RKR-57/2012

PREZES URZ Ę DU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE 31-011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, Tel/fax (012) 421-75-79, 421-74-98, E-mail: krakow@uokik.gov.pl RKR-61-35/11/DN- /12 Kraków, dn. 28 grudnia 2012 r. DECYZJA Nr RKR - 57 /2012 Stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) , po przeprowadzeniu, z urz ę du, post ę powania w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, dzia ł aj ą c w imieniu Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks post ę powania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zwi ą zku z art. 83 powo ł anej na wst ę pie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza si ę post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w sprawie stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów polegaj ą cej na przekazywaniu do Biura Informacji Kredytowej S.A. informacji dotycz ą cych wyga ś ni ę cia zobowi ą zania konsumenta, w sposób sprzeczny z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 27 marca 2007 r. w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji dotycz ą cych osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów oraz trybu usuwania tych informacji (Dz.U. Nr 56 poz. 373) , co mog ł o zosta ć uznane za naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , jako bezprzedmiotowe. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 w zwi ą zku z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje si ę za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów praktyk ę stosowan ą przez przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie, polegaj ą c ą na zaniechaniu niezw ł ocznego przekazywania do Biura Informacji Kredytowej S.A. informacji o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania kredytobiorców, b ę d ą cych konsumentami, w okresie pomi ę dzy datami przesy ł ania do Biura Informacji Kredytowej S.A. poszczególnych Wsadów Informacyjnych w danym miesi ą cu, co, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami, zosta ł o uznane za czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.) i stwierdza zaniechanie jej stosowania z dniem 29 czerwca 2012 r. III. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nak ł ada si ę na przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie kar ę pieni ęż n ą p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa, z tytu ł u naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji w wysoko ś ci 1 833 182 z ł (s ł ownie: jeden milion osiemset trzydzie ś ci trzy tysi ą ce sto osiemdziesi ą t dwa z ł ote) p ł atn ą do bud ż etu pa ń stwa. 2 IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w zwi ą zku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego, w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obci ąż a si ę ww. przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. kosztami niniejszego post ę powania w sprawie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowi ą zuje si ę ww. przedsi ę biorc ę do zwrotu Prezesowi Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów post ę powania w kwocie 63,80 PLN (s ł ownie: sze ść dziesi ą t trzy z ł ote osiemdziesi ą t groszy) w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji.. U z a s a d n i e n i e Prezes Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Krakowie (dalej „Prezes UOKiK”) przeprowadzi ł post ę powanie wyja ś niaj ą ce maj ą ce na celu ustalenie procedury przekazywania i aktualizowania informacji gospodarczych o konsumentach do Biura Informacji Kredytowej S.A. (dalej „BIK”), stosowanej przez przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie (dalej „Bank”). Powy ż sze post ę powanie zosta ł o wszcz ę te na skutek skargi konsumenckiej. Uwzgl ę dniaj ą c ustalenia poczynione w toku post ę powania wyja ś niaj ą cego, postanowieniem nr RKR-241/2011 z dnia 27.10.2011r. Prezes UOKiK 1 (karty nr 2-4) wszcz ął post ę powanie w sprawie stosowania przez przedsi ę biorc ę Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie, praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na