RKR-12/2002

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5 Tel. (0-12) 421-75-79, 421-74-98, Fax (0-12) 422-78-20 E-mail: krakow@uokik.gov.pl Kraków, dn. 29 kwietnia 2002 r. L.dz. RKR-521-1/02/LP/ /02 D e c y z j a nr RKR - 12/2002 Stosownie do treści art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 z późn. zm.), działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego na wniosek p. Krzysztofa KrzyŜewskiego zam. w Baborowie ul. Wiejska 10/1 - prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie inseminacji zwierząt: 1. na podstawie art. 9 wymienionej na wstępie ustawy: a) uznaje się praktyki Małopolskiego Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem polegające na: świadczeniu usług inseminacyjnych poniŜej kosztów własnych i finansowanie strat z tego tytułu wpływami ze sprzedaŜy nasienia inseminatorom indywidualnym, za ograniczające konkurencję i naruszające zakazy, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 5 ww. ustawy, tj. naduŜywanie dominującej pozycji na lokalnym rynku dostarczania nasienia rozpłodników bydła i trzody chlewnej inseminatorom wykonującym zabiegi inseminacyjne na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego, poprzez: - narzucanie nieuczciwych cen, - przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji na lokalnym rynku usług inseminacyjnych, b) nakazuje się ww. Centrum zaniechania stosowania praktyk określonych w pkt 1 a). 2. na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 wymienionej na wstępie ustawy a) uznaje się praktykę Małopolskiego Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem polegającą na pobieraniu od inseminatorów indywidualnych narzutów z tytułu kosztów manipulacyjnych za ograniczającą konkurencję i naruszającą zakazy, o których mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 i 5 ustawy, tj. naduŜywanie dominującej pozycji na lokalnym rynku dostarczania nasienia rozpłodników bydła i trzody chlewnej inseminatorom wykonującym zabiegi inseminacyjne na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego poprzez: - narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących narzucającemu nieuzasadnione korzyści, - przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do rozwoju konkurencji na lokalnym rynku usług inseminacyjnych, 2 b) stwierdza się zaniechanie przez ww. Centrum praktyki określonej w pkt 2.a) z dniem 2 stycznia 2002 r. II. na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 wymienionej na wstępie ustawy, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania antymonopolowego: a) uznaje się praktykę Małopolskiego Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem polegającą na pobieraniu od inseminatorów indywidualnych narzutów z tytułu kosztów manipulacyjnych, przy równoczesnym nieobciąŜaniu tymi narzutami w tej samej wysokości kosztów własnych usług inseminacyjnych, za ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy, tj. naduŜywanie dominującej pozycji na lokalnym rynku dostarczania nasienia rozpłodników bydła i trzody chlewnej inseminatorom wykonującym zabiegi inseminacyjne na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego poprzez stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków, stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji, b) stwierdza się zaniechanie przez ww. Centrum praktyki określonej w pkt II a) z dniem 2 stycznia 2002 r. III. na podstawie art. 101 ust. 2 pkt 1 powołanej na wstępie ustawy, nakłada się na Małopolskie Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem, karę pienięŜną w wysokości 119.360 zł (sto dziewiętnaście tysięcy trzysta sześćdziesiąt zł) - płatną do budŜetu państwa. U z a s a d n i e n i e Do Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie wpłynął w dniu 26 września 2001 r. wniosek pana Krzysztofa KrzyŜewskiego zam. w Baborowie ul. Wiejska 10/1, o wszczęcie postępowania antymonopolowego przeciwko Małopolskiemu Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem (zwanemu dalej „Centrum”). We wniosku p. KrzyŜewski podał, iŜ na podstawie zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej świadczy na terenie województwa opolskiego usługi w zakresie inseminacji zwierząt gospodarskich. W materiał biologiczny do tych usług, tj. nasienie rozpłodników buhajów i trzody chlewnej, zmuszony jest zaopatrywać się w Centrum, które jako jedyne posiada stosowne zezwolenie na jego dostarczanie na tym terenie. Strony wiąŜe w tym zakresie umowa z dnia 29.12.2000 r., w której Wnioskodawca zobowiązał się m. innymi do świadczenia usług unasienniania na terenie 15 wyszczególnionych miejscowości oraz zaopatrywania w nasienie rozpłodników w komórce organizacyjnej Centrum w Raciborzu. Wnioskodawca zarzucił Centrum, iŜ stosuje dwa rodzaje cen materiału biologicznego. Ceny niŜsze pobiera, gdy usługa inseminacji wykonywana jest przez inseminatorów zatrudnionych przez Centrum, a wyŜsze - obciąŜone narzutami z tytułu kosztów manipulacyjnych - wówczas, gdy nasienie kupowane jest przez inseminatorów niezwiązanych z Centrum i świadczących usługi inseminacyjne we własnym zakresie (zwanych dalej „inseminatorami indywidualnymi”). Narzut z tytułu kosztów manipulacyjnych powiększony o naleŜny podatek VAT w wysokości 22 % zwiększa koszt wykonywania usługi przez inseminatorów indywidualnych i pogarsza ich warunki konkurowania. 