RWA-13/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW w Warszawie RWA-61-4/11/JKa Warszawa, dn. 27 września 2011 r. DECYZJA Nr RWA-13/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) po przeprowadzeniu przeciwko Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, iż ww. przedsiębiorca stosuje określoną w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, polegającą na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez wykorzystywanie we wzorcach umownych zatytułowanych: „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu ” „ Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży ” postanowień o treści: 1. „(…) Kupujący przyjmuje do wiadomości i akceptuje, że projekt Budynku jak i jego otoczenia może podlegać korektom, a Lokal, Nieruchomość Wspólna lub Budynek mogą zostać poddane zmianom” – pkt. 4.4.1. in fine Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu; 2. „(…) Kupujący oświadczają, że akceptują, iż (…) projekt Budynku i jego otoczenia może podlegać korektom” – postanowienie zawarte w § 4 ust.1 in fine Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży; 3. „W przypadku przeniesienia na Nowego Kupującego praw i obowiązków Kupującego wynikających z niniejszej Umowy, Kupujący zobowiązuje się do pokrycia kosztów administracyjnych cesji, dokonując w tym celu zapłaty na rzecz Sprzedawcy kwoty 5.000 złotych brutto przed zawarciem umowy cesji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.4.4. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 9 zd. 4 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży . 4. „Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie (w tym w szczególności udostępnianie bankom) jego danych osobowych dla celów związanych z realizacją niniejszej Umowy oraz całej Inwestycji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.6.1. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 8 ust. 3 zd. 1 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży . 2 po przyjęciu wyrażonego w toku niniejszego postępowania zobowiązania tego przedsiębiorcy do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, nakłada się na Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek wykonania tego zobowiązania poprzez: – dokonanie zmiany wzorców umów obecnie stosowanych w obrocie konsumenckim poprzez usunięcie z ich treści postanowień zakwestionowanych w pkt. I.1, I.2, I.3, I.4 niniejszej decyzji; – niestosowanie w obrocie konsumenckim zakwestionowanych postanowień wskazanych w pkt. I.1, I.2, I.3, I.4 niniejszej decyzji oraz postanowień analogicznych w przyszłości; – przesłanie konsumentom, którzy zawarli umowy na podstawie wzorców umownych zatytułowanych: „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu ” „ Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży ” w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji propozycji podpisania w terminie 1 miesiąca aneksów do zawartych umów, które będą uwzględniać zmiany wzorca umowy określone w niniejszej decyzji, wskazując jako przyczynę aneksowania zobowiązanie nałożone przez Prezesa Urzędu w trybie art. 28 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.); – przekazanie konsumentom wraz z aneksami listu przewodniego o następującej treści: „ Spółka Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej Spółka) zwraca się z propozycją zawarcia aneksu do łączącej strony umowy [oznaczenie umowy oraz daty zawarcia]. Jednocześnie informujemy, iż Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk polegających na stosowaniu we wzorcach umów postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), co może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.). Postępowanie to dotyczyło m.in. klauzul zawartych w łączącej strony umowie (określonej powyżej). Postępowanie to zostało przeprowadzone pod sygnaturą RWA-61-4/11/JKa. W prowadzonej z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku postępowania korespondencji Spółka zaznaczyła, iż jest świadoma faktu, iż w jej najlepiej pojętym interesie leży dbałość o interesy jej klientów, w szczególności poprzez poszanowanie ich interesów w relacjach umownych. W związku z powyższym Spółka zadeklarowała wolę współpracy z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów celem pełnego dostosowania treści wzorców umownych stosowanych przez Spółkę do obowiązujących przepisów prawa oraz orzecznictwa sądów i wyeliminowania