9 , zaniechanie zamieszczenia w treści zawier a nych z konsumentami umów postanowień dotyczących uprawnień prze d siębior stwa w zakresie przeprowa- dzenia czynności kontrolnych, o których mowa w art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] powoduje, że o d biorca usług nie otrzymuje kompletnej in- formacji o tym, kto, na jakiej podstawie oraz w celu przeprowadzenia jakich czynności może żądać wstępu na teren należących do odbiorcy nieruchomości i obiektów, a ta k że jakimi dokumentami powinna się legitymować osoba przy- stępująca do przeprowadzenia tych czynności. Nieznajomość - po stronie kon- sumentów - ich obowiązków w zakresie umożliwi enia przedstawicielom przed- siębio r stwa wstępu na teren zajmowanych przez nich nieruchomości celem wy konania szeroko pojętych czynności kontrolnych i naprawczych, jak ró w nież brak wiedzy na temat warunków i procedur takich kontroli (obowią zek okaza- nia legit ymacji służbowej i pisemnego up o ważnienia) wiąże się z możliwością wystąpienia negatywnych skutków po stronie konsumentów. Niewiedza w powyższym zakresie może również narazić konsumentów na kontrolę przez osobę nieupoważnioną do jej przeprowadzenia. Mając na uwadze powyższe uznać należy, że działanie GWiK polegające na umieszczeniu we wzorcu umownym postanowienia, którego treść jest sprzeczna z art. 7 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], może być uznane za bezprawne. Tym samym, uprawdopodobniono stosowanie praktyki naruszają- cej zbiorowe interesy konsumen tów w zakresie zarzutu określonego pu nktem I.1.5 niniejszej decyzji. Ad I.1.6 i I.1.7 Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], umowa o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków powinna w szczególności zawierać postanowienia dotyczące okresu jej obowiązywania oraz odpowie- dzialność za niedotrzymanie jej waru n ków, w tym warunków wypowiedzenia. Należy zaznaczyć, iż warunki w y powiedzenia, które powinny zostać określone w umowie, po winny odnosić się do sytuacji nied o trzymania jej warunków. Z uwagi na charakter świadczonych przez GWiK usług, które należą do usług uż y teczności publicznej, jak również cel ustawy, którym jest między innymi ochrona interesu odbiorców ww. usług, uznać należy, że zgodnie z wolą ra- cjonalnego ustawodawcy przepis art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zao- patrzeniu […] ogranicza prawo przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego, jako mocniejszej strony stosunku prawnego, do swobodnego wypowiedzenia umowy, nak azując określenie w umowie warunków jej wypo- wiedzenia, tj.: trybu i przesłanek wypowiedzenia. W związku z tym, umowa kierowana do konsumentów powinna szczegółowo określać sytu acje, w jakich może dojść do jej wypowiedzenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo – ka- nalizacyjne , a także wskazywać okres jej wypowiedz enia rozumiany jako czas, który musi upłynąć od złożenia oświadczenia woli o wypowiedzeniu 9 Por. decyzja Prezesa UOKiK nr RKT 8/2009 z dnia 24.03.2009 r. 17 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl umowy do jej rozwiązania. Jedynie wcześnie j sze określenie w umowie sytua- cji uprawniających do jej wypowiedzenia przez dostawcę usług oraz trybu wypowiedzenia może zapewnić kons u mentom minimum bezpieczeństwa w za- kresie świadczenia omawianych usług użyteczności publicznej. Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne wypowiadając umowę zbioro- wego zaopatrzenia w wod ę i zbiorowego odprowadzania ścieków powinno mieć na uwadze treść art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaop atrzeniu […] okre- ślającego, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo w o dociągowo kanaliza- cyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Formułując ten przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności”, „na przykład” lub podobnym. Oznacza to, że katalog oko- liczności, które stanowią podstawę do wstrz ymania dostaw wody i zaprzesta- nia odbierania ścieków ma charak ter za mknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo -kanalizacyjne. Odcięcie dostaw wody i/lub z a mknięcie przyłącza kanalizacyjnego może na- stąpić tylko wówczas, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […]. Do tych przypadków zaliczono sytuacje, w których: przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wy- konano niezgodnie z przepisami prawa; odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; został