RKR-14/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-19/12/MS-…..../12 Kraków, dn. 31 maja 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 14/2012 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu, wszczętego z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów, działania przedsiębiorcy LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa z siedzibą w Krakowie, polegające na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez: 1. nieudzielanie konsumentom, z którymi Spółka zawierała umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art.3 ust. 1 w związku z 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) oraz 2. nie doręczanie konsumentom, z którymi Spółka zawierała umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.), oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 20 września 2011r. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosownie do § 2 ust. 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu, wszczętego z urzędu, postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2 uznaje się za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów bezprawne, godzące w interesy konsumentów, działania przedsiębiorcy LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa z siedzibą w Krakowie, polegające na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej określonej w art.3 w związku z art. 6 ust. 1 i ust. 4 pkt 3 oraz w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) poprzez wprowadzające w błąd zaniechanie na skutek zamieszczenia w treści wzorców umowy pod nazwą: - ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” oraz - , ,Umowa o obsługę prawną” postanowienia określającego sposób obliczenia ceny usługi, w którym nie zawarto informacji o wysokości stawki podatku od towarów i usług, co może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 4 kwietnia 2012 r. III . Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na przedsiębiorcę LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa z siedzibą w Krakowie, kary pieniężne w wysokości: 1. 7.280 zł (słownie: siedem tysięcy dwieście osiemdziesiąt) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 2 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji, 2. 3.640zł (słownie: trzy tysiące sześćset czterdzieści) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 2 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt II sentencji niniejszej decyzji, płatne do budżetu państwa. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) oraz stosownie art. 33 ust. 6 oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów obciąża się przedsiębiorcę LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa z siedzibą w Krakowie kosztami niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się ww. przedsiębiorcę do 3 zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania kwocie 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć) w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W związku z otrzymanym zawiadomieniem dotyczącym podejrzenia stosowania przez LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa z siedzibą w Krakowie - zwana dalej ,,Spółką” - praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKIK w Krakowie – zwany dalej „Prezesem UOKIK” – wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez Spółkę - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania wyjaśniającego Prezes UOKiK ustalił, że Spółka zawiera z konsumentami umowy o świadczenie usług prawniczych, których przedmiotem jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w imieniu i na rzecz klienta, w oparciu o jednolity wzorzec umowy. Przedmiotowe umowy są zawierane głównie poza lokalem przedsiębiorstwa (w mieszkaniu klienta lub innych wskazanych przez nich miejscach). W okresie 2011-2012 Spółka obrocie z konsumentami stosowała 2 wzorce umowy: - ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” oraz - , ,Umowa o obsługę prawną”. Ceny usług świadczonych przez Spółkę były indywidualnie negocjowane z konsumentami, a ich wysokość była określana w umowie jako procentowy ryczałt od kwoty wyegzekwowanego roszczenia. Dokonując analizy treści w/w wzorców stosowanych przez Spółkę, Prezes UOKiK zwrócił uwagę, iż wzorce te pozbawione są pouczenia o przysługującym prawie do odstąpienia od umowy, oraz że Spółka nie załącza do umowy wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Ustalono również, że Spółka ustala wynagrodzenie za swoje usługi indywidualnie w każdej sprawie w umowie zawieranej z konsumentami. W umowie nie ma informacji o cenie brutto świadczonej usługi prawniczej, natomiast Spółka stosuje we wzorcach umowy postanowienie określające zasady ustalania wynagrodzenia. Wynagrodzenie to (cena) ma charakter zryczałtowanej prowizji ustalonej jako określony procent od uzyskanej przez konsumenta odszkodowania do której dolicza się podatek od towarów i usług - ,,prowizja ...% + VAT”. Uwzględniając powyższe ustalenia, postanowieniem nr RKR-105/2012 z dnia 19.03.2011r. Prezes UOKiK wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 i 3 ustawy o ochronie (…), polegających na naruszeniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, poprzez nieudzielanie konsumentom, z którymi Spółka zawiera umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, 4 informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawa o ochronie niektórych praw (…)” oraz niedoręczanie konsumentom, z którymi Spółka zawiera umowy o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wbrew obowiązkowi z art. 3 ust. 1 tej ustawy oraz stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej określonej w art. 3 w zwiazku z art. 6 ust. 1 i ust. 4 pkt 3 oraz w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) poprzez wprowadzające w błąd zaniechanie na skutek zamieszczenia w treści stosowanych wzorców umowy postanowienia określającego sposób obliczenia ceny usługi, w którym nie zawarto informacji o wysokości stawki podatku od towarów i usług, co może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Odpowiadając zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Spółka w pismach z dnia 4.04.2012r. oraz 16.04.2012r. zaprzeczyła, że stosowała zarzucane jej praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Poinformowała także, że wzorce umów podlegają ciągłej modyfikacji, aby odpowiadały wymogom prawa i były przejrzyste dla konsumentów. Do pisma z dnia 4.04.2012r. dołączyła nowy wzorzec umowy, który zawiera zapisy o wynagrodzeniu brutto oraz prawie odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia. Do wzorca dołączony jest wzór oświadczenia od odstąpieniu od umowy. Jednocześnie Spółka wyjaśniła, że do końca 2010r. korzystała ze zwolnienia z podatku od towarów i usług – zwanego dalej „podatkiem VAT” - stąd brak było w umowach zawieranych w 2010r. zapisu o wynagrodzeniu brutto. Po objęciu obowiązkiem zapłaty podatku VAT Spółka stosowała w umowach zapis o wynagrodzeniu z informacją, że doliczany jest podatek VAT. Dopiero po wszczęciu przedmiotowego postępowania Spółka wprowadziła zapis określający stawkę podatku VAT, czego dowodem są kopie umów z 13.0.3.2012r. i 17.03.2012r. Pismem z dnia 4.04.2012r. Spółka dostarczyła wzorzec umowy zapierający zapis o wynagrodzeniu brutto, oraz aneksy zmieniające uprzednio zawarte umowy, które wprowadziły do tych umów zapisy o wynagrodzeniu brutto. Postanowieniem Nr RKR-106/2012 z dnia 19.03.2012r. zaliczono w poczet przedmiotowego postępowania administracyjnego dowody uzyskane w uprzednio przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Spółka prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000343648. Spółka świadczy usługi na terenie całego kraju za pośrednictwem własnych oddziałów, jak i oddziałów działających na podstawie umów franchisingowych. Przedmiot działalności Spółki obejmuje świadczenie usług prawniczych, których przedmiotem jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych w imieniu i na rzecz klienta, oraz świadczenie usług wspomagających usługi ubezpieczeniowe. Umowy zawierane są w oparciu o jednolity wzorzec stosowany do zawierania umów poza lokalem 5 Spółki. Przedmiotem analizy Prezesa UOKIK w niniejszym postępowaniu były wzorce umowy: - ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” oraz - , ,Umowa o obsługę prawną”. Ustalono, że wzorzec umowy pod nazwą ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” nie zawierał ani informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…), ani wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który powinien być doręczany konsumentowi stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy. Spółka zawierała umowy z wykorzystaniem tego wzorca umowy do dnia 20.09.2011r. Następnie został wprowadzony wzorzec umowy pod nazwą , ,Umowa o obsługę prawną” , który zawierał informację o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz wzór oświadczenia od odstąpieniu od umowy na podstawie przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów (…). Pismem z dnia 4.04.2012r. Spółka przedstawiła zmieniony wzorzec umowy wzorzec , ,Umowa o obsługę prawną” , do którego załącznikiem był formularz „Wzór oświadczenia od odstąpieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa”. Spółka we wzorcu umowy pod nazwą ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” stosowała postanowienia określającego sposób obliczenia ceny usługi o brzmieniu: ,, Z tytułu wykonania niniejszej umowy Zleceniobiorca otrzyma honorarium w postaci prowizji w wysokości .... (słownie: …………….....) od wszystkich świadczeń przyznanych Zleceniodawcy.” W umowach zawieranych w 2011r., tj. po objęciu Spółki obowiązkiem zapłaty podatku VAT w umowach stosowano ręczny dopisek o treści „+ VAT ”, jednakże bez określenia wysokości stawki tego podatku, a w przypadku niektórych umów postanowienie o treści”: ,, Z tytułu wykonania niniejszej umowy Zleceniobiorca otrzyma honorarium w postaci prowizji w wysokości .... (słownie: …………….....) od wszystkich świadczeń przyznanych Zleceniodawcy + VAT.” Natomiast we wzorcu umowy pod nazwą ,, Umowa obsługę prawną ” stosowano następujące postanowienie o treści: „ Wynagrodzenie Zleceniobiorcy. 1 z tytułu wykonania niniejszej umowy Zleceniobiorca otrzyma honorarium w postaci prowizji w wysokości ……….% + VAT (słownie: …….% + VAT) od wszystkich świadczeń przyznanych zleceniodawcy.”. Postanowienie to również nie zawierało określenia wysokości stawki podatku VAT. Dopiero po wszczęciu przedmiotowego postępowania Spółka zmieniła treść wzorca umowy pod nazwą ,, Umowa obsługę prawną ” i wprowadziła zapis określający stawkę podatku VAT. Postanowienie określające wysokość wynagrodzenia Spółki otrzymało brzmienie: „ Wynagrodzenie Zleceniobiorcy. 1 z tytułu wykonania niniejszej umowy Zleceniobiorca otrzyma honorarium w postaci prowizji w wysokości ...% + 23% VAT (słownie: ……….% + 23% VAT) od wszystkich świadczeń przyznanych zleceniodawcy.”. Postanowienia o tej treści zostały zamieszczone w umowach zawartych w dniach 13.0.3.2012r. i 17.03.2012r. Pismem z dnia 4.04.2012r. Spółka dostarczyła zmieniony wzorzec umowy, w którym określono wysokość wynagrodzenia brutto oraz aneksy zmieniające uprzednio zawarte umowy, które wprowadziły do tych umów zapisy o wynagrodzeniu brutto. W wzorcu oraz w aneksach postanowienie określające wysokość wynagrodzenia otrzymało brzmienie: „ Wynagrodzenie Zleceniobiorcy. 1 z tytułu wykonania niniejszej umowy Zleceniobiorca otrzyma honorarium w postaci prowizji w wysokości ...% brutto (w tym 23% 6 VAT) (słownie: ……….%) brutto (w tym 23% VAT) od wszystkich świadczeń przyznanych zleceniodawcy.”. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego nie zaś interesu jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – dalej zwany „SOKIK”, który w wyroku z dnia 27.06.2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) stwierdził, że „ interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy ”. Należy dodać także, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26.02.2004r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdził, że naruszenie indywidualnego interesu (w powołanym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalności równoczesnego uznania, że dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Podobnie na temat interesu publicznego Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wypowiedział w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30.05.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 4.07.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 6.06.2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). Uwzględniając charakter praktyk opisanych w niniejszej decyzji należy stwierdzić, że w rozważanej sprawie w/w przesłanka sformułowana w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Rozpatrywana sprawa ma charakter publiczno – prawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu nieograniczonego kręgu adresatów, którzy byli lub są klientami Spółki, jak i potencjalnie mogą podjąć decyzję o skorzystaniu z usług prawniczych oferowanych przez Spółkę, którym - na gruncie art. 4 ust. 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 k.c. - przysługuje status konsumenta, tj. osoby fizycznej dokonującej czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą i zawodową. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez organ antymonopolowy działań przewidzianych w w/w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. 7 Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) – „przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy”. Aby możliwe było zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami obowiązujących aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Jako „bezprawne” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawności działania wystarczy ustalenie, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” (vide: „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz”, pod redakcją J. Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, 2000, s.117 – 118). Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Analizując powyższą przesłankę należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania przedsiębiorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) naruszenia obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji - tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 2 tej ustawy oraz 2) stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych- tj. naruszenia art. 24 ust. 2 pkt 3 tej ustawy Ad I. Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż działanie Spółki – polegające na nie udzielaniu konsumentom, z którymi Spółka zawarła umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczaniu im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy - narusza obowiązek zawarty w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…). 8 Nabywcami usług prawniczych w zakresie odchodzenia roszczeń odszkodowawczych świadczonych przez Spółkę są także konsumenci, tj. osoby fizyczne dokonujące czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą i zawodową. Przedmiotem usług świadczonych przez Spółkę jest w szczególności dochodzenie w imieniu konsumentów – kontrahentów Spółki – i na ich rzecz roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód wyrządzonych wskutek wypadków komunikacyjnych, wypadków przy pracy lub innych zdarzeń powodujących powstanie obowiązku naprawienia szkody przez osoby zobowiązane. Spółka zawiera umowy za pośrednictwem swoich pracowników lub innych osób działających w jej imieniu poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowy te – jak wynika z treści zebranego materiału dowodowego – sa zawierane najczęściej w miejscu zamieszkania konsumentów – kontrahentów Spółki. Przyjęcie przez Spółkę opisanego powyżej sposobu działania, a zwłaszcza trybu zawierania umów z konsumentami, skutkuje zastosowaniem w tym zakresie przepisów powołanej ustawy o ochronie niektórych praw (…), która nakłada na przedsiębiorców działających w obrocie z konsumentami rygorystyczne obowiązki w zakresie informowania konsumentów o przysługujących im prawach. Podstawowym uprawnieniem przysługującym konsumentowi, który zawiera umowę z przedsiębiorcą poza jego lokalem jest – określone w art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw (…) - prawo do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów. Jednocześnie na mocy art. 3 ust. 1 tej ustawy na przedsiębiorcy – który zawiera umowę z konsumentem poza lokalem przedsiębiorstwa - ciąży obowiązek należytego poinformowania na