3 Wnioskodawca podniósł równieŜ, iŜ kopie zaświadczeń potwierdzających wykonanie zabiegu unasiennienia, inseminatorzy zobowiązani są przekazywać nieodpłatnie Centrum, które na ich podstawie uzyskuje z budŜetu państwa znaczne dotacje. Zdaniem Wnioskodawcy powyŜsze działania Centrum stanowią naduŜycie dominującej pozycji rynkowej w zakresie dystrybucji nasienia w sposób określony w art. 8 ust. 2 pkt 1, 5 i 6 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów - zwanej dalej „ustawą o ochronie (...)”. Organ antymonopolowy wszczął postępowanie wyjaśniające, a następnie, w dniu 29.10.2001 r. – na wniosek p. K. KrzyŜewskiego - postępowanie antymonopolowe pod zarzutem naruszenia przez Centrum powołanych wyŜej przepisów ustawy o ochronie (...), tj. naduŜywania dominującej pozycji rynkowej w zakresie dostarczania nasienia rozpłodników bydła i trzody chlewnej inseminatorom wykonującym zabiegi inseminacyjne na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego poprzez: - narzucanie nieuczciwych cen, - przeciwdziałanie ukształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji na rynku usług inseminacyjnych, - narzucanie inseminatorom uciąŜliwych warunków umów, przynoszących Centrum nieuzasadnione korzyści. Ponadto, w dniu 4 lutego 2002 r., postanowieniem nr RKR- 17/2002, zostało wszczęte z urzędu postanowienie antymonopolowe pod zarzutem naduŜywania przez Centrum pozycji dominującej na rynku dostarczania nasienia w sposób określony w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie (...), tj. stosowania w rozliczeniach z inseminatorami indywidualnymi, niejednolitych - w porównaniu do warunków na jakich usługi inseminacji wykonywane są przez inseminatorów zatrudnionych przez Centrum - warunków rozliczeń za dostarczone nasienie, stwarzających inseminatorom zróŜnicowane warunki konkurencji. Mając na względzie zasadę ekonomii procesowej, rozpatrywanie zarzutu postawionego Centrum z urzędu, organ antymonopolowy postanowił włączyć do postępowania antymonopolowego prowadzonego na wniosek p. KrzyŜewskiego. W toku postępowania organ antymonopolowy ustalił, co następuje. Małopolskie Centrum Biotechniki Sp. z o.o. w Krasnem zostało powołane w listopadzie 2000 r., jako jedna z 4 spółek Skarbu Państwa utworzonych w wyniku realizacji obowiązku wynikającego z art. 37 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich. (Dz.U. nr 123, oz. 774 ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o hodowli”. Przepis ten zobowiązywał Ministra Skarbu Państwa do wniesienia - na wniosek Ministra Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej - do jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, utworzonych w celu prowadzenia działalności w zakresie unasieniania zwierząt, części mienia, które stanowiło dotychczas przedmiot zarządu Centralnej Stacji Hodowli Zwierząt lub jej oddziałów. Przedmiotem działalności Centrum jest m. innymi pozyskiwanie, konfekcjonowanie, przechowywanie i dostarczanie nasienia. Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o hodowli zezwolenie na prowadzenie działalności w powyŜszym zakresie wydaje właściwy wojewoda. Centrum takie zezwolenia uzyskało od Wojewodów: Śląskiego, Opolskiego, Małopolskiego i Podkarpackiego. 4 Centrum świadczy takŜe usługi sztucznego unasienniania (inseminacji) zwierząt, konkurując w tym zakresie z 84 inseminatorami indywidualnymi, w tym z Wnioskodawcą. Wykonywanie usług inseminacyjnych nie wymaga zezwolenia a jedynie ukończenia odpowiedniego kursu. Jednak – stosownie do art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o hodowli - inseminator zobowiązany jest do zaopatrywania się w nasienie wyłącznie od podmiotów posiadających zezwolenie na pozyskiwanie, konfekcjonowanie, przechowywanie i dostarczanie nasienia. Podmiotowi temu - właściwemu terytorialnie ze względu na miejsce dokonania zabiegu inseminacji - inseminator winien takŜe przekazać kopię zaświadczenia potwierdzającego wykonanie zabiegu. Obowiązek ten wynika z treści par. 