stwie rdzony nie- legalny pobór wody lub niel e galne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawar- cia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pom i niętych wodo- mierzach lub urządzeniach pomiarowych. Przepis ten należy roz u mieć wprost, tzn. przyjąć, iż odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza k analizacyjnego jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacjach w nim określ onych. Nie ma zatem możliwości rozszerzania podstaw odcięcia wody lub za mknięcia przyłącza ka- nalizacyjnego na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w tym prz episie. Mając na względzie charakter rozpatrywanych usług (które powinny być świadczone powszechnie i w sposób ciągły) oraz cele ustawy (która ma m.in. chronić interes odbiorców usług), powyższe uregulowanie z art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] należy rozumieć jako ograniczenie prawa przedsiębiorstwa w o dociągowo -kanalizacyjnego do wypowiedzenia umowy o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków w każdym momencie. Zasadnym jest więc przyjęcie, że skoro tylko w wymienionych - w formie ka- talogu zamkniętego - przypadkach przedsiębiorstwo wod o ciągowo - kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanaliz a cyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowi e dzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodocią gowo-k analizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone. Tak też sytuację tę ocenia Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI Aca 354/12, gdzie w uzasadnieniu stwierdza, że (…) przy ustawowym obowiązku przedsię- biorstwa do zawarcia umowy o zaopatrze nie w wodę lub odprowadzanie ście- ków z osobą, której nieruchomość z o stała przyłączona do sieci i która wystą- piła z pisemnym wnioskiem o z a warcie umowy wynikającym z art. 6 ust. 2 w/w ustawy, tylko w przypad kach określonych w art. 8 możliwe jest wypo- wiedzenie umowy. Ma rację bowiem Sąd Okręgowy, że wypowiedzenie umowy skutkuje odcięciem d o staw wody lub zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego, a więc powoduje konsekwencje przewidziane w art. 8 ust. 1 ustawy, bo obo- wiązek świa d czenia wynika z łączącego strony stosunku zob o wiązaniowego. 18 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Spółka Gminne Wodociągi i Kanalizacja, stosując postanowienie przewid u jące, że Umowa może być rozwiązana: (...) przez Przedsiębiorstwo za trzymie- sięcznym wypowiedzeniem ze skutkiem na koniec miesiąca kale ndarzowego w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Odbior- cę, nie określił a precyzyjnie warunków wypowiedzenia um o wy przez usługo- dawcę i nie ograniczył a ich jedynie do sytuacji wskazanych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] . Taka sytuacja powoduje po stronie od- biorców usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków brak pewności ich nieprzerwanej d ostawy/odbioru. Stosowane przez Spółkę postanowienie, zgodnie z którym W razie naruszenia przez ODBIORCĘ postanowień § 15 ust. 4 albo § 19 ust.1, w tym w szczególności w razie opóźniania się z zapłatą za wodę przez dwa okresy obrachunkowe uprawnia PRZEDSIĘBIORSTWO do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia, daje jej uprawnienia do natychmiastoweg o rozwiązania umo- wy w sytuacjach, które nie wynikają z regulacji art. 8 ust. 1 ustawy o zbioro- wym zaopatrzeniu […], tj.: gdy odbiorca usług nie powiadomi natychmiast Spółki o stwierdzeniu zerwania plomb wodomierza, jego osłon, uszkodzenia wodomierza, jego przemieszczeniu lub kradzieży lub gdy odbiorca opóźniania się z zapłatą za wodę przez dwa okresy obrachunkowe, bez uwzględnienia, że muszą to być dwa pełne okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat . Takie postanowienia mogą wprowadzać odbiorców usług w błąd co do rz eczy- wistych uprawnień przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjnego do rozwią- zania umowy, wynikających z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] oraz po- wodować nieuzasadnione pozbawi enie ich dostępu do ww. usług. Reasumując , należy stwierdzić, że stosowan y przez GWiK wzorzec umowny nie określa – zgodnie z wymogiem art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zao- patrzeniu […] - warunków wypowiedzenia umowy przez usługodawcę i - po- mimo, że ustawodawca przewidział dla dostawcy usług ściśle określ one przy- padki zaprzestania ich świadczenia, nie ogranicza ich jedynie do sytuacji wskazanych w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Kwestionowane postanowieni a dają GWiK uprawnienia szersze niż zezwalają na to przepisy i stwarza ją dla odbior- ców ryzyko nieuprawnionego pozbawienia ich możliwości korzystania z usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odpr o wadzania ścieków. Dzia- łanie takie może zostać uznane za bezprawne. Uprawdopodobniono zatem na- ruszenie przez Spółkę zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosowani e praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 2 tej ustawy , zgod- nie z zarzutami wskazanymi w punktach I.1.6 i I.1.7 sentencji decyzji. Ad I.2.1 Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […], umowa o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków musi zawi e rać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron. W treści stosowanego przez GWiK wzorca brak jest postanowień określających tryb postę powania reklamacyjnego. We wzorcu nie informuje się o formach i term inach, w jakich może być złożona reklamacja, ani o tym, w jakim terminie Spółka zobowi ąza- na jest do jej rozpatrzenia. GWiK, jako profesjonali sta świadczący usługi o charakterze użyteczności publicznej, powinien form u łować treść umowy w taki sposób, aby nie doprowadzić do sytuacji, w któ rej konsument – z uwagi na fakt, że nie otrzymuje za pośrednictwem umowy pełnej informacji na te- mat praw i ob owiązków stron – nie jest w stanie korzystać z pełni swoich praw. Podkreślić również należy, iż z punktu widzenia konsumenta kluczowe 19 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl znaczenie ma prawo do otrzymania usługi o należytej jakości w sposób ciągły i niezawodny, w dalszej zaś k o lejności prawo do podejmowania działań w celu wyegzekwowania od do stawcy, aby świadczenie usług realizowane było w spo- sób należyty. Służyć ma temu właśnie tryb reklamacyjny. Informacja w po- wyższym zakresie jest dla konsumenta istotna , bowiem dotyczy możliwości dochodzeni a przez konsumenta jego praw i roszczeń. Informacje dotyczące po stępowania reklamacyjnego pozw a lają konsumentowi na uzyskanie pełnej wiedzy o zakresie jego praw i obowią z ków. Należy zwrócić uwagę, iż w wyroku z dnia 14 maja 2010 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. akt VI ACa 1095/09) uznał, że zasady lojalności nakazują, aby umowy zawierane z konsumentami w możliwie najszerszy sposób info r- mowały ich o przysługujących im prawach w zakresie dokonywania rekl amacji, to jest zasad, trybu oraz terminów reklamacji w związku z nienależytym wy- konaniem umowy, inaczej działanie takie może nar u szać interesy konsumen- tów, powodować ich niedoinformowanie, a wręcz mieć znamiona wprowadza- nia w błąd. Postanowienia te mają istotne zn a czenie dla klientów, albowiem wiążą się z zapewnieniem im możliwości należytego dochodzenia przysługują- cych im praw. Zatem wraz z umową klienci powinni otrzymać komplet infor- macji na temat jej warunków, w tym w zakresie reklamacji i odpowiedzi na żądania, skargi i zażalenia. Mając na względzie powyższe , należy uznać, iż stosowan y przez GWiK wzo- rzec umowny nie spełnia obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […]. W związku z tym, uprawdopodobniona została bezprawność działania GWiK w zakresie zarzutu wskazanego w punkcie I.2.1 sentencji decyzji. Ad I.2.2 Zgodnie z art. 6 pkt 3a ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] , umowa o do- starczanie wody lub oprowadzanie ścieków zawiera w szczególności w arunki usuwania awarii przyłączy wodociągowych i urządzeń kanalizacy jnych będą- cych w posiadaniu odbiorcy usług. Z analizy postanowień stos owanego przez GWiK wzorca umów wynika, że nie zamieszczono w ni m informacji wymaga- nych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu […], określ onych w art. 6 ust. 3 pkt 3a ww. ustawy, co uprawdopodabni a stosowanie przez Spółkę praktyki objętej zarzutem I. 2.2 sentencji decyzji Ad I.2.3 Zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 3 pkt 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […] , umowa o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków musi zawi e rać ustalenia zawarte w zezwoleniu na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, o których mowa w art. 18 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu […]. Do informacji tych należy: 1) oznaczenie