RKR-1/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-32/11/ES- /12 Kraków, dnia 30 stycznia 2012r. DECYZJA Nr RKR - 1/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 3 tej ustawy w związku z § 1 pkt 4 i 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz.U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów działania Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w likwidacji z siedzibą w Nowym Sączu, polegającą na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Instrukcja Finansowa na rok 2010/11 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” niedozwolonych postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, tj: 1) postanowienia o treści : „Zaniechanie uiszczania przez studenta opłat za studia będzie traktowane jako rezygnacja za studiów (…)” (§ 7 „Instrukcji Finansowej 2010/11”) 2) postanowienia o treści: „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego w całości za semestr (…)” (§ 17 pkt 1 „Instrukcji Finansowej 2010/11”) 3) postanowienia o treści : „Obowiązujące wysokości opłat w roku akademickim 2010/11: (…) - opłata za miesiąc lipiec, sierpień, wrzesień (płatne do 5 lipca, 5 sierpnia, 5 września danego roku akademickiego) po 200,00 zł.” (§ 14 „Instrukcji Finansowej 2010/11”) oraz stwierdza się zaniechanie ich stosowania z dniem 30 września 2011r. UZASADNIENIE 2 W dniu 17.01.2011r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK”- w związku ze skargą konsumencką – wszczął z urzędu - postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy nastąpiło naruszenie przez Wyższą Szkołę Przedsiębiorczości w Nowym Sączu – zwaną dalej „Uczelnią” - przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)”. W toku przedmiotowego postępowania ustalono, że Uczelnia świadczy odpłatne usługi edukacyjne na poziomie szkolnictwa wyższego na kierunkach: Kartografia i Geodezja, Inżynieria Środowiska, Turystyka i Rekreacja. Przy zawieraniu umów ze studentami Uczelnia stosuje wzorce umowne pod nazwami: - „ Umowa o warunkach odpłatności” - „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” - „Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2010/11 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” Analiza powyższych wzorców umownych wykazała, że we wzorcu umowy pod nazwą: „Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2010/11 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” znajdują się postanowienia umowne wpisane do Rejestru klauzul niedozwolonych, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” – jako bezprawne działanie przedsiębiorcy mogące stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Mając na uwadze powyższe, postanowieniem nr RKR-197/2011 z dnia 30.08.2011r. Prezes UOKiK wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez Wyższą Szkołę Przedsiębiorczości w Nowym Sączu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2010/11 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu ” – zwanym dalej „Instrukcją Finansową 2010/11” - postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy za niedozwolone, tj. postanowień następującej treści: 1. „Zaniechanie uiszczania przez studenta opłat za studia będzie traktowane jako rezygnacja za studiów (…)” jako tożsamego z niedozwolonym postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 955 2. „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego w całości za semestr (…)” jako tożsamego z niedozwolonymi postanowieniami wpisanymi do Rejestru pod pozycjami 1260, 1278, 1284. 3. „ Obowiązujące wysokości opłat w roku akademickim 2010/11: (…) - opłata za miesiąc lipiec, sierpień, wrzesień (płatne do 5 lipca, 5 sierpnia, 5 września danego roku akademickiego) po 200,00 zł. ” jako tożsamego z niedozwolonym postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1921. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, Uczelnia pismem z dnia 14.09.2011r. podniosła, że w przygotowywanej nowej „Instrukcji Finansowej na rok akademicki 2011/12 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” – zwanej dalej „Instrukcją Finansową 2011/12” zmodyfikowano treść klauzuli umownych, będących przedmiotem niniejszego postępowania, biorąc pod uwagę zastrzeżenia i uwagi Prezesa UOKiK. W odniesieniu do klauzuli interpretującej zaniechanie uiszczania opłat przez studenta jako oświadczenie o rezygnacji z nauki wprowadzono do wzorca umowy nowe postanowienie 3 umowne w brzmieniu: „W przypadku powstania zaległości finansowych studenta wobec uczelni, Kanclerz powiadamia studenta o wysokości zobowiązań i wyznacza 7-mio dniowy termin na ich uregulowanie.” (§ 7 pkt 1 „Instrukcji Finansowej 2011/12”) Z nowego wzorca umowy wykreślono zapisy dotyczące obowiązku wnoszenia opłat za okres wakacyjny jakie wcześniej student był zobowiązany uiszczać. Natomiast § 15 nowej „Instrukcji Finansowej 2011/12” (odpowiadający § 17 „Instrukcji Finansowej 2010/11”) dotyczący obowiązku wniesienia całej opłaty czesnego, nawet w przypadku skreślenia z listy studentów przed końcem semestru, otrzymał brzmienie: „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego w całości za semestr. W przypadku, gdy student wpłacił wyższą kwotę niż wynika to z powyższego ustalenia, różnica zostanie mu zwrócona”. Pismem z dnia 22.09.2011r. Prezes UOKiK wskazał, że cytowany powyżej § 15 Instrukcji Finansowej 2011/12 w dalszym ciągu budzi wątpliwości Prezesa UOKiK oraz wezwał do ewentualnych działań w celu zmiany powyższego zapisu. W toku postępowania, pismem z dnia 30.09.2011r. Uczelnia poinformowała, że w dniu 12.09.2011r. podjęła decyzję w sprawie likwidacji Uczelni, a w dniu 14.09.2011r. wystąpiła z wnioskiem do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o wydanie zgody na likwidację placówki. W dniu 4.10.2011r. Uczelnia została ponowienie wezwana do udzielenia odpowiedzi na pismo z dnia 22.09.2011r. W dniu 10.10.2011r. do akt sprawy przedłożono zeznanie podatkowe o wysokości osiąganego dochodu przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2010 oraz wzorzec umowy pod nazwą: „Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2011/12 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu” . W dołączonym do akt sprawy wzorcu umowy § 15 pkt 1 otrzymał treść: „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego za miesiące, w których uczestniczył w zajęciach” Prezes UOKiK przychylając się do brzmienia zmodyfikowanych postanowień umownych, pismem z dnia 26.11.2011r. wezwał do wskazania daty wprowadzenia zmian do obrotu oraz dołączenia do akt sprawy wewnątrzuczelnianego aktu normatywnego potwierdzającego wejście w życie zmian w obowiązującej instrukcji finansowej. W piśmie z dnia 2.11.2011r. Uczelnia wskazała, że nowa Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2011/12 obowiązuje od dnia 1.10.2011r. Niezależnie od toczącego się postępowania w sprawie, pismem z dnia 10.11.2011r. likwidator Uczelni poinformował organ prowadzący postępowanie, że na mocy decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 31.10.2011r. znak MNiSW-DNS-WUN-6015- 18931-2/AW/11 rozpoczął się proces likwidacyjny Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowy Sączu. W dniu 17.11.2011r. Uczelnia została wezwana ponownie do wskazania konkretnej daty uchylenia obowiązywania Instrukcji Finansowej 2010/11 i aktu wewnętrznego wydanego przez właściwy organ na dowód potwierdzenia zaniechania stosowania niedozwolonych klauzul umownych. W odpowiedzi z dnia 24.11.2011r. Kanclerz Uczelni poinformował, że organy Uczelni nie wydają uchwał w sprawie okresu obowiązywania instrukcji finansowych, które zawsze wydawane są na okres jednego roku akademickiego, czyli od 1 października do 31 września. Ponadto Uczelnia podniosła, że z powodu braku chętnych rekrutacja na pierwszy rok studiów w roku akademickim 2011/12 nie odbyła się i żaden z kierunków studiów nie został uruchomiony. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: 4 Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu jest uczelnią niepubliczną utworzoną na podstawie pozwolenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu nr DWS-3-4001- 381/WB/03 z dnia 18.06.2003r. Uczelnia posiada wpis do rejestru niepaństwowych uczelni zawodowych zgodnie z decyzją Ministra Edukacji Narodowej pod liczbą porządkową 133. Zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) uczelnia niepubliczna z chwilą wpisania do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych nabywa osobowość prawną. W toku przedmiotowego postępowania, decyzją Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 31.10.2011r. MNiSW-DNS-WUN-6015-18931-2/AW/11 została wyrażona zgodna na likwidację Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu, a zarządzeniem założyciela nr 46 Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości z dnia 9.11.2011r. powołano likwidatora. Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym studia prowadzone w dniu otwarcia uczelni mogą być kontynuowane nie dłużej niż do końca roku akademickiego, w którym nastąpiło otwarcie likwidacji. Natomiast tryb likwidacji uczelni niepublicznej określa prawo o szkolnictwie wyższym, a w pozostałym zakresie statut uczelni, co wynika z art. 27 ust. 8 cytowanej ustawy. Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu w likwidacji posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie (…). Pomimo rozpoczęcia procesu likwidacyjnego, podmiot zachował osobowość prawną, a od momentu otwarcia likwidacji Uczelnia w obrocie prawnym posługuje się dotychczasową nazwą z dodatkiem „w likwidacji”, do czego zobowiązuje § 63 pkt 2 Statutu Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu. Zgodnie z deklaracją likwidatora z dnia 10.11.2011r. planowany proces likwidacji przewidziany jest na dzień 30.06.2012r. W ramach prowadzonej działalności edukacyjnej Uczelnia zawierała umowy z konsumentami posługując się wzorcem umowy pod nazwą: „Instrukcja Finansowa na rok akademicki 2010/11 dla studentów Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Nowym Sączu”. Analiza powyższego wzorca umowy wykazała, że zawiera on postanowienia umowne wpisane do Rejestru o następujących treściach: - „Zaniechanie uiszczania przez studenta opłat za studia będzie traktowane jako rezygnacja za studiów (…)” - „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego w całości za semestr (…)” - „Obowiązujące wysokości opłat w roku akademickim 2010/11: (…) - opłata za miesiąc lipiec, sierpień, wrzesień (płatne do 5 lipca, 5 sierpnia, 5 września danego roku akademickiego) po 200,00 zł.” W tym miejscu należy zauważyć, że do Rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone zostały wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c. postanowienia, które są tożsame z przedmiotami klauzulami zakwestionowanymi przez Prezesa UOKiK (według numeracji w sentencji decyzji): Ad. I. 1) - „ Z zastrzeżeniem ust .4 za wyrażenie woli rezygnacji ze studiów uznaje się zaniechanie uiszczania w terminie raty czesnego” (wpis do Rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 24.08.2006r. sygn. akt XVII Amc 115/05 pod pozycją 955) 5 Ad. I. 2) - „ Student skreślony w trakcie semestru z lity studentów ma obowiązek wnieść należne czesne oraz pozostałe opłaty za ten semestr w pełnej wysokości ” (wpis do Rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 80/05 pod pozycją 1260) - „ Student skreślony z listy studentów ma obowiązek wnieść opłaty do pełnej wysokości obowiązujących za dany semestr” (wpis do Rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 12.07.2006r. sygn. akt XVII Amc 116/05 pod pozycją 1278) - „Student uiszczający czesne w ratach, w sytuacjach określonych w pkt 17 Regulaminu tj. rezygnacji ze studiów w WSDG lub niepodjęcia studiów albo skreślenia z listy studentów zwrot opłat nie przysługuje – zobowiązany jest do uregulowania całej kwoty czesnego należnego za semestr, w którym nastąpiło zakończenie nauki” (wpis do Rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5.09.2006r. sygn. akt XVII Amc 120/05 pod pozycją 1284) Ad I. 3) - „ W okresie wakacyjnym tj. za lipiec, sierpień i wrzesień student uiszcza niepełne czesne w wysokości 75% pełnej stawki miesięcznej.” (wpis do Rejestru na podstawie wyroku SOKiK z dnia 5.03.2010r. sygn. akt XVII Amc 873/09 pod pozycją 1921) Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorca umownego regulującego opłaty za usługi edukacyjne Uczelni wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich treścią aktualnych i potencjalnych studentów, którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy byli lub są studentami Uczelni. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. 6 Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy, na co zwrócił uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej, ustawa o ochronie (…) w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Do stwierdzenia praktyki, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes UOKIK może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do 7 rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późń. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25.05.2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)” . W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a ustawy o ochronie (…) znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu 8 Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn. akt I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Uczelni odnoszą się do wszystkich jego aktualnych i ewentualnych przyszłych studentów, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK zapisy „Instrukcji Finansowej 2010/11” stosowanej przez Uczelnię w ramach zawieranych ze studentami umów w okresie od 1.10.2010r. do 31.09.2011r. są tożsame z postanowieniami uznanymi za niedozwolone z prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że wskazane postanowienie abuzywne wpisane do Rejestru oraz będące przedmiotem zarzutu w przedmiotowym postępowaniu, dotyczą odpłatnych usług edukacyjnych, co oznacza, iż zachodzi tożsamość stosunków prawnych. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienia wskazane w pkt I. 1. sentencji decyzji o treści: „Zaniechanie uiszczania przez studenta opłat za studia będzie traktowane jako rezygnacja ze studiów (…)” jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 955 o treści: Z zastrzeżeniem ust. 4 za wyrażenie woli rezygnacji ze studiów uznaje się zaniechanie uiszczania w terminie raty czesnego”. Powyższe klauzule umowne przewidują domniemanie faktyczne, że nieterminowość dokonania wpłaty czesnego jest równoznaczna z wyrażeniem woli rezygnacji ze studiów. W wyroku SOKiK z dnia 24.08.2006r. sygn.. akt XVII AmC 115/05 zostało wskazane, że postanowienia umowy interpretujące brak opłaty za studia jako równoznaczne oświadczeniem o rezygnacji z nauki należy uznać za sprzeczne z art. 385 § 1 k.c. i art. 385 3 pkt 9 k.c. jako nadmiernie rygorystyczne i uprawniające kontrahenta konsumenta do zastosowania zbyt dotkliwej sankcji za nieuiszczenie opłaty w terminie. Ponadto domniemanie faktyczne, że brak opłaty oznacza wolę rezygnacji ze studiów oznacza przyznanie Uczelni uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji postanowień umowy poprzez uznanie, że każda zwłoka w zapłacie czesnego oznacza oświadczenie o wypowiedzeniu umowy. Zgodnie z art. 491. § 1 k.c. jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Natomiast przepisy ustawy nie dopuszczają sytuacji, w której zwłoka konsumenta w spełnieniu świadczenia jest równoznaczna z oświadczeniem o rozwiązaniu umowy. Po wszczęciu postępowania w sprawie, Uczelnia podzieliła pogląd Prezesa UOKiK i w „Instrukcji Finansowej 2011/12” zaniechała stosowania abuzywnego zapisu umowy, na podstawie którego opóźnienie studenta z zapłatą rat czesnego skutkowało rozwiązaniem umowy ze skutkiem natychmiastowym, bez obowiązku wcześniejszego powiadomienia konsumenta, że pozostaje w zwłoce. Tym samym należy stwierdzić, że przywołane klauzule umowne wpisana klauzula umowna wpisana do Rejestru pod pozycją 955 i postanowienie umowne cytowane w pkt I.1 decyzji ma charakter abuzywny i narusza zbiorowe interesy konsumentów. 9 W przedmiotowym postępowaniu zakwestionowano również klauzulę umowną o treści: „W przypadku skreślenia z listy studentów podczas trwania semestru, student zobowiązany jest do zapłaty czesnego w całości za semestr (…)” jako tożsamą z niedozwolonymi postanowieniami cytowanymi w niniejszej decyzji i wpisanymi do Rejestru pod pozycjami 1260, 1278, 1284. Przedmiotowe postanowienia umowne wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, jeżeli student zrezygnował z wykonywania umowy (art. 385 3 pkt. 12 k.c.). Nadto postanowienia o takiej treści naruszają dyspozycję art. 385 3 pkt. 13 k.c., bowiem w sytuacji gdy konsument zrezygnuje ze studiów lub ich nie podejmie, nie ma prawa do żądania zwrotu świadczenia spełnionego wcześniej niż świadczenie Uczelni. W ocenie Prezesa UOKiK ten zapis narusza również dyspozycję art. 385 3 pkt. 16 k.c., bowiem nakłada wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. W wyroku z dnia 5.09.2006r. sygn. akt XVII AmC 120/05 SOKiK odnosząc się do postanowienia umownego o treści: „Student uiszczający czesne w ratach, w sytuacjach określonych w pkt 17 Regulaminu zobowiązany jest do uregulowania całej kwoty czesnego należnego za semestr, w którym nastąpiło zakończenie nauki” podkreślił, że obciążanie studenta dalszymi kosztami nauki po odstąpieniu przez niego od umowy jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a także prowadzi do niesymetrycznego rozkładu praw i obowiązków poprzez przyznanie dogodniejszej pozycji kontrahentowi. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że „ryzyko opłacalności towarzyszy każdemu przedsięwzięciu gospodarczemu. Konsekwencji istnienia ryzyka nie może w sposób rażący ponosić konsument. Istnieje możliwość zabezpieczenia trwałości wiążącego strony stosunku i uniknięcia przez szkołę nadmiernego ryzyka ewentualnych pochopnych decyzji konsumenta poprzez np. ustalenie okresu wypowiedzenia, odstępnego”. W innym wyroku z dnia 26.07.2006r. sygn. akt XVII AmC 80/05 SOKiK klauzulę umowną o treści: „Student skreślony w trakcie semestru z listy studentów ma obowiązek wnieść należne czesne oraz pozostałe opłaty za ten semestr w pełnej wysokości” uznał za abuzywną ze względu na naruszenie art. 385 3 pkt 17 k.c. W opinii SOKiK postanowienie ma charakter rażąco wygórowanego odstępnego oraz dodatkowo wprowadza bardzo dotkliwe skutki dla konsumenta, gdyż nie uwzględnia możliwości rozwiązania przez konsumenta umowy z ważnych przyczyn leżących po jego stronie. W ocenie Prezesa UOKiK zakwestionowane postanowienie umowne i klauzule wpisane do Rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta, a postanowienie stosowane przez Uczelnię mieściło się w hipotezie klauzul wpisanych do Rejestru. Kolejną klauzulą umowną uznaną w przedmiotowym postępowaniu jako niedozwoloną jest postanowienie o treści: „ Obowiązujące wysokości opłat w roku akademickim 2010/11: (…) - opłata za miesiąc lipiec, sierpień, wrzesień (płatne do 5 lipca, 5 sierpnia, 5 września danego roku akademickiego) po 200,00 zł.” jako tożsame z niedozwolonym postanowieniem wpisanym do Rejestru pod pozycją 1921 w brzemieniu: „W okresie wakacyjnym, tj. lipiec, sierpień i wrzesień student uiszcza niepełne czesne w wysokości 75% pełnej stawki miesięcznej”. Przywołane zapisy umów z konsumentami odpowiadają w swojej treści dyspozycji art. 385 3 pkt 22 k.c., w świetle którego niedozwolone są postanowienie umowne, które przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania zobowiązania przez jego kontrahenta. Należy podkreślić, że czesne to kwota naliczana z tytułu świadczenia usługi edukacyjnej, która może być uiszczana jednorazowo lub w ratach. O ile zasadne jest jego naliczanie w miesiącach, kiedy usługa edukacyjna jest świadczona, to brak jest podstaw do obciążania studenta kwotą czesnego za okres, gdy Uczelnia jest nieczynna i w związku z tym nie realizuje i nie pozostaje w gotowości świadczenia usługi będącej przedmiotem umowy. Zgodnie z zasadą wzajemności, 10 obciążanie konsumenta stawką czesnego powinno następować tylko w sytuacji realizacji świadczenia wzajemnego. Za bezzasadne należy natomiast uznać naliczanie czesnego za okres, gdy świadczenie wzajemne nie jest realizowane. Zatem analizowane postanowienie - mimo pewnych różnic semantycznych - jest tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, stanu faktycznego oraz naruszają interesy konsumentów. Z ustaleń dokonanych w przedmiotowym postępowaniu wynika, że Uczelnia zaprzestała stosowania dotychczasowych wzorców umów, albowiem zgodnie z § 29 Instrukcji Finansowej 2010/11 wzorzec umowny wszedł w życie z dniem 1.10.2010r. i obowiązywał w roku akademickim 2010/11 oraz podczas rekrutacji na studia na rok akademicki 2011/2012. Natomiast od dnia 1.10.2011r. studentów Uczelni obowiązuje nowa Instrukcja Finansowa 2011/12, która uwzględnia zastrzeżenia Prezesa UOKiK i nie zawiera abuzywnych klauzul umownych, będących przedmiotem niniejszego postępowania. W piśmie z dnia 2.11.2011r. Uczelnia potwierdziła, że nowy wzorzec umowy obowiązuje od 1.10.2011r. Jako dzień zaniechania stosowania niedozwolonych postanowień umownych organ prowadzący postępowanie przyjął datę 30.09.2011r. Powyższe okoliczności zaniechania zostały udowodnione przez Uczelnię, która wraz z pismem z dnia 2.11.2011r. przedłożyła kopię nowego wzorca umowy, który uwzględnił wszystkie zarzuty Prezesa UOKiK podniesione w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Uczelnia naruszyła zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczność, że Uczelnia opracowała i wprowadziła do obrotu nowy wzorzec umowy, nie zawierający kwestionowanych postanowień umownych, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Marek Szarzyński Zastępca Dyrektora Delegatury UOKIK w Krakowie Otrzymuje: 1. Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości w Nowym Sączu w likwidacji, ul. Lwowska 59, 33-300 Nowy Sącz 2. a/a