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej z dnia 20 kwietnia 1999 r. w sprawie materiału biologicznego wykorzystywanego w rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz.U. nr 45, poz. 451). W toku postępowania Centrum wyjaśniło (pismo znak: Du-071/19/01 z dnia 12.10.2001r.), iŜ na terenie objętym jego właściwością, tj. województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego - jest jedynym podmiotem posiadającym odpowiednie zezwolenie w części dotyczącej dostarczania nasienia (dystrybucji). Zdaniem Centrum oznacza to, iŜ przedsiębiorcy wykonujący usługi inseminacyjne na tym terenie mogą składać zamówienia na nasienie u wszystkich właścicieli tego nasienia, w tym w kaŜdej z pozostałych 3 spółek Skarbu Państwa w Łowiczu, Tulcach i Bydgoszczy, jak równieŜ zamawiać nasienie wszystkich innych rozpłodników dopuszczonych do rozrodu przez Ministra Rolnictwa lub nasienie z importu, jednak realizacja tych zamówień moŜe odbywać się tylko i wyłącznie poprzez Centrum w Krasnem, gdyŜ Ŝaden inny podmiot nie posiada zezwolenia na dostarczanie nasienia. Swój udział na rynku usług inseminacyjnych Centrum oceniło natomiast na poziomie od 63 % na terenie woj. opolskiego do 92 % na terenie woj. podkarpackiego (pismo Centrum: Du-071/24/01 z dnia 6.12.2001 r.). Ceny pobierane przez Centrum ustala prezes zarządu - w drodze zarządzenia wewnętrznego lub zarząd Centrum - w drodze uchwały. Wysokość cen pobieranych przez Centrum w latach 2000 – 2001 za usługę unasienniania zwierząt oraz niektórych cen za nasienie a takŜe zasady ich pobierania zawiera zestawienie sporządzone na podstawie cenników przedłoŜonych przez Centrum i zamieszczone na str. 5 decyzji. Zdaniem Centrum (pismo: Du-071/19/01 z dnia 12.10.2001 r.) pobieranie od inseminatorów indywidualnych dodatkowych opłat z tytułu kosztów manipulacyjnych - o którym mowa w przypisach 5 i 6 pod tabelą - jest uzasadnione i ma na celu zrekompensowanie kosztów związanych z: - dystrybucją nasienia nie tylko do punktów unasieniania ale takŜe spoza Centrum, - przechowywaniem nasienia w bankach nasienia, - rejestrowaniem wszelkich zaszłości w systemie informatycznym INSEMIK, konserwacją tego systemu oraz jego modernizacją. Centrum wyjaśniło, Ŝe w przypadku, gdy zabieg inseminacji wykonywany jest przez jego inseminatorów etatowych, ww. pozycje kosztowe uwzględniane są w opłacie za samą usługę 5 pobieraną od hodowcy (właściciela zwierzęcia poddanego inseminacji) w wysokości 23 zł (pozycja 1 i 2 w tabeli) Cena w 2001 r Wyszczególnienie usługi lub produktu Cena w 2000 r. 1.01–30.06. 1.07-31.12. 1 2 3 4 1. Usługa inseminacji bydła i trzody chlewnej (bez opłaty za dojazd) 23zł 1 23 zł 2 23 zł 2 2. Usługa inseminacji kóz (bez opłaty za dojazd) 23 zł 3 23 zł 4 23 zł 4 3. Nasienie buhajów – ceny obowiązujące w wypadku wykonania zabiegu przez inseminatorów Centrum: a) rasa mleczna czarno-biała o indeksie 100 i powyŜej b) rasa mleczna czarno-biała o indeksie 90 i powyŜej c) rasa mleczna czarno-biała o indeksie od 70 do 99,90 d) rasa mleczna czerwono-biała o indeksie 60 i powyŜej e) rasa mleczna czerwono-biała o indeksie 40 do 59,90 f) rasa mięsna oceniona na potomstwie Nie występuje Nie występuje 10 zł Nie występuje 10 zł 10 zł 20 zł Nie występuje 16 zł 20 zł 16 zł 16 zł Nie występuje 20 zł Nie występuje 20 zł 16 zł 16 zł 4. Nasienie buhajów – ceny obowiązujące podmioty spoza Centrum: a) rasa mleczna czarno-biała o indeksie 100 i powyŜej b) rasa mleczna czarno-biała o indeksie 90 i powyŜej c) rasa mleczna czarno-biała o indeksie od 70 do 99,90 d) rasa mleczna czerwono-biała o indeksie 60 i powyŜej e) rasa mleczna czerwono-biała o indeksie 40 do 59,90 f) rasa mięsna oceniona na potomstwie Nie występuje Nie występuje 10 zł 5 Nie występuje 10 zł 5 10 zł 5 20 zł +2 zł 6 Nie występuje 16 zł + 2 zł 6 20 zł + 2 zł 6 16 zł + 2 zł 6 16 zł + 2 zł 6 Nie występuje 20 zł + 2 zł 6 Nie występuje 20 zł + 2 zł 6 16 zł + 2 zł 6 16 zł + 2 zł 6 5. Nasienie knurów - ceny obowiązujące w wypadku wykonania zabiegu przez inseminatorów Centrum 7 10 zł 10 zł 6. Nasienie knurów - ceny obowiązujące podmioty spoza Centrum 7 zł 5 10 zł + 3 zł 6 10 zł + 3 zł 6 7. Nasienie kozłów – cena obowiązująca w wypadku wykonania zabiegu przez inseminatorów Centrum 10 zł 10 zł 10 zł 8. Nasienie kozłów – cena obowiązująca podmioty spoza Centrum 10 zł 5 10 zł 10 zł Objaśnienia na podstawie przypisów zawartych w cennikach: 1/ w 2000 r. opłata za usługę unasiennienia pobierana była przy zabiegu pierwszym i kolejnym, jeŜeli od ostatniego nieskutecznego zabiegu unasienniania upłynęło więcej niŜ 60 dni; opłata za nasienie pobierana była przy kaŜdym zabiegu 2/ w 2001 r. opłata za usługę pobierana była przy kaŜdym zabiegu I, IV, VII, X i kaŜdym innym jeŜeli od ostatniego nieskutecznego zabiegu unasienniania upłynęło więcej niŜ 60 dni; opłata za nasienie pobierana była przy kaŜdym zabiegu inseminacyjnym, w tym równieŜ przy reinseminacji. 3/ w 2000 r. opłata za usługę pobierana była tylko przy I zabiegu; opłata za nasienie pobierana przy kaŜdym podstawowym zabiegu (I, II, III) 4 / w 2001 r. opłata za usługę unasienniania pobierana była przy zabiegu I, IV, VII, X i kaŜdym innym jeŜeli od ostatniego nieskutecznego zabiegu unasienniania upłynęło więcej niŜ 60 dni; opłata za nasienie pobierana była przy kaŜdym zabiegu inseminacyjnym, w tym równieŜ przy reinseminacji. 