RKR-13/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-20/12/MS/12 Kraków, dn. 29 maja 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 13/2012 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu, wszczętego z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów, działania przedsiębiorcy Haliny Kowalskiej wykonującej działalność gospodarczą pod firmą Kancelaria Prawno-Medyczną Lege Artis Halina Kowalska w Krakowie, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: 1. nieudzielanie konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawierała umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art.3 ust. 1 w związku z 2 ust. 1ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) oraz 2. nie doręczanie konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawierała umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.), i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II . Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2 nakłada się na przedsiębiorcę Halinę Kowalską wykonującą działalność gospodarczą pod firmą Kancelaria Prawno-Medyczną Lege Artis Halina Kowalska w Krakowie, karę pieniężną w wysokości 6.758 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset pięćdziesiąt osiem) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 2 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, płatną do budżetu państwa. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) oraz stosownie art. 33 ust. 6 oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża się przedsiębiorcę Halinę Kowalską wykonującą działalność gospodarczą pod firmą Kancelaria Prawno-Medyczną Lege Artis Halina Kowalska w Krakowie kosztami niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się ww. przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania kwocie 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć) w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W związku z otrzymanym zawiadomieniem dotyczącym podejrzenia stosowania przez przedsiębiorcę Halinę Kowalską wykonującą działalność gospodarczą pod firma Kancelaria Prawno-Medyczną Lege Artis Halina Kowalska w Krakowie - zwaną dalej ,,Przedsiębiorcą” - praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKIK w Krakowie – zwany dalej „Prezesem UOKIK” – wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez Przedsiębiorcę - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania wyjaśniającego Prezes UOKiK ustalił, że Przedsiębiorca zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług prawniczych, których przedmiotem jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w imieniu i na rzecz klienta, w oparciu o jednolity wzorzec umowy. Przedmiotowe umowy są zawierane głównie poza lokalem przedsiębiorstwa (w mieszkaniu klienta). W okresie 2010-2012 Przedsiębiorca obrocie z konsumentami stosował 2 wzorce umowy: - ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych” oraz 3 - ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym” (stosowany w obrocie od dnia 1.01.2011r.) Dokonując analizy treści w/w wzorców stosowanych przez Przedsiębiorcę, Prezes UOKiK zwrócił uwagę, iż wzorce te pozbawione są pouczenia o przysługującym prawie do odstąpienia od umowy, oraz że Przedsiębiorca nie załącza do umowy wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Uwzględniając powyższe ustalenia, postanowieniem nr RKR-109/2012 z dnia 26.03.2011r. Prezes UOKiK wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…), polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez nieudzielanie konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawiera umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawa o ochronie niektórych praw (…)” oraz niedoręczanie konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawiera umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 tej ustawy. Przedsiębiorca w pismach z dnia 3.02.2012r., 6.03.2012r. oraz w odpowiedzi z dnia 11.04.2012r. na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, poinformował, że umowy z konsumentami – jego kontrahentami sa zawierane przez pracowników Przedsiębiorcy lub jego agentów zarówno w miejscu zamieszkania konsumentów , jak i w jego siedzibie, tj. Kancelarii. Umowy z konsumentami były zawierane w oparciu o wzorzec umowy pod nazwą: ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych” , a od 1.01.2011r. – wzorzec umowy ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym”. Przedsiębiorca wyjaśnił, że osoby działające w jego imieniu – zawierając umowy z kontrahentami – informowały konsumentów o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. Ponadto w przypadku osób, które odstąpiły od umowy, zarówno w tym terminie, jak i po jego upływie nie stosowano konsekwencji prawnych lub finansowych. Poinformował również, że od dnia 1.02.2012r. wprowadził do obrotu zmieniony wzorzec umowy pod nazwą ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym”, do którego dołączona była pisemny załącznik „Informacja dla klienta” , zawierający pouczenie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, zgodnie z art. 7 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…) oraz o możliwości pobrania wzoru oświadczenia o odstąpieniu ze strony internetowej Przedsiębiorcy www.kancelaria-legaartis.pl . Jednocześnie wprowadzono do obrotu wzorzec umowy pod nazwą „Oświadczenie” , który konsument podpisując składał oświadczenie, że zapoznał się z treścią art. 7 ust. 1 w/w ustawy o ochronie niektórych praw (…) w przedmiocie odstąpienia od umowy zawartej na odległość i wyraża zgodę-zgodnie z art. 10 ust. 3 tej ustawy - na świadczenie usług od dnia zawarcia umowy o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. 