RKR-38/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE Pl. Szczepański 5, 31-011 Kraków Tel./fax (0-12) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-17/11/MS- /11 Kraków, dnia 27 września 2011r. DECYZJA Nr RKR – 38/2011 I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorców Barbary Czejgis-Słockiej i Piotra Wilkonia wykonujących wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie, polegające na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Warunki uczestnictwa w imprezach B.T. Barbara Travel” postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: 1. „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany warunków umowy z przyczyn od niego niezależnych. Jeżeli Klient zawiadomiony o powyższych zmianach nie zgłosi rezygnacji w ciągu trzech dni od chwili otrzymania zawiadomienia, przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki uczestnictwa, a w przypadku rezygnacji z imprezy w ciągu trzech dni od zawiadomienia- otrzymuje zwrot wniesionej wpłaty na imprezę.” (§ 1.5. wzorca); 2. „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę lub kolejnej raty jest równoznaczne ze skreśleniem z listy stałej uczestnictwa, na warunkach rezygnacji uczestnika.” (§ 1.9. wzorca); 3. „Niewykorzystanie przez Klienta z przyczyn leżących po jego stronie świadczeń objętych programem imprezy nie może stanowić podstawy do obniżenia płatności za imprezę lub żądania ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia.” (§ 1.10. wzorca); 4. „(...) Uczestnik zobowiązany jest do pokrycia kosztów rezygnacji z imprezy w odpowiedniej wysokości: a) przy rezygnacji do 45 dni przed rozpoczęciem imprezy opłaty manipulacyjnej w wysokości 100 zł/os., b) przy rezygnacji pomiędzy 44 a 31 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 10% ceny imprezy jednak nie mniej niż 100zł/os., c) przy rezygnacji pomiędzy 30 a 21 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 30% ceny imprezy, d) przy rezygnacji pomiędzy 20 a 8 dniem przed rozpoczęciem imprezy- 60 % ceny imprezy, e) przy rezygnacji krótszej niż 7 dni przed imprezą – 95% ceny imprezy.” (§ 2.2. wzorca); 2 5. „ (...) Uczestnik nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli biuro naprawi niezwłocznie szkodę.” (§ 3.2. wzorca); 6. „ Uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji w formie pisemnej do 30 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest:- w przypadku imprezy zorganizowanej - pisemne potwierdzenie jej rezydenta lub pilota imprezy turystycznej,- w przypadku imprezy indywidualnej – pisemne potwierdzenie u kierownika ośrodka Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. Biuro zastrzega sobie 30 dniowy termin rozpatrzenia reklamacji. W czasie jej rozpatrywania Klient nie ma prawa uciekać się do mediów etc. ” (§ 3.5. wzorca); 7. „ W wyjątkowych przypadkach organizator imprezy zastrzega sobie prawo do zmiany kolejności punktów programu lub zakwaterowania uczestników w hotelach innych niż opisano, lecz o równorzędnym lub wyższym standardzie.” (§ 3.6. wzorca); 8. „ Organizator imprezy nie ponosi odpowiedzialności za: opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi lub oczekiwaniem na granicach, zachowanie uczestników imprezy, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy odbiegające od normy, hałas związany z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki ( jeśli lokalizacja obiektu została ujęta w ofercie), itp. lub innych ewentualnych niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” (§ 3.7. wzorca); 9. „Biuro nie odpowiada za rzeczy pozostawione podczas podróży w autokarze i podczas pobytu w miejscu zakwaterowania.” (§ 4.1. wzorca). oraz stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 15 lipca 2011r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 1. nakłada się na przedsiębiorcę Barbarę Czejgis-Słocką, wykonującą działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie, karę pieniężną w wysokości 3.792 zł (słownie: trzy tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji płatną do budżetu państwa, za zapłatę których odpowiada solidarnie z Piotrem Wilkoniem. 2. nakłada się na przedsiębiorcę Piotra Wilkonia wykonującego działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie, karę pieniężną w wysokości 3.792 zł (słownie: trzy tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa) z tytułu naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i ust 2 pkt 1 w/w ustawy w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji płatną do budżetu państwa, za zapłatę których odpowiada solidarnie z Barbarą Czejgis-Słocką. 3 III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331z późn. zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…) oraz stosownie art. 33 ust. 6 oraz § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, obciąża się przedsiębiorców Barbarę Czejgis-Słocką i Piotra Wilkonia wykonujących wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się solidarnie tych przedsiębiorców do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 25 zł (słownie: dwadzieścia pięć) w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji. UZASADNIENIE W roku 2011 Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK”” - przeprowadził badanie rynku usług turystycznych. W ramach prowadzonych badań Delegatura UOKiK w Krakowie dokonała analizy wzorców umownych stosowanych w obrocie konsumenckim przez wybranych losowo przedsiębiorców działających na terenie jej właściwości miejscowej, tj. województw małopolskiego i podkarpackiego. Kontrolą objęto także przedsiębiorców Barbarę Czejgis-Słocką i Piotra Wilkonia wykonujących wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie – zwanych dalej „Przedsiębiorcami”. W toku postępowania ustalono, że Przedsiębiorcy świadczą usługi turystyczne, których przedmiotem jest organizowanie imprez turystycznych oraz dokonano analizy stosowanego przez nich wzorca umowy pod nazwą: „Warunki uczestnictwa w imprezach B.T. Barbara Travel” . Przeprowadzona analiza wykazała, że wzorzec umowy zawieranej z konsumentami zawiera postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem”. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RKR-101/2011 z dnia 20.05.2011r. Prezes UOKIK wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez przedsiębiorców Barbarę Czejgis-Słocką i Piotra Wilkonia wykonujących wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, określonych w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)”, polegających na stosowaniu w w/w wzorcach umowy wykorzystywanych przez tych Przedsiębiorców postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Odpowiadając na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, Przedsiębiorcy pismami z dnia 3.06.2011r. oraz 28.07.2011r. potwierdzili fakt stosowania 4 wzorca umowy o treści zakwestionowanej przez Prezesa UOKIK oraz poinformowali, że uznają w całości stanowisko i zastrzeżenia Prezesa UOKIK odnośnie zakwestionowanych postanowień w stosowanych dotychczas wzorcach umów. W związku z powyższym dokonali zmiany kwestionowanego wzorca umowy poprzez zaniechanie stosowania w tym wzorcu umowy kwestionowanych postanowień poprzez wprowadzenie nowego wzorca umowy nie zawierającego kwestionowanych postanowień. Do odpowiedzi dołączyli kopie nowego wzorca umowy, który został wprowadzony do obrotu z konsumentami w dniu 11.07.2011r. oraz dołączyli – jako – dowód kopie dwóch pierwszych umów zawartych z konsumentami w dniu 15.07.2011r. Postanowieniem RKR-165/2011 z dnia 8.07.2011r. Prezes UOKIK z urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego. Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorcy prowadzą wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej na podstawie wpisów do Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Rzeszowa pod nr 10681T oraz 10682T. Ponadto jako Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. są wpisani do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych prowadzonego przez Marszałka Województwa Podkarpackiego. Zakres prowadzonej przez nich działalności gospodarczej obejmuje m.in. organizowanie imprez turystycznych. W kontaktach z klientami, w tym konsumentami posługują się wzorcem umowy pod nazwą: „Warunki uczestnictwa w imprezach B.T. Barbara Travel” . który następnie klienci podpisują, dokonując zakupu świadczonych przez Przedsiębiorców usług. Doręczany konsumentom wzorzec umowy jest sporządzany przez Przedsiębiorców przed zawarciem umowy i zawiera gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż stosuje ona w obrocie konsumenckim wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza wskazanych wyżej dokumentów pozwoliła na postawienie Przedsiębiorcom zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w w/w wzorcu umowy postanowień, o następującej treści: 1. „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany warunków umowy z przyczyn od niego niezależnych. Jeżeli Klient zawiadomiony o powyższych zmianach nie zgłosi rezygnacji w ciągu trzech dni od chwili otrzymania zawiadomienia, przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki uczestnictwa, a w przypadku rezygnacji z imprezy w ciągu trzech dni od zawiadomienia- otrzymuje zwrot wniesionej wpłaty na imprezę.” (§ 1.5. wzorca); 2. „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę lub kolejnej raty jest równoznaczne ze skreśleniem z listy stałej uczestnictwa, na warunkach rezygnacji uczestnika.” (§ 1.9. wzorca); 3. „Niewykorzystanie przez Klienta z przyczyn leżących po jego stronie świadczeń objętych programem imprezy nie może stanowić podstawy do obniżenia płatności za imprezę lub żądania ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia.” (§ 1.10. wzorca); 4. „(...) Uczestnik zobowiązany jest do pokrycia kosztów rezygnacji z imprezy w odpowiedniej wysokości: a) przy rezygnacji do 45 dni przed rozpoczęciem imprezy opłaty manipulacyjnej w wysokości 100 zł/os., b) przy rezygnacji pomiędzy 44 a 31 5 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 10% ceny imprezy jednak nie mniej niż 100zł/os., c) przy rezygnacji pomiędzy 30 a 21 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 30% ceny imprezy, d) przy rezygnacji pomiędzy 20 a 8 dniem przed rozpoczęciem imprezy- 60 % ceny imprezy, e) przy rezygnacji krótszej niż 7 dni przed imprezą – 95% ceny imprezy.” (§ 2.2. wzorca); 5. „ (...) Uczestnik nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli biuro naprawi niezwłocznie szkodę.” (§ 3.2. wzorca); 6. „ Uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji w formie pisemnej do 30 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest:- w przypadku imprezy zorganizowanej - pisemne potwierdzenie jej rezydenta lub pilota imprezy turystycznej,- w przypadku imprezy indywidualnej – pisemne potwierdzenie u kierownika ośrodka Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. Biuro zastrzega sobie 30 dniowy termin rozpatrzenia reklamacji. W czasie jej rozpatrywania Klient nie ma prawa uciekać się do mediów etc. ” (§ 3.5. wzorca); 7. „ W wyjątkowych przypadkach organizator imprezy zastrzega sobie prawo do zmiany kolejności punktów programu lub zakwaterowania uczestników w hotelach innych niż opisano, lecz o równorzędnym lub wyższym standardzie.” (§ 3.6. wzorca); 8. „ Organizator imprezy nie ponosi odpowiedzialności za: opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi lub oczekiwaniem na granicach, zachowanie uczestników imprezy, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy odbiegające od normy, hałas związany z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki ( jeśli lokalizacja obiektu została ujęta w ofercie), itp. lub innych ewentualnych niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” (§ 3.7. wzorca); 9. „Biuro nie odpowiada za rzeczy pozostawione podczas podróży w autokarze i podczas pobytu w miejscu zakwaterowania.” (§ 4.1. wzorca). W tym miejscu należy zauważyć, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostały wpisane, na podstawie art. 479 45 k.p.c ., postanowienia, które są tożsame z przedmiotowymi klauzulami zakwestionowanymi przez Prezesa UOKIK. Są to postanowienia o następującej treści (wg numeracji sentencji decyzji): Ad 1. - „Rezygnację Klient winien zgłosić w ciągu trzech dni od daty zawiadomienia przez organizatora o dokonanych zmianach. Brak rezygnacji w tym terminie uważany będzie za przyjęcie nowych warunków.” (wpis nr 1822 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.09.2009r., sygn. akt XVII Amc 410/09), - „Oddział w razie konieczności zastrzega sobie prawo zmiany warunków, terminów lub programu powiadamiając o tym bezpośrednio Klienta ustnie lub pisemnie. Klient może w ciągu 3 dni od powiadomienia zgłosić rezygnację. Brak odpowiedzi w oznaczonym terminie uważany jest za akceptację nowych warunków.” (wpis nr 1852 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 14.05.2009r. sygn. akt XVII Amc 191/09), - „Odstąpienie z tych przyczyn może nastąpić w ciągu trzech dni od otrzymania od Organizatora pisemnego zawiadomienia. Brak odpowiedzi w tym terminie uważa się za akceptację zmienionych warunków Umowy.” (wpis nr 1769 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 27.01.2009r. sygn. akt XVII Amc 240/08), 6 - „Zamawiający w ciągu trzech dni od dnia, w którym został poinformowany o zmianie warunków ma obowiązek poinformować Organizatora o przyjęciu lub odrzuceniu nowych warunków. Brak odpowiedzi w tym terminie jest traktowane jako akceptacja nowych warunków.” (wpis nr 2170 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 5.10.2010r., sygn. akt XVII Amc 1778/10) Ad 2. - „Organizator zastrzega sobie prawo rozwiązania umowy z klientem, którego wpłaty nie zostaną przekazane w ustalonych w punktach 3.2 i 3.3 terminach na dobro Organizatora oraz wyłącza swoją odpowiedzialność odszkodowawczą z tytułu niewykonania umowy przez pośredników, działających w sieci Organizatora (pośredników).” (wpis nr 523 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 23.05.2005r. sygn. akt XVII Amc 77/04), - „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę będzie skutkowało skreśleniem Uczestnika z listy stałej lub rezygnacji na warunkach rezygnacji z przyczyn należących po stronie Protea Travel Services.” (wpis nr 1876 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 26.11.2009r. sygn. akt XVII Amc 343/09), Ad 3. - „Uczestnikowi nie przysługuje zniżka ani zwrot kosztów za niewykorzystane przez niego świadczenia. Nie przysługuje mu też zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn osobistych (przerwanie podróży, skrócenie pobytu, nieszczęśliwy wypadek itp.).” (wpis nr 1969 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 11.02.2010r., sygn. akt XVII Amc 618/09), - „Organizator nie dokonuje zwrotów wartości świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Uczestnika np. spóźnienie na miejsce zbiórki, rezygnacja z części lub całości imprezy, choroba i inne.” (wpis nr 2168 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 30.09.2010r., sygn. akt XVII Amc 1777/10), - „Uczestnikowi nie przysługuje zwrot wartości niewykorzystanych świadczeń z winy uczestnika” (wpis nr 2143 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 9.11.2010r., sygn. akt XVII Amc 2397/10), Ad 4. - „Jeżeli uczestnik rezygnuje z udziału w imprezie z przyczyn leżących po jego stronie organizator potrąca: a) opłatę manipulacyjną w wysokości 5% wartości imprezy od każdego rezygnującego uczestnika, w okresie powyżej 30 dni przed rozpoczęciem imprezy; b) 25% ceny w przypadku rezygnacji w okresie 30-15 dni przed rozpoczeciem imprezy c) 50% ceny w przypadku rezygnacji w okresie 14-8 dni przed rozpoczęciem imprezy d) 90% ceny w przypadku rezygnacji w okresie krótszym niż 8 dni przed rozpoczęciem imprezy. Organizator nie będzie dokonywać procentowych potrąceń, jeśli w miejsce osoby rezygnującej klient przedstawi inną osobę mogącą uczestniczyć w imprezie, w czasie pozwalającym organizatorowi na dokonanie niezbędnych formalności związanych z wyjazdem.” (wpis nr 2158 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 31.07.2009r., sygn. akt XVII Amc 328/09), - „W przypadku odstąpienia przez klienta od umowy (bez względu na przyczynę) Biuro potrąca z dokonanej przez klienta wpłaty opłatę manipulacyjną w kwocie wpłaconej zaliczki czy 20% wartości imprezy - 20% ceny imprezy do 30 dni przed planowaną datą 7 rozpoczęcia imprezy, 40% ceny imprezy od 29 do 22 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 50 % ceny imprezy od 21 do 16 dni przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy, 100% ceny imprezy 15 dni lub krócej przed planowaną datą rozpoczęcia imprezy.” (wpis nr 1282 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 21.11.2006r., sygn. akt XVII Amc 136/05). - „ Koszty rezygnacji: a) opłata stała w wysokości 50 zł, jeżeli rezygnacja nastąpiła w terminie do 30 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, b) 30% w przypadku rezygnacji w okresie 29-21 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, c) 50% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 20-9 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, d) 80% ceny imprezy przy rezygnacji w okresie 8-1 dni przed datą rozpoczęcia imprezy, e) 90% ceny imprezy w przypadku rezygnacji w dniu wyjazdu, lub nie zgłoszenia się w wyznaczonym czasie w miejscu zbiórki lub nieprzybycia do miejsca realizacji imprezy” (wpis nr 1078 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06). - „Klient ma prawo odstąpić od umowy w każdym czasie przed wyjazdem. Rezygnacją może nastąpić jedynie w formie pisemnego oświadczenia, a każdy Klient zostaje obciążony następującymi kosztami: a) 100 zł (od każdej osoby wpisanej na zgłoszeniu) w przypadku rezygnacji na 31 dni lub więcej przed terminem odlotu, b) 20% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 30 do 21 dnia włącznie przed terminem odlotu, c) 50% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji zgłoszonej od 20 do 11 dnia włącznie przed terminem odlotu, d) 70% ceny rzeczywistej imprezy, przy rezygnacji złożonej od 10 do 4 dnia włącznie przed terminem odlotu, e) 100% ceny rzeczywistej, w przypadku rezygnacji złożonej od 3- go dnia do daty rozpoczęcia imprezy.” (wpis nr 1068 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 4.01. 2007r., sygn. akt XVII Amc 37/06). - „Rezygnując z uczestnictwa w imprezie, uczestnik zobowiązany jest zapłacić opłatę manipulacyjną od wartości całkowitej imprezy w wysokości: 20% ceny – przy rezygnacji zgłoszonej do 30 dnia włącznie przed terminem odlotu; 25% ceny - przy rezygnacji zgłoszonej od 29 do 22 dnia włącznie przed terminem odlotu; 35% ceny - przy rezygnacji zgłoszonej od 21 do 15 dnia włącznie przed terminem odlotu; 50% ceny - przy rezygnacji zgłoszonej od 14 do 8 dnia włącznie przed terminem odlotu; 80% - przy rezygnacji zgłoszonej od 7 do 3 dnia włącznie przed terminem odlotu; 100% ceny - przy rezygnacji zgłoszonej na 2 dni włącznie do samego dnia odlotu lub w przypadku nieobecności podczas odprawy lotniskowej." (wpis nr 1123 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26.02.2007r., sygn. akt XVII Amc 174/05). Ad 5. - „Open Travel” nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli „Open Travel” naprawi wadę w odpowiednim terminie.” (wpis nr 446 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.03.2005r., sygn. akt XVII Amc 118/03) Ad 6. - „Uzupełnienia zgłoszonych reklamacji powinny być składane w Biurze Podróży w ciągu 14 dni od daty zakończenia imprezy. Okoliczności podnoszone w reklamacji powinny być potwierdzone w czasie trwania imprezy przez pilota/rezydenta Biura Podróży lub przedstawiciela Biura Podróży za granicą wskazanego w programie lub na voucherze.” (wpis nr 185 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27.10.2004r., sygn. akt XVII Amc 83/03) 8 - „ Pisemne reklamacje są przyjmowane do 7 dni od zakończenia imprezy. Uwagi zawarte w reklamacji powinny być potwierdzone przez przedstawiciela Organizatora lub dyrekcję ośrodka. Reklamacje złożone w późniejszym terminie nie będą rozpatrywane ”. (wpis nr 1060 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 14.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 152/05) - „Reklamacje związane z zakwaterowaniem, wyżywieniem oraz programem wyjazdu należy zgłaszać niezwłocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowiązany do ich usunięcia na miejscu. W przeciwnym wypadku należy sporządzić protokół, który musi być podpisany z dopiskiem 'zapoznałem się' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie będą rozpatrywane przez Biuro Podróży GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora działający w miejscu imprezy nie jest upoważniony do uznawania roszczeń.” (wpis nr 1113 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26.02.2007r., sygn. akt XVII Amc 174/04), - „Wszelkie reklamacje związane z jakością usługi turystycznej klient zobowiązany jest zgłosić pilotowi lub rezydentowi, który jest uprawniony do usunięcia reklamacji na miejscu. W przeciwnym wypadku należy uzyskać pisemne potwierdzenie pilota/rezydenta o zgłoszonej reklamacji i tylko tak potwierdzoną reklamację przesłać do 7 dni od zakończenia imprezy do Organizatora. Opóźnienie powoduje nieważność reklamacji.” (wpis nr 1957 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.12.2009r., sygn. akt XVII Amc 346/09), - „Organizator przyjmuje reklamacje w ciągu siedmiu dni od daty zakończenia imprezy. Podstawę do rozpatrzenia reklamacji dotyczącej ilości lub jakości świadczeń stanowi kopia pisemnej reklamacji lub adnotacja na voucherze potwierdzona przez pilota/rezydenta lub kontrahenta w czasie trwania imprezy.” (wpis nr 2119 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.11.2011r., sygn. akt XVII Amc 2437/10), Ad 7. - „Zmiany w wykonaniu poszczególnych usług turystycznych są dozwolone, o ile nie są znaczne i o ile podstawowa forma podróży zostanie zachowana. JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest spowodowana czynnikami od niego niezależnymi, jednak zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości. W szczególności JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo do zmiany godzin wylotowych samolotów czarterowych, zmiany w zakwaterowaniu uczestników w hotelach innych niż opisane w umowie, lecz o równorzędnym lub wyższym standardzie. W ww. przypadkach Klient nie ma prawa do odstąpienia od umowy bez uiszczenia dodatkowych opłat tyt. kosztów rezygnacji, zgodnych z punktem 4.3 i nie przysługuje Klientowi prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych i innych.” (wpis nr 1132 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. Akt XVII Amc 100/04), - „ Organizator z powodu przyczyn od siebie niezależnych i niezawinionych (decyzje władz państwowych, działanie siły wyższej, brak wymaganego minimum uczestników, niemożność spełnienia świadczenia) zastrzega sobie prawo do anulowania imprezy, zmiany terminu i programu imprezy (nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem imprezy). Organizator nie ponosi z tego tytułu żadnych kosztów, a klientowi nie przysługuje prawo do odszkodowania z tytułu tych zmian. Organizator ma obowiązek niezwłocznie powiadomić uczestnika o ww. zmianach, a ten powinien w terminie trzech dni od uzyskania informacji, zaakceptować zmiany bądź zrezygnować z uczestnictwa w imprezie składając pisemne oświadczenie.” (klauzula wpisana w pozycji 1149 rejestru na podstawie wyroku z dnia 28.02.2007r. sygn. akt XVII Amc 56/06). 9 - „ Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zgłoszeniu uczestnictwa- zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany.” (klauzula wpisana w pozycji 535 rejestru na podstawie wyroku z dnia 21.07.2005r. sygn. akt XVII Amc 89/03). - „Organizator w wyjątkowych sytuacjach zastrzega sobie prawo do zakwaterowania Klienta w hotelu o równorzędnym lub wyższym standardzie.” (wpis nr 1842 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.09.2009r., sygn. akt XVII Amc 630/09), - „Syn&Fun zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy z przyczyn od niego niezależnych (decyzja władz państwowych, działanie siły wyższej, zamieszki, strajki, itp.). Uczestnik otrzymuje z tego tytułu zwrot pełnej wpłaty, natomiast nie przysługuje mu odszkodowanie.” (wpis nr 1327 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 17.01.2007r., sygn. akt XVII Amc 31/06), Ad 8. - „BTiS Maka Tour nie ponosi odpowiedzialności za niedociągnięcia w imprezie wynikle z przyczyn od siebie niezależnych np. złe warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działanie siły wyższej lub inne, uniemożliwiające prawidłową realizację programu.” (wpis nr 1777 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 25.06.2009r., sygn. akt XVII Amc 339/09) - „B.P.T. ARCUS nie odpowiada za niedogodności zaistniałe w trakcie realizacji wyjazdu wynikłe z przyczyn od niego niezależnych np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działalność sił wyższych lub leżących po stronie Uczestnika” (wpis nr 1925 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 26.03.2010r., sygn. akt XVII Amc 672/09) Ad 9. - „Organizator nie odpowiada za bagaż Klienta skradziony, zniszczony lub zaginiony w czasie trwania imprezy.” (wpis nr 798 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 17.05.2006r. sygn. akt XVII Amc AmC 5/05), - „JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. nie przyjmuje odpowiedzialności za uszkodzenie i utratę bagażu oraz pieniędzy w nim się znajdujących lub uszkodzenie przedmiotów wartościowych.” (wpis nr 1136 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. akt XVII Amc 100/04), - „Organizator nie ponosi odpowiedzialności za bagaż uczestników imprezy, w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zagubienia lub kradzieży.” (wpis nr 1633 dokonany na podstawie wyroku SOKiK z dnia 2.04.2009r., sygn. akt XVII Amc 318/09), Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym. Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią 10 potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorców umowy stosowanych przez Przedsiębiorców wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich treścią aktualnych i potencjalnych klientów organizatora turystyki, którym - na gruncie art. 4 pkt. 12 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Przedsiębiorców. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Stosownie do treści art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…) przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Aby możliwe było, zatem stwierdzenie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1. działania przedsiębiorcy winny mieć bezprawny charakter, tzn. być sprzeczne z prawem, tj. przepisami określonych aktów prawnych a także sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, a jednocześnie 2. działania te muszą naruszać zbiorowe interesy konsumentów. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy, na co zwrócił uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku, tj. art. 24 ust. 2 pkt, wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. 11 Do stwierdzenia praktyki, określonej w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) konieczne jest wykazanie, iż przedsiębiorca stosuje we wzorcu umownym postanowienia, które zostały wpisane do prowadzonego przez Prezesa UOKIK rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Pokreślenia wymaga, że wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje Sąd Okręgowy w Warszawie — Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Prezes UOKIK może stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy też nie. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2.12.2005r. (sygn. akt VI ACa 760/05) wskazał, że zgodnie z art. 23 a ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2005r. Nr 244, poz. 2080 z późń. zm.) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest posługiwanie się postanowieniem wpisanym do rejestru w oderwaniu od zagadnienia, czy wpis do rejestru powstał w związku ze stosowaniem wzorca umowy przez ten podmiot, co do którego bada się stosowanie praktyki. Sąd wskazał też, że naruszenie interesów konsumentów może nastąpić w wyniku działań podmiotów, które stosują klauzule abuzywne wpisane do rejestru, przy czym wpis do rejestru związany jest z działaniami innych kontrahentów konsumentów. Analogicznie orzekł Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 29.09.2005r. (sygn. akt VI ACa 381/05), gdzie powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.12.2003r. (sygn. akt III CZP 95/03), stwierdził, że wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 k.p.c., od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe 12 interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK zapisy wzorców umowy stosowane przez Przedsiębiorców przy świadczeniu usług turystycznych, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionymi w niniejszej decyzji i wpisanych do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Dodatkowo podkreślenia wymaga okoliczność, że wszystkie postanowienia wpisane do Rejestru, które zostały wskazane w sentencji niniejszej decyzji dotyczą branży turystycznej, a w szczególności organizatorów turystyki, co oznacza, iż zachodzi tożsamość stosunków prawnych. Ad 1 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.1. sentencji decyzji o treści: „Biuro zastrzega sobie możliwość zmiany warunków umowy z przyczyn od niego niezależnych. Jeżeli Klient zawiadomiony o powyższych zmianach nie zgłosi rezygnacji w ciągu trzech dni od chwili otrzymania zawiadomienia, przyjmuje się, że wyraził zgodę na zmienione warunki uczestnictwa, a w przypadku rezygnacji z imprezy w ciągu trzech dni od zawiadomienia- otrzymuje zwrot wniesionej wpłaty na imprezę.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1769, 1822, 1852 oraz 2170, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te bowiem postanowienia - zarówno stosowane przez Przedsiębiorców, jak i powołane wyżej, wpisane do Rejestru - dotyczą sytuacji, w której klient powinien złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia zmienionych warunków umowy o świadczenie usług turystycznych. W świetle obowiązujących przepisów konsument ma prawo złożenia takiego oświadczenia, natomiast organizator turystyki jest zobowiązany podjąć działania zgodne z oświadczeniem konsumenta i w zależności od jego oświadczenia zwrócić mu wpłacone kwoty albo spełnić świadczenie zastępcze. Nie może on jednak w przypadku braku oświadczenia konsumenta domniemywać jego treści, a zwłaszcza uznawać, że brak oświadczenia jest równoznaczny z przyjęciem zmienionej oferty. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie SOKIK, który uznał za niedozwolone następujące postanowienia umowne: „Rezygnację Klient winien zgłosić w ciągu trzech dni od daty zawiadomienia przez organizatora o dokonanych zmianach. Brak rezygnacji w tym terminie uważany będzie za przyjęcie nowych warunków.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 17.09.2009r., sygn. akt XVII Amc 410/09), „Oddział w razie konieczności zastrzega sobie prawo zmiany warunków, terminów lub programu powiadamiając o tym bezpośrednio Klienta ustnie lub pisemnie. Klient może w ciągu 3 dni od powiadomienia zgłosić rezygnację. Brak odpowiedzi w oznaczonym terminie uważany jest za akceptację nowych warunków.” (vide: wyrok z dnia 14.05.2009r. sygn. akt XVII Amc 191/09), oraz „Zamawiający w ciągu trzech dni od dnia, w którym został poinformowany o 13 zmianie warunków ma obowiązek poinformować Organizatora o przyjęciu lub odrzuceniu nowych warunków. Brak odpowiedzi w tym terminie jest traktowane jako akceptacja nowych warunków.” (vide: wyrok z dnia 5.10.2010r., sygn. akt XVII Amc 1778/10). A zatem analizowane postanowienie jest – mimo pewnych różnic semantycznych - tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru zarówno pod względem treści, stanu faktycznego oraz naruszają interesy konsumentów. Ad 2 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.2. sentencji decyzji o treści: „Niedokonanie w ustalonym terminie wpłaty należności za imprezę lub kolejnej raty jest równoznaczne ze skreśleniem z listy stałej uczestnictwa, na warunkach rezygnacji uczestnika.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 523 oraz 1876, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienie umowne oraz wskazane postanowienie wpisane do Rejestru dotyczą sytuacji, w której po upływie określonego w umowie terminu zwłoki konsumenta w realizacji jego zobowiązań, jak np. zapłata opłat z tytułu zapłaty za świadczone usługi, Przedsiębiorcy uzyskują prawo – bez konieczności uprzedniego wezwania konsumenta do spełnienia świadczenia i wyznaczenia dodatkowego terminu do jego spełnienia - prawo rozwiązania umowy. Tego rodzaju klauzule - tj. dopuszczające możliwość rozwiązania umowy przez profesjonalistę wskutek zwłoki konsumenta w spełnieniu świadczenia pieniężnego bez uprzedniego wezwania do zapłaty – zostały przez SOKiK zakazane w odniesieniu do przedsiębiorców z różnych branż ze względu naruszenie dobrych obyczajów. W szczególności w wyroku z dnia 28.01.2008r. (sygn. akt XVII Amc 109/07) SOKIK uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „Stronie sprzedającej przysługuje prawo do wypowiedzenia niniejszej umowy ze skutkiem natychmiastowym przy uwzględnieniu par. 4 umowy według wyboru Strony sprzedającej, jeżeli Strona kupująca będzie zalegała z zapłatą chociażby jednej raty (części) ceny sprzedaży lub jakiejkolwiek kwoty podatku od towaru i usług i nie dokona odpowiedniej płatności wraz z należnymi odsetkami w terminie 21 dni od dnia wymagalności, określonego w par. 3 niniejszej umowy.” W uzasadnieniu do tego wyroku Sąd uznał za niedozwolony „zapis kształtujący prawa i obowiązki strony kupującej w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i tym samym rażąco naruszający jej interesy w zakresie, w jakim ustanawia dla strony sprzedającej prawo do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym bez uprzedniego wyznaczenia stronie kupującej dodatkowego terminu do wykonania ciążącego na niej obowiązku zapłaty ceny czy też innych należności. Postanowienie to stoi bowiem w sprzeczności z dyspozycją art. 491 § 1 k.c., której treść winna być uwzględniona przy konstruowaniu przez stronę sprzedającą wzorca przedwstępnej umowy sprzedaży (będącej umową wzajemną.). Sąd Okręgowy w tym zakresie w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 listopada 2005 r. (sygn. akt VI ACa 177/2005), zgodnie z którym nie uwzględnienie przez przedsiębiorcę w ramach zawieranych umów, treści przepisów prawa dotyczących tego rodzaju umów w tym znaczeniu, że proponowane warunki realizacji świadczenia są mniej korzystne niż rozwiązania wynikające z tych przepisów, nawet jeżeli nie są to przepisy bezwzględnie obowiązujące, należy uznać za działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami. W konsekwencji nie wyznaczenie w kwestionowanym zapisie stronie kupującej będącej w zwłoce w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku dodatkowego terminu do jego spełnienia stanowi naruszenie klauzuli generalnej wskazanej w 385¹ § 1 k.c.”. A zatem analizowane postanowienie jest – mimo pewnych różnic semantycznych - tożsame z postanowieniem wpisanym do rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego oraz naruszają interesy konsumentów. 14 Ad 3 Również postanowienie wskazane w pkt I.3 sentencji decyzji o treści „Niewykorzystanie przez Klienta z przyczyn leżących po jego stronie świadczeń objętych programem imprezy nie może stanowić podstawy do obniżenia płatności za imprezę lub żądania ekwiwalentu za niewykorzystane świadczenia.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1969, 2143 oraz 2168, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienie oraz postanowienia wpisane do Rejestru dotyczą zasad braku rozliczenia z konsumentami w przypadku, gdy z przyczyn leżących po ich stronie nie skorzystali ze wszystkich świadczeń oferowanych przez organizatora turystyki. O ile SOKiK w licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia, które w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami uprawniają organizatora turystyki do pobierania zryczałtowanej opłaty na wypadek rozwiązania umowy przez konsumenta przed imprezą, to dopiero w ostatnich wyrokach Sąd uznał, że wyłączenie przez organizatora turystyki możliwości zwrotu części wartości świadczeń niewykorzystanych przez konsumenta w powodu okoliczności leżących po jego stronie może naruszać interesy ekonomiczne konsumentów oraz dobre obyczaje i w konsekwencji zostać uznane za niedozwolone postanowienie umowne. „Uczestnikowi nie przysługuje zniżka ani zwrot kosztów za niewykorzystane przez niego świadczenia. Nie przysługuje mu też zwrot wartości świadczeń, których nie wykorzystał z przyczyn osobistych (przerwanie podróży, skrócenie pobytu, nieszczęśliwy wypadek itp.).” (vide: wyrok SOKiK z dnia 11.02.2010r., sygn. akt XVII Amc 618/09), „Organizator nie dokonuje zwrotów wartości świadczeń, które nie zostały w pełni wykorzystane z przyczyn leżących po stronie Uczestnika np. spóźnienie na miejsce zbiórki, rezygnacja z części lub całości imprezy, choroba i inne.” (vide: wyrok SOKiK z dnia 31.09.2010r., sygn. akt XVII Amc 1777/10). Takie działanie organizatora jest niewątpliwie sprzeczne z dobrymi obyczajami, a ponadto może prowadzić do rażącego naruszenia ekonomicznych interesów konsumentów. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie narusza interesy konsumentów, wyłączając odpowiedzialność organizatora turystyki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest – mimo pewnych różnic semantycznych - tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. Ad 4 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.4. sentencji decyzji o treści: „(...) Uczestnik zobowiązany jest do pokrycia kosztów rezygnacji z imprezy w odpowiedniej wysokości: a) przy rezygnacji do 45 dni przed rozpoczęciem imprezy opłaty manipulacyjnej w wysokości 100 zł/os., b) przy rezygnacji pomiędzy 44 a 31 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 10% ceny imprezy jednak nie mniej niż 100zł/os., c) przy rezygnacji pomiędzy 30 a 21 dniem przed rozpoczęciem imprezy – 30% ceny imprezy, d) przy rezygnacji pomiędzy 20 a 8 dniem przed rozpoczęciem imprezy- 60 % ceny imprezy, e) przy rezygnacji krótszej niż 7 dni przed imprezą – 95% ceny imprezy.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1068, 1078, 1123, 1282 oraz 2158, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienie oraz postanowienia wpisane do Rejestru dotyczą zasad rozliczenia z konsumentami w przypadku rozwiazania umowy przez konsumenta. SOKiK w licznych wyrokach uznawał za niedozwolone postanowienia, które w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami uprawniają organizatora turystyki do pobierania stałej, z góry określonej (zryczałtowanej) opłaty – na wypadek rozwiązania umowy przez konsumenta - tytułem odstępnego lub zwrotu ewentualnych kosztów, które poniósł w związku z zawarciem umowy. Oceniając te postanowienia jako klauzule niedozwolone, SOKIK stwierdził, że „postanowienie to jest sprzeczne z art. 385 1 § 1 oraz art. 15 385 3 pkt 12 i 16 k.c.(…), a zatrzymanie ryczałtowo określonych kwot na wypadek rezygnacji klienta z udziału w imprezie turystycznej, narusza zasadę ekwiwalentności świadczeń (…) a ponadto opłaty te zostały ustalone w sposób arbitralny, w oderwaniu od faktycznie poniesionych, w związku z faktem rezygnacji klienta z imprezy, strat przez pozwanego” (vide: wyrok z dnia 8.12.2006r., sygn. akt XVII Amc 41/06). W wyroku z dnia 20.02.2007r. (sygn. XVII Amc 50/06) uznał, iż „przedsiębiorca ma prawo do potrącenia kosztów w przypadku rezygnacji konsumenta z umowy. Kwota podlegająca potrąceniu powinna jednak zostać ustalona,w oparciu o indywidualne rozliczenia z konsumentem z uwzględnieniem rzeczywistej straty poniesionej przez pozwanego”. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 80/03) Sąd uznał abuzywność takiego postanowienia, podkreślajac, że takie zapisy umowne przyznają organizatorowi prawo do potrącania w dowolny sposób całości lub części świadczenia uiszczonego przez konsumenta, w związku z jego rezygnacją z umowy oraz zwrócił uwagę na naruszenie zasady ekwiwalentności świadczeń stron umowy poprzez nierównomierne rozłożenie ich praw i obowiązków, skoro organizator uprawniony jest do zatrzymania części lub całości świadczenia konsumenta, a sam zwolniony jest z własnego świadczenia. Kwoty potrącane przez organizatora uznane zostały też za rażąco wygórowane odstępne, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że organizator może taką ofertę sprzedać i nie poniesie z tego tytułu żadnej straty. SOKiK uznał, że organizator ma prawo potrącenia kosztów, ale powinny być one udokumentowane i związane z koniecznością indywidualnych rozliczeń, a konsument winien zatem otrzymać zwrot tej części świadczeń, która pozostała po odliczeniu rzeczywiście poniesionych kosztów. Analogiczne stanowisko SOKIK wyraził w wyroku z dnia 21.10.2004r. (sygn. akt XVII Amc 127/03), w którym przyjął, iż organizator ma możliwość sprzedaży imprezy jako last minute rekompensując w ten sposób straty jakie poniósłby w związku z rezygnacją klienta. Oceniając natomiast samo postanowienie uznał, że wyłącza ono obowiązek zwrotu uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione przez organizatora. Obowiązek zapłaty ryczałtowo określonych kwot obciąża wyłącznie konsumenta, przy czym kwoty te są przy tym rażąco wygórowane i stanowią dla organizatora nieuzasadniony zysk. W związku z powyższym koszty poniesione przez organizatora winny być udokumentowane i rozliczone indywidualnie, a konsument powinien otrzymać zwrot części niewykorzystanej. Podobnie wypowiedział się w wyroku z dnia 1.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 81/03), uznając, iż niedotrzymanie warunków umowy rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą i nie powinno wiązać się z utratą świadczenia spełnionego w pełnej wysokości. Wysokość odstępnego nie powinna natomiast przekraczać kosztów, jakie organizator poniósł organizując daną imprezę dla konkretnego klienta, co powoduje, że koszty te powinny być rozliczane indywidualnie. W innym wyroku z dnia 10.11.2006r. sygn. (akt XVII Amc 148/05) Sąd zwrócił uwagę, że przyjęcie konstrukcji ryczałtowego określania opłat umożliwia organizatorowi przerzucenie na konsumenta ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ wysokość zastrzeżonych kwot jest niewspółmierna do poniesionych kosztów i nie jest weryfikowana w każdym z konkretnych przypadków, a jednocześnie nie przewiduje się analogicznego rozwiązania na korzyść konsumenta. Powyższą ocenę podzielił także Sąd Apelacyjny, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 25.09.2007r. (sygn. akt VI ACa 637/07) uznał, że w przypadku odstąpienia klienta od umowy przed rozpoczęciem imprezy turystycznej „ organizatorzy turystyki mogą zatrzymać wartość udokumentowanych, rzeczywiście poniesionych kosztów związanych z wykonaniem umowy. Powinni jednak zwrócić kontrahentowi to, co oszczędzili wskutek niewykonania umowy. Wynika z tego konieczność prowadzenia indywidualnych rozliczeń z każdym konsumentem korzystającym z usług pozwanych. Wobec tego stosowanie w tym celu konstrukcji kosztów zryczałtowanych jest całkowicie nieprzydatne i co więcej niedozwolone” oraz, iż „niedopuszczalne jest takie ukształtowanie wzajemnych praw i obowiązków stron umowy, iż w każdej sytuacji, niezależnie od przyczyn rezygnacji klienta (choroba czy inne wypadki losowe) oraz niezależnie od tego, czy organizator faktycznie poniósł w związku z tą 16 rezygnacją jakąkolwiek szkodę (chociażby z uwagi na możliwość sprzedaży tej wycieczki innemu klientowi), klient zobligowany jest do poniesienia określonych z „góry” przez organizatora kosztów rezygnacji.” Rezygnacja klienta (konsumenta) z imprezy turystycznej jest de facto jego odstąpieniem od umowy zawartej z organizatorem turystyki, której przedmiotem jest świadczenie usług turystycznych. Skoro zatem klient odstępuje od umowy zawartej z organizatorem, której przedmiotem jest jego udział w imprezie turystycznej, to pozostaje do rozważenia problem warunków, na jakich może on rozwiązać umowę lub odstąpić od niej oraz rozliczeń pomiędzy stronami. Zgodnie z art. 395 § 2 k.c., to, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba, że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Świadczenie klienta jest świadczeniem pieniężnym, którego zwrot jest możliwy. A zatem w przypadku rezygnacji klienta z uczestnictwa w imprezie turystycznej, organizator jest zobowiązany do zwrotu klientowi zapłaconej przez niego ceny. Jednakże organizatorowi turystyki przysługuje prawo zachowania poniesionych przez niego kosztów w związku z zorganizowaniem wyjazdu i pobytu klienta na imprezie turystycznej. W konsekwencji organizator może pomniejszyć zwracaną klientowi kwotę pieniężną o kwotę rzeczywiście poniesionych wydatków. Organizator turystyki nie jest w żaden sposób uprawniony do pobierania stałej, z góry określonej opłaty tytułem ewentualnych kosztów, które poniósł w związku z zawarciem umowy. Z tego też względu postanowienia, które wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie nie spełnione w całości lub w części, jeżeli konsument rezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, należy uznać za niedozwolone na podstawie art. 385 3 pkt 12 k.c. Wysokość tak określonych opłat uznać należy również - w świetle całkowitej ceny imprezy - za rażąco wygórowane odstępne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 k.c., którego obowiązek zapłaty został nałożony wyłącznie na konsumenta na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy (art. 385 3 pkt 16 k.c.), bez zachowania symetrii i ze szkodą dla konsumenta, który jest jedyną stroną obciążoną negatywnymi konsekwencjami związanymi z odstąpieniem od umowy. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienie umowne pozwala na obciążenie konsumenta ryczałtowymi, z góry określonymi opłatami, w oderwaniu od kosztów rzeczywiście poniesionych przez organizatora wskutek odstąpienia konsumenta od umowy. Kształtuje jednocześnie wzajemne prawa i obowiązki stron umowy bez zachowania symetrii i ekwiwalentności świadczeń wzajemnych, zastrzegając możliwość ich pobrania jedynie na rzecz organizatora. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienia naruszają interesy konsumentów, wyłączając odpowiedzialność organizatora turystyki za bagaż konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto jest – mimo pewnych różnic semantycznych - tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. Ad 5 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.5. sentencji decyzji o treści: „ (...) Uczestnik nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli biuro naprawi niezwłocznie szkodę.” jest tożsame z treścią postanowienia „Open Travel” nie ma obowiązku naprawić wady, która pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty i utrudnienia dla biura. Klient nie może domagać się zwrotu części ceny imprezy lub zerwania umowy, jeśli „Open Travel” naprawi wadę w odpowiednim terminie.” wpisanego do Rejestru pod pozycją 446, które zostało wymienione powyżej w treści decyzji. Zacytowane powyżej postanowienie oraz postanowienia wpisane do Rejestru dotyczą wyłączenia odpowiedzialności organizatora turystyki za szkody spowodowane wadami 17 imprezy turystycznej oraz ograniczenia praw konsumentów w dochodzeniu roszczeń z tego tytułu. Postanowienia te wyłączają a priori – tj. jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycznej - odpowiedzialność Przedsiębiorców za wady imprezy, które mogą powstać w trakcie jej trwania oraz wyłączają możliwość żądania przez klientów obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy, ograniczając tym samym prawa konsumentów w dochodzeniu roszczeń z tego tytułu. Zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za wady imprezy turystycznej określa wprost art. 11a ust. 1 ustawy o usługach turystycznych(Dz. U. nr 223 poz. 2268 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o usługach turystycznych”. Stosownie do jego treści organizator turystyki jest zwolniony od odpowiedzialności za wady świadczenia, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest spowodowane wyłącznie: - działaniem lub zaniechaniem klienta, - działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo - siłą wyższą. Powyższe wyliczenie ma charakter zamknięty i jednoznacznie definiuje okoliczności wyłączające odpowiedzialność Przedsiębiorców za wady zorganizowanej przez niego imprezy. Brak jest więc podstaw na gruncie obowiązujących przepisów oraz zasad ogólnych do wyłączenia ich odpowiedzialności za szkody spowodowane wadami imprezy turystycznej oraz ograniczenia praw konsumentów w dochodzeniu roszczeń z tego tytułu. Podnieść należy, iż SOKiK wielokrotnie kwestionował klauzule przyznające przedsiębiorcom prawo do ograniczenia ich odpowiedzialności względem konsumentów z tytułu nienależytego wykonania umowy. Przykładem wprost odnoszącym się do rozważanego stanu faktycznego jest powołany wyżej wyrok SOKiK z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03), w którym Sąd podzielił argumentację Prezesa UOKIK, że naprawienie wady imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nie zwalnia go z odpowiedzialności za ewentualne szkody, jakiej konsument mógłby doznać na skutek zaistnienia tej wady. Uznał również, że „organizator imprezy odpowiada za prawidłowe i zgodne z umową wykonanie usługi i nie może wyłączyć tej odpowiedzialności z tego powodu tego, że naprawienie szkody pociąga za sobą nieproporcjonalne koszty utrudnienia dla biura podróży. Biuro nie może też zwolnić się od obowiązku zwrotu części ceny imprezy czy pozbawić klienta możliwości odstąpienia od umowy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy bez względu na to czy wadę naprawi czy nie zaś zastrzegając sobie prawo do określenia w jakim terminie ma to nastąpić — odpowiedni,. czyli dowolnym i dogodnym dla biura dodatkowo obciąża konsumenta skutkami nienależytego wykonania umowy, pozbawiając go prawa do rekompensaty za usługę złej jakości. Specyfika działalności Biura podróży nie usprawiedliwia wyłączenia odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Postanowienia te należy zatem uznać niedozwolone w świetle art. 385 3 pkt 2 k.c. i pkt 14 k.c.” W świetle tych przepisów niedozwolonym postanowieniem umownym jest postanowienie, które wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania bądź też pozbawia wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia. Kwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienie wprowadza zarówno takie ograniczenie odpowiedzialności organizatora turystyki, jak i pozbawia konsumenta możliwości rozwiązania umowy z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez organizatora. Działanie takie jest niewątpliwie sprzeczne z dobrymi obyczajami, a ponadto może prowadzić do rażącego naruszenia ekonomicznych interesów konsumentów. W tym stanie rzeczy należy uznać, że analizowane postanowienie jest – mimo pewnych różnic semantycznych - tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru zarówno pod względem treści, jak i stanu faktycznego. 18 Ad 6 W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.6. sentencji decyzji o treści: „ Uczestnik ma prawo do złożenia reklamacji w formie pisemnej do 30 dni po zakończeniu imprezy. Warunkiem rozpatrzenia reklamacji jest:- w przypadku imprezy zorganizowanej - pisemne potwierdzenie jej rezydenta lub pilota imprezy turystycznej,- w przypadku imprezy indywidualnej – pisemne potwierdzenie u kierownika ośrodka Reklamacje nie spełniające powyższych wymogów nie będą przyjmowane. Biuro zastrzega sobie 30 dniowy termin rozpatrzenia reklamacji. W czasie jej rozpatrywania Klient nie ma prawa uciekać się do mediów etc. ” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 185, 1060, 1113, 1957 oraz 2119, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te wyroki dotyczą postanowień, które uzależniają przyjęcie przez organizatora turystyki zgłoszonej reklamacji od potwierdzenia jej przez przedstawiciela organizatora lub pilota, jako wprowadzenie nadmiernie uciążliwej dla konsumenta procedury składania reklamacji. Takie działanie wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 385 3 pkt 21 k.c., który za niedozwolone uznaje m.in. te postanowienia, które uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności. W przedmiotowej sprawie jako warunek rozpatrzenia reklamacji wskazano dołączenie notatki podpisanej przez pilota grupy. Zapis ten skutkuje wyeliminowaniem zatem wszystkich tych reklamacje, które zgłoszone byłyby po zakończeniu imprezy z pominięciem ustalonej procedury. Zdaniem Prezesa UOKIK, fakt nie dołączenia w/w notatki podpisanej przez pilota nie może skutkować utratą możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń po jej zakończeniu. Należy bowiem odróżnić tryb reklamacyjny od trybu zgłaszania stwierdzonych w czasie trwania imprezy nieprawidłowości, który wprowadza art. 16b ustawy o usługach turystycznych. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli w trakcie imprezy klient stwierdza wadliwe wykonywanie umowy, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki, w sposób odpowiedni dla rodzaju usługi. Umowa powinna jednoznacznie określać obowiązek klienta w tym zakresie. Analiza kwestionowanego postanowienia wskazuje, że Przedsiębiorca - w sposób nieuzasadniony - połączył obydwa tryby postępowania. Analogiczne zapisy umów zostały ocenione przez SOKIK za niedozwolone w wyrokach: z dnia 20.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 72/03) postanowienia o treści: „ Biuro Usług Turystycznych „Ella- Tur” zastrzega sobie, że będzie rozpatrywać reklamacje, o ile przedmiot reklamacji był zgłoszony na piśmie pilotowi grupy w czasie trwania imprezy .” (wpis do Rejestru nr 269) z dnia 22.12.2004r. (sygn. akt XVII Amc 115/03) postanowienie o treści: „ Warunkiem skutecznego zgłoszenia reklamacji przez Klienta jest dołączenie do niej pisemnego zgłoszenia nieprawidłowości wraz z opisem na czym polegają pilotowi, rezydentowi bądź obsłudze hotelowej i przez ww. osoby potwierdzone własnoręcznym podpisem lub w przypadku obsługi hotelowej dodatkowo pieczątki hotelu.” (wpis do Rejestru nr 280 rejestru). Stanowisko to potwierdziły kolejne wyroki SOKIK: z dnia 26.02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/05) uznający za niedozwolone postanowienie o treści: „ Okoliczności podnoszone w reklamacji powinny być potwierdzone w czasie trwania imprezy przez przedstawiciela Organizatora (pilota wycieczki lub rezydenta) w miejscu realizacji imprezy poprzez adnotację „przyjęto do wiadomości” pod rygorem nieważności.” (wpis do Rejestru nr 1112) oraz z dnia 26.02.2007r. (sygn. akt XVII Amc 174/04) uznający za niedozwolone postanowienie o treści: „Reklamacje związane z zakwaterowaniem, wyżywieniem oraz programem wyjazdu należy zgłaszać niezwłocznie do pilota / rezydenta, który jest zobowiązany do ich usunięcia na miejscu. W przeciwnym wypadku należy sporządzić protokół, który musi być podpisany z dopiskiem 'zapoznałem się' przez pilota / rezydenta. Niepodpisane reklamacje przez w/w przedstawiciela Organizatora nie będą 19 rozpatrywane przez Biuro Podróży GO TOUR. Przedstawiciel Organizatora działający w miejscu imprezy nie jest upoważniony do uznawania roszczeń.” (wpis do Rejestru nr 1113). Wobec powyższego - mimo różnic w sformułowaniu treści - należy stwierdzić, iż kwestionowane postanowienie jest tożsame z w/w postanowieniami, które SOKIK uznał za niedozwolone. Ad 7 Także w ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I.7. sentencji decyzji o treści: „ W wyjątkowych przypadkach organizator imprezy zastrzega sobie prawo do zmiany kolejności punktów programu lub zakwaterowania uczestników w hotelach innych niż opisano, lecz o równorzędnym lub wyższym standardzie.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 535, 1132, 1149 oraz 1842, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Postanowienia te dotyczą zmiany warunków umowy o świadczenie usług turystycznych w trakcie jej trwania. Przepisy ustawy o usługach turystycznych wprowadzają w art. 14 ust. 2 katalog istotnych warunków (postanowień), które muszą zostać zawarte w umowie o świadczenie usług turystycznych. Należą do nich m.in.: program imprezy, obejmujący rodzaj, jakość i terminy oferowanych usług w tym rodzaj, charakter i kategorię środka transportu oraz datę, godzinę, miejsce wyjazdu i planowanego powrotu, położenie, rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz program zwiedzania i inne usługi wliczone w cenę imprezy. W świetle powyższego, nie może budzić wątpliwości, że postanowienia określające program imprezy, hotel czy też środek transportu stanowią istotne warunki umowy co powoduje, że organizator turystyki nie może jednostronnie i w dowolny sposób decydować o ich zmianie. Dla ochrony klientów organizatorów turystyki ustawodawca wprowadził procedurę zmiany istotnych warunków umowy. Mogą one zostać zmienione przez organizatora przed rozpoczęciem imprezy turystycznej, jeżeli spowodowane jest to przyczynami od niego niezależnymi. W takim przypadku jest on zobowiązany niezwłocznie powiadomić o zmianach w warunkach umowy klienta, któremu - zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy - przysługuje uprawnienie do przyjęcia proponowanej zmiany umowy albo odstąpienia od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Dodatkowo utrwalone orzecznictwo SOKIK i Sądu Najwyższego uznaje, że strony powinny w umowie wprowadzić jednoznaczne zapisy określające z góry, jakie okoliczności mogą stanowić ważną przyczynę uzasadniającą dokonanie zmianę istotnych warunków umowy o świadczenie usług turystycznych. Podnieść należy, iż SOKiK wielokrotnie kwestionował klauzule przyznające organizatorowi prawo do jednostronnego decydowania o zmianie istotnych warunków umowy, w szczególności poprzez posługiwanie się we wzorcach określeniami niejednoznacznymi. Przykładowo należy wskazać, że wyrokiem z dnia 21.07.2005r. (sygn. akt XVII Amc 89/03) za niedozwolone uznał postanowienie o treści: „ Biuro zastrzega sobie, bez uprzedniego powiadomienia, prawo zmiany programu lub usług w stosunku do informacji zawartych w katalogu i umowie- zgłoszeniu uczestnictwa- zmiany takie są dopuszczalne tylko w sytuacjach wyjątkowych, a zakres i standard świadczeń zostanie zachowany.” (wpis do Rejestru nr 535). W uzasadnieniu SOKiK wskazał, że użycie ogólnego sformułowania „sytuacje wyjątkowe” jest na tyle niejednoznaczne i niezrozumiałe, że pozwala na bardzo dowolną interpretację tego zapisu przez organizatora, przyznając mu tym samym prawo do jednostronnej interpretacji umowy. SOKiK przywołał także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19.05.1992r. (sygn. akt III CZP 50/92), w której uznano, że jednostronna zmiana umowy konsumenckiej jest dopuszczalna tylko w razie, gdy strony najpierw wprowadziły do tej umowy tzw. klauzulę modyfikacyjną i sprecyzowały z góry, co może stanowić ważną przyczynę dokonania takiej zmiany. Zbliżona argumentacja przedstawiona została w 20 uzasadnieniu wyroków z dnia 24.11.2004r. (sygn. akt XVII Amc 119/03), uznającego za niedozwolone postanowienie o treści: „ Jeżeli z przyczyn niezależnych od organizatora, MAZUR POL część świadczeń będzie zmuszony zastąpić świadczeniami o tej samej lub wyższej wartości, nie stanowić to będzie wady umowy. MAZUR POL w uzasadnionych przypadkach ma prawo do zmiany przewoźnika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu autokaru, a także trasy przejazdu .” (wpis do Rejestru nr 302 ) oraz z dnia 27.02.2006r. (sygn. Akt XVII Amc 100/04) uznającego za niedozwolone postanowienie o treści: „Zmiany w wykonaniu poszczególnych usług turystycznych są dozwolone, o ile nie są znaczne i o ile podstawowa forma podróży zostanie zachowana. JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo zmiany programu i świadczeń imprezy, gdy zmiana ta jest spowodowana czynnikami od niego niezależnymi, jednak zawarte w umowie świadczenia mogą być zastąpione jedynie świadczeniami o tym samym lub wyższym standardzie i w tej samej ilości. W szczególności JET TOURISTIC POLAND Sp. z o. o. zastrzega sobie prawo do zmiany godzin wylotowych samolotów czarterowych, zmiany w zakwaterowaniu uczestników w hotelach innych niż opisane w umowie, lecz o równorzędnym lub wyższym standardzie. W ww. przypadkach Klient nie ma prawa do odstąpienia od umowy bez uiszczenia dodatkowych opłat tyt. kosztów rezygnacji, zgodnych z punktem 4.3 i nie przysługuje Klientowi prawo do jakichkolwiek roszczeń finansowych i innych.” (wpis do Rejestru nr 1132). SOKiK stwierdził, że określenie przewoźnika, miejsca i godziny odjazdu i przyjazdu i trasy przejazdu stanowią istotne cechy umowy, ich zmiana może zatem nastąpić wyłącznie z ważnych przyczyn, a kwestionowana klauzula ograniczeń takich nie zawiera. Sąd zaznaczył jednocześnie, że określenie „uzasadnione” nie stanowi synonimu określenia ważne. Analizowane postanowienie zawiera nieostre określenie „w wyjątkowych przypadkach”, co pozwala Przedsiebiorcom na bardzo dowolną interpretację tego zapisu, przyznając im tym samym prawo do jednostronnej interpretacji umowy. Może to umożliwić w konsekwencji Przedsiębiorcom zmianę, bez ważnych przyczyn istotnych warunków umowy o świadczenie usług turystycznych. Oznacza to, iż skutek stosowania przez Przedsiębiorców omawianego postanowienia jest zatem tożsamy ze skutkiem stosowania w/w postanowienień, które zostały wpisane do Rejestru. Tym samym - mimo różnic semantycznych - w sformułowaniu treści, należy stwierdzić tożsamość porównywanych powyżej zapisów. Ad 8. Również postanowienia wskazane w pkt I.8. sentencji decyzji o treści: „ Organizator imprezy nie ponosi odpowiedzialności za: opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi lub oczekiwaniem na granicach, zachowanie uczestników imprezy, warunki atmosferyczne w trakcie trwania imprezy odbiegające od normy, hałas związany z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki ( jeśli lokalizacja obiektu została ujęta w ofercie), itp. lub innych ewentualnych niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 1777 oraz 1925, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te bowiem postanowienia - zarówno stosowane przez Przedsiębiorców, jak i powołane wyżej, wpisane do Rejestru - dotyczą sytuacji, w której organizator turystyki wyłącza swoją odpowiedzialność, w szczególności za nienależyte wykonanie umowy, zamieszczając w stosowanych klauzulach pojęcia nieostre. W ocenie Prezesa UOKIK antymonopolowego – akceptowanej przez SOKIK - źródłem odpowiedzialności odszkodowawczej organizatora imprezy turystycznej za ewentualne szkody wyrządzone klientom jest art. 11a ustawy o usługach turystycznych. Stosownie do jego treści organizator turystyki jest zwolniony od odpowiedzialności za wady świadczenia, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest spowodowane wyłącznie: - działaniem lub zaniechaniem klienta, 21 - działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo - siłą wyższą. Powyższe wyliczenie ma charakter zamknięty i jednoznacznie definiuje okoliczności wyłączające odpowiedzialność organizatora turystyki za wady zorganizowanej przez niego imprezy. Może on zatem zwolnić się z tej odpowiedzialności wyłącznie tylko wtedy, jeżeli wykaże zaistnienie przesłanek określonych w art. 11a ustawy o usługach turystycznych. Brak jest więc podstaw na gruncie obowiązujących przepisów oraz zasad ogólnych do wyłączenia bądź ograniczenia ich odpowiedzialności za szkody spowodowane wadami imprezy turystycznej wskazanym przykładowo w kwestionowanym postanowieniu. Okoliczności, które Przedsiębiorcy wskazali jako wyłączające ich odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowy nie tylko nie mieszczą się w katalogu przesłanek egzoneracyjnych wymienionych w powołanym art. 11a ustawy o usługach turystycznych, ale także sposób ich określenia poprzez zastosowanie klauzuli generalnej „ itp. lub innych ewentualnych niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” stanowi przesłankę do uznania tego postanowienia za niedozwolone. Zauważyć należy, że treść postanowienia ustalona przez jego autora, tj. Przedsiębiorców nie jest jednoznaczna, przez co narusza art. 385 § 2 zd. 1 k.c. i może być dowolnie interpretowana przy ustalaniu ich odpowiedzialności za nienależyte wykonanie usługi turystycznej. Zastosowany bowiem we klauzuli zwrot „ itp. lub innych ewentualnych niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” nie jest precyzyjny i nie określa na czym mają polegać „ niedogodności, na które biuro nie ma wpływu.” . Powyższy brak jednoznaczności analizowanego postanowienia skutkuje możliwością przyznania sobie przez Przedsiebiorców prawa do dokonania wiążącej interpretacji tego postanowienia i dokonania jej w sposób korzystny dla siebie. Potwierdzeniem trafności stanowiska organu antymonopolowego jest także wyrok z dnia 17.03.2005r. (sygn. akt XVII Amc 118/03), w którym SOKIK uznał za niedozwolone postanowienia o treści: „Open Travel nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia spowodowane warunkami atmosferycznymi, oczekiwaniem na granicach, zachowaniem uczestników imprezy, hałasem związanym z usytuowaniem obiektów w pobliżu miejsc rozrywki itp. lub innych ewentualnych niedogodności (w tym czasowe braki w dostawie prądu lub wody, awarie klimatyzacji, urządzeń sanitarnych, sportowo rekreacyjnych), na które „Open Travel” nie ma wpływu.” W uzasadnieniu do tego wyroku Sąd wskazał, iż „ogólnikowość określeń takich jak „inne ewentualne niedogodności” pozwalają organizatorowi imprezy na „zwolnienie się od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z przyczyn, za które Biuro ponosi odpowiedzialność skoro w konkretnych sytuacjach uznać może dowolnie, iż jego zdaniem jest to tylko „inna niedogodność”, nie mająca wpływu na jakość usługi, do której biuro się zobowiązało w umowie” . Powyższe stanowisko SOKIK potwierdził kolejnym wyrokiem, uznając za niedozwolone postanowienie w brzmieniu: „B.P.T. ARCUS nie odpowiada za niedogodności zaistniałe w trakcie realizacji wyjazdu wynikłe z przyczyn od niego niezależnych np. warunki atmosferyczne, decyzje państwowe, działalność sił wyższych lub leżących po stronie Uczestnika” (vide: wyrok SOKiK z dnia 26.03.2010r., sygn. akt XVII Amc 672/09). W konsekwencji zachowanie Przedsiębiorców, którzy - korzystając z posiadanej przewagi kontraktowej - wyłączają z góry (tj. przed zaistnieniem ewentualnej szkody), poprzez odpowiednie postanowienie wzorca umownego, wszelką odpowiedzialność za nienależyte wykonanie umowny lub ewentualnie szkody w mieniu klientów, należy ocenić jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające dyspozycję art. 385 3 pkt 2 k.c. A zatem analizowane postanowienia - mimo pewnych różnic semantycznych – są tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru zarówno pod względem treści, stanu faktycznego oraz naruszają interesy konsumentów. 22 Ad 9. Również postanowienie wskazane w pkt I.9. sentencji decyzji o treści: „Biuro nie odpowiada za rzeczy pozostawione podczas podróży w autokarze i podczas pobytu w miejscu zakwaterowania.” jest tożsame z treścią postanowień wpisanych do Rejestru pod pozycją 798, 1136, oraz 1633, które zostały wymienione powyżej w treści decyzji. Wszystkie te bowiem postanowienia - zarówno stosowane przez Przedsiębiorców, jak i powołane wyżej, wpisane do Rejestru - dotyczą sytuacji, w której organizator turystyki wyłącza swoją odpowiedzialność, za rzeczy należące do konsumentów. Organizator imprezy turystycznej ponosi odpowiedzialność za wszystkie swoje działania i zaniechania podjęte w związku z organizowaną imprezą turystyczną. Odpowiedzialnością organizatora imprezy objęty jest także bagaż oraz inne rzeczy uczestnika wnoszone przez niego do autokaru lub hotelu. Odpowiedzialność ta dotyczy zarówno sytuacji gdy bagaż powierzony został organizatorowi, tj. gdy organizator w taki sposób zadysponował bagażem, iż uczestnik nie może sprawować nad nim kontroli, tj. od momentu przekazania bagażu przez uczestnika imprezy organizatorowi przy wsiadaniu do środka transportu, poprzez ewentualne przeładunki czy rozładunek bagaży, aż po jego oddanie właścicielowi, jak i tzw. bagażu podręcznego. Przewóz bagażu, jest zazwyczaj jednym z elementów wykonania umowy o usługę turystyczną stąd brak jest możliwości wyłączenia w tym zakresie odpowiedzialności organizatora imprezy; organizator imprezy nie może pozbawić konsumenta ochrony związanej z zagubieniem, skradzeniem, zniszczeniem itp. bagażu, przerzucając na niego samego odpowiedzialność za ten bagaż. Takie stanowisko Sąd zajął w przypadku postanowień o treści: „Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności za bagaż Klientów w przypadku jego zamiany, zapomnienia, zagubienia lub kradzieży” (vide: wyrok z dnia 14.04.2003r. sygn. akt XVII Amc 14/03) oraz „JET TOURISTIC POLAND Sp. z o.o. nie przyjmuje odpowiedzialności za uszkodzenie i utratę bagażu oraz pieniędzy w nim się znajdujących lub uszkodzonych przedmiotów wartościowych” (vide: wyrok SOKiK z dnia 27.02.2006r., sygn. akt: XVII Amc 100/04 i wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 20.12.2006r., sygn. akt VI ACa 665/06) . W ocenie Sądu z istoty umowy łączącej klienta z organizatorem wynika obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa zarówno osób, jak i mienia uczestników imprezy, brak jest zatem podstaw, „aby w zgodzie z dobrym obyczajem odpowiedzialność tą ograniczyć”. Podkreślenia wymaga, że umowa o świadczenie usług turystycznych jest umową pakietową, a zobowiązanie organizatora turystyki obejmuje świadczenia o różnym charakterze (np. przewóz, usługi hotelarskie, gastronomiczne itp.), które realizuje zarówno we własnym zakresie lub przy pomocy osób trzecich: właścicieli hoteli, przewoźników, restauratorów. Oznacza to, że określone powyżej zasady odpowiedzialności organizatora turystyki za bagaż znajdują odpowiednie zastosowanie w przypadku jego odpowiedzialności za bagaż lub inne rzeczy wniesione przez klientów do obiektów hotelarskich lub gastronomicznych. Od powyższej odpowiedzialności organizator może się zwolnić jedynie w przypadku zaistnienia okoliczności egzoneracyjnych (wyłączających odpowiedzialność) określonych w art. 11 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych lub przepisach k.c. W konsekwencji zachowanie organizatora, który - korzystając z posiadanej przewagi kontraktowej - wyłącza z góry (tj. przed zaistnieniem ewentualnej szkody), poprzez odpowiednie postanowienie wzorca umownego, wszelką odpowiedzialność za ewentualnie szkody w bagażu konsumentów konsumentów, należy ocenić jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające dyspozycję art. 385 3 pkt 2 k.c. Zakwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienie umowne mieści się w hipotezach w/w klauzul niedozwolonych, albowiem ich konstrukcja prawna, a co za tym idzie istota i cel są tożsame. Pozwalają organizatorowi na zwolnienie się z odpowiedzialności za bagaż klienta w szerszym zakresie niż wynika to z obowiązujących przepisów. 23 Odnosząc się do drugiej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W świetle - powołanego na początku uzasadnienia prawnego niniejszej decyzji - art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) należy przyjąć, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie (…) można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działania Przedsiębiorców odnoszą się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczą zbiorowych interesów konsumentów. Uwzględniając powyższy wywód, Prezes UOKIK uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zakwalifikowania działań Przedsiębiorców jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Stosownie do treści przepisu art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie (...) w przypadku gdy przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24 Prezes UOKIK wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Przedsiębiorcy zaprzestali stosowania dotychczasowych wzorców umów, albowiem dokonali oni zmiany stosowanych wzorców umowy poprzez wykreślenie kwestionowanych postanowień. Nowy wzorzec umowy – uwzględniający zastrzeżenia Prezesa UOKIK - został wprowadzony przez Przedsiębiorców do obrotu z konsumentami 11.07.2011r., a pierwsze umowy zostały zawarte w dniu 15.07.2011r., z wykorzystaniem nowego wzorca umowy, z którego usunięto kwestionowane postanowienia. Powyższe okoliczności zaniechania zastały udowodnione przez Przedsiębiorców załączonymi kopiami umów zawartych z konsumentami, a zatem za datę zaniechania należy przyjąć odpowiednio datę 15.07.2011r. – tj. dzień zawarcia pierwszych umów z konsumentami z wykorzystaniem nowego wzorca. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zgodnie z którymi Przedsiębiorcy naruszyli zbiorowe interesy konsumentów oraz okoliczność, iż Przedsiębiorcy opracowali i wprowadzili nowy wzorzec umowy do stosowania w obrocie z konsumentami, nie zawierający kwestionowanych postanowień, orzeczono jak w pkt I sentencji. Zgodnie z art.106 ust.1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24. Z treści powyższego przepisu wynika, iż w/w kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa UOKIK należy - w ramach uznania administracyjnego - decyzja w sprawie zasadności nałożenia kary pieniężnej w danej sprawie. Wprawdzie ustawa o ochronie (…) nie zawiera katalogu przesłanek, od których 24 uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże w jej art. 111 zostało wskazane, że ustalając wysokość kary Prezes UOKIK winien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie (…), należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie zostało udowodnione, iż doszło do naruszenia przez Przedsiębiorców określonego w art. 24 ustawy o ochronie (…) zakazu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, w sposób określony w pkt I sentencji decyzji. Przy czym charakter i uciążliwość tego naruszenia uzasadniają nałożenie na Przedsiębiorców kary pieniężnej. Podkreślenia wymaga, że naruszenia przez przedsiębiorców przepisów ustawy może nastąpić zarówno umyślnie (tj., gdy przedsiębiorca miał taki zamiar), jak też i nieumyślnie (tj., gdy przedsiębiorca nie miał na celu podejmowania działań sprzecznych z przepisami tej ustawy). Natomiast kara pieniężna - zgodnie z cytowanym wyżej przepisem art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…) - może zostać nałożona także w przypadku, gdy przedsiębiorca „choćby nieumyślnie” dopuścił się określonego jej przepisami zakazanego działania. Oznacza to, że kara pieniężna może być nałożona także w przypadku, gdy po stronie przedsiębiorcy nie będzie występował element winy, rozumiany jako świadomość bezprawności jego zachowania. Nakładając karę pieniężną, Prezes UOKIK wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Z tego względu, Prezes UOKIK wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorców zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Opisane w niniejszej decyzji działania - podejmowane przez Przedsiębiorców w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej - powinny były się kojarzyć z nieuchronnością naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Przedsiębiorców naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Przedsiębiorców. Pomimo tego – jak już wcześniej sygnalizowano - samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia na Przedsiębiorców kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…). Kara nakładana przez Prezesa UOKIK na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów służy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorcy - jako profesjonaliści - powinni wiedzieć, że określając warunki umowne nie mogą stosować klauzul uznanych za abuzywne, ani w żaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. W opinii Prezesa UOKIK należy podkreślić aspekt edukacyjny i wychowawczy zastosowanego środka oraz wyrazić nadzieję, że odniesie on spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Wg złożonych przez Przedsiębiorców informacji zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 PIT-36 ich przychód stanowiący podstawę naliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych w 2010r. wyniósł 1.404.538 25 zł. Stosownie do treści przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie (…), maksymalna kara nakładana na przedsiębiorcę może stanowić 10 % jego przychodów, co w niniejszej sprawie daje kwotę 140.454 zł. Ustalenie wysokości kar pieniężnych w analizowanej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem licznych okoliczności mających wpływ na ich wysokość. Ustalając wymiar kar pieniężnych w pierwszej kolejności Prezes UOKIK dokonał oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszych wyliczeń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wymiar kar – dokonał gradacji ustalonej kwoty bazowej. W powyższym kontekście wzięto pod uwagę, iż naruszenie przez Przedsiębiorców zbiorowych interesów konsumentów polega na stosowaniu niedozwolonych postanowień umownych, wpisanych do publicznie i powszechnie dostępnego rejestru niedozwolonych postanowień umownych, prowadzonego przez Prezesa UOKIK. Prezes UOKIK zważył również, że w wyniku analizowanego zachowania Przedsiębiorców pozycja kontraktowa konsumentów została osłabiona, jednakże wpływ, jaki na uprawnienia konsumentów miały poszczególne klauzule abuzywne należało przeanalizować oddzielnie dla każdego zakwestionowanego postanowienia. Kara w niniejszej sprawie dotyczy stosowania niedozwolonych postanowień umownych wymienionych w punkcie I sentencji decyzji. Zapisy te regulują zagadnienia, które mogły w rzeczywistości odnosić się do wszystkich konsumentów, z uwagi na to, że dotyczą one możliwości zmiany warunków świadczenia umów, wyłączenia odpowiedzialności Przedsiębiorców za działania lub zaniechania podwykonawców oraz mienie klientów, a także niekorzystnych dla konsumentów zasad rozliczenia w przypadku rozwiązania umowy. Powyższe zapisy wprowadzone przez Przedsiębiorców są korzystne wyłącznie dla nich i mogły wpłynąć w sposób negatywny na interes wszystkich konsumentów, którzy zawarli umowy z tymi Przedsiębiorcami. Klauzule wymienione w tej grupie postanowień należy zakwalifikować jako istotne regulacje umowy, których zastosowanie - po zaistnieniu określonych w nich okoliczności - mogło doprowadzić do zmiany warunków umowy lub zakresu wynikających z niej świadczeń oraz obowiązków stron, co szczególnie jest naganne - również z pominięciem stanowiska zainteresowanych konsumentów. Uwzględniając powyższe, wskazane postanowienia należało zaklasyfikować, jako zapisy dotkliwe dla konsumentów o stosunkowo dużej szkodliwości. Jednocześnie uwzględnić także należy, że ich stosowanie mogło rodzić zagrożenie dla wszystkich konsumentów, związanych postanowieniami warunków uczestnictwa, lecz jedynie w niektórych przypadkach mogły one znaleźć faktyczne zastosowanie. Rozważane w tym zakresie zachowanie Przedsiębiorców wiązało się z działalnością dotyczącą rozpowszechnionych usług, co powodowało, że tym większa ilość osób mogła być zagrożona wskutek jego oddziaływania. Jednoczenie stwierdzić należy, że ujawniały się one na rynku, na którym występuje wielość podmiotów oferujących swe usługi, co powodowało, że konsumenci mieli znaczną swobodę przy wyborze kontrahenta i oferty. A zatem, choć usługi turystyczne nie należą do usług, z których konsumenci korzystają w sposób powszechny, to biorąc pod uwagę możliwość wyboru innej oferty, stopień zagrożenia rozważanymi praktykami należało ocenić jako umiarkowany. Przy dokonywaniu oceny wagi naruszenia uwzględniono także okres stosowania kwestionowanych postanowień wynoszący ponad 1 rok, co musiało wpłynąć na podwyższenie wymiaru kary. Ostatecznie podsumowanie wagi stwierdzonych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów pozwoliło Prezesowi UOKIK na ustalenie, iż łącznie waga naruszeń stosowanych przez Przedsiębiorców w przedmiotowej sprawie, kształtuje się na poziomie 0,54% przychodów osiągniętych przez Przedsiębiorców w 2010r. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie występowały okoliczności łagodzące i obciążające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest 26 zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania praktyki opisanej w pkt I sentencji niniejszej decyzji oraz aktywne jego współdziałanie z Prezesem UOKIK w toku postępowania, polegające na udzielaniu bez zwłoki wyjaśnień, co skutkuje obniżeniem kwoty bazowej o 50%. W sprawie nie wystąpiły natomiast okoliczności obciążające. Obliczona w ten sposób kara pieniężna – do zapłaty której zobowiązany jest każdy z Przedsiębiorców będących wspólnikami spółki cywilnej - z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie (…) w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji została określona w wysokości 3.792 zł (słownie: trzy tysiące siedemset dziewięćdziesiąt dwa), co stanowi 0,27% przychodu każdego z Przedsiębiorców oraz 2,7 % maksymalnego wymiaru kary. Nakładając niniejszą decyzją kary pieniężne za naruszenie przepisów ustawy o ochronie (…), Prezes UOKIK wziął pod uwagę, że mają one charakter prewencyjny (mają zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości i zniechęcać do naruszania prawa) oraz represyjny (nakładane są za naruszenie ustawowych zakazów), zaś zagrożenie nimi, czyli potencjalna możliwość nałożenia kary przez Prezesa UOKIK, nadaje im charakter dyscyplinujący (vide: wyrok SN z dnia 7.04.2004r., sygn. akt: III SK 31/04). Biorąc od uwagę powyższe łączna kara pieniężna nałożona na Przedsiębiorców jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Decydując o nałożeniu kary pieniężnej i jej wysokości wzięto pod uwagę wszystkie wyżej opisane okoliczności. Orzeczona kara powinna również stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania, tak, aby jej nałożenie skutkowało w przyszłości zapobieżeniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony należy też podkreślić wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanej sankcji oraz wyrazić nadzieję, że odniesie ona spodziewany skutek na przyszłość. Poza wymiarem indywidualnym kary, należy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. Z tych też względów orzeczono jak w pkt II sentencji decyzji. Niezależnie od powyższego, Prezes Urzędu zważył ponadto, że Przedsiębiorcy Barbara Czejgis-Słocka i Piotr Wilkoń wykonujący wspólnie działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie, odpowiadają solidarnie za zapłatę nałożonych na nich kar pieniężnych. Wprawdzie sprawą bezsporną jest, że Barbara Czejgis-Słocka i Piotr Wilkoń są samodzielnymi przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010r., Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.), to jednak z racji prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej ich odpowiedzialność za zapłatę tych kar jest solidarna. Stosowanie bowiem do treści art. 864 k.c. za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Oznacza to, że każdy z tych wspólników zobowiązany jest w taki sposób, że można żądać całości lub części świadczenia od obu z nich łącznie lub od każdego z osobna, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek ze wspólników zwalnia pozostałych (jest to solidarność dłużników, zwana również z uwagi na specyfikę opisywanego sposobu wykonania zobowiązania solidarnością bierną). Istotą odpowiedzialności solidarnej dłużników jest również reguła, że do momentu zupełnego spełnienia świadczenia (spłaty całości długu) wszyscy dłużnicy solidarni (tu wspólnicy spółki cywilnej) pozostają zobowiązani. Zdaniem Prezesa UOKIK - popartego poglądami doktryny prawa - nie ma podstaw do różnicowania takiej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej. Oznacza to, że tytuł powstania zobowiązania solidarnego dłużników jest obojętny - obejmuje on zatem w równym stopniu, np. zobowiązania z umów zawartych przez wspólnika w ramach uprawnień wynikających z art. 866 k.c., zobowiązania z tytułu czynów niedozwolonych i bezpodstawnego wzbogacenia, jak również zobowiązania o charakterze publicznoprawnym (vide: J. Gudowski: teza 4 komentarza do art. 864 k.c. , elektroniczny Serwis Prawniczy Lex Polonica Maxima, Wydawnictwo LexisNexis). Istotne 27 jest natomiast, aby zobowiązanie pozostawało w związku z działaniami faktycznymi lub prawnymi podejmowanymi przez wspólnika lub wspólników w ramach działalności gospodarczej spółki cywilnej (ibidem). Mając powyższe na uwadze, Prezes UOKIK uznał, że Barbara Czejgis-Słocka i Piotr Wilkoń wykonujący wspólnie - jako wspólnicy spółki cywilnej - działalność gospodarczą pod firmą Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. w Rzeszowie - odpowiadają solidarnie, na zasadzie art. 864 k.c., za zapłatę kar pieniężnych nałożonych w związku ze stosowaniem przez nich praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie (…) karę pieniężną należy uiścić w terminie14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Kosztami postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa UOKIK ze stroną i w związku z tym postanowiono obciążyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 25 zł (słownie: dwadzieścia pięć). Koszty niniejszego postępowania Przedsiębiorcy obowiązani są wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000 . Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie (…) w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie (…) oraz art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie (…), przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w Krakowie (31-011 Kraków, Pl. Szczepański 5). Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury UOKIK w Krakowie Otrzymują: 1 x Barbara Czejgis-Słocka Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. ul. Św. Mikołaja 6, 35-001 Rzeszów 1 x Piotr Wilkoń Biuro Turystyki „Barbara-Travel” s.c. ul. Św. Mikołaja 6, 35-001 Rzeszów 1 x a/a