ewentualnych uchybień w tym zakresie. Ponadto Spółka zawnioskowała o wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przychylił się do powyższego wniosku Spółki i wydał decyzję administracyjną nakładającą na Spółkę obowiązek wykonania działań zmierzających do zapobieżenia możliwym naruszeniom zbiorowych interesów konsumentów. W wykonaniu obowiązków określonych w wyżej wymienionej decyzji Spółka zwraca się z propozycją zawarcia aneksu do łączącej strony umowy. Spółka proponuje zawarcie stosowanego aneksu do łączącej strony umowy w terminie [data] w [miejsce]. Jednocześnie Spółka prosi o telefoniczne potwierdzenie woli zawarcia aneksu oraz potwierdzenie zaproponowanego terminu co najmniej 7 dni przed powyższą datą celem zapewnienia 3 obecności przedstawiciela Spółki. Ponadto informuję, że istnieje możliwość uzgodnienia innego terminu i miejsca podpisania aneksu, przypadającego jednak nie później niż w ciągu miesiąca od otrzymania niniejszego pisma. Wzór aneksu przekazuję w załączeniu . Jednocześnie Spółka informuje, iż pokryje koszty sporządzania aneksów do umów.”; – pokrycie kosztów sporządzenia aneksów do umów. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada na Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie obowiązek przekazania, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I. sentencji decyzji oraz dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom aneksów do obowiązujących umów wraz z listem przewodnim o treści określonej w punkcie I., tiret 4 sentencji decyzji. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura UOKiK w Warszawie (dalej: Prezes UOKiK lub Prezes Urzędu) w związku z otrzymanym zawiadomieniem dotyczącym podejrzenia stosowania przez Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej także: Spółka) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w dniu 11 kwietnia 2011 r. wszczął przeciwko Spółce postępowanie pod zarzutem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), poprzez zamieszczenie we wzorcach umownych zatytułowanych: „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu ” „ Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży ” postanowień o treści: 1. „(…) Kupujący przyjmuje do wiadomości i akceptuje, że projekt Budynku jak i jego otoczenia może podlegać korektom, a Lokal, Nieruchomość Wspólna lub Budynek mogą zostać poddane zmianom” – pkt. 4.4.1. in fine Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu; 2. „(…) Kupujący oświadczają, że akceptują, iż (…) projekt Budynku i jego otoczenia może podlegać korektom” – postanowienie zawarte w § 4 ust.1 in fine Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży; 3. „W przypadku przeniesienia na Nowego Kupującego praw i obowiązków Kupującego wynikających z niniejszej Umowy, Kupujący zobowiązuje się do pokrycia kosztów administracyjnych cesji, dokonując w tym celu zapłaty na rzecz Sprzedawcy kwoty 5.000 złotych brutto przed zawarciem umowy cesji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.4.4. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 9 zd. 4 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży . 4. „Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie (w tym w szczególności udostępnianie bankom) jego danych osobowych dla celów związanych z realizacją niniejszej Umowy oraz całej Inwestycji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.6.1. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz 4 w § 8 ust. 3 zd. 1 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. Odpowiadając na zawiadomienie Prezesa Urzędu o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółka w pierwszej kolejności zobowiązała się do podjęcia działań zmierzających do usunięcia ze stosowanych przez siebie wzorców umów zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień oraz wniosła o wydanie w sprawie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Niezależnie od swojego wniosku Spółka nie podzieliła stanowiska Prezesa Urzędu w zakresie niezgodności z przepisami prawa stosowanych przez nią postanowień. Opisując zakres czynności zmierzających do usunięcia stosowanych przez siebie wzorców Spółka wskazała, iż w ramach zobowiązania dokona zmian wzorców umów obecnie stosowanych w obrocie konsumenckim poprzez usunięcie z ich treści postanowień zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu oraz prześle konsumentom, którzy zawarli umowy