4 Ponadto zobowiązał się do zmiany dotychczas zawartych umów poprzez doręczenie konsumentom - na podstawie zawieranych z nimi aneksów do umów – załączników w postaci „Informacji dla klienta” oraz formularza „Oświadczenia” . Postanowieniem Nr RKR-110/2012 z dnia 26.03.2012r. zaliczono w poczet przedmiotowego postępowania administracyjnego dowody uzyskane w uprzednio przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Burmistrze Miasta i Gminy Skalbmierz pod numerem 528. Miejscem wykonywania działalności prowadzonej pod firma Kancelaria Prawno-Medyczną Lege Artis Halina Kowalska jest Kraków. Przedsiębiorca świadczy usługi na terenie całego kraju, a jego działalność obejmuje świadczenie usług prawniczych, których przedmiotem jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od ubezpieczyciela w imieniu i na rzecz klienta. Umowy z konsumentami zawierane są w oparciu o jednolity wzorzec umowy przez pracowników Przedsiębiorcy lub jego agentów zarówno w miejscu zamieszkania konsumentów, jak i w jego siedzibie, tj. Kancelarii. Przedmiotem analizy Prezesa UOKIK w niniejszym postępowaniu był wzorzec umowy pod nazwą ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym”, który jest stosowany przez Przedsiębiorcę w obrocie od dnia 1.01.2011r. Ustalono, że wzorzec ten nie zawierał ani informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…), ani wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który powinien być doręczany konsumentowi stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy. W dniu 1.02.2012r. przedsiębiorca wprowadził do obrotu zmieniony wzorzec umowy pod nazwą ,,Umowa o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym”, do którego dołączona była pisemny załącznik „Informacja dla klienta” oraz pod nazwą „Oświadczenie”, które są podpisywane przez konsumentów. Wzorzec „Informacja dla klienta” zawiera pouczenie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, zgodnie z art. 7 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…) oraz o możliwości pobrania wzoru oświadczenia o odstąpieniu ze strony internetowej Przedsiębiorcy www.kancelaria-legaartis.pl . Ponadto zawiera informację, że – stosownie do art. 10 ust. 3 tej ustawy – prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość nie przysługuje konsumentowi w przypadku świadczenia usług rozpoczętego, za zgodą konsumenta, przed upływem terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy, tj. przed upływem 10 dni od daty zawarcia umowy na odległość. W przypadku formularza „Oświadczenie” , konsument - podpisując je – składa oświadczenie, że zapoznał się z treścią art. 7 ust. 1 w/w ustawy o ochronie niektórych praw (…) w przedmiocie odstąpienia od umowy zawartej na odległość i wyraża zgodę - zgodnie z art. 10 ust. 3 tej ustawy - na świadczenie usług od dnia zawarcia umowy o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. 5 Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego nie zaś interesu jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany „SOKIK”, który w wyroku z dnia 27.06.2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że „ interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy ”. Należy dodać także, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdził, że naruszenie indywidualnego interesu (w powołanym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego uznania, że dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Podobnie na temat interesu publicznego Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wypowiedział w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30.05.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 4.07.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 6.06.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwierdzić, że w rozważanej sprawie w/w przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, którzy byli lub są klientami Przedsiębiorcy, jak i potencjalnie mogą podjąć decyzję o skorzystaniu z usług prawniczych oferowanych przez Przedsiębiorcę, którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 k.c. - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą i zawodową. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez organ antymonopolowy działań przewidzianych w w/w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 6 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami obowiązujących aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Jako „bezprawne” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” (vide: „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz”, pod redakcją J. Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, 2000, s.117 – 118). Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Analizując powyższą przesłankę należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania przedsiębiorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji - tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy. Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż działanie Przedsiębiorcy – polegające na nie udzielaniu konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawarła umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczaniu im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy - narusza obowiązek zawarty w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…). Nabywcami usług prawniczych w zakresie odchodzenia roszczeń odszkodowawczych świadczonych przez Przedsiębiorcę są także konsumenci, tj. osoby fizyczne dokonujące czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą i zawodową. Przedmiotem usług świadczonych przez Przedsiębiorcę jest w szczególności dochodzenie w imieniu konsumentów – kontrahentów Przedsiębiorcy – i na ich rzecz roszczeń odszkodowawczych od ubezpieczyciela z tytułu szkód wyrządzonych wskutek wypadków, w tym komunikacyjnych, powodujących powstanie obowiązku naprawienia szkody przez osoby zobowiązane. Przedsiębiorca zawiera umowy za pośrednictwem swoich pracowników lub innych osób działających w jej imieniu poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowy te – jak wynika z treści zebranego materiału dowodowego – sa zawierane najczęściej w miejscu zamieszkania konsumentów – kontrahentów Przedsiębiorcy. Przyjęcie przez Przedsiębiorcę opisanego powyżej sposobu działania, a zwłaszcza trybu zawierania umów z 7 konsumentami, skutkuje zastosowaniem w tym zakresie przepisów powołanej ustawy o ochronie niektórych praw (…), która nakłada na przedsiębiorców działających w obrocie z konsumentami rygorystyczne obowiązki w zakresie informowania konsumentów o przysługujących im prawach. Podstawowym uprawnieniem przysługującym konsumentowi, który zawiera umowę z przedsiębiorcą poza jego lokalem jest – określone w art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…) - prawo do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów. Jednocześnie na mocy art. 3 ust. 1 tej ustawy na przedsiębiorcy – który zawiera umowę z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa - ciąży obowiązek należytego poinformowania na piśmie konsumenta przed zawarciem umowy o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy w terminie określonym w art. 2 ust. 1 ustawy oraz wręczenia wzoru oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby). Obowiązek ten można uznać za spełniony, jeżeli w umowie zawieranej w konsumentem zamieszczone zostanie postanowienie informujące konsumenta o prawie do odstąpienia od umowy oraz wzór oświadczenia o odstąpieniu. Przepis art. 3 ust. 1 ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego (iuris cogentis), co oznacza, że obowiązek informacyjny w nim określony nie może zostać wyłączony lub ograniczony poprzez faktyczne działanie przedsiębiorców, którzy nie informują konsumentów o prawie do odstąpienia od umowy lub nie doręczają im wzoru oświadczenia o odstąpieniu. W rozważanym przypadku, brak tych informacji – a zwłaszcza nie udzielanie konsumentom, z którymi Przedsiębiorca zawara umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczanie im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy - skutkuje nie tylko naruszeniem ustawowego obowiązku, ale także rażąco narusza prawo konsumenta do pełnej i prawdziwej informacji. Na skutek bowiem działań Przedsiębiorcy – tj. profesjonalnego uczestnika rynku – konsument, który jest lub może być w stosunkach gospodarczych z Przedsiębiorcą, pozbawiony zostaje informacji które są dla niego istotne, albowiem określają zakres przysługujących mu uprawnień. W konsekwencji brak informacji wymaganych powołanym przepisem stanowi nie tylko naruszenie ustawowego obowiązku wynikającego wprost z tego przepisu, ale także jest naruszeniem obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej określonego w art. 24 ust 1 i 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…). Dokonując powyższej oceny działań Przedsiębiorcy, Prezes UOKIK udowodnił tym bezprawność jego działań w zakresie zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. 8 Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach, a wziął pod uwagę działania Przedsiębiorcy odnoszące się do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. W omawianym przypadku naruszenie mogło przejawiać się bowiem w stosowaniu procedury zawierania umów o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, naruszającej obowiązek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Zbiorowy interes realizuje się w tym przypadku poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy konsumenci – aktualni bądź przyszli klienci Przedsiębiorcy – byli lub mogli mogli zostać dotknięci przedmiotowym naruszeniem. Działania Przedsiębiorcy odnosiło się zatem do zbiorowości tych konsumentów, dla których skutek w w/w postaci był wspólny. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów sensu stricto ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Uwzględniając powyższe należy uznać, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Przedsiębiorcy jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...). Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie podniesiona przez Przedsiębiorcę argumentacja, że zaniechał on zarzucanych praktyk naruszajacych zbiorowe interesy konsumentów, ponieważ wprowadził do obrotu załączniki do umów w postaci „Informacji dla klienta” oraz formularza „Oświadczenie” . Stanowiska Przedsiębiorcy, jakoby zaniechał on przedmiotowej praktyki jest bezpodstawne i błędne, albowiem umowy z konsumentami – jak sam przyznał w piśmie z dnia 6.03.2012r. - zawierane są przez niego w miejscu zamieszkania konsumentów. Potwierdzają to kopie umów załączone do przedłożonych pism Przedsiębiorcy. Oznacza to, że umowy te są umowami zawieranymi poza lokalem przedsiębiorcy w rozumieniu art. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…) i w związku z tym na Przedsiębiorcy ciążą obowiązki okreslone w art.. 3 ust. 1 tej ustawy, tj. należytego poinformowania na piśmie konsumenta przed zawarciem umowy o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy w terminie określonym w art. 2 ust. 1 ustawy oraz wręczenia wzoru oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby). 9 Ze względu na sposób i miejsca zawierania przez Przedsiębiorcę umowy o dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu przedsądowym nie można jej uznać za umowę zawieraną na odległość w rozumieniu art. 6 ustawy o ochronie niektórych praw (…) i w związku z tym nie znajdują zastosowania powołane z tych załącznikach art. 7 ust. 1 oraz art. 10 ust. 3 ustawy, w świetle których konsument może wyrazić zgodę na rozpoczęcia świadczenia usług przed upływem 10 dni od daty zawarcia umowy i tym samym pozbawić się przysługującego mu prawa do odstąpienia od umowy. Takie działanie - bez jakichkolwiek wątpliwości – nie tylko nie stanowi zaniechania zarzucanej Przedsiębiorcy praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, ale nadto samo może zostać uznane jako działanie naruszające zakaz określony w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…). Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Przedsiębiorca naruszył zbiorowe interesy konsumentów, orzeczono jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści powyższego przepisu wynika, iż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK należy - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadności nałożenie kary pieniężnej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże w jej art. 111 zostało wskazane, że ustalając wysokość kary Prezes UOKIK winien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie (…), należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Przedsiębiorcę określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób określony w pkt I sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenia przez przedsiębiorców przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj., gdy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj., gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona także w przypadku, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element winy, rozumiany jako świadomość bezprawności jego zachowania. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKIK wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes UOKIK wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorcę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Opisane w 10 niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Przedsiębiorcę w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - powinny były mu się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Przedsiębiorcy naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Przedsiębiorcy. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Przedsiębiorcę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Kara nakładana przez Prezesa UOKIK na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinna wiedzieć, że zawierając umowy z obrocie konsumenckim nie może stosować praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa UOKIK należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wg złożonego przez Przedsiębiorcę zeznania o wysokości osiągniętego przychodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011 PIT-36L, jego przychód stanowiący podstawę naliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych w 2011r. wyniósł 938.687 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 93.869 zł. Ustalenie wysokości kar w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej w pierwszej kolejności Prezes UOKIK dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów polega na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez naruszenie obowiązku udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Prezes UOKIK zważył również, że w wyniku analizowanego zachowania Przedsiębiorcy pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK w pkt I sentencji działania, polegające na nieudzielaniu informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczaniu wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, mogły w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, z uwagi na to, że dotyczyły one wszystkich rzeczywistych i potencjalnych klientów Przedsiębiorcy. Skutkiem zastosowania powyższej praktyki było ograniczenie praw konsumentów oraz naruszenie ich interesów ekonomicznych. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować, jako względnie dotkliwe dla konsumentów. Rozważane w niniejszej decyzji zachowanie Przedsiębiorcy wiązało się z działalnością dotyczącą rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym 11 większa ilość osób mogła być zagrożona wskutek jego oddziaływania. Jednoczenie stwierdzić należy, że skutki praktyki ujawniały się na rynku, na którym występuje wielość podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi prawnicze nie należą do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako umiarkowany. Określając wagę podlegającego ocenie naruszenia należy zważyć, iż jego stosowanie ma miejsce na etapie zawierania kontraktu, jednak wpływa jednocześnie na etap wykonywania kontraktu. Podczas dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także okres stosowania praktyki, wynoszący ponad dwa lata. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi UOKIK na ustalenie, iż łącznie waga naruszeń stosowanych przez Przedsiębiorcę w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,6% przychodu osiągniętego przez niego w 2011r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okoliczności łagodzących nie stwierdzono, natomiast okolicznością obciążającą jest ogólnopolski zasięg działalności. Całokształt tych okoliczności łagodzących i obciążających (powodujących podwyższenie o 20%) skutkuje łącznym obniżeniem kwoty bazowej o 20%. Obliczona w ten sposób kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji została określona w wysokości 6.758 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset pięćdziesiąt osiem), co stanowi 0,72% przychodu Przedsiębiorcy oraz 7,2% maksymalnego wymiaru kary. Nakładając niniejszą decyzją kary pieniężne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK wziął pod uwagę, że ma ona charakter prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa) oraz represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKIK, nadaje jej charakter dyscyplinujący (vide: wyrok SN z dnia 7.04.2004r., sygn. akt: III SK 31/04). Biorąc pod uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Przedsiębiorcę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKIK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) jeżeli w wyniku postępowania Prezes 12 UOKIK stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Analogicznie - stosownie do treści przepisu art. 264 § 1 k.p.a. - jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania – zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. - zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Postępowanie w sprawie stosowania przez Przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w pkt I sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…). Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć). Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorca obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…), przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymują: 1 x Stanisław Porada – pełnomocnik przedsiebiorcy Halina Kowalska Kancelaria Prawno-Medyczna Lege Artis ; ul. Szlak 8/8, 31-161 Kraków 1 x a/a