przekazywaniu do Biura Informacji Kredytowej S.A. informacji dotycz ą cych wyga ś ni ę cia zobowi ą zania konsumenta, w sposób sprzeczny z § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 27 marca 2007 r. w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji dotycz ą cych osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów oraz trybu usuwania tych informacji (Dz.U. Nr 56 poz. 373). Postanowieniem Nr RKR-242/2011 z dnia 27.10.20011r. (karta nr 5) zaliczono w poczet przedmiotowego post ę powania administracyjnego dowody uzyskane w uprzednio przeprowadzonym post ę powaniu wyja ś niaj ą cym (karty nr 5-242 w aktach sprawy). Ustosunkowuj ą c si ę do przedstawionego zarzutu (karty nr 1030-1041) Bank uzna ł go za bezpodstawny z powodu braku naruszenia interesu prawnego konsumentów oraz z powodu braku bezprawno ś ci w jego dzia ł aniach. Odno ś nie braku interesu prawnego Bank zwróci ł uwag ę , i ż zgodnie z art. 105 a ust. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (T.J. Dz.U. z 2002 r. Nr 72 poz. 665 ze zm.) zakres przetwarzanych informacji, o których mowa w ust. 3 i 4 tego przepisu mo ż e obejmowa ć dane dotycz ą ce osoby fizycznej lub dane dotycz ą ce zobowi ą zania. Oznacza to, ż e wskazane wy ż ej rozporz ą dzenie w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) odnosi si ę do danych dotycz ą cych osoby fizycznej lub danych dotycz ą cych zobowi ą zania, zwi ą zanych z nast ę puj ą cymi sytuacjami: - przetwarzania informacji stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą dotycz ą c ą osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą finansow ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów, bez zgody osoby, której informacje te dotycz ą , gdy osoba ta nie wykona ł a zobowi ą zania lub dopu ś ci ł a si ę zw ł oki powy ż ej 60 dni w spe ł nieniu ś wiadczenia 1 post ę powanie w przedmiotowej sprawie zosta ł o wszcz ę te i prowadzone w oparciu o Upowa ż nienie Prezesa UOKiK z dnia 25 pa ź dziernika 2011 r. (karta nr 1w aktach sprawy). 3 wynikaj ą cego z umowy, a po zaistnieniu tych okoliczno ś ci up ł yn ęł o co najmniej 30 dni od poinformowania tej osoby o zamiarze przetwarzania dotycz ą cych jej informacji stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą , bez jej zgody. W takim przypadku przetwarzanie jest dopuszczalne w okresie 5 lat od dnia wyga ś ni ę cia zobowi ą zania (art. 105a ust. 3 w zwi ą zku z ust. 5 Prawa bankowego – „dane dotycz ą ce zw ł oki historycznej”). - przetwarzania informacji stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą dotycz ą c ą osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą finansow ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów, bez zgody osoby, której informacje te dotycz ą , dla celów stosowania metod statystycznych zwi ą zanych z obliczaniem wymogów kapita ł owych. W takim przypadku przetwarzanie jest dopuszczalne w okresie 12 lat od dnia wyga ś ni ę cia zobowi ą zania (art. 105a ust. 4 w zwi ą zku z ust. 5 Prawa bankowego – „dane dla celów statystycznych”). W tym miejscu Bank podkre ś li ł , i ż zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) bank lub inna instytucja ustawowo upowa ż niona do udzielania kredytów s ą obowi ą zane przekazywa ć niezw ł ocznie instytucjom (BIK) komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia informacji o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania (odpowiednio dla „danych dotycz ą cych zw ł oki historycznej” – 5 lat oraz dla „danych dla celów statystycznych” – 12 lat), a nie daty o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania. Oznacza to, ż e istot ą komunikatu nie jest podanie daty wyga ś ni ę cia zobowi ą zania, lecz daty oczekiwanego usuni ę cia informacji, która jest ustalana wzgl ę dem daty wyga ś ni ę cia zobowi ą zania. W ocenie Banku, bior ą c pod uwag ę w ą ski cel przetwarzania danych („dane dotycz ą ce zw ł oki historycznej” oraz „dane dla celów statystycznych”) i uniezale ż nienie daty usuni ę cia informacji ze zbioru od daty przekazania przez Bank do BIK komunikatu, o którym mowa w § 5 