6 5/ do cen pobieranych od podmiotów spoza Centrum stosowano w 2000 r. narzut do 20 % wartości nasienia brutto z tytułu kosztów manipulacyjnych. 6/ do cen pobieranych od podmiotów spoza Centrum doliczano w 2001r. narzut (2 zł i 3 zł) z tytułu kosztów manipulacyjnych związanych z transportem, obsługą informatyczną, nadzorem itp. Wnioskodawca nie zgodził się z tą argumentacją. W pismach z dnia 6.11.2001 r. oraz 5.03.2002 r. wyjaśnił, iŜ dodatkowe obciąŜenie cen za materiał narzutami z tytułu kosztów manipulacyjnych, pobieranymi wyłącznie od inseminatorów indywidualnych powoduje, iŜ faktycznie to oni pokrywają część kosztów usług inseminacyjnych wykonywanych przez Centrum. Swój zarzut Wnioskodawca oparł na następujących przesłankach: - zarówno Centrum, jak i chcący sprostać jego konkurencji inseminatorzy indywidualni, pobierają opłaty za usługę wyłącznie przy pierwszym (I) zabiegu unasienniania. Przy zabiegach II. i III. oraz ewentualnych renseminacjach pobierana jest wyłącznie opłata za nasienie, natomiast usługa jest bezpłatna, - w unasiennianiu bydła mlecznego skuteczność zacielania krów jest mniejsza, w związku z czym zabiegów II. i III. jest więcej – przeciętnie na 1 sztukę zuŜywa się ok. 2,5 porcji nasienia. - w unasiennieniu trzody chlewnej, z uwagi na krótki - 3 dniowy - okres rui, wykonuje się więcej reinseminacji, czyli zabiegów unasienniania wykonywanych w tej samej rui i zuŜywa średnio ok. 2 porcji nasienia na jedną sztukę. W tym stanie rzeczy – zdaniem Wnioskodawcy – skoro Centrum nie pobiera opłat za usługi w przypadku zabiegów II., III. i reinseminacji, to nie jest moŜliwe, aby dodatkowe koszty manipulacyjne uwzględnione - jak twierdzi Centrum - w tej właśnie opłacie, zostały sfinansowane. Ostatecznie koszty te ponoszą wyłącznie inseminatorzy indywidualni, od których opłata manipulacyjna pobierana jest w kaŜdym wypadku i doliczana do kaŜdej porcji nasienia. W toku postępowania antymonopolowego Wnioskodawca zwrócił takŜe uwagę (pismo z dnia 6.11.2001 r.), iŜ cena za usługę inseminacji - pomimo wysoce prawdopodobnego wzrostu kosztów własnych - pobierana jest przez Centrum w niezmienionej wysokości 23 zł juŜ przez dwa kolejne lata (2000 – 2001), podczas gdy w tym samym okresie znacznie wzrosły ceny samego materiału biologicznego. Kolejna podwyŜka wprowadzona przez Centrum z dniem 1.07.2001 r. polegała - zdaniem Wnioskodawcy - na tym, iŜ pomimo obniŜenia wartości indeksu nasienia buhajów a zatem jego jakości, ceny tego nasienia utrzymane zostały na niezmienionym poziomie. W piśmie z dnia 6.03.2002 r. (znak:DU-071/10/02) równieŜ i Centrum zwróciło uwagę na podniesiony przez Wnioskodawcę wskaźnik unasiennienia krów, który w przypadku 2 obsługiwanych przez Centrum gospodarstw w Głubczycach i w Kietrzu wyniósł odpowiednio 2,79 i 2,46. Dostrzegając ten problem Centrum nie odniosło się jednak w toku całego postępowania do zarzutu Wnioskodawcy, iŜ wskaźnik unasiennienia zwierząt, mający wpływ na ilość zuŜytego nasienia, ostatecznie decyduje równieŜ i dodatkowych kosztach usług inseminacyjnych ponoszonych wyłącznie przez inseminatorów indywidualnych, którzy jako jedyni obciąŜani są opłatami manipulacyjnymi. Ostatecznie jednak, w piśmie z dnia 6.12.2001 r. (znak:Du071/24/01) Centrum przyznało, iŜ błędem metodycznym było przypisanie kosztów związanych z transportem nasienia 7 rejestracją usług oraz funkcjonowaniem systemu informatycznego do kosztów własnych usług inseminacyjnych zamiast do kosztów nasienia i w związku z tym w cenniku projektowanym na 2002 r. koszty z tego tytułu stanowiły będą jeden z elementów decydujących o cenie nasienia. Centrum przedłoŜyło cennik na rok 2002, w którym Ŝadnych dodatkowych opłat z tytułu kosztów manipulacyjnych nie przewidziano. Ogólna wartość narzutów z tytułu kosztów manipulacyjnych pobranych przez Centrum od inseminatorów indywidualnych w 2002 r. wyniosła 238.721 zł. Odnosząc się do pozostałych zarzutów Wnioskodawcy, Centrum wyjaśniło, Ŝe: - wprawdzie przekazywane przez inseminatorów indywidualnych zaświadczenia o wykonanych przez nich zabiegach są równieŜ podstawą do uzyskania przez Centrum dotacji budŜetowych, to jednak przede wszystkim, na podstawie otrzymanych zaświadczeń Centrum rejestruje zaszłości hodowlane. Dotacja przyznawana jest na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 kwietnia 2000 r. w sprawie wysokości stawek dotacji przedmiotowych dla róŜnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa oraz szczegółowych zasad i trybu udzielania i rozliczania tych dotacji (Dz.U. nr 35 poz. 401 z późn. zm) – zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie dotacji w rolnictwie” a jej celem jest dofinansowanie programów i selekcji rozpłodników. Dotacja stanowi ok. 15 % ogólnych dochodów Centrum. - wartość indeksów materiału biologicznego nie jest stała i ulega zmianom w zaleŜności od wyników oceny wartości hodowlanej buhajów. ObniŜenie indeksów dotyczyło nie tylko inseminatorów indywidualnych ale takŜe inseminatorów Centrum, o czym świadczy treść cennika obowiązującego do dnia 1 lipca 2001 r. (kol. 4 zestawienia na str. 5) W toku postępowania, organ antymonopolowy – pismem z dnia 4.02.2002 r. - zwrócił się do Centrum o dostarczenie informacji na temat wielkości kosztów i wpływów, poniesionych i uzyskanych w latach 2000 – 2001, z tytułu produkcji i sprzedaŜy nasienia oraz świadczenia usług inseminacyjnych. PoniewaŜ dostarczone dane liczbowe (pismo Centrum z dnia 12.02.2002 r.) były w przekonaniu organu antymonopolowego wewnętrznie sprzeczne, kolejnym pismem z dnia 25.02.2002 r. wezwano Centrum do wyjaśnienia tych sprzeczności. W odpowiedzi z dnia 6.03.2002 r. (znak: Du-071/10/02) Centrum ostatecznie przyznało, Ŝe: - w roku 2001 zmniejszyła się o kwotę 1.388.832 zł - w porównaniu do roku 2000 – dotacja przedmiotowa Skarbu Państwa i róŜnica ta musiała zostać uzupełniona przez Centrum wyŜszymi wpływami ze sprzedaŜy nasienia, - przeprowadzona przez Centrum analiza działalności usługowej – bez sprzedaŜy nasienia - wykazała, iŜ przychody nie w pełni rekompensują ponoszone koszty. Pomimo starań mających na celu ograniczenie kosztów Centrum zanotowało deficyt na usługach inseminacyjnych. W 2001 r. wpływy ze sprzedaŜy usług inseminacyjnych były niŜsze od poniesionych kosztów tych usług o kwotę 762.352 zł. RóŜnica ta została zrekompensowana wyŜszymi wpływami pochodzącymi ze sprzedaŜy nasienia. Przychód Centrum w 2001 r. (bez dotacji budŜetowych) wyniósł 24.618.000 zł. 8 Oceniając powyŜszy stan faktyczny sprawy organ antymonopolowy zwaŜył, co następuje: Centrum prowadzi działalność na dwóch lokalnych rynkach produktowych. Na rynku dostarczania (dystrybucji) nasienia na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego, Centrum zajmuje pozycję monopolistyczną, poniewaŜ jedynie ono uzyskało zezwolenia właściwych wojewodów w tym zakresie. Nie jest to monopol zagwarantowany ustawowo lecz faktyczny, gdyŜ w świetle cytowanych przepisów ustawy o hodowli zezwolenie takie moŜe uzyskać kaŜdy przedsiębiorca, który spełni określone wymagania. Ponadto Centrum prowadzi działalność na rynku usług inseminacyjnych. Wprawdzie i w tym zakresie Centrum posiada pozycję silnie dominującą w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o ochronie (...), jednak potencjalnie rynek usług inseminacyjnych moŜe być rynkiem konkurencyjnym. Nie ma bowiem Ŝadnych powodów, aby działalności tej nie mieli prowadzić wszyscy zainteresowani przedsiębiorcy posiadający odpowiednie kwalifikacje. Warunki rozwoju konkurencji na tym rynku oraz przeciwdziałanie – w interesie publicznym - praktykom ograniczającym tę konkurencję, jest przedmiotem zainteresowania ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie działania organu antymonopolowego nie są ukierunkowane na ochronę indywidualnych interesów Wnioskodawcy lecz na ochronę konkurencji na rynku usług inseminacyjnych, jako takiej. Lokalny rynek usług inseminacyjnych wykonywanych na terenie województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego posiada istotne znaczenie gospodarcze i dostęp do niego powinni mieć na równych prawach wszystkich jego uczestnicy. Równy dostęp do tego rynku winno mieć zarówno samo Centrum jak i wszyscy inseminatorzy indywidualni, na których obowiązujące przepisy nakładają obowiązek zaopatrywania się w nasienie na ustalonych przez Centrum zasadach i po ustalonych przez Centrum cenach. W ocenie organu antymonopolowego zgromadzone w toku postępowania dowody potwierdzają słuszność zarzutów Wnioskodawcy i stanowią podstawę do stwierdzenia, iŜ Centrum swoją siłę na rynku dostarczania nasienia oraz wynikającą z powyŜszego uzaleŜnienia przewagę kontraktową nad inseminatorami indywidualnymi, wykorzystało w sposób sprzeczny z przepisami art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 3, 5 i 6 ustawy o ochronnie (...). Po pierwsze , ustalone przez Centrum cenniki zostały tak skonstruowane, aby cena nasienia dystrybuowanego przez Centrum pozwalała równieŜ na pokrycie strat wynikających z zaniŜenia cen pobieranych na potencjalnie konkurencyjnym rynku usług inseminacyjnych. W toku postępowania antymonopolowego Centrum samo przyznało, iŜ w 2001 r. wpływy ze sprzedaŜy usług inseminacyjnych były o 762.352 zł niŜsze od poniesionych kosztów własnych tych usług i strata z tego tytułu została zrekompensowana wyŜszymi wpływami pochodzącymi ze sprzedaŜy nasienia. Narzucanie cen ukształtowanych przez Centrum wg powyŜszej zasady jest nieuczciwe w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Nieuczciwość w tym wypadku polega na tym, iŜ z jednej strony Centrum prowadzi agresywną i wymierzoną przeciwko inseminatorom indywidualnym politykę cenową na rynku usług inseminacyjnych, tj. na tym rynku, na którym z nimi konkuruje, a z drugiej strony środki na prowadzenie tej polityki czerpie z opłat za nasienie pobieranych od inseminatorów w warunkach monopolu. Inaczej mówiąc, konkurenci Centrum na rynku usług inseminacyjnych zmuszani są do finansowania nieuczciwej polityki cenowej skierowanej przeciwko nim samym. 9 Inseminatorzy indywidualni nie dysponują instrumentami, które umoŜliwiałyby skuteczną obronę przez nieuczciwą polityką cenową Centrum. W przeciwieństwie do Centrum, środki do prowadzenia swojej działalności czerpią wyłącznie z opłat za wykonane usługi inseminacyjne. W rezultacie, gdy konkurent - na i tak silnie zdominowanym przez siebie rynku - cenę takiej usługi nieuczciwe zaniŜa poniŜej kosztów własnych, inseminatorzy indywidualni zmuszeni są prowadzenia działalności na zasadach, które przeczą wolnej konkurencji. Po drugie - ustalone przez Centrum i obowiązujące do 31.12.2001 r. cenniki przewidywały, iŜ inseminatorzy niezaleŜni, oprócz ceny nasienia - która i tak zawierała w sobie pewną część kosztów usług inseminacyjnych wykonywanych przez Centrum - zobowiązani byli takŜe do zapłacenia narzutu z tytułu kosztów manipulacyjnych, w wysokości 20 % ceny nasienia brutto w 2000 r. oraz 2 zł i 3 zł w roku 2001. Organ antymonopolowy nie kwestionuje uprawnień Centrum do uwzględnienia w cenach nasienia takŜe kosztów związanych z jego dystrybucją i przechowywaniem oraz funkcjonowaniem systemu informatycznego. Nie moŜe zgodzić się jednak ze stanowiskiem, w świetle którego koszty te mieliby ponosić wyłącznie inseminatorzy indywidualni. Organ antymonopolowy nie uwzględnił argumentów Centrum, iŜ ww. kosztami obciąŜona została równieŜ opłata za usługę inseminacyjną wykonywaną przez Centrum we własnym zakresie. Z ustalonych przez Centrum zasad pobierania tej opłaty (przypis 1, 2, 3 i 4 pod tabelą na str. 5 decyzji) wynika jednoznacznie, iŜ w latach 2000 – 2001, opłata za samą usługę inseminacyjną pobierana była tylko przy pierwszym zabiegu inseminacyjnym lub zabiegach I, IV, VII, X i następnych. Oznacza to, iŜ pozostałe zabiegi – tj. II i III, V i VI, VIII i IX – Centrum wykonywało nieodpłatnie, pobierając wyłącznie opłaty za samo nasienie, które w jego przypadku - kosztami manipulacyjnymi nie było obciąŜone. Kosztami tymi (2 zł do porcji nasienia buhajów i 3 zł do porcji nasienia knurów) było natomiast obciąŜone kaŜdorazowo nasienie sprzedawane przez Centrum inseminatorom indywidualnym. Inseminatorzy ci - chcąc sprostać konkurencji Centrum w zakresie cen usługi inseminacyjnej, równieŜ opłat za zabiegi: II i III, V i VI, VIII i IX od hodowców nie pobierali, a zatem płacone przez nich narzuty z tytułu kosztów manipulacyjnych do ceny samego nasienia, powiększone o podatek VAT, kaŜdorazowo powiększały ich koszty własne. W przypadku, gdy współczynnik unasiennienia bydła wynosił 2,5 – na co zwrócił uwagę Wnioskodawca i co potwierdziło równieŜ Centrum – koszt własny inseminatora indywidualnego powiększony został o kwotę 5 zł + VAT (2,5 x 2 zł). W przypadku, gdy współczynnik unasiennienia trzody chlewnej wynosił 2,0 - koszt własny inseminatora powiększony został o kwotę 6 zł + VAT (2,0 x 3 zł). Ostatecznie inseminatorzy niezaleŜni zmuszenie zostali do funkcjonowania na i tak silnie zdominowanym przez Centrum rynku usług inseminacyjnych w warunkach nieporównywalnie gorszych od tych, w jakich - na tym rynku - działało samo Centrum. Narzucając inseminatorom takie warunki zakupu nasienia a zatem i warunki konkurowania, Centrum naruszyło zakaz, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie (...), w świetle którego naduŜyciem dominującej pozycji rynkowej jest stosowanie w podobnych umowach z osobami trzecimi uciąŜliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróŜnicowane warunki konkurencji. NaleŜy takŜe podkreślić, iŜ pozostałe Spółki Skarbu Państwa w Łowiczu, Tulcach i Bydgoszczy utworzone na bazie majątku Centralnej Stacji Hodowli Zwierząt lub jej oddziałów nie stosowały narzutów do cen nasienia sprzedawanego inseminatorom indywidualnym, jak równieŜ nie róŜnicowały cen tego nasienia. Ustaleń w tym zakresie dokonano w toku innego postępowania antymonopolowego przeprowadzonego równieŜ na 10 wniosek p. K. KrzyŜewskiego. Dowody na tę okoliczność, w postaci cenników tych 3 Spółek, zostały zaliczone w poczet niniejszego postępowania antymonopolowego postanowieniem nr RKR-38/2002 z dnia 13 marca 2002 r. Ostatecznie równieŜ samo Centrum przyznało, iŜ błędem metodycznym było uwzględnienie kosztów manipulacyjnych w opłatach za własne usługi inseminacyjne i ceny nasienia na rok 2002 zostały ujednolicone w ten sposób, iŜ tę samą cenę nasienia - łącznie z kosztami manipulacyjnymi - Centrum stosuje do rozliczeń w ramach własnych usług inseminacyjnych jak i w przypadku sprzedaŜy nasienia inseminatorom indywidualnym. Po trzecie - doliczanie przez Centrum, w okresie do 31.12.2001 r. do cen nasienia sprzedawanego inseminatorom indywidualnych narzutów z tytułu kosztów manipulacyjnych stanowi praktykę ograniczającą konkurencję, o której mowa w art. 8 ust 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...), tj. narzucanie uciąŜliwych warunków umów przynoszących narzucającemu nieuzasadnione korzyści. Udowodnienie stosowania tej praktyki wymaga wykazania, iŜ narzucane warunki oznaczają dla jednej ze stron umowy cięŜar większy od powszechnie przyjętych w stosunkach danego rodzaju, oraz Ŝe cięŜar ten – a zatem uciąŜliwość umowy – pozostaje w ścisłym związku przyczynowo skutkowym z nieuzasadnionymi korzyściami, będącymi udziałem narzucającego. Konieczność uiszczania narzutów z tyt. kosztów manipulacyjnych była niewątpliwie warunkiem uciąŜliwym dla inseminatorów z terenu województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Jak wcześniej wykazano powodowało to, iŜ inseminatorzy prowadzili swoją działalność w warunkach nieporównywalnie gorszych do Centrum. Ponadto, jak równieŜ wykazano, narzutów z tyt. kosztów manipulacyjnych nie pobierały pozostałe 3 Spółki Skarbu Państwa, a zatem warunki umów sprzedaŜy nasienia narzucone przez Centrum oznaczały dla inseminatorów w terenu województw: śląskiego, opolskiego, małopolskiego i podkarpackiego cięŜar o wiele większy od powszechnie przyjętych i stosowanych w pozostałych rejonach Polski. W toku postępowania ustalono, iŜ w 2001 r. Centrum pobrało od inseminatorów z tytułu opłat manipulacyjnych doliczanych do ceny nasienia kwotę 238.721 zł. W ocenie organu antymonopolowego, co najmniej część tej kwoty stanowi dla Centrum nieuzasadnioną korzyść w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...). Opierając się wyłącznie na wyjaśnieniach Centrum i tych wyjaśnieniach Wnioskodawcy, których Centrum nie kwestionowało, a zatem jeŜeli: - zgodnie z wyjaśnieniami Centrum, koszty manipulacyjne w przypadku usług inseminacyjnych wykonanych we własnym zakresie uwzględnione zostały w 2001 r. w cenie samej usługi inseminacyjnej, - cena usługi inseminacyjnej - jak wynika z cenników Centrum i wyjaśnień Wnioskodawcy - pobierana jest od hodowców zarówno przez Centrum jak i inseminatorów indywidulanych tylko przy pierwszym zabiegu, - wskaźnik unasiennienia zwierząt przez inseminatorów indywidualnych wynosi nie więcej niŜ 2,0 a zatem skuteczne wykonanie usługi inseminacji wymaga tylko jednego dodatkowego nieodpłatnego zabiegu oraz jednej dodatkowej porcji nasienia, to naleŜy przyjąć, iŜ obciąŜenia kosztów własnych Centrum i inseminatorów indywidualnych z tytułu opłat manipulacyjnych byłyby równe jedynie wówczas, gdyby opłaty tej przy zakupie drugiej - dodatkowej porcji nasienia - inseminatorzy nie uiszczali. 11 Oznacza to, iŜ co najmniej połowa kwoty pobranej w 2001 r. od inseminatorów indywidualnych z tytułu opłat manipulacyjnych, tj. 119.360 zł stanowi dla Centrum nieuzasadnioną korzyść, w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie (...). Kwota ta stała się udziałem Centrum w wyniku narzucenia inseminatorom indywidualnym obowiązku uiszczania opłaty manipulacyjnej, której samo w swoich kosztach nie uwzględniało. Po czwarte - naleŜy stwierdzić, Ŝe celem opisanego wcześniej postępowania Centrum było ostatecznie uniemoŜliwienie ukształtowania się warunków niezbędnych do powstania i rozwoju konkurencji na lokalnym rynku usług inseminacyjnych. Podejmowanie takich działań jest sprzeczne z treścią art.8 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie (...). Usługi inseminacyjne podlegają zasadom gospodarki rynkowej i jak juŜ wspomniano, nie ma prawnych ani Ŝadnych innych powodów, aby wykonujące te usługi Centrum nie miało spotykać się z konkurencją ze strony inseminatorów indywidualnych spełniających określone w ustawie o hodowli wymogi. Wynikające z przepisów tej ustawy uzaleŜnienie przedsiębiorców indywidualnych funkcjonujących na potencjalnie konkurencyjnym rynku usług inseminacyjnych od woli Centrum posiadającego - jako jedyne - zezwolenie na dystrybucję nasienia na terenie 4 województw, nie upowaŜnia tego ostatniego do niezgodnej z regułami wolnej konkurencji ochrony swoich interesów. Działania ograniczające moŜliwości równoprawnego konkurowania na rynku usług inseminacyjnych, tj. przymuszanie inseminatorów indywidualnych do tego, aby płacąc Centrum za nasienie finansowali równieŜ straty poniesione przez Centrum w wyniku zaniŜenia cen własnych usług inseminacyjnych, nierównoprawne stosowanie - do dnia 31.12.2001 r. - opłat manipulacyjnych i ostatecznie uzyskiwanie z tego tytułu, kosztem inseminatorów indywidualnych, nieuzasadnionych korzyści finansowych, utrwalają zdominowaną przez Centrum strukturę lokalnego rynku usług inseminacyjnych i w konsekwencji naruszają takŜe interesy odbiorców tych usług, tj. hodowców zwierząt gospodarskich, którzy w nieodległej przyszłości mogą zostać pozbawieni moŜliwości wyboru usługodawcy. Zdaniem organu antymonopolowego przewagę rynkową nad inseminatorami indywidualnymi zapewnia Centrum i tak przyznawana mu pomoc publiczna w postaci dotacji z budŜetu państwa. Stosownie do par. 32 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 powołanego wcześniej rozporządzenia MRiRW w sprawie dotacji w rolnictwie, Centrum otrzymuje dotację na sfinansowanie kosztów unasienniania bydła oraz realizację programów oceny i selekcji buhajów do hodowli. Dotacje udzielane są za pierwszy zabieg inseminacyjny udokumentowany zaświadczeniem o unasiennianiu wystawionym przez podmiot wykonujący zabieg i - zgodnie z wyjaśnieniami Centrum - nie ma znaczenia, czy są to inseminatorzy zatrudnieni przez Centrum, czy inseminatorzy indywidualni. JeŜeli zatem Centrum - pomimo obowiązywania zasad, w świetle których o wysokości przyznanej mu dotacji decyduje takŜe aktywność gospodarcza inseminatorów indywidualnych - ogranicza jednak warunki ich konkurowania, to naleŜy przyjąć, iŜ celem tego działania jest kształtowanie warunków niesprzyjających rozwojowi konkurencji na rynku usług inseminacyjnych. 12 W ocenie organu antymonopolowego Centrum miało świadomość bezprawności swoich działań, w szczególności, iŜ naduŜyciem dominującej pozycji rynkowej jest pobieranie od inseminatorów indywidualnych opłat z tytułu kosztów manipulacyjnych przy równoczesnym nieobciąŜaniu tymi kosztami – na równych prawach – własnej działalności w zakresie usług inseminacyjnych. W ostateczności przyznało, iŜ działanie to nie znajdowało uzasadnienia. Centrum przyznało równieŜ, iŜ ustaliło ceny swoich usług inseminacyjnych na poziomie poniŜej kosztów i straty stąd wynikające rekompensowało sobie z opłat pobieranych za nasienie. Uwzględniając powyŜsze okoliczności oraz fakt, iŜ ustawa o ochronie (...) zawiera regulacje bezwzględnie obowiązujące wszystkich przedsiębiorców, w szczególności zaś działających – podobnie jak Centrum – na zmonopolizowanych lub zdominowanych przez siebie rynkach, organ antymonopolowy postanowił skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 101 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. W świetle tego przepisu, Prezes UOKiK moŜe – w drodze decyzji – nałoŜyć na przedsiębiorcę karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa, jeŜeli dopuścił się on naruszenia zakazu określonego w art. 8 ustawy. Kara pienięŜna w tym wypadku moŜe wynosić równowartość od 1.000 do 5.000.000 euro, jednak nie więcej niŜ 10 % przychodu osiągniętego przez ukaranego przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Organ antymonopolowy postanowił nałoŜyć na Centrum karę w wysokości 119.360 zł odpowiadającą wartości wyliczonych wcześniej - nieuzasadnionych korzyści, uzyskanych przez nie w 2001 r. z tytułu obciąŜenia inseminatorów indywidualnych opłatami manipulacyjnymi. Kwota kary (119.360 zł) stanowi równowartość 33.890,80 euro i ustalona została zgodnie z zasadą określoną w art. 115 ustawy o ochronie (...), a zatem wg kursu: 1 euro = 3,5219 zł – ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w tabeli kursów nr 252/A/NBP/2001 z dnia 31.12.2001 r. Wartość kary stanowi 0,68 % jej górnej ustawowej granicy liczonej w euro, a równocześnie 4,8 % jej maksymalnego wymiaru, który w przypadku Centrum wynosi 2.461.800 zł (10 % przychodów w wysokości 24.618.000 zł - bez dotacji - osiągniętych przez Centrum w roku 2001, tj. w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji). Ustalając wysokość kary organ antymonopolowy uwzględnił, iŜ winna ona – w przypadku Centrum – spełnić zarówno funkcję represyjną jak i prewencyjną. Kara ta stanowi sankcję za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (...), a takŜe – w przekonaniu organu antymonopolowego – winna zapobiec takim bezprawnym działaniom w przyszłości. NaleŜy jednocześnie podkreślić, ze kara w tym wymiarze nie powinna spowodować pogorszenia sytuacji ekonomicznej Centrum, a jej wysokość ma bezpośredni związek z jednym z kilku stwierdzonych naruszeń przepisów ustawy o ochronie (...). Mając powyŜsze na uwadze organ antymonopolowy orzekł, jak w sentencji. Stosownie do art. 78 ust. 1 ustawy o ochronie (..), w związku z art. 479 28 par. 2 k.p.a., od niniejszej decyzji przysługuje stronom odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego, w terminie dwutygodniowym do daty jej doręczenia, za pośrednictwem Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Karę pienięŜną – stosownie do art. 105 ust. 4 ustawy o ochronie – naleŜy wpłacić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 Z up. Prezesa Urzędu 13 Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara du Vall Otrzymują: 1. Małopolskie Centrum Biotechniki Sp. z o.o. 36-007 Krasne 2. Pan Krzysztof KrzyŜewski - Usługi Inseminacyjne ul. Wiejska 10/1 48-120 Baborów 3. RKR a/a