zawierające zakwestionowane postanowienia, propozycję podpisania aneksów do umowy w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji. Spółka zobowiązała się także dołączyć do aneksu pismo przewodnie, w którym poinformuje konsumentów o konieczności zawarcia aneksu ze względu na przeprowadzone przez Prezesa Urzędu postępowanie oraz o pokryciu przez Spółkę kosztów sporządzenia tych aneksów. Dodatkowo Spółka wskazała, iż zobowiązuje się również do niestosowania zakwestionowanych w tym postępowaniu postanowień, lub postanowień analogicznych w przyszłości. Spółka wniosła o przyjęcie zobowiązania o takiej treści. W dniu 18 sierpnia 2011 r. Prezes Urzędu zakończył postępowanie, o czym Spółka została zawiadomiona. Jednocześnie Spółkę poinformowano o możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy w siedzibie Delegatury UOKiK w Warszawie. Strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny: Spółka Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000235595. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. wykonywanie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Spółka realizuje inwestycje m.in. na terenie m.st. Warszawy. Przy zawieraniu umów z klientami, będącymi konsumentami w rozumieniu art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. – dalej: k.c.), tj. osobami fizycznymi dokonującymi czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z ich działalnością zawodową lub gospodarczą, Spółka posługuje się wzorcami umownymi w rozumieniu art. 384 k.c. Od listopada 2009 r. Spółka wykorzystuje w obrocie konsumenckim wzorce umowne: „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu” i „Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży”, zawierające m.in. następujące postanowienia, których treść jest zbieżna z treścią postanowień umownych wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone: 5 1. „(…) Kupujący przyjmuje do wiadomości i akceptuje, że projekt Budynku jak i jego otoczenia może podlegać korektom, a Lokal, Nieruchomość Wspólna lub Budynek mogą zostać poddane zmianom” – pkt. 4.4.1. in fine Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu; 2. „(…) Kupujący oświadczają, że akceptują, iż (…) projekt Budynku i jego otoczenia może podlegać korektom” – postanowienie zawarte w § 4 ust.1 in fine Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży; 3. „W przypadku przeniesienia na Nowego Kupującego praw i obowiązków Kupującego wynikających z niniejszej Umowy, Kupujący zobowiązuje się do pokrycia kosztów administracyjnych cesji, dokonując w tym celu zapłaty na rzecz Sprzedawcy kwoty 5.000 złotych brutto przed zawarciem umowy cesji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.4.4. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 9 zd. 4 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży . 4. „Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie (w tym w szczególności udostępnianie bankom) jego danych osobowych dla celów związanych z realizacją niniejszej Umowy oraz całej Inwestycji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.6.1. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 8 ust. 3 zd. 1 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. W pismach złożonych w trakcie niniejszego postępowania Spółka zobowiązała się do zaniechania stosowania w obrocie konsumenckim zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień umownych poprzez ich usunięcie z treści kontrolowanych wzorców. Prezes Urzędu ustalił również, że w rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (dalej również: rejestr) zamieszczone zostały postanowienia o treści: – „Sprzedający zastrzega sobie możliwość dokonania zmian w projekcie Budynku dotyczących projektowanych technologii i rozwiązań” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 10 października 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 47/03) i wpisane do rejestru pod numerem 234. – „Spółdzielnia zastrzega, że ostateczne rozwiązania projektowe mogą odbiegać od wstępnej dokumentacji architektoniczno-funkcjonalnej” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 73/05) i wpisane do rejestru pod numerem 852. – " Edbud oświadcza, że zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian w projekcie budynku, a Nabywca fakt ten akceptuje. (…)." - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 5 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 126/05) i wpisane do rejestru pod numerem 1381. – „W przypadku wskazania przez Kupującego innego nabywcy w swoje miejsce za zgodą Sprzedającego nastąpi przeniesienie praw na osobę wskazaną, przy potrąceniu kosztów manipulacyjnych w wysokości 2% kwot wpłaconych.” (…)." - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 16 kwietnia 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 43/06) i wpisane do rejestru pod numerem 1205. – „Wyrażam zgodę na wprowadzenie do bazy danych i przetwarzanie moich danych osobowych obecnie i w przyszłości przez „FF” (zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. 6 o Ochronie Danych Osobowych) w zakresie wynikającym z niezbędnych czynności kontrolnych z tytułu ubiegania się oraz otrzymania pożyczki” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 15 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 30/05) i wpisane do rejestru pod numerem 1181. Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje: I. Uprawdopodobnienie stosowania praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie zobowiązania. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W związku z powyższym, dla zastosowania art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachodzi w przedmiotowej sprawie konieczność uprawdopodobnienia naruszenia przez Spółkę przepisu art. 24 ww. ustawy. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przez które stosownie do definicji zawartej w ust. 2 tego przepisu rozumie się godzące w zbiorowe interesy konsumentów bezprawne działania przedsiębiorcy. Jednocześnie artykuł ten zawiera przykładowe wyliczenie zachowań przedsiębiorców uważanych za naruszające zbiorowe interesy konsumentów. W otwartym katalogu zakazanych praktyk ustawodawca umieścił stosowanie postanowień wzorów umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone (pkt 1), naruszenie przez przedsiębiorcę obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji (pkt 2), nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji (pkt 3). Aby określone zachowanie mogło zostać uznane za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: A) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy; B) działanie to jest bezprawne; C) działanie to godzi w zbiorowy interes konsumentów. 1. Status przedsiębiorcy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera legalną definicję przedsiębiorcy. Zgodnie z jej art. 4 pkt 1, pod pojęciem tym należy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) oraz: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności 7 publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 – na potrzeby przepisów dotyczących (…) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 1 Natomiast w myśl art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w jej rozumieniu jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Właściwą dla przedsiębiorcy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 ww. ustawy). Fadesa Polnord Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą. Nie ulega zatem wątpliwości, iż posiada status przedsiębiorcy w rozumieniu powoływanego powyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Oznacza to, że przy wykonywaniu działalności gospodarczej Spółka podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym jej działania mogą podlegać ocenie w aspekcie naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Uprawdopodobnienie bezprawności działania. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w przepisie art. 24 ust. 2 pkt 1 identyfikuje jako bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów rejestru. Jak wskazał SOKiK w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII AmA 51/03), w oparciu o art. 23a ust. 2 (obecnie: art. 24 ust. 2) można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru stanowi wystarczającą przesłankę do uznania bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Należy bowiem podnieść, iż stosowanie postanowienia, które po uznaniu go przez SOKiK za niedozwolone zostało wpisane do rejestru, jest prawnie zakazane. Prawomocny wyrok SOKiK wydany po przeprowadzeniu kontroli abstrakcyjnej wzorca umowy, wskazujący treść postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone i zakazujący ich wykorzystywania ma od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru skutek wobec osób trzecich (art. 479 43 k.p.c.). Przepis tego artykułu rozszerza zatem prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. „Artykuł ten dotyczy rozszerzonej prawomocności materialnoprawnej w znaczeniu podmiotowym. Chodzi o grupę przypadków takiej prawomocności, w których wyrok z powodu szczególnego charakteru przedmiotu procesu ma powagę rzeczy osądzonej dla wszystkich i przeciwko wszystkim. Przepis bowiem wyraźnie 1 T rzeci człon definicji przedsiębiorcy zawartej w art. 4 pkt 1 [lit. c)] uokik znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach w sprawach koncentracji. 8 stanowi, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, wywołuje więc skutek erga omnes” 2 . Przepis art. 479 43 k.p.c. stanowiąc, iż wyrok ma skutek wobec osób trzecich, nie ogranicza w żaden sposób kategorii tych podmiotów. Lege non distinguente , wyrok ma skutek wobec wszystkich, tzn. zarówno wobec przedsiębiorcy, który klauzulę wprowadził do swoich wzorców umów, jak i do każdego innego przedsiębiorcy, posługującego się taką klauzulą w stosowanych przez siebie wzorcach umów. Należy zatem przyjąć, że wyrok SOKiK od chwili wpisania klauzuli do rejestru wywiera skutek względem wszystkich uczestników obrotu, co oznacza, że żaden z podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym nie może posługiwać się przedmiotowym postanowieniem. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) jednoznacznie wskazał, iż „stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów” . Tym samym SN przesądził, iż stosowanie klauzuli tożsamej z klauzulą wpisaną do rejestru, przez innego przedsiębiorcę, który nie był stroną lub uczestnikiem postępowania zakończonego wpisaniem danej klauzuli do rejestru, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Należy przy tym podkreślić, iż dla uznania, że klauzula wpisana do rejestru i klauzula z nią porównywana są tożsame nie jest konieczna dokładna literalna identyczność tych postanowień. Rozbieżność użytych wyrażeń, zmiana szyku zdania czy zastosowanie synonimów nie eliminuje abuzywnego charakteru ocenianego postanowienia. Aby zaistniała możliwość uznania dwóch postanowień za tożsame wystarczy, by hipoteza zapisu kwestionowanego w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów mieściła się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru. „Nie jest konieczna literalna zgodność porównywalnych klauzul. Głównym czynnikiem przesądzającym powinien być, zdaniem Sądu, zamiar, cel jakiemu ma służyć kwestionowana klauzula. Jeśli jest on zgodny z celem utworzenia klauzuli uznanej za niedozwoloną, można uznać, iż obie są tożsame” (wyrok SOKiK z dnia 25 maja 2005 r. sygn. akt XVII AmA 46/04). Stanowisko to znalazło również potwierdzenie w uchwale SN z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, w której Sąd ten argumentował, iż „stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru, która wywołuje takie same skutki, godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej co wpisana do rejestru” . Pkt I.1 i I.2. decyzji W treści pkt 4.4.1. oraz § 4 ust.1 stosowanych przez Spółkę Wzorców umownych „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu” i „Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży” znajdują się postanowienia o treści: – „(…) Kupujący przyjmuje do wiadomości i akceptuje, że projekt Budynku jak i jego otoczenia może podlegać korektom, a Lokal, Nieruchomość Wspólna lub Budynek mogą zostać poddane zmianom” – pkt. 4.4.1. in fine Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu; 2 H. Ciepła, „Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz.” T. II, wydanie 3, s. 249. 9 – „(…) Kupujący oświadczają, że akceptują, iż (…) projekt Budynku i jego otoczenia może podlegać korektom” – postanowienie zawarte w § 4 ust.1 in fine Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży; Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień można uznać za tożsamą z postanowieniami o treści: – „Sprzedający zastrzega sobie możliwość dokonania zmian w projekcie Budynku dotyczących projektowanych technologii i rozwiązań” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 10 października 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 47/03) i wpisane do rejestru pod numerem 234. – „Spółdzielnia zastrzega, że ostateczne rozwiązania projektowe mogą odbiegać od wstępnej dokumentacji architektoniczno-funkcjonalnej” - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 7 sierpnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 73/05) i wpisane do rejestru pod numerem 852. – " Edbud oświadcza, że zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian w projekcie budynku, a Nabywca fakt ten akceptuje. (…)." - postanowienie uznane za niedozwolone wyrokiem SOKiK z dnia 5 grudnia 2006 r. (sygn. akt XVII Amc 126/05) i wpisane do rejestru pod numerem 1381. Klauzule te zostały uznane przez SOKiK za niedozwolone postanowienia umowne. W wyroku z dnia 10 października 2004 r. (sygn. akt XVII Amc 47/03) SOKiK podzielił w całości stanowisko Prezesa Urzędu wskazując, że postanowienie o treści: „Sprzedający zastrzega sobie możliwość dokonania zmian w projekcie Budynku dotyczących projektowanych technologii i rozwiązań” powoda jest on niedozwolonym postanowieniem umownym określonym w art. 385 3 pkt 9, 10 i 11 k.c., gdyż określony standard przedmiotu świadczenia dewelopera jest powodem zawarcia umowy przez konsumenta i uzasadnia cenę, którą ma zapłacić. Możliwość zaś zmiany projektowanych rozwiązań przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonania wiążącej interpretacji umowy w zakresie standardu wyposażenia. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że opisane postanowienia są ze sobą zbieżne, co czyni również uprawdopodobnionym zarzut bezprawności działania Spółki. Pkt I.3 decyzji W treści pkt 9.4.4. oraz § 9 zd. 4 stosowanych przez Spółkę Wzorców umownych „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu” i „Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży” znajdują się postanowienia o treści: – „W przypadku przeniesienia na Nowego Kupującego praw i obowiązków Kupującego wynikających z niniejszej Umowy, Kupujący zobowiązuje się do pokrycia kosztów administracyjnych cesji, dokonując w tym celu zapłaty na rzecz Sprzedawcy kwoty 5.000 złotych brutto przed zawarciem umowy cesji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.4.4. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 9 zd. 4 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży . 10 Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień można uznać za tożsamą z postanowieniem o treści: – „W przypadku wskazania przez Kupującego innego nabywcy w swoje miejsce za zgodą Sprzedającego nastąpi przeniesienie praw na osobę wskazaną, przy potrąceniu kosztów manipulacyjnych w wysokości 2% kwot wpłaconych.” uznanym za niedozwolone postanowienie umowne przez SOKiK w wyroku z dnia 16 kwietnia 2007 r. (sygn. akt XVII AmC 43/06), a następnie wpisanym pod numerem 1205 do rejestru. We wskazanym wyroku SOKiK podzielił w całości stanowisko Prezesa Urzędu, wskazując, iż ww. postanowienie stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 3 pkt 17 k.c., który za niedozwolone uznaje postanowienie nakładające na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. W opinii SOKiK zakwestionowane postanowienie nakładało na konsumenta, który odstępuje od umowy przedwstępnej lub rezygnuje z zawarcia umowy przyrzeczonej, dokonując jednocześnie cesji praw wynikających z umowy na osobę trzecią, obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej w wysokości 2% wpłaconych kwot, co może wynieść nawet kilka tysięcy złotych. Ponieważ to nie deweloper pokrywa koszty umowy cesji, w tym koszty ewentualnych zmian w treści ksiąg wieczystych, przeto cesja praw ograniczona jest do sporządzenia stosownej umowy oraz uwzględnienia jej w księgowości dewelopera. W opinii Prezesa Urzędu kwota 5.000 zł, którą konsument ma uiścić Spółce na poczet kosztów administracyjnych ponoszonych przez nią przy obsłudze umowy cesji, może – w przypadku mniejszego lokalu – przekroczyć 2% kwot wpłaconych. Tymczasem, jak podkreślił SOKiK w ww. orzeczeniu cesja praw ograniczona jest zazwyczaj do sporządzenia stosownej umowy cesji, której koszty zawarcia nie przekraczają z pewnością 5.000 zł. Powyższe argumenty pozwalają na uznanie, że opisane postanowienia są ze sobą zbieżne, co czyni również uprawdopodobnionym zarzut bezprawności działania Spółki. Pkt I.4 decyzji W treści pkt 9.6.1. oraz § 8 ust. 3 zd. 1 stosowanych przez Spółkę Wzorców umownych „ Przedwstępna umowa ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu” i „Umowa przedwstępna ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży” znajdują się postanowienia o treści: – „Kupujący wyraża zgodę na przechowywanie i przetwarzanie (w tym w szczególności