przedsiębiorstwa wodociągowo -kanalizacyjnego, jego sie dzibę i adres, 2) data podjęcia działalności, 3) przedmiot i obszar działalności, 4) wymagania w zakresie jakości usług wodociągowo -kanalizacyjnych, 5) warunki, zakres i tryb kontroli realizacji zezwolenia i przestrzegania regu- laminu, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ww. ustawy, 6) warunki wprowadzania ograniczeń dostarczania wody w przypadku wystą- pienia jej niedoboru, 20 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl 7) zobowiązanie do prowadzenia przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne racjonalnej gospodarki w zakresie działalności objętej zezwo- leniem, 8) warunki cofnięcia zezw olenia, 9) warunki dotyczące okoliczności, w których zezwolenie może być co f nięte bez odszkodowania. Spośród wymienionych ustaleń, które zawarte są w zezwoleniu, wzorzec umowny będący przedmiotem kontroli Prezesa UOKiK, zawiera jedynie i nfor- mację na t emat ozn aczenia przedsiębiorstwa wodociągowo -kanalizacyjnego, jego siedzibę i adres. Pozostałe kwestie zostały we wzorcu pominięte. Mając na względzie powyższe , należy uznać, iż stosowan y przez GWiK wzo- rzec umowy nie spełniał obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 3 pkt 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu. D ziałanie takie może być bezprawne. Tym samym, uprawdopodobniono stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy kon- sumen tów w zakresie zarzutu określonego punktem I.1.5 niniejszej decyzji. Zobowiązanie przedsięb iorcy [17] Warunkiem pozwalającym na wydanie decyzji zobowiązującej przez Prezesa UOKiK jest złożenie przez przedsiębiorcę określonego zobowiązania. Zobowią- zanie może polegać na podjęciu działania bądź zaniechania, w zależności od tego, jaka postać zachowania przedsiębiorcy będzie niezbędna do z abezpie- czenia interesów konsumentów. W przedmiotowej sprawie, wobec faktu zło- żenia przez GWiK zobowiązania, o treści wskazanej w pkt I ppkt A i B senten- cji niniejszej decyzji, Prezes UOKiK uznał, iż w ustalonych okoliczno ściach faktycznych i prawnych sprawy, zasadne jest przyj ęcie zobowiązania strony i wydanie decyzji zobowiązującej na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK zobowiązanie przedstawione przez przedsiębio r cę zmie rza do zapobieżenia naruszeniom zbiorowych interesów konsume n tów , jak również do wyelimino wania trwających skutków naruszenia , co w sposób wystarczający zabezpieczy interesy konsumentów. W związku z tym, wniosek GWiK o wydanie decyzji zobowiązującej w należało uwzględnić. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK określił w decyzji terminy wykonania zobowiązań nałoż onych na GWiK. Wprowadzenie do obrotu nowych wzorców umów powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni o d uprawomocnienia się niniejszej d ecyzji, a zaoferowanie obecnym klientom możliwości zawarcia nowych umów w oparciu o propono- wane wzorce w terminie trzech miesięcy od daty wprowadzenia nowych wzor- ców umownych . Prezes Urzędu uznał, że są to terminy w ystarczaj ące na wy- konanie nałożonych na przedsiębiorcę obowiązków, uwzględniające wniosek przedsiębiorcy. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I I sentencji decy- zji. Obowiązek składania informacji o stopniu realizacji zobowiązania [18] Stosownie do art. 28 ust. 3 us tawy o ochronie konkurencji i konsumentów elementem obligatoryjnym decyzji zobowiązującej jest nałożenie przez Pre- zesa UOKiK obowiązku składania w terminie wyznaczonym przez organ ochro- ny konkurencji i konsumentów informacji o stopniu realizacji zob o wiązań , m.in. w formie sprawozdania z wykonania nałożonego zobowiąz ania. Nałoże- nie zaś obowiązku sprawozdawczego zwalnia Prezesa UOKiK z k o nieczności 21 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl monitorowania zachowań przedsiębiorcy 10 , a pozwala skoncen trować się na efekcie końcowym realizacji zobowiązań, j akim jest sprawozdanie. GWiK zo- stał o zobowiązan e do przekazania w terminie pięciu miesięcy od daty upra- womocnienia się decyzji : 1) nowych wzorców umów wprowadzonych zgodnie z przyjętym zobowiązaniem, o których mowa w punkcie I. A sente ncji decyzji, 2) kopii 3 p rzykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług, w oparciu o wprowadzone wzorce, 3) dowodów zaoferowania dotychczasowym odbiorcom usług możliwości zawarcia nowych umów w oparciu o proponowane wzorce, poprzez przekazanie kopii li- sty z podpisami klientów, którym propozycja zawarcia umowy w oparciu o nowy wzorzec złożona została osobiście przez inkasentów przedsiębiorcy oraz w przypadku konsumentów, którym wysłano propozycję zawarcia nowej umowy, przekazania kopii listy wysyłkowej wraz z kopią przykładowe go pisma informującego o możliwości zawarcia nowej umowy, 4) informacji o liczbie dotychczasowych odbiorców usług, którym dorę czono pro- pozycje zawarcia nowych umów oraz o liczbie odbiorców usług, którym nie przekazano takiej propozycji, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu, 5) informacji o liczbie odbiorców usług, którzy podpisali nowe umowy. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w punkcie II I sentencji decyzji. Umorzenie postępowania - punkt III sentencji decyzji [19] Zgodnie z art. 83 ustawy o ochronie konkurencj i i konsumentów w sprawach nie uregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Pr eze- sem Urzędu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracy jnego. Zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks po stępowa- nia administracyjnego (tekst jednolity: z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a ., „Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się be z- przedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorz e niu postępowania odpowiednio w całości albo w części”. Umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest obligatory jne, co oznacza, iż ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez j ego umorzenie, pon ieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku st a nowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, iż prze- słanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem po- stępowania, co zostanie ujawnione w toczącym się postępowaniu, a może ona powstać także w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organami administracyjnymi. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z ko nstytutyw- nych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. 11 Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) podniósł, że bezprzedmiotowość postę powania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawn e go, skutkują- cego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. 10 D. Miąsik, [w:] T. Skoczny (red.), Ustawa (…), op.cit., s.1055. 11 Por. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 105 Kodeksu postępowan ia administracyjnego, LEX/el.2015 22 Urząd Ochrony Konkure ncji i Konsumentów Delegatura w Gdańsku ul. Podwale Przedmiejskie 30, 80 - 824 Gdańsk tel.: 58 346 - 29 - 32, fax.: 58 346 - 29 - 33 gdansk@uokik.gov.pl www.uokik.gov.pl Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytoryczne- go rozstrzygnięcia. W toku postępowania administracyjnego Prezes Urzędu przedstawił GWiK za- rzut bezprawnego działania poprzez stosowanie we wzorcu umownym zatytu- łowanym Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postano- wienia o treści: Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzialności za ogranicze- nie albo wstrzymanie dostaw wody bądź ograniczenie lub wstrzymanie odbio- ru ścieków wywołane: a) działaniem siły wyższej albo z wyłącznej winy Od- biorcy lub osoby trzeciej, za którą Przedsiębiorstwo nie ponosi odpowiedzial- ności, jako naruszającego art. 471 kodeksu cywilnego i stanowiącego praktykę określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z treścią art. 435 § 1 k.c. Prowadzący na własny rachunek przed się- biorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch prze d siębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z wi- ny poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności. Mając na uwadze brzmienie art. 435 § 1 k.c. należy stwierdzić, że cyt owane wyżej postanowienie wzorca umownego stosowanego przez GWiK nie nosi znamion naruszenia art. 471 k.c. W związku z powyższym postę powanie admi- nistracyjne w tym zakresie należy, jako bezprzedmiotowe, umorzyć. W związku z czym orzeczono, jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. POUCZENIE: Stoso wnie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsume n tów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia, za p o średnictwem Pre- zesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatu ry Urzędu Ochrony Kon- kurencji i Konsumentów w Gdań sku. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumen tów Dyrektor Delegatury w Gdańsku Roman Jarząbek