piśmie konsumenta przed zawarciem umowy o jego uprawnieniach, o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy w terminie określonym w art. 2 ust. 1 ustawy oraz wręczenia wzoru oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby). Obowiązek ten można uznać za spełniony, jeżeli w umowie zawieranej w konsumentem zamieszczone zostanie postanowienie informujące konsumenta o prawie do odstąpienia od umowy oraz wzór oświadczenia o odstąpieniu. Przepis art. 3 ust. 1 ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego (iuris cogentis), co oznacza, że obowiązek informacyjny w nim określony nie może zostać wyłączony lub ograniczony poprzez faktyczne działanie przedsiębiorców, którzy nie informują konsumentów o prawie do odstąpienia od umowy lub nie doręczają im wzoru oświadczenia o odstąpieniu. W rozważanym przypadku, brak tych informacji – a zwłaszcza nie udzielanie konsumentom, z którymi Spółka zawarła umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczanie im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy - skutkuje nie tylko naruszeniem ustawowego obowiązku, ale także rażąco narusza prawo konsumenta do pełnej i prawdziwej informacji. Na skutek bowiem działań Spółki – tj. profesjonalnego uczestnika rynku – konsument, który jest lub może być w stosunkach gospodarczych z Spółką, pozbawiony zostaje informacji które są dla niego istotne, albowiem określają zakres przysługujących mu uprawnień. Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie podniesiona przez Spółkę argumentacja, iż nie stosowała ona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a zwłaszcza, że informowała ona konsumentów o przysługującym im prawie do odstąpienia oraz wręczała wzór oświadczenia o odstąpieniu, ponieważ zarówno dostarczone przez Spółkę wzorce umów, jak i kopie umów zawartych do dnia 20.09.2011r. nie zawierały, ani informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni, ani wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Spółka – oprócz oświadczenia w tym zakresie – nie dostarczyła dowodów, jakoby wypełniała obowiązki okreslone w art. 3 ust.1 ustawy o ochronie niektórych praw (…). Posiadane przez Prezesa UOKIK skarga konsumenta oraz jego korespondencja ze Spółką 9 potwierdzają, że Spółka nie informowała konsumentów o przysługującym im prawie do odstąpienia oraz wręczała im wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W konsekwencji brak informacji wymaganych powołanym przepisem stanowi nie tylko naruszenie ustawowego obowiązku wynikającego wprost z tego przepisu, ale także jest naruszeniem obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej określonego w art. 24 ust 1 i 2 pkt 2 w/w ustawy o ochronie (…). Dokonując powyższej oceny Działań Spółki, Prezes UOKIK udowodnił tym bezprawność działań Spółki w zakresie zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest zatem ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach, a wziął pod uwagę działania Spółki odnoszące się do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. W omawianym przypadku naruszenie mogło przejawiać się bowiem w stosowaniu procedury zawierania umów o świadczenie usług prawniczych poza lokalem przedsiębiorstwa, naruszającej obowiązek udzielenia konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Zbiorowy interes realizuje się w tym przypadku poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy konsumenci – aktualni bądź przyszli klienci Spółki – byli lub mogli mogli zostać dotknięci przedmiotowym naruszeniem. Działania Spółki odnosiło się zatem do zbiorowości tych konsumentów, dla których skutek w w/w postaci był wspólny. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów sensu stricto ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu 10 rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Uwzględniając powyższe należy uznać, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (...). Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Spółka zaniechała stosowania zarzucanej jej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, albowiem wprowadziła do obrotu nowy wzorzec umowy pod nazwą , ,Umowa o obsługę prawną” , który zawierał informację o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz wzór oświadczenia od odstąpieniu od umowy. W związku z tym za datę zaniechania należy przyjąć 19 września 2011r., tj. datę zawarcia ostatniej umowy, która nie zawiera informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz wzoru oświadczenia od odstąpieniu od umowy. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Spółka naruszyła zbiorowe interesy konsumentów oraz fakt zaniechania tego naruszenia, orzeczono jak w pkt I sentencji. Ad II. Do stwierdzenia praktyki o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż działania Spółki - polegające na stosowaniu skutek zamieszczenia w treści wzorców umowy pod nazwą: ,,Umowa o dochodzenie roszczeń” oraz , ,Umowa o obsługę prawną” postanowienia określającego sposób obliczenia ceny usługi w którym nie zawarto informacji o wysokości stawki podatku od towarów i usług – stanowią zakazaną w art.3 w związku z art. 6 ust. 1 i ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr.171 poz.1206) - zwanej dalej „ustawą o przeciwdziałaniu (…)” - praktykę polegającą na wprowadzającym w błąd zaniechaniu, co może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. W ocenie Prezesa UOKiK powyższe działanie Spółki wyczerpuje znamiona nieuczciwej praktyki rynkowej określonej w art. 6 ust. 1 i 4 pkt 3 w/w ustawy o przeciwdziałaniu (…). Art. 3 tej ustawy wprowadza generalny zakaz stosowani nieuczciwych praktyk handlowych, który zostaje doprecyzowany w kolejnych przepisach ustawy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, stosowana przez przedsiębiorcę praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po zawarciu. Przedmiotowy przepis stanowi klauzulę generalną, która na okoliczność stosowania danej praktyki będzie podlegała stosownej konkretyzacji. Jednocześnie ustawa dokonuje podziału praktyk rynkowych na wprowadzające w błąd oraz agresywne praktyki rynkowe (art. 4 ust. 2). Praktyki rynkowe wprowadzające w błąd mogą przybrać postać czynną i bierną, tj. polegać na działaniu (art. 5) lub zaniechaniu (art. 6) wprowadzającym w błąd. Wyżej wymienione praktyki nie stanowią jednak praktyk 11 zakazanych w każdych okolicznościach, co wynika z art. 7 ustawy. Oznacza to, iż by wykazać, że dany przedsiębiorca je stosuje należy odnieść się zarówno do definicji praktyki wprowadzającej w błąd (art. 5 ust. 1 albo art. 6 ust.1), jak i do ogólnej definicji nieuczciwej praktyki rynkowej z art. 4 ust. 1. Zgodnie z art. 6 ust. 1 w/w ustawy o przeciwdziałaniu (…), za praktykę rynkową uznaje się zaniechanie wprowadzające w błąd, jeżeli pomija istotne informacje potrzebne przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy i tym samym powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Decyzję konsumenta dotyczącą umowy należy odnosić zarówno do sytuacji, w której konsument postanowi dokonać określonej czynności, jak i powstrzymuje się od jej dokonania. W razie wątpliwości – stosownie do ust. 2 analizowanego przepisu za istotne uważa się informacje, które przedsiębiorca jest zobowiązany podac konsumentom na podstawie odrębnych przepisów. Przepis art. 6 ust. 4 ustawy wskazuje na przykładowe rodzaje informacji, których pominięcie uważa się za zaniechanie wprowadzającego w błąd. Do tych informacji zalicza się – zgodnie z treścią art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawa - cenę uwzględniającą podatki lub, w przypadku gdy charakter produktu nie pozwala w sposób racjonalny na wcześniejsze obliczenie ceny, sposób, w jaki cena jest obliczana, jak również wszelkie dodatkowe opłaty za transport, dostawę lub usługi pocztowe lub, w sytuacji gdy wcześniejsze obliczenie tych opłat nie jest w sposób racjonalny możliwe, informację o możliwości powstania takich dodatkowych kosztów. Należy zatem uznać, iż nie poinformowanie klienta o wysokości stawki podatku VAT, stanowi naruszenie wyżej wskazanego przepisu. Obowiązek rzetelnego informowania konsumentów obejmuje wszystkie etapy sprzedaży, począwszy od przekazów reklamowych (ofertowych), których celem jest zainteresowanie potencjalnych nabywców ofertą handlową przedsiębiorcy, aż do momentu zawarcia umowy, której przedmiotem będzie nabycie towaru lub usługi. Szczególnie ważna jest początkowa faza sprzedaży, gdyż właśnie na tym etapie stosowana przez profesjonalistów reklama i nierzetelna informacja wpłynąć może na decyzje konsumenta w zakresie zakupu towarów. Na Spółce, jako na profesjonaliście – podobnie jak na innych przedsiębiorcach – ciążą szczególne obowiązki informacyjne w przypadku, gdy jego kontrahentami są konsumenci. Pozbawienie konsumentów właściwej informacji dotyczącej cen oferowanych towarów może uniemożliwić podejmowanie świadomych i w pełni suwerennych decyzji w sprawie zakupu oferowanych przez Spółkę usług. Pojęcie „cena” zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001r. o cenach (Dz. U. Nr 97, poz. 1050, z późn. zm.) – zwanej dalej: „ustawą o cenach”. Zgodnie z definicja cena to wartość wyrażona w jednostkach pieniężnych, którą kupujący jest obowiązany zapłacić przedsiębiorcy za towar lub usługę. W cenie powinien być uwzględniony podatek od towarów i usług oraz podatek akcyzowy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów sprzedaż towaru (usługi) podlega obciążeniu podatkiem od towarów i usług oraz podatkiem akcyzowym. Z analizy przywołanych powyżej przepisów wynika, iż cena podawana lub uwidaczniana przez przedsiębiorcę (sprzedawcę), powinna być ceną brutto, tj. ceną zawierającą podatek od towarów i usług, który stanowi jeden z elementów składowych ceny. Obowiązek podawania cen brutto dotyczy zarówno ich uwidaczniania w miejscu sprzedaży, jak i umieszczania w jakichkolwiek przekazach pochodzących od przedsiębiorcy. W wyroku z dnia 19.05.2005r. (sygn. akt XVII Ama 11/04) SOKIK stwierdził, iż „informacja o cenie towaru w wysokości (wartości) nie uwzględniającej podatku jest informacją nierzetelną, nieprawdziwą i niepełną, bo to na przedsiębiorcy leży obowiązek oznaczania cen towaru zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zaś konsument ma prawo znać cenę towaru, a nie obliczać ją sam, bez względu na to, czy przy 12 cenie umieszczono ogólnikową informację – cena netto, cena + VAT itp.” Należy również przywołać stanowisko SOKIK wyrażone w wyroku z dnia 17.06.2009r. (sygn. akt XVII AmC 324/08), w którym uznano za niedozwolone następujące postanowienie: „zamawiający za wykonanie czynności objętych niniejszą umową zobowiązuje się zapłacić wynagrodzenie w wysokości 3% (słownie: trzech procent) + 22% VAT ostatecznej ceny nieruchomości”. W uzasadnieniu Sąd wskazał: „Cena za usługę pośrednictwa wyrażona w wielu składnikach określonych procentowo jest ceną ustaloną z naruszeniem obowiązujących przepisów, nie jest jednoznaczna, wymaga podjęcia przez konsumentów dodatkowych czynności do jej ustalenia, jest niekorzystnie ukształtowana dla konsumenta, nie zachowana również została równowaga stron. W ocenie Sądu takie określenie ceny stanowi rażące naruszenie interesów konsumenta i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami”. Podlegająca ocenie w niniejszym postępowaniu praktyka charakteryzuje się tym, iż w odróżnieniu od w/w postanowienia Spółka nie podaje nawet wysokości stawki podatku VAT, a jedynie zamieszcza informacje że taki podatek, cena za usługę uwzględnia. Prezes UOKIK stwierdził, że stosowany przez Spółkę w obrocie z konsumentami sposób oznaczania ceny nie spełnia wymogów cytowanego przepisu art. 6 ust. 4 pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Za cenę należy rozumieć w szczególności określoną procentowo część przyszłej kwoty odszkodowania, która zgodnie z umową ma być uzyskana za pośrednictwem Spółki. Nie ma przeszkód, aby już na etapie prezentowania oferty i zawierania umowy określono jednoznacznie tak rozumianą cenę usługi na poziomie ostatecznym, tj. z uwzględnieniem wysokości obciążeń fiskalnych. W związku z powyższym należało uznać, iż Spółka naruszyła dobre obyczaje, w zakresie obowiązku przekazywania konsumentom rzetelnej, jednoznacznej informacji o cenie Świadczonej usługi prawniczej. Ustawa o przeciwdziałaniu (…) posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. To właśnie w odniesieniu do przeciętnego konsumenta powinna być dokonywana ocena każdej praktyki rynkowej, w tym praktyki polegającej na działaniu wprowadzającym w błąd. Będące przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia działanie Spółki powinno być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Definicja przeciętnego konsumenta zamieszczona w art. 2 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu (…) – świetle której przez przeciętnego konsumenta rozumie się konsumenta, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny - jest wynikiem dorobku orzeczniczego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Stopniowy rozwój tego orzecznictwa doprowadził do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozważnego, przeciętnie zorientowanego, mającego prawo do rzetelnej informacji nie wprowadzającej w błąd, zawierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia danego towaru. To, czego można oczekiwać od rozsądnego konsumenta wynika przede wszystkim z tego, jak daleko sięga obowiązek informacji handlowej, jej dostępności, jasności, niedwuznaczności, pełności i odpowiedniości. Przeciętnego konsumenta należy rozumieć, jako dostatecznie dobrze poinformowanego, uważnego i ostrożnego przy uwzględnieniu czynników społecznych, kulturowych i językowych - charakterystycznych dla polskiego konsumenta. Wskazanie na cechy takie jak dostateczne poinformowanie, uwaga oraz ostrożność określa pewien zespół cech mentalnych konsumenta, polegającą na tym, że z jednej strony można wymagać od niego pewnego stopnia wiedzy i orientacji w rzeczywistości, lecz z drugiej strony nie można uznać, że jego wiedza jest kompletna i profesjonalna oraz że konsument nie ma prawa pewnych rzeczy nie wiedzieć. Przeciętny konsument nie posiada wiedzy specjalistycznej (prawnej) w danej dziedzinie, ale 13 przede wszystkim rozumie kierowane do niego informacje i potrafi je wykorzystać do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej produktu. Niemniej jednak nawet ostrożny, uważny konsument ma prawo do rzetelnej informacji, która przy założeniu dokonania z jego strony aktów staranności celem zrozumienia istoty oferty przedsiębiorcy, nie będzie wprowadzać w błąd. W okoliczność analizowanego stanu faktycznego należy uznać, iż w sytuacji przedstawiania do podpisu formularzy umów nie podających stawki podatku od torów i usług konsumenci mogli mieć wrażenie szczególnej korzyści cenowej związanej z zawarciem umowy właśnie ze Spółką, tym bardziej, iż informacja o podatku VAT nie precyzowała ani jego stawki ani kwoty. Co więcej, informacje o cenie usługi w określonym wyżej zakresie są co do zasady inkorporowane do zawieranych umów Konsument nie musi posiadać wiedzy o wysokości obowiązującej Spółkę stawki podatku. Pełna informacja o cenie i jej elementach jest jedną z podstawowych danych niezbędnych dla podjęcia racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy. Brak informacji o cenie brutto (zawierającej podatek od towarów i usług) narusza prawo konsumenta do rzetelnej informacji. Wpływa na postrzeganie i ocenę oferty Spółki, w tym również w kontekście ofert konkurencyjnych, a tym samym w omawianych okolicznościach może dojść do istotnego zniekształcenia zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta, a więc jego decyzji dotyczącej umowy. Prezes UOKIK zwrócił uwagę, że wynagrodzenie Spółki określone w umowach zawieranych z konsumentami ustalane jest jako tzw. success fee . W szczególności w zakresie spraw o zapłatę odszkodowania wynagrodzenie podstawowe jest ustalane w formie ryczałtu – jako określony procent wartości przyszłego świadczenia uzyskanego na skutek działań podjętych przez Spółkę w toku sprawy plus podatek VAT. Samo wynagrodzenie jest wymagalne dopiero po uzyskaniu świadczenia i pod warunkiem jego uzyskania. W żadnym przypadku nie jest ono pobierane w chwili zawarcia umowy ze Spółką, co wyklucza możliwość zapoznania się konsumenta z całkowitą wysokością wynagrodzenia, choćby poprzez dokonanie lub przygotowanie samej opłaty w trakcie zawierania umowy. Konsument nie znając stawki podatku VAT nie jest w stanie określić dokładnej ceny jaką Spółka pobierze od wyegzekwowanej kwoty roszczenia. Całkowita wysokość wynagrodzenia powinna być określona jako stawka brutto, zawierająca wielkość wyegzekwowanego roszczenia oraz uwzględniać podatek od towarów i usług. W ocenie Prezesa UOKIK stosowanie przez Spółkę we wzorcu umowy wskazanego sposobu podawania ceny świadczenia jest bezprawne jako nieuczciwa praktyka rynkowa. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że przesłanka bezprawności – podobnie jak i przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów – została spełniona, co oznacza, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Spółki jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie (...). Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Spółka zaniechała stosowania zarzucanej jej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, albowiem wprowadziła do obrotu nowy wzorzec umowy pod nazwą , ,Umowa o obsługę prawną” , który postanowienie określające wysokość wynagrodzenia jako kwotę brutto. W związku z tym za 14 datę zaniechania należy przyjąć 4 kwietnia 2012r., tj. datę pisma zawierającego przekazany Prezesowi UOKIK wzorzec umowy oraz aneksy zmieniające dotychczas zawarte umowy. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Spółka naruszyła zbiorowe interesy konsumentów oraz fakt zaniechania tego naruszenia, orzeczono jak w pkt II sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt.4 ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści powyższego przepisu wynika, iż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK należy - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadności nałożenie kary pieniężnej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże w jej art. 111 zostało wskazane, że ustalając wysokość kary Prezes UOKIK winien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie (…), należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Spółkę określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób określony w pkt I i II sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Spółkę kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenia przez przedsiębiorców przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj., gdy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj., gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona także w przypadku, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element winy, rozumiany jako świadomość bezprawności jego zachowania. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKIK wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes UOKIK wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Spółkę w zakresie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej - powinny były mu się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Spółki naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Spółki. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę 15 do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Kara nakładana przez Prezesa UOKIK na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Spółka, jako profesjonalista powinna wiedzieć, że zawierając umowy z obrocie konsumenckim nie może stosować praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa UOKIK należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wg złożonego przez Spółkę oświadczenia, jej przychód stanowiący podstawę naliczenia podatku dochodowego od osób prawnych Spółki w 2011r. wyniósł 2.600.122 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 260.012. zł. Ustalenie wysokości kar w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na tę wysokość. Ustalając wymiar kary pieniężnej w pierwszej kolejności Prezes UOKIK dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kary – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Spółkę zbiorowych interesów konsumentów polega na naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów poprzez naruszenie obowiązku udzielenia rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Prezes UOKIK zważył również, że w wyniku analizowanego zachowania Spółki pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK w pkt I sentencji działania, polegające na nieudzielaniu informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz niedoręczaniu wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, mogły w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, z uwagi na to, że dotyczyły one wszystkich rzeczywistych i potencjalnych klientów Spółki. Skutkiem zastosowania powyższej praktyki było ograniczenie praw konsumentów oraz naruszenie ich interesów ekonomicznych. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować, jako względnie dotkliwe dla konsumentów. Rozważane w niniejszej decyzji zachowanie Spółki wiązało się z działalnością dotyczącą rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym większa ilość osób mogła być zagrożona wskutek jego oddziaływania. Jednoczenie stwierdzić należy, że ujawniały się one na rynku, na którym występuje wielość podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi prawnicze nie należą do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako umiarkowany. Określając wagę podlegającego ocenie naruszenia należy zważyć, iż jego stosowanie ma miejsce na etapie zawierania kontraktu, jednak wpływa jednocześnie na etap wykonywania kontraktu. 16 Podczas dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także okres stosowania praktyki, wynoszący ponad rok. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi UOKIK na ustalenie, iż łącznie waga naruszeń stosowanych przez Spółkę w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,4% przychodów osiągniętych przez nią w 2011r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie przez Spółkę stosowania praktyki opisanej w pkt I niniejszej decyzji oraz aktywne współdziałanie z Prezesem UOKIK w toku postępowania. Podkreślić bowiem należy, że Spółką nie tylko bez zwłoki udzielała wyjaśnień, ale także dostarczała informacje o zmianie treści umów zawartych z konsumentami. Natomiast okolicznością obciążającą jest ogólnopolski zasięg działalności. Całokształt tych okoliczności łagodzących (powodujących obniżenie kwoty bazowej o 50%) i obciążających (powodujących podwyższenie o 20%) skutkuje łącznym obniżeniem kwoty bazowej o 30%. Obliczona w ten sposób kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji została określona w wysokości 7280 zł (słownie: siedem tysięcy dwieście osiemdziesiąt), co stanowi 0,28% przychodu Spółki oraz 2,8% maksymalnego wymiaru kary. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK w pkt II sentencji działania, polegające na pominięciu informacji o cenie brutto usługi poprzez zamieszczenie w umowie postanowień postanowienia określającego sposób obliczenia ceny usługi, w którym nie zawarto informacji o wysokości stawki podatku VAT, mogły w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, z uwagi na to, że dotyczyły one wszystkich rzeczywistych i potencjalnych klientów Spółki. Skutkiem zastosowania powyższej praktyki było ograniczenie praw konsumentów oraz naruszenie ich interesów ekonomicznych. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować, jako względnie dotkliwe dla konsumentów. Rozważane w niniejszej decyzji zachowanie Spółki wiązało się z działalnością dotyczącą rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym większa ilość osób mogła być zagrożona wskutek jego oddziaływania. Jednoczenie stwierdzić należy, że ujawniały się one na rynku, na którym występuje wielość podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi prawnicze nie należą do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako umiarkowany. Określając wagę podlegającego ocenie naruszenia należy zważyć, iż jego stosowanie ma miejsce na etapie zawierania kontraktu, jednak wpływa jednocześnie na etap wykonywania kontraktu. Naruszenie to stanowi nieuczciwą praktykę rynkową polegającą na zaniechaniu wprowadzającym w błąd, poprzez pominięcie istotnych informacji potrzebnych przeciętnemu konsumentowi do podjęcia decyzji dotyczącej umowy. Podczas dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także okres stosowania praktyki, wynoszący ponad rok. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi UOKIK na ustalenie, iż łącznie waga naruszeń stosowanych przez Spółkę w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,2% przychodów osiągniętych przez nią w 2011r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie przez Spółkę stosowania praktyki opisanej w pkt II niniejszej decyzji oraz aktywne współdziałanie z Prezesem UOKIK w toku postępowania. Podkreślić bowiem należy, że Spółką nie tylko bez zwłoki udzielała wyjaśnień, ale także dostarczała informacje o zmianie 17 treści umów zawartych z konsumentami. Natomiast okolicznością obciążającą jest ogólnopolski zasięg działalności. Całokształt tych okoliczności łagodzących (powodujących obniżenie kwoty bazowej o 50%) i obciążających (powodujących podwyższenie o 20%) skutkuje łącznym obniżeniem kwoty bazowej o 30%. Obliczona w ten sposób kara pieniężna z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt II sentencji decyzji została określona w wysokości 3.640zł (słownie: trzy tysiące sześćset czterdzieści), co stanowi 0,14% przychodu Spółki oraz 1,4% maksymalnego wymiaru kary. Nakładając niniejszą decyzją kary pieniężne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK wziął pod uwagę, że ma ona charakter prewencyjny (ma zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa) oraz represyjny (nakładana jest za naruszenie ustawowych zakazów), zaś zagrożenie nią, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKIK, nadaje jej charakter dyscyplinujący (vide: wyrok SN z dnia 7.04.2004r., sygn. akt: III SK 31/04). Biorąc pod uwagę powyższe kara pieniężna nałożona na Spółkę jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Z tych też względów orzeczono jak w pkt III sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie (…) Prezes UOKIK rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. Natomiast w myśl art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie (…) jeżeli w wyniku postępowania Prezes UOKIK stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Analogicznie - stosownie do treści przepisu art. 264 § 1 k.p.a. - jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Do kosztów postępowania – zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. - zalicza się (…) również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu - w pkt I i II sentencji decyzji - stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…). Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Spółkę kosztami postępowania w wysokości 26 zł (słownie: dwadzieścia sześć). Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorca obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . 18 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…), przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury Otrzymują: 1 x LEX–Kancelaria Odszkodowawcza Beata Jarzyna Sp. komandytowa ; 31- 135 Kraków ul. Batorego 19/4 1 x a/a