udostępnianie bankom) jego danych osobowych dla celów związanych z realizacją niniejszej Umowy oraz całej Inwestycji (…)” – postanowienia zawarte w pkt. 9.6.1. zd. 1 Przedwstępnej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu oraz w § 8 ust. 3 zd. 1 Umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego sprzedaży. Zdaniem Prezesa Urzędu, treść ww. postanowień można uznać za tożsamą z postanowieniem o treści: „Wyrażam zgodę na wprowadzenie do bazy danych i przetwarzanie moich danych osobowych obecnie i w przyszłości przez „FF” (zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Ochronie Danych Osobowych) w zakresie wynikającym z niezbędnych czynności kontrolnych z tytułu ubiegania się oraz otrzymania pożyczki” , 11 uznanego za niedozwolone postanowienie umowne przez SOKiK w wyroku z dnia 15 lutego 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 30/05), a następnie wpisanego pod numerem 1181 do rejestru. We wskazanym wyroku SOKiK podzielił w całości stanowisko Prezesa Urzędu, wskazując, iż wyrażenie zgody na przetworzenie danych osobowych konsumenta jest jego autonomiczną decyzją i zależy tylko od jego woli. Zamieszczenie we wzorcu jednoznacznej deklaracji („wyrażam zgodę”) pozbawia konsumenta swobody podjęcia decyzji. Postanowienie wykorzystywane przez Spółkę, podobnie jak postanowienie z rejestru, zawiera blankietową zgodę konsumenta na przetwa rzanie jego danych osobowych. W ocenie Prezesa UOKiK, postanowienia te można zatem uznać za zbieżne. Wobec powyższego zarzut bezprawności działania spółki należy uznać za uprawdopodobniony. W okolicznościach przedmiotowej sprawy uprawdopodobniono, że analizowane zachowania Spółki są bezprawne. W celu uprawdopodobnienia stosowania przez Fadesa Polnord Polska Sp. z o.o. praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, konieczne jest w dalszej kolejności wykazanie, że zachowania te mogą godzić w interesy konsumentów jako zbiorowości. 3. Uprawdopodobnienie naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Zbiorowy interes konsumentów oznacza interes dotyczący ogółu, a naruszenie tego interesu może mieć miejsce, gdy skutkami działań sprzecznych z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku – konsumentów. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem często lub nawet powszechnie stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. Do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów konieczne jest, by działanie przedsiębiorcy zostało skierowane nie do konkretnego adresata, lecz do adresata, którego nie da się z góry oznaczyć indywidualnie. Wobec tego działanie to jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa w odniesieniu do każdego z konsumentów (a nie jedynie wobec określonego konsumenta) i zagraża ono, przynajmniej potencjalnie, interesom każdego z członków zbiorowości konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK, działania Spółki opisane w sentencji decyzji mogą naruszać interes konsumentów. Działania te polegają bowiem na wykorzystywaniu w obrocie postanowień, które zostały prawomocnie uznane przez sąd za sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interesy konsumentów. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw licznej grupy konsumentów – wszystkich konsumentów będących klientami Spółki, jak i potencjalnych zainteresowanych, którzy mogą zawrzeć z nią umowę. Działania te są zatem skierowane do z góry nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów. Oferta handlowa Spółki ma charakter ogólnie dostępny, kierowana jest bowiem do wszystkich potencjalnych klientów. Tym samym kwestionowane przez Prezesa UOKiK działania Spółki mogą naruszać interes nieograniczonej liczby konsumentów, których nie sposób zindywidualizować. Oczywistym jest zatem, że bezprawne zachowanie przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy czy indywidualny, ani też grupy takich osób, lecz narusza ono uprawnienia szerokiego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. 12 Powyższe wskazuje na prawdopodobieństwo naruszenia w przedmiotowej sprawie zbiorowego interesu konsumentów, przez który należy rozumieć prawo wszystkich konsumentów do ukształtowania umowy zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego i bez narzucania postanowień wpisanych do rejestru. Mając na względzie przytoczoną powyżej argumentację należy uznać , iż w toku niniejszego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało uprawdopodobnione , iż posługiwanie się przez Spółkę zakwestionowanymi przez Prezesa Urzędu postanowieniami umownymi analogicznymi do postanowień wpisanych do rejestru wypełnia znamiona praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Treść zobowiązania. Stosownie do przepisu art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie przepisu art. 24 ww. ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia ww. naruszeniom, Prezes Urzędu – po uprawdopodobnieniu w toku postępowania, iż przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów – może, w drodze decyzji, nałożyć na przedsiębiorcę obowiązek wykonania tych zobowiązań. W trakcie postępowania Spółka zobowiązała się do zaniechania stosowania zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień umownych i wniosła o wydanie w sprawie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka szczegółowo opisała wszystkie czynności, do których podjęcia zobowiązała się w celu usunięcia zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu praktyk. Zdaniem Prezesa Urzędu wzorce umowy, z których zostaną wyeliminowane zakwestionowane postanowienia umowne mogą zostać wprowadzone do obrotu konsumenckiego w miejsce dotychczas obowiązujących po wykonaniu wskazanych w treści zobowiązania obowiązków. Należy uznać, że nałożone na Spółkę rozwiązania są równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionym w toku niniejszego postępowania naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przyjęte rozwiązania w pełni uwzględniają złożony przez Spółkę wniosek. Z uwagi na powyższe, zaistniała możliwość skorzystania z instrumentu prawnego przewidzianego art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ze względu na okoliczność, iż Spółka przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja propozycji Spółki, z której wynika zamiar zmiany umów zawartych na podstawie kontrolowanych w ramach niniejszego postępowania wzorców oraz wykonanie tej czynności w sposób jak najmniej uciążliwy dla konsumentów. Za uzasadnione Prezes Urzędu uznał również zobowiązanie Spółki do dołączenia do aneksu do umowy pisma przewodniego, dzięki któremu konsumenci, którzy otrzymają ten aneks, uzyskają również pełną informację o przeprowadzonym wobec Spółki postępowaniu, a tym samym o przyczynach otrzymania aneksu. Istotna jest również zawarta w piśmie przewodnim informacja, że to Spółka, a nie konsument, ponosi koszty związane 13 z zawarciem aneksu. Tym samym również w tym zakresie wniosek Spółki został w całości uwzględniony przez Prezesa Urzędu. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. ” Mając powyższe na uwadze, Prezes Urzędu – zgodnie z wnioskiem Spółki – zobowiązał Spółkę do wykonania przyjętego przez nią zobowiązania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Wyznaczając powyższy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę możliwość przeprowadzenia przez Spółkę czynności, do których została ona zobowiązana. W ocenie Prezesa Urzędu, wyznaczony termin jest wystarczający do wykonania nałożonego zobowiązania. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. II. Obowiązek przekazania informacji o stopniu realizacji zobowiązania. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „ w decyzji (…) Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań ”. Zgodnie z powołanym przepisem Spółka została zobowiązana do złożenia w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji informacji o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w punkcie I decyzji oraz dowodów potwierdzających przekazanie kontrahentom aneksów do obowiązujących nadal umów wraz z pismem przewodnim dotyczącym przyczyn przeprowadzenia procesu aneksowania o treści określonej w niniejszej decyzji. Prezes Urzędu, wyznaczając Spółce trzymiesięczny termin na realizację obowiązku informacyjnego, uwzględnił szeroki zakres czynności, do wykonania których zobowiązała się Spółka. W opinii Prezesa Urzędu tak wyznaczony termin pozwoli Spółce na prawidłowe wywiązanie się z przyjętego zobowiązania oraz na przygotowanie rzetelnej i szczegółowej informacji o stanie jego realizacji popartej dowodami potwierdzającymi przekazanie konsumentom aneksów do obowiązujących nadal umów. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Dyrektor Delegatury UOKIK w Warszawie /podpis/ Otrzymuje: