RKR-23/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (12) 421-75-79, 421-74-98 E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-22/13/WJ-8/13 Kraków, dnia 22 sierpnia 2013 r. DECYZJA Nr RKR - 23/2013 Stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , wobec uprawdopodobnienia w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów , polegających na: 1. Stosowaniu we wzorcu umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczonym nazwą „Umowa” , postanowienia wpisanego na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Ewentualne spory podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” (tak: § 13 tego wzorca umowy), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 2. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” oraz „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” postanowień wpisanych na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: „Jeżeli Odbiorca Usług zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, lub nie odbiera dokumentów, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo na adres dotychczasowy pozostawia się w dokumentacji Odbiorcy Usług ze skutkiem doręczenia” (tak odpowiednio: § 10 ust. 13, § 10 ust. 16 oraz § 10 ust. 14 tych wzorców umów) oraz „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Odbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Odbiorcy Usług – za doręczoną” (tak: § 12 ust. 7 tych wzorców umów); 2 - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego, postanowień wpisanych na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: „W przypadku zmiany przez Lokatora adresu do korespondencji wskazanego w umowie bez powiadomienia o tym Przedsiębiorstwa, korespondencję oraz faktury wysyłane na wskazany w umowie adres uważa się za doręczone” (tak: § 12 ust. 2 tych wzorców umów) oraz „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Lokatora winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Lokatora za doręczoną” (tak: § 13 ust. 7 tych wzorców umów); - „Umowa w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków Nr …” postanowienia wpisanego na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Pododbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Pododbiorcy Usług – za doręczoną” (tak: § 8 tego wzorca umowy) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; 3. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” oraz „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia” (tak: § 12 ust. 2 lit. a) tych wzorców umów) oraz „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku dokonania zmian w instalacjach Odbiorcy Usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie urządzeń Przedsiębiorstwa” (tak: § 12 ust. 3 lit. b) tych wzorców umów); - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego, postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana w przypadku rozwiązania umowy z właścicielem/ zarządcą, o którym mowa w § 1 ust. 2 oraz w razie naruszenia postanowień umowy przez Przedsiębiorstwo lub Lokatora za jednomiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego” (tak: § 13 ust. 2 tych wzorców umów); które uprawniają Przedsiębiorstwo do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; po zobowiązaniu się przez Przedsiębiorstwo do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszania zbiorowych interesów konsumentów , polegających na: - usunięciu postanowień przywołanych wyżej w punkcie 1. i 2. z wzorców umów, w których one występują; - zmianie postanowień przywołanych wyżej w punkcie 3., w wyniku których uzyskały one następującą treść: 3 o dotychczasowy § 12 ust. 2 lit. a) wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” oraz „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” : „Umowa może być rozwiązana przez Odbiorcę Usług z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca lub na mocy porozumienia Stron w uzgodnionym terminie” ; o dotychczasowy § 12 ust. 3 lit. b) wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” i „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” oraz dotychczasowy § 13 ust. 2 wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego: „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę natychmiastowo (bez zachowania okresu wypowiedzenia) w przypadku zaistnienia jednej z poniższych okoliczności uprawniającej Przedsiębiorstwo do odcięcia dostawy wody i/lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze wodociągowe i/lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca Usług nie uiścił należności za pełne 2 okresy obrachunkowe następujące po otrzymaniu upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego, d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, tj. bez zawarcia pisemnej umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” (z pominięciem odpowiednich fragmentów tego postanowienia w przypadku wzorców umów, których przedmiotem jest wyłącznie zaopatrzenie w wodę albo wyłącznie odprowadzanie ścieków) oraz wprowadzeniu do obrotu konsumenckiego nowych, zmienionych wzorców umów, w oparciu o które zawierane będą umowy zarówno ze wszystkimi dotychczasowymi, jak również z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa; nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu obowiązek wykonania tego zobowiązania, w następujących terminach: - do 30 września 2013 r. – w zakresie opracowania i wprowadzenia do obrotu konsumenckiego nowych, zmienionych wzorców umów, w celu zawierania w oparciu o nie umów z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa, - 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji - w zakresie zmiany wszystkich dotychczasowych umów, zawierających postanowienia kwestionowane w niniejszej decyzji, poprzez przygotowanie i doręczenie w celu zawarcia nowych umów przez dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, poprzez przedłożenie: 4 - w terminie do 31 października 2013 r. : o nowych, zmienionych wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” i „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” oraz nowych, zmienionych wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” i „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego; o informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa w oparciu o każdy z ww. nowych wzorców umów oraz o kopii 3 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług w oparciu o ww. nowe wzorce umów; - w terminie do 7 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji : o informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa, w oparciu o każdy z ww. nowych wzorców umów oraz o kopii przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług w oparciu o ww. nowe wzorce umów – po 3 umowy dla każdego z tych wzorców; o informacji dotyczącej liczby dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa, związanych postanowieniami kwestionowanymi w niniejszej decyzji, którym doręczono ww. nowe wzorce w celu zawarcia w oparciu o nie umów; o informacji dotyczącej liczby wskazanych dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa, z którymi zawarto umowy w oparciu o ww. nowe ich wzorce oraz o kopii przykładowych umów zawartych ze wskazanymi dotychczasowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa w oparciu o ww. nowe ich wzorce. UZASADNIENIE W ramach prowadzonej przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) kontroli przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych zostało wszczęte i przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w sprawie ustalenia, czy warunki świadczenia usług wynikające z umów stosowanych przez przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne działające na terenie właściwości miejscowej Delegatury UOKiK w Krakowie, nie naruszają chronionych prawem interesów odbiorców tych usług, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” ). W toku tego postępowania wezwano m.in. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu (zwane dalej „Przedsiębiorstwem”) do przesłania informacji i dokumentów objętych jego przedmiotem, w tym wzorców umów stosowanych przez Przedsiębiorstwo w obrocie z konsumentami. Analiza dokumentów przedłożonych przez Przedsiębiorstwo wykazała, że przedmiotem jego działalności jest m.in. zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. Przedsiębiorstwo realizuje zadania w zakresie zbiorowego zaopatrzenie w wodę i zbiorowego odprowadzanie ścieków na terenie gmin Olkusz, Bukowno, Klucze i Bolesław. W ramach prowadzonej w tym zakresie działalności gospodarczej Przedsiębiorstwo zawiera m.in. umowy związane z zaopatrzeniem w wodę oraz odprowadzaniem ścieków, w tym zawiera również takie umowy z konsumentami, w oparciu o przygotowane przez siebie wzorce umów. W sumie Przedsiębiorstwo stosuje kilkanaście takich wzorców umów. Ich analiza wykazała, że niektóre wzorce umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie 5 w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” , umowa dotycząca odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczona nazwą „Umowa” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego oraz „Umowa w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków Nr …” , mogą zawierać klauzule wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (zwanego dalej „Rejestrem”) oraz klauzule sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm. – zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu (…)” ). Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu wszczął - postanowieniem Nr RKR - 128/2013 z dnia 10 maja 2013 r. - postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: I. Stosowaniu we wzorcu umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczonym nazwą „Umowa” , postanowienia wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Ewentualne spory podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” (tak: § 13 tego wzorca umowy), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; II. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” oraz „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” postanowień wpisanych na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: „Jeżeli Odbiorca Usług zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, lub nie odbiera dokumentów, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo na adres dotychczasowy pozostawia się w dokumentacji Odbiorcy Usług ze skutkiem doręczenia” (tak odpowiednio: § 10 ust. 13, § 10 ust. 16 oraz § 10 ust. 14 tych wzorców umów) oraz „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Odbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Odbiorcy Usług – za doręczoną” (tak: § 12 ust. 7 tych wzorców umów); - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego, postanowień wpisanych na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: „W przypadku zmiany przez Lokatora adresu do korespondencji wskazanego w umowie bez powiadomienia o tym Przedsiębiorstwa, korespondencję oraz faktury wysyłane na wskazany w umowie adres uważa się za doręczone” (tak: § 12 ust. 2 tych wzorców umów) oraz „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Lokatora winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Lokatora za doręczoną” (tak: § 13 ust. 7 tych wzorców umów); 6 - „Umowa w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków Nr …” postanowienia wpisanego na podstawie art. 479 45 K.p.c. do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowienia o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Pododbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Pododbiorcy Usług – za doręczoną” (tak: § 8 tego wzorca umowy) - co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ; III. Stosowaniu we wzorcach umów pod nazwą: - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” oraz „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia” (tak: § 12 ust. 2 lit. a) tych wzorców umów) oraz „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku dokonania zmian w instalacjach Odbiorcy Usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie urządzeń Przedsiębiorstwa” (tak: § 12 ust. 3 lit. b) tych wzorców umów); - „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego, postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana w przypadku rozwiązania umowy z właścicielem/ zarządcą, o którym mowa w § 1 ust. 2 oraz w razie naruszenia postanowień umowy przez Przedsiębiorstwo lub Lokatora za jednomiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego” (tak: § 13 ust. 2 tych wzorców umów); które uprawniają Przedsiębiorstwo do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż określone w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, z późn. zm.), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Jednocześnie - postanowieniem Nr RKR - 129/2013 z dnia 10 maja 2013 r. - Prezes Urzędu zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu dokumenty i informacje uzyskane w trakcie wskazanego wyżej postępowania wyjaśniającego. Pismem z dnia 10 maja 2013 r. Prezes Urzędu zawiadomił Przedsiębiorstwo o wszczęciu przedmiotowego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym pismem wezwano Przedsiębiorstwo m.in. do przesłania dokumentów i informacji objętych zakresem niniejszego postępowania, ustosunkowania się do zarzutów postępowania oraz udzielenia wyjaśnień dotyczących przyczyn stosowania wzorców umów pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” , umowa dotycząca odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczona nazwą „Umowa” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego oraz „Umowa w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków Nr …” , zawierających postanowienie wpisane do Rejestru oraz postanowienia sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . 7 Ustosunkowując się do postawionych zarzutów, w piśmie z dnia 24 maja 2013 r. Przedsiębiorstwo wyjaśniło, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy ww. wzorców umów stosowane były bez świadomości z jego strony, iż mogą one stanowić postanowienia zakazane na gruncie obowiązującego porządku prawnego. Przedsiębiorstwo podkreśliło, że zakwestionowane postanowienia nie naruszały interesów konsumentów w sposób rażący, ani też nie były wyjątkowo dotkliwe, a tym samym krzywdzące dla konsumentów. Jednocześnie w tym samym piśmie Przedsiębiorstwo oświadczyło, iż - w związku z wprowadzeniem w życie nowego regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków - od kilku miesięcy opracowuje nowe wzorce umów, które nie zawierają już postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu. Na potwierdzenie tego Przedsiębiorstwo przedstawiło nowe, zmienione wzorce umów, określane przez niego jako podstawowe, tj. wzorce: umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz umowy o zaopatrzenie w wodę, a dodatkowo także wzorzec umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Po dokonaniu analizy tych wzorców umów w ramach postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie ustalono, że nie zawierają one zakwestionowanych postanowień. We wzorcach tych wszystkie kwestionowane postanowienia zmodyfikowano w taki sposób, że ich treść została dostosowana do obowiązującego przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , albo też postanowienia te zostały usunięte z wzorców umów. Z wzorców tych usunięto bowiem wszystkie postanowienia, które zakwalifikowane zostały jako tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym oświadczeniem, Przedsiębiorstwo zobowiązało się w kolejnym piśmie z dnia 7 czerwca 2013 r. do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie naruszeniom ustawy o ochronie (…) , poprzez opracowanie pozostałych wzorców umów, w oparciu o ww. podstawowe wzorce: umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz umowy o zaopatrzenie w wodę, które uwzględniają zastrzeżenia zawarte w postanowieniu Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie. Na tej podstawie Przedsiębiorstwo zobowiązało się do opracowania nowych wzorców: Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę , zawieranej z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranej z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków . Przedsiębiorstwo doprecyzowało, że przedmiotowe nowe wzorce umów - oraz projekt pisma przewodniego kierowanego do odbiorców usług w związku ze zmianą dotychczasowych umów - przedłoży Prezesowi Urzędu niezwłocznie po ich opracowaniu, jednak nie później niż do dnia 30 września 2013 r. Jednocześnie Przedsiębiorstwo zobowiązało się do dokonana zmiany wszystkich dotychczasowych umów, zawierających kwestionowane postanowienia, poprzez przygotowanie nowych umów i wysłanie ich lub doręczenie w inny sposób odbiorcom usług, wraz z ww. pismem przewodnim. Przedsiębiorstwo wyjaśniło, że taki proces zmiany dotychczasowych umów na nowe będzie przeprowadzany za pośrednictwem inkasentów (przy okazji dokonywania odczytów wodomierzy) lub pocztą, np. w związku z wysyłaniem faktur za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki i zakończony zostanie w terminie nieprzekraczającym 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie. 8 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. z siedzibą w Olkuszu realizuje zadania z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gmin Olkusz, Bukowno, Klucze i Bolesław. Przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą w tym zakresie w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, na podstawie wpisu dokonanego w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS 0000102550 oraz w oparciu o zezwolenie Burmistrza Miasta i Gminy Olkusz na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków z dnia 25 listopada 2002 r. Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) – prawa i obowiązki Przedsiębiorstwa i odbiorców jej usług określa „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków przez Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. w Olkuszu” , przyjęty uchwałą Nr XX/288/2012 Rady Miejskiej w Olkuszu z dnia 27 listopada 2012 r. Natomiast w myśl przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) – Przedsiębiorstwo zawiera z odbiorcami świadczonych przez niego usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy, na podstawie których odbywa się dostawa wody lub odbiór ścieków i które dookreślają prawa i obowiązki Przedsiębiorstwa i odbiorców jego usług. W tym celu Przedsiębiorstwo opracowało i stosuje w obrocie prawnym wzorce umów, w tym m.in. wzorce pod nazwą: „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , „Umowa Nr … na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” , „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę” zawierana z lokatorem budynku wielolokalowego, „Umowa Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” zawierana z lokatorem budynku wielolokalowego, „Umowa w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków Nr …” oraz wzorzec umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczony nazwą „Umowa” . W trakcie niniejszego postępowania ustalono, iż co do zasady wzorce te są stosowane w jednakowej postaci w relacjach z konsumentami, przedsiębiorcami, jak również wszelkimi innymi podmiotami. Ustalono również, że Przedsiębiorstwo podejmuje wszystkie czynności związane z zawarciem z odbiorcami jego usług umów, w oparciu o poszczególne ich wzorce, które wymienione zostały wyżej. Na podstawie wyjaśnień Przedsiębiorstwa zawartych w jego piśmie z dnia 24 maja 2013 r. ustalono, że: - wzorce Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków stosowane są od 4 kwietnia 2006 r. i w tym okresie zawarto w oparciu o nie odpowiednio 9.035 oraz 2.417 umów, - wzorzec Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych stosowany jest od 31 grudnia 2007 r. i w tym okresie zawarto w oparciu o niego 1 umowę, - wzorce Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego, stosowane są od 23 lutego 2007 r. i w tym okresie zawarto w oparciu o nie odpowiednio 3 oraz 5 umów, - wzorzec Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków stosowany jest od 2 czerwca 2008 r. i w tym okresie zawarto w oparciu o niego 4 umowy, - wzorzec umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług stosowany jest od 21 sierpnia 2007 r. i w tym okresie zawarto w oparciu o niego 8 umów. 9 Analiza wskazanych wyżej wzorców umów pozwoliła na postawienie Przedsiębiorstwu zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W wyniku dokonanej analizy ustalono bowiem, że w § 13 wzorca umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczonego nazwą „Umowa” , znajduje się postanowienie wpisane do Rejestru, o następującej treści: „Ewentualne spory podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa”. Prezes Urzędu uznał, że postanowienie to – które objęte zostało punktem I.1. sentencji niniejszej decyzji - może mieścić się w hipotezie postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007. Wskazać należy w tym miejscu, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane zostały - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego – postanowienia, o następującej treści: Poz. 922: „Sądem właściwym do rozpatrywania wszystkich sporów wynikłych z umowy jest sąd siedziby Frontonu” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17 sierpnia 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 100/05); Poz. 1007: „Spory wynikające z wykonania tej umowy rozstrzygać będzie Sąd właściwy dla siedziby spółki” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 23 listopada 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 156/05). W trakcie niniejszego postępowania Prezes Urzędu ustalił również, że następujące postanowienia winny zostać uznane za tożsame z klauzulami wpisanymi już do Rejestru: - § 10 ust. 13 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę , § 10 ust. 16 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz § 10 ust. 14 wzorca Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , o treści: „Jeżeli Odbiorca Usług zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, lub nie odbiera dokumentów, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo na adres dotychczasowy pozostawia się w dokumentacji Odbiorcy Usług ze skutkiem doręczenia” , - § 12 ust. 7 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Odbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Odbiorcy Usług – za doręczoną” , - § 12 ust. 2 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, o treści: „W przypadku zmiany przez Lokatora adresu do korespondencji wskazanego w umowie bez powiadomienia o tym Przedsiębiorstwa, korespondencję oraz faktury wysyłane na wskazany w umowie adres uważa się za doręczone” , - § 13 ust. 7 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Lokatora winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Lokatora za doręczoną” , - § 8 wzorca Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Pododbiorcy Usług winna być niezwłocznie 10 zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Pododbiorcy Usług – za doręczoną” . Uznano, że wszystkie powołane wyżej zapisy - będące przedmiotem zarzutu punktu I.2. sentencji niniejszej decyzji – mogą mieścić się w hipotezie klauzul wpisanych do Rejestru pod pozycjami 1207 oraz 1482. Podnieść należy w tym miejscu, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone wpisane zostały - na podstawie art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego – postanowienia, o następującej treści: Poz. 1207: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 43/06). Poz. 1482: „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie” (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt: XVII Amc 107/07). Niezależnie od powyższego Prezes Urzędu ustalił, że analizowane wzorce umów Przedsiębiorstwa zawierają następujące postanowienia: - § 12 ust. 2 lit. a) wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , postanowienia o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia” , - § 12 ust. 3 lit. b) wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych” , postanowienia o treści: „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia w przypadku dokonania zmian w instalacjach Odbiorcy Usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie urządzeń Przedsiębiorstwa” , - § 13 ust. 2 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, postanowienia o treści: „Umowa może być rozwiązana w przypadku rozwiązania umowy z właścicielem/ zarządcą, o którym mowa w § 1 ust. 2 oraz w razie naruszenia postanowień umowy przez Przedsiębiorstwo lub Lokatora za jednomiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego” . Cytowane postanowienia – objęte zarzutem punktu I.3. sentencji niniejszej decyzji – mogą stanowić naruszenie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , uprawniając Przedsiębiorstwo do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy w innych przypadkach, niż wskazane w tym przepisie. Wszystkie powyższe postanowienia znajdują się aktualnie w poszczególnych rodzajach umów zawartych przez Przedsiębiorstwo z odbiorcami jego usług. 11 W toku niniejszego postępowania ustalono, że w swojej działalności Przedsiębiorstwo nigdy nie zastosowało żadnego z powoływanych wyżej postanowień. Zgodnie z oświadczeniem Przedsiębiorstwa, w okresie obowiązywania wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług: - nie wytaczało powództw z naruszeniem przepisów o właściwości sądów powszechnych w związku z dochodzeniem roszczeń wynikających z umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, co mogłoby być konsekwencją zastosowania przez Przedsiębiorstwo zapisu § 13 tego wzorca umowy; - nie uznawało pism kierowanych do odbiorców usług na dotychczasowy, zmieniony adres i przez nich nie odebranych za skutecznie doręczone, co mogłoby być konsekwencją zastosowania przez Przedsiębiorstwo odpowiednio zapisów: § 10 ust. 13, § 10 ust. 16 oraz § 10 ust. 14 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz § 12 ust. 7 tych wzorców umów; § 12 ust. 2 i § 13 ust. 7 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego; § 8 wzorca Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków ; - nie rozwiązywało bez wypowiedzenia albo za wypowiedzeniem umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków, co mogłoby być konsekwencją zastosowania przez Przedsiębiorstwo odpowiednio zapisów: § 12 ust. 2 lit. a) i § 12 ust. 3 lit. b) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , a także w § 13 ust. 2 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego; - nie stosowało przedmiotowych postanowień wzorców umów w jakikolwiek inny sposób niż określony wyżej, powołując się na nie w sporze z konsumentem. Niezależnie od powyższego, w trakcie niniejszego postępowania pismem z dnia 24 maja 2013 r., Przedsiębiorstwo zobowiązało się do dokonania zmiany wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Na potwierdzenie tego Przedsiębiorstwo przedstawiło nowe, zmienione wzorce umów, określane przez niego jako podstawowe, tj. wzorce Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę , a dodatkowo także wzorzec umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Po dokonaniu analizy tych wzorców umów w ramach postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie ustalono, że nie zawierają one zakwestionowanych postanowień, jak również żadnych innych naruszeń ustawy o ochronie (…) . We wzorcach tych wszystkie kwestionowane postanowienia 12 zmodyfikowano w taki sposób, że ich treść została dostosowana do obowiązującego przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , albo też postanowienia te zostały usunięte z wzorców umów. Z wzorców tych usunięto bowiem wszystkie postanowienia, które zakwalifikowane zostały jako tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Natomiast dotychczasowy § 12 ust. 2 lit. a) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych uzyskał następującą treść: „Umowa może być rozwiązana przez Odbiorcę Usług z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca lub na mocy porozumienia Stron w uzgodnionym terminie” . Z kolei dotychczasowy § 12 ust. 3 lit. b) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz dotychczasowy § 13 ust. 2 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę i Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, uzyskały następującą treść: „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę natychmiastowo (bez zachowania okresu wypowiedzenia) w przypadku zaistnienia jednej z poniższych okoliczności uprawniającej Przedsiębiorstwo do odcięcia dostawy wody i/lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze wodociągowe i/lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca Usług nie uiścił należności za pełne 2 okresy obrachunkowe następujące po otrzymaniu upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego, d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, tj. bez zawarcia pisemnej umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” (z pominięciem odpowiednich fragmentów tego postanowienia w przypadku wzorców umów, których przedmiotem jest wyłącznie zaopatrzenie w wodę albo wyłącznie odprowadzanie ścieków). Jednocześnie Przedsiębiorstwo zobowiązało się w kolejnym piśmie z dnia 7 czerwca 2013 r. do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie naruszeniom ustawy o ochronie (…) , poprzez opracowanie pozostałych wzorców umów, w oparciu o ww. podstawowe wzorce: umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz umowy o zaopatrzenie w wodę, które uwzględniają zastrzeżenia zawarte w postanowieniu Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie. Na tej podstawie Przedsiębiorstwo zobowiązało się do opracowania nowych wzorców: Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków . Przedsiębiorstwo doprecyzowało, że przedmiotowe nowe wzorce umów - oraz projekt pisma przewodniego kierowanego do odbiorców usług w związku ze zmianą dotychczasowych umów - przedłoży Prezesowi Urzędu niezwłocznie po ich opracowaniu, jednak nie później niż do dnia 30 września 2013 r. Przedsiębiorstwo zobowiązało się również do dokonania zmiany wszystkich dotychczasowych umów, zawierających kwestionowane postanowienia, poprzez przygotowanie nowych umów i wysłanie ich lub doręczenie w inny sposób odbiorcom usług, wraz z ww. pismem przewodnim. Przedsiębiorstwo wyjaśniło, że taki proces zmiany dotychczasowych umów na nowe będzie przeprowadzany za pośrednictwem inkasentów 13 (przy okazji dokonywania odczytów wodomierzy) lub pocztą, np. w związku z wysyłaniem faktur za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki i zakończony zostanie w terminie nieprzekraczającym 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie. Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (…) , ma ona zastosowanie wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią chociaż potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Ma to miejsce wówczas, gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami ustawy o ochronie (…) dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy działania te wywołują na rynku inne niekorzystne zjawiska 1 . Niniejsze postępowanie dotyczy postanowień stosowanych przez Przedsiębiorstwo wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Wzorce te stosowane były i są nadal wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. przy zawieraniu umów z wszystkimi klientami Przedsiębiorstwa zainteresowanymi korzystaniem ze świadczonych przez niego usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Dotyczą one zatem obecnych i wszystkich potencjalnych klientów Przedsiębiorstwa, co oznacza, iż mogą mieć zastosowanie wobec nieokreślonego z góry kręgu adresatów. Stwierdzić zatem należy, że postępowanie poprzedzające wydanie niniejszej decyzji oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie mają na celu ochronę interesu publicznego. Zdaniem Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Olkuszu. W konsekwencji przyjąć należy również, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy znajdą zastosowanie przepisy ustawy o ochronie (…) . Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy , przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie istnienia przedmiotowej praktyki wymaga zatem spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. 1 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 1991 r. (sygn. akt: XV Amr 8/90) oraz wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 14 Zaznaczyć należy w tym miejscu, że konsumentem - w myśl art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 22 1 Kodeksu cywilnego - jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast przez przedsiębiorcę - zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) - rozumie się w szczególności przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W świetle art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 672, z późn. zm.), przedsiębiorcą jest m.in. osoba prawna, która we własnym imieniu wykonuje działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo jest osobą prawną - spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, prowadzącą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, pod numerem KRS 0000102550. A zatem - w świetle powyższego - jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . Oznacza to, iż przepisy tej ustawy odnoszą się do Przedsiębiorstwa wprost. Powołany wyżej przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) zawiera w punktach 1 - 3 przykładowe wyliczenie praktyk, zakazanych przez ustawodawcę. Katalog ten precyzuje, że praktykami naruszającymi zbiorowe interesy konsumentów są w szczególności: stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego , nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji oraz naruszenia szeroko ujmowanych praw konsumenta do informacji. A zatem kolejne punkty art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) dookreślają klauzulę generalną wyrażoną na początku tego przepisu, poprzez egzemplifikację najczęściej występujących rodzajów praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jak już zasygnalizowano powyżej, aby możliwe było stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj.: - działania przedsiębiorcy muszą nosić znamiona bezprawności, - działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) , tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż pojęcie bezprawności nie jest pojęciem prawnie zdefiniowanym. Należy zatem przyjąć, zgodnie z literalnym jego brzmieniem, że „działanie bezprawne” to takie zachowanie, które jest sprzeczne z nakazem lub zakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych oraz z zasadami współżycia społecznego (dobrymi obyczajami). Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tj. nie zależy od wystąpienia szkody, ani zamiaru po stronie przedsiębiorcy dopuszczającego się działań bezprawnych. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga natomiast kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Podobnie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej w skrócie „SOKiK”) zwrócił uwagę, iż przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. SOKiK stwierdził, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności 15 należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak ustawa o ochronie (…) w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do Rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu 2 . To ostatnie stanowisko wyrażone zostało również w innym wyroku, w którym SOKiK wywiódł, iż można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny, zawierający postanowienia o treści już wpisanej do Rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę dla stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy 3 . Analizując przesłankę bezprawności należy mieć na uwadze, iż zarzut bezprawnego działania Przedsiębiorstwa w przedmiotowej sprawie dotyczy zarówno: 1) stosowania postanowień wzorców umów wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. – tj. naruszenia art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) , jak również 2) stosowania nienazwanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , a więc naruszenia tych właśnie przepisów. Ocena działań Przedsiębiorstwa, objętych punktami I.1. i I.2. sentencji decyzji Do stwierdzenia praktyki określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy jako takiego (art. 479 36 - 479 45 K.p.c. ) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie był zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 K.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania postanowienia wzorca umowy do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa Urzędu, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c. Konsekwencją prawną umieszczenia postanowienia umownego w ww. Rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes Urzędu może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do Rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy 2 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt: XVII Ama 32/05) . 3 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt: XVII Ama 51/03) . 16 tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Podobnie stanowisko w tej sprawie zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie uznając, że zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000 r. (obecnie art. 24 – przyp. własny Urzędu), praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do Rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do Rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do Rejestru, podczas gdy wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów 4 . Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w Warszawie w innym swoim wyroku, w którym powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego 5 stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma - zgodnie z art. 479 43 K.p.c. - od chwili wpisania do odpowiedniego Rejestru, skutek także wobec osób trzecich 6 . Z kolei zgodnie ze stanowiskiem SOKiK, dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame 7 . Podobne stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 K.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)” . W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów z art. 23a uokik (obecnie art. 24 – przyp. własny Urzędu) obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych, polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do Rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do Rejestru, których treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną ich wykładnię 8 . Przedmiotem niniejszego postępowania jest m.in. wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zapisy wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej 4 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 760/05) . 5 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt: III CZP 95/03) . 6 Por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2005 r. (sygn. akt: VI ACa 381/05) . 7 Por.: wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt: XVII Ama 46/04) . 8 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06) . 17 odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, stosowanych przez Przedsiębiorstwo, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK, wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Odnosząc się zatem do postanowienia powołanego w punkcie I.1. sentencji niniejszej decyzji , tj. zapisu § 13 wzorca umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, oznaczonej nazwą „Umowa” , o treści: „Ewentualne spory podlegają rozstrzygnięciu przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Przedsiębiorstwa” , Prezesa Urzędu uznał, że jest ono tożsame z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 922 i 1007 Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. SOKiK w swoich licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia zawierające klauzule prorogacyjne, stosowane w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorców działających w różnych branżach gospodarki. I tak, w wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (sygn. akt: XVII Amc 100/05) SOKiK uznał, iż kwestionowane przez niego postanowienie - wpisane następnie pod pozycją 922 Rejestru - narusza art. 385 1 § 1 K.c. , gdyż wyłącza zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, a to może stanowić dodatkową dolegliwość dla kupującego, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. Postanowienie uznane przez sąd za niedozwolone ustala wyłączną właściwość sądu do rozpoznania ewentualnych sporów z umowy na podstawie siedziby przedsiębiorcy. Postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienia wpisane do Rejestru, pod pozycjami 922 i 1007 (wpis dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 23 listopada 2006 r., sygn. akt: XVII Amc 156/05) winny zatem zostać uznane za tożsame. Każde z wyżej wymienionych postanowień ustala bowiem wyłączną właściwość sądu siedziby przedsiębiorcy. A zatem stosowanie obu postanowień wpisanych do rejestru oraz postanowienia stosowanego przez Przedsiębiorstwo wywołuje tożsame skutki, bowiem w przypadku powstania sporu na tle wykonywania umowy, postanowienia te bezprawnie narzucają konsumentom właściwość miejscową sądu i ograniczają ich prawa do wytoczenia powództwa, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . Zgodnie z obowiązującymi przepisami, właściwość miejscowa sądu może mieć charakter właściwości ogólnej, przemiennej i wyłącznej. Podstawowa zasada dotycząca właściwości ogólnej została wyrażona w art. 27 § 1 K.p.c. , zgodnie z którym, powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. W przypadku zatem, gdy powodem jest Przedsiębiorstwo, to sądem właściwym winien być sąd, w którego okręgu konsument ma miejsce zamieszkania. A więc nie w każdym przypadku sądem właściwym będzie sąd siedziby Przedsiębiorstwa. Z kolei istota właściwości przemiennej polega na tym, że obok sądu właściwości ogólnej zostaje wskazany inny jeszcze sąd, przed który można wytoczyć powództwo. Wybór sądu należy w takich wypadkach do podmiotu wnoszącego pozew. W zakresie roszczeń wynikających z umów, przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jak też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, przed sąd miejsca jej wykonania. Jednakże powód może, według swego uznania, wytoczyć powództwo bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 31 K.p.c. w związku z art. 34 K.p.c. ). Nie jest zatem dopuszczalne narzucenie właściwości przemiennej przez jedną ze stron stosunku prawnego z góry, a jedynie następczy jej wybór w chwili powstania roszczenia wynikającego z umowy. Przepis art. 46 K.p.c. przewiduje wprawdzie możliwość zawarcia tzw. umowy prorogacyjnej, stanowiąc, że strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej instancji, 18 który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (tak: art. 46 § 1 zd. 1 i 2 K.p.c. ). W świetle przytoczonego przepisu możliwe jest odejście od zasady właściwości ogólnej, jednakże tylko wtedy, gdy jest to przedmiotem indywidualnego uzgodnienia umownego. Wzorzec umowy stosowany przez Przedsiębiorstwo - już z samej istoty wzorca umowy, wynikającej z art. 384 K.c. - jest ustalany wyłącznie przez jedną ze stron i nie może być traktowany jako uzgodniony przez strony indywidualnie, bowiem zawiera zbiór gotowych i opracowanych przez Przedsiębiorstwo postanowień, na których brzmienie konsument nie ma wpływu. Sąd wskazany jako właściwy w ww. postanowieniu § 13 wzorca umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, stosowany przez Przedsiębiorstwo, jest w istocie sądem wyłącznie właściwym, tzn. treść tego zapisu ww. wzorca umowy wyłącza skuteczne stosowanie przepisów o właściwości ogólnej i przemiennej. Z uwagi na wskazane wyżej przyczyny postanowienia wpisane do Rejestru pod pozycjami 922 oraz 1007 zostały uznane za niedozwolone postanowienia umowne. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że kwestionowane postanowienie § 13 wzorca umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług narusza interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorstwu działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienie to jest tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. , pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołuje ono takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Odnosząc się natomiast do wszystkich postanowień powołanych w punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji , tj. zapisów: - § 10 ust. 13 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę , § 10 ust. 16 wzorca Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz § 10 ust. 14 wzorca Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , o treści: „Jeżeli Odbiorca Usług zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, lub nie odbiera dokumentów, faktury oraz inne dokumenty wysłane przez Przedsiębiorstwo na adres dotychczasowy pozostawia się w dokumentacji Odbiorcy Usług ze skutkiem doręczenia” , - § 12 ust. 7 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Odbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Odbiorcy Usług – za doręczoną” , - § 12 ust. 2 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, o treści: „W przypadku zmiany przez Lokatora adresu do korespondencji wskazanego w umowie bez powiadomienia o tym Przedsiębiorstwa, korespondencję oraz faktury wysyłane na wskazany w umowie adres uważa się za doręczone” , - § 13 ust. 7 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Lokatora winna być niezwłocznie zgłoszona 19 do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Lokatora za doręczoną” , - § 8 wzorca Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , o treści: „Zmiana miejsca zamieszkania (siedziby) Pododbiorcy Usług winna być niezwłocznie zgłoszona do Przedsiębiorstwa na piśmie. Zaniechanie tego obowiązku skutkuje uznaniem korespondencji kierowanej do Pododbiorcy Usług – za doręczoną” , Prezesa Urzędu uznał, że są one tożsame z klauzulami niedozwolonymi wpisanymi pod pozycjami 1207 oraz 1482 Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Pod pozycją 1207 ww. Rejestru (na podstawie wyroku SOKiK z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt: XVII Amc 43/06) zostało bowiem wpisane postanowienie o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną” . Natomiast pod pozycją 1482 Rejestru niedozwolonych postanowień umownych (na podstawie wyroku SOKiK z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt: XVII Amc 107/07) widnieje następujący wpis: „Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie” . Zacytowane powyżej postanowienia uznane zostały przez SOKiK za niedozwolone, zaś Sąd w pełni podzielił stanowisko Prezesa Urzędu, iż są one niedozwolonymi postanowieniami umownymi w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 K.c. Podobnie SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Strony zgodnie ustalają, że korespondencja wysłana dwukrotnie listem poleconym na ostatnio podany adres do korespondencji uznana zostaje jako doręczona” , które wpisane zostało następnie do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych pod pozycją 2285 (na podstawie wyroku SOKiK z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt: XVII Amc 999/09). SOKiK uznał, że powołane wyżej postanowienia należy ocenić jako niedozwolone, bowiem przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W postanowieniach tych przedsiębiorcy zastrzegali, że wysyłanie wszelkiej korespondencji, a zatem również oświadczeń woli, na wskazany przez klienta adres będzie równoznaczne z jej doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – de facto decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.c. - oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom jego treść. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać natomiast zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze lub domniemanie doręczenia, które należą do prawa procesowego i nakładają na osoby trzecie określone obowiązki, np. związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. Obowiązki te są nakładane na podmioty prawa w drodze ustawowej i nie mogą być rozszerzane na uczestników obrotu gospodarczego przez postanowienia wzorca umowy. Wobec powyższego należy przyjąć, że kwestionowane postanowienia: § 12 ust. 7 i odpowiednio § 10 ust. 13, § 10 ust. 16 i § 10 ust. 14 wzorców Umowy o zaopatrzenie 20 w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , § 12 ust. 2 i § 13 ust. 7 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę i Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego oraz § 8 wzorca Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , naruszają interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorstwu działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Postanowienia te są tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. , pomimo bowiem różnic w sformułowaniu ich treści, wywołują one takie same skutki prawne, jak przytoczone wyżej zapisy z Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, ustalenia i wnioski należy uznać, iż kwestionowane w niniejszej decyzji postanowienie wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, stosowanych przez Przedsiębiorstwo, są tożsame z porównywanymi klauzulami uznanymi za niedozwolone i wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Dokonując powyższej oceny przedmiotowych klauzul, Prezes Urzędu uprawdopodobnił stosowanie przez Przedsiębiorstwo postanowień umownych o treści tożsamej z treścią klauzul uznanych przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne i wpisanych do ww. Rejestru. Wobec powyższego uprawdopodobnione zostało spełnienie przesłanki bezprawności działania Przedsiębiorstwa, polegającego na stosowaniu w obrocie konsumenckim postanowień wzorców umów wpisanych do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Ocena działań Przedsiębiorstwa, objętych punktem I.3. sentencji decyzji Nienazwaną praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie (…) , może być każde zachowanie (działanie, zaniechanie) przedsiębiorcy, jeśli ma ono charakter bezprawny oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów . Wskazane w przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) – przedstawionym już na wstępie uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - rodzaje praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mają jedynie charakter przykładowy. Natomiast nie wyczerpują one wszystkich zachowań przedsiębiorców, które mogą zostać zakwalifikowane jako naruszające przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…) . Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w analizowanym przepisie ustawy o ochronie (…) , „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 9 . 9 Por.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt: III SZP 3/06). 21 Praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów analizowane w tej części decyzji polegają na zamieszczeniu we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków postanowień, które przewidują możliwość rozwiązania tych umów za wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia, a co za tym idzie odcięcia przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego i wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków, w innych przypadkach, niż wskazane w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Mianowicie Przedsiębiorstwo przewiduje w postanowieniach § 12 ust. 2 lit. a) wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych możliwość ich rozwiązania przez każdą ze stron z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Podobnie w postanowieniach § 12 ust. 3 lit. b) wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych Przedsiębiorstwo zastrzega, że uprawnione jest do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia w przypadku dokonania zmian w instalacjach odbiorcy usług wpływających negatywnie na funkcjonowanie urządzeń Przedsiębiorstwa. Wreszcie także zapisy § 13 ust. 2 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, przyznają Przedsiębiorstwu możliwość ich rozwiązania - z zastosowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia - w przypadku rozwiązania umowy z właścicielem lub zarządcą budynku wielolokalowego oraz w razie naruszenia postanowień tych umowy przez lokatora budynku wielolokalowego. Takie ukształtowanie ww. postanowień jest sprzeczne z powołanym przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) : „przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” . Wszystkie okoliczności, w jakich przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz ich odbiorcy, zostały zatem określone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Zauważyć należy bowiem, że konstruując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub innym równoznacznym zwrotem. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług zaopatrzenia w wodę lub odbioru ścieków ma charakter zamknięty, a więc nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w analizowanym przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . 22 W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienia § 12 ust. 2 lit. a) i § 12 ust. 3 lit. b) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz § 13 ust. 2 wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę i Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, stwarzają możliwość przekroczenia przez Przedsiębiorstwo jego uprawnień, jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia tych usług. Postanowienia te przewidują bowiem możliwość podjęcia działań skutkujących odcięciem dostaw wody lub zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte zakresem przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed wstrzymaniem świadczenia usług zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków, w wyniku rozwiązania umowy przez Przedsiębiorstwo w drodze jednostronnego jej wypowiedzenia, a nawet stworzenie sobie możliwości rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, świadczy o bezprawności kwestionowanych postanowień umownych. Takie zachowanie Przedsiębiorstwa godzi w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków kwestionowanych klauzul pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usług o charakterze powszechnym, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski stwierdzić należy zatem, że zakwestionowana praktyka Przedsiębiorstwa jest bezprawna i godzi w zbiorowe interesy konsumentów. Stanowisko takie znajduje także odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie Prezesa Urzędu 10 , jak również Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 11 . Wobec powyższego Prezes Urzędu uznał za uprawdopodobnione spełnienie przesłanki bezprawności działania Przedsiębiorstwa, polegającej na naruszeniu przez niego przepisu art. 8 ust 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) . Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Przepisy ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów”. Uregulowanie art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości, przesądza o naruszeniu zbiorowych interesów. 10 Por. np. decyzje Prezesa Urzędu: Nr RKR-20/2009 z dnia 14 października 2009 r., Nr RKT-41/2009 z dnia 18 grudnia 2009 r., Nr RKT-12/2010 z dnia 29 czerwca 2010 r., Nr RKT-20/2010 z dnia 22 lipca 2010 r. oraz Nr RKT-45/2010 z dnia 23 grudnia 2010 r. 11 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 15 lipca 2010 r. (sygn. akt: Ama 28/09) oraz z dnia 10 września 2010 r. (sygn. akt: XVII Ama 122/09). 23 Powyższe stanowisko jest trwale utrzymywane w orzecznictwie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów 12 . Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że „nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” 13 . Stosowane przez Przedsiębiorstwo wzorce: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, wykorzystywane były przy nawiązywaniu stosunków prawnych z klientami, zainteresowanymi zaopatrzeniem w wodę lub odbiorem ścieków za pośrednictwem sieci wodociągowo – kanalizacyjnej Przedsiębiorstwa. Stroną takich umów mogli być zarówno dotychczasowi klienci Przedsiębiorstwa, jak również wszyscy potencjalni jego klienci. Zatem krąg adresatów ww. wzorców umów nie był z góry określony. Biorąc natomiast pod uwagę, że klienci Przedsiębiorstwa nie mają wpływu na zapisy zawieranych z nimi umów związanych z zaopatrzeniem w wodę lub odprowadzanie ścieków, gdyż nie są one z nimi indywidualnie negocjowana, uznać należy, że wszelkie zawarte w nich bezprawne zapisy godzą w interesy ekonomiczne lub prawne konsumentów. W odniesieniu do specyfiki niniejszej sprawy zauważenia wymaga również, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Natomiast dostęp do bieżącej wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka. Oznacza to, że usługi zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków powinny być świadczone w sposób powszechny i ciągły, a każdy odbiorca powinien mieć zapewniony pełny dostęp do tych usług, o ile spełnia określone w przepisach prawa wymagania. Wymagania te określone zostały w art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , zgodnie z którym przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne jest obowiązane do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą, której nieruchomość przyłączona została do sieci i która wystąpiła z pisemnym wnioskiem o zawarcie umowy. Jednocześnie zważyć należy, że art. 6 ust. 3 pkt 6) ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) stanowi, iż umowa, na podstawie której odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków, powinna zawierać postanowienia dotyczące odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunki jej wypowiedzenia. Mając jednak na względzie treść art. 6 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , a także okoliczności opisane w art. 8 ust. 1 tej ustawy , zważyć należy, że wypowiedzenie umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne, a tym bardziej jej rozwiązanie bez zachowania okresów wypowiedzenia, powinno być dopuszczane tylko w wyjątkowych sytuacjach. Szczególny charakter usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków (które są usługami o charakterze powszechnym i publicznym) oraz fakt, iż są one świadczone w warunkach 12 Por. np. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt: XVII Ama 108/00) oraz z dnia 23 lutego 2002 r. (sygn. akt: XVII Ama 133/2001). 13 Por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01). 24 monopolu naturalnego, uniemożliwia w ocenie Prezesa Urzędu rozwiązywanie oraz wypowiedzenie tych umów w przypadku każdego niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez ich odbiorcę. Powyższe okoliczności dodatkowo potwierdzają wniosek, że zakwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania Przedsiębiorstwa dotyczą interesu ogółu konsumentów jako zbiorowości. Podobnie postanowienia powołane w punktach I.1. i I.2. sentencji niniejszej decyzji, które ustalają wyłączną właściwość sądu siedziby Przedsiębiorstwa z naruszeniem przepisów o właściwości sądów powszechnych oraz uznają za skutecznie doręczone pisma kierowane do odbiorców usług na dotychczasowy, zmieniony adres i przez nich nie odebrane, uznać należy za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Pierwsze z tych postanowień - zawarte w § 13 wzorca umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług - wyłącza zasadę właściwości ogólnej i przemiennej sądu, w wyniku czego stanowić może dolegliwość dla konsumenta, a także ograniczać realizację przysługujących mu uprawnień. W przypadku powstania sporu na tle wykonywania przedmiotowej umowy, postanowienie to narzuca konsumentom właściwość miejscową sądu i ogranicza ich prawo do wytoczenia powództwa według wyboru konsumenta, wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego . Natomiast w postanowieniach § 12 ust. 7 i odpowiednio § 10 ust. 13, § 10 ust. 16 i § 10 ust. 14 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków i Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , § 12 ust. 2 i § 13 ust. 7 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę i Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego oraz § 8 wzorca Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , Przedsiębiorstwo zastrzegło, że wysyłanie wszelkiej korespondencji, a zatem również oświadczeń woli, na wskazany przez klienta adres będzie równoznaczne z jej skutecznym doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie narusza standardy prawne wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego oraz obowiązujących w obrocie dobrych obyczajów. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.c. - oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że kwestionowane postanowienie wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług, naruszają zbiorowe interesy konsumentów, umożliwiając Przedsiębiorstwu działanie w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, ze szkodą dla konsumentów. Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, argumenty i wnioski przyjąć należy, że spełnione zostały wszystkie przesłanki niezbędne do zakwalifikowania działań Przedsiębiorstwa jako praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uwzględniając zatem opisane i przeanalizowane powyżej uwarunkowania faktyczne i prawne, Prezes Urzędu uznał, że działania Przedsiębiorstwa zakwalifikować należy jako praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) . 25 Zastosowanie art. 28 ustawy o ochronie (...) Stosownie do treści art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (...) , po uprawdopodobnieniu w toku postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – m. in. na podstawie okoliczności sprawy - że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie (…) , a także po przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych mu praktyk, jak również do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Analiza przedłożonych przez Przedsiębiorstwo w trakcie niniejszego postępowania dokumentów i wyjaśnień wykazała, że Przedsiębiorstwo zobowiązało się do dokonania zmiany wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Na potwierdzenie tego Przedsiębiorstwo przedstawiło nowe, zmienione wzorce umów, określane przez niego jako podstawowe, tj. wzorce Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę , a dodatkowo także wzorzec umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Po dokonaniu analizy tych wzorców umów w ramach postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie ustalono, że nie zawierają one zakwestionowanych postanowień, jak również żadnych innych naruszeń ustawy o ochronie (…) . We wzorcach tych wszystkie kwestionowane postanowienia zmodyfikowano w taki sposób, że ich treść została dostosowana do obowiązującego przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu (…) , albo też postanowienia te zostały usunięte z wzorców umów. Z wzorców tych usunięto bowiem wszystkie postanowienia, które zakwalifikowane zostały jako tożsame z klauzulami wpisanymi do Rejestru niedozwolonych postanowień umownych. Natomiast dotychczasowy § 12 ust. 2 lit. a) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych uzyskał następującą treść: „Umowa może być rozwiązana przez Odbiorcę Usług z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca lub na mocy porozumienia Stron w uzgodnionym terminie” . Z kolei dotychczasowy § 12 ust. 3 lit. b) wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz dotychczasowy § 13 ust. 2 wzorców Umowy o zaopatrzenie w wodę i Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, uzyskały następującą treść: „Przedsiębiorstwo ma prawo rozwiązać umowę natychmiastowo (bez zachowania okresu wypowiedzenia) w przypadku zaistnienia jednej z poniższych okoliczności uprawniającej Przedsiębiorstwo do odcięcia dostawy wody i/lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego: a) przyłącze wodociągowe i/lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa, b) Odbiorca Usług nie uiścił należności za pełne 2 okresy obrachunkowe następujące po otrzymaniu upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty, c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego, 26 d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, tj. bez zawarcia pisemnej umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych” (z pominięciem odpowiednich fragmentów tego postanowienia w przypadku wzorców umów, których przedmiotem jest wyłącznie zaopatrzenie w wodę albo wyłącznie odprowadzanie ścieków). Jednocześnie Przedsiębiorstwo zobowiązało się do podjęcia działań mających na celu zapobieżenie naruszeniom ustawy o ochronie (…) , poprzez opracowanie pozostałych wzorców umów, w oparciu o ww. podstawowe wzorce: Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę , które uwzględniają zastrzeżenia zawarte w postanowieniu Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie. Na tej podstawie Przedsiębiorstwo zobowiązało się do opracowania nowych wzorców: Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków . Przedsiębiorstwo doprecyzowało, że przedmiotowe nowe wzorce umów - oraz projekt pisma przewodniego kierowanego do odbiorców usług w związku ze zmianą dotychczasowych umów - przedłoży Prezesowi Urzędu niezwłocznie po ich opracowaniu, jednak nie później niż do dnia 30 września 2013 r. Przedsiębiorstwo zobowiązało się również do dokonania zmiany wszystkich dotychczasowych umów, zawierających kwestionowane postanowienia, poprzez przygotowanie nowych umów i wysłanie ich lub doręczenie w inny sposób odbiorcom usług, wraz z ww. pismem przewodnim. Przedsiębiorstwo wyjaśniło, że taki proces zmiany dotychczasowych umów na nowe będzie przeprowadzany za pośrednictwem inkasentów (przy okazji dokonywania odczytów wodomierzy) lub pocztą, np. w związku z wysyłaniem faktur za dostarczoną wodę lub odprowadzone ścieki i zakończony zostanie w terminie nieprzekraczającym 8 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie. W ocenie Prezesa Urzędu, działania objęte złożonym przez Przedsiębiorstwo zobowiązaniem pozwolą na zapobieżenie naruszeniom art. 24 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) w odniesieniu do postawionych w niniejszej decyzji zarzutów. Realizacja działań, do których Przedsiębiorstwo zobowiązało się w trakcie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie doprowadzi bowiem do pełnego wyeliminowania z obrotu prawnego zarzucanych Przedsiębiorstwu uchybień dotyczących treści wzorców: Umowy o zaopatrzenie w wodę , Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowy na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowy o zaopatrzenie w wodę oraz Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , zawieranych z lokatorem budynku wielolokalowego, Umowy w sprawie rozliczania zużycia wody i odbioru ścieków , a także umowy dotyczącej odpłatnego przejęcia przez Przedsiębiorstwo urządzeń wodociągowych lub kanalizacyjnych wybudowanych przez przyszłego odbiorcę usług. Wobec powyższego Prezes Urzędu postanowił skorzystać z rozwiązania przewidzianego przepisem art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie (...) i nałożyć na Przedsiębiorstwo obowiązek wykonania przyjętych przez niego w toku niniejszego postępowania zobowiązań. Termin wykonania przedmiotowych zobowiązań – zgodnie z przepisem art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie (...) - ustalony został z uwzględnieniu propozycji Przedsiębiorstwa dotyczącej czasu potrzebnego na wykonanie zadeklarowanych działań. Przy czym termin zaproponowany przez Przedsiębiorstwo uznano za zbyt długi i skrócono go z 8 miesięcy 27 do 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezes Urzędu w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Prezes Urzędu określił, iż wykonanie opisanych wyżej zobowiązań nastąpi w następujących terminach: - do 30 września 2013 r. – w zakresie opracowania i wprowadzenia do obrotu konsumenckiego nowych, zmienionych wzorców umów, w celu zawierania w oparciu o nie umów z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa, - 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji - w zakresie zmiany wszystkich dotychczasowych umów, zawierających postanowienia kwestionowane w niniejszej decyzji, poprzez przygotowanie i doręczenie w celu zawarcia nowych umów przez dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa. Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej uwarunkowania faktyczne i prawne niniejszej sprawy, orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji . Stosownie do treści przepisu art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie (…) , w decyzji wydanej na podstawie art. 28 ust. 1 tej ustawy Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. W związku z powyższym nałożono na Przedsiębiorstwo obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego przez niego zobowiązania, o którym mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji, poprzez przedłożenie: - w terminie do 31 października 2013 r. : o nowych, zmienionych wzorców umów pod nazwą: Umowa o zaopatrzenie w wodę , Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Umowa na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych , Umowa o zaopatrzenie w wodę oraz Umowa o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , zawierane z lokatorem budynku wielolokalowego; o informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa w oparciu o każdy z ww. nowych wzorców umów oraz o kopii 3 przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług w oparciu o ww. nowe wzorce umów; - w terminie do 7 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji : o informacji dotyczącej liczby umów zawartych z nowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa, w oparciu o każdy z ww. nowych wzorców umów oraz o kopii przykładowych umów zawartych z nowymi odbiorcami usług w oparciu o ww. nowe wzorce umów – po 3 umowy dla każdego z tych wzorców; o informacji dotyczącej liczby dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa, związanych postanowieniami kwestionowanymi w niniejszej decyzji, którym doręczono ww. nowe wzorce w celu zawarcia w oparciu o nie umów; o informacji dotyczącej liczby wskazanych dotychczasowych odbiorców usług Przedsiębiorstwa, z którymi zawarto umowy w oparciu o ww. nowe ich wzorce oraz o kopii przykładowych umów zawartych ze wskazanymi dotychczasowymi odbiorcami usług Przedsiębiorstwa w oparciu o ww. nowe ich wzorce. Zdaniem Prezesa Urzędu powyższe informacje są konieczne, a zarazem wystarczające do oceny, czy Przedsiębiorstwo wykonało nałożone niniejszą decyzją obowiązki. 28 Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu orzekł, jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Krakowie. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Zastępca Dyrektora Delegatury w Krakowie Marek Szarzyński Otrzymują: 1. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Olkuszu, ul. Kluczewska 4, 32 – 300 Olkusz, 2. RKR a/a.