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) , nie mo ż na z obowi ą zku niezw ł ocznego przekazania przez Bank komunikatu, o którym mowa w § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia wywodzi ć interesu prawnego konsumenta, w tym jego naruszenia. Przetwarzanie zarówno „danych dotycz ą cych zw ł oki historycznej” jak i „danych dla celów statystycznych” odbywa ć si ę b ę dzie do okre ś lonego dnia niezale ż nie od tego, czy komunikat dotycz ą cy usuni ę cia danych zostanie przekazany do BIK niezw ł ocznie. Argumentuj ą c brak bezprawno ś ci swoich dzia ł a ń Bank zwróci ł uwag ę , i ż zarzucanie mu stosowanie praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów w oparciu o postanowienia Umowy w sprawie zbierania i udost ę pniania informacji zawartej przez Bank z BIK oraz na podstawie pisma konsumentki nie znajduje uzasadnienia, a post ę powanie Banku jest zgodne z prawem. Bank zwróci ł uwag ę , i ż niew ą tpliwie jego dzia ł ania winny by ć zgodne z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) , co wi ąż e si ę przede wszystkim z „niezw ł ocznym” przekazywaniem komunikatu dotycz ą cego daty usuni ę cia informacji. Interpretuj ą c u ż yte we wskazanym wy ż ej przepisie okre ś lenie „niezw ł ocznie”, w ocenie Banku, nale ż y pos ł u ż y ć si ę wypracowan ą w prawie cywilnym bogat ą doktryn ą i orzecznictwem. Zgodnie z powy ż szym „niezw ł ocznie” nie oznacza „natychmiast”, lecz bez nieuzasadnionego odwlekania. Jak wskaza ł Bank, jest to termin realny, a przy jego spe ł nieniu nale ż y uwzgl ę dni ć okoliczno ś ci miejsca i czasu, rodzaj i rozmiar ś wiadczenia (wyrok SN z dnia 13 grudnia 2006 r., IICSK 293/06, LEX nr 453147). Dalej, podaj ą c za Bankiem, o zakresie poj ę cia „niezw ł ocznego ś wiadczenia” powinny decydowa ć ka ż dorazowo okoliczno ś ci konkretnego przypadku 2 . „Niezw ł oczno ść ” powinna by ć rozumiana jako konieczno ść wykonania zobowi ą zania stosownie do wymaga ń dobrej wiary i zwyczajów uczciwego 2 Komentarz do art. 455 Kodeksu cywilnego, Agnieszka Rzepecka-Gil, LEX 4 obrotu. Realno ść terminu ma chroni ć strony, zabezpieczaj ą c przed nadu ż ywaniem swojej pozycji przez kontrahenta, wprawdzie zgodnego z tre ś ci ą zobowi ą zania, ale sprawiaj ą cego wra ż enie szykany, bezwzgl ę dno ś ci czy zbytniego formalizmu 3 . W tym miejscu Bank podkre ś li ł , i ż „niezw ł oczno ść oznacza konieczno ść respektowania czasu potrzebnego d ł u ż nikowi do zabezpieczenia prawid ł owego wykonania zobowi ą zania. D ł ugo ść tego czasu zale ż na jest od skonkretyzowanego zobowi ą zania. Czasu potrzebnego do niezw ł ocznego wykonania zobowi ą zania nie da si ę oznaczy ć sztywno okre ś lon ą liczb ą dni czy tygodni 4 . Podsumowuj ą c powy ż sz ą interpretacj ę Bank stwierdzi ł , i ż nie istnieje sztywny termin, w którym Bank jest zobowi ą zany do przekazania do BIK komunikatu dotycz ą cego daty usuni ę cia informacji, a jednocze ś nie przy okre ś leniu ram czasowych niezw ł oczno ś ci nale ż y uwzgl ę dni ć realno ść terminu, przez któr ą rozumie si ę czas niezb ę dny do zabezpieczenia prawid ł owego wykonania zobowi ą zania stosownie do wymaga ń dobrej wiary i zwyczajów uczciwego obrotu. Bank zwróci ł uwag ę , i ż dla ustalenia, czy komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia danych przekazywany jest do BIK niezw ł ocznie, nale ż y zbada ć przes ł anki maj ą ce wp ł yw na czas wykonania tego obowi ą zku, a mianowicie zakres informacji przetwarzanych w ramach BIK oraz zakres czynno ś ci niezb ę dnych do przekazania komunikatu do BIK. Sam zakres danych tak ż e determinuje termin, w którym komunikat mo ż e by ć przez Bank wys ł any do BIK, gdy ż niektóre z powy ż szych danych s ą podstaw ą do ustalenia daty usuni ę cia danych, która ma by ć przekazana w komunikacie do BIK. W tym miejscu Bank poda ł , i ż powy ż szy argument mo ż na rozpatrywa ć zarówno w aspekcie ilo ś ciowym (ok. 40 rodzajów informacji) jak i w sensie jako ś ciowym (np. rzetelne okre ś lenie przyczyn niewykonania zobowi ą zania b ą d ź dopuszczenie si ę zw ł oki przez konsumenta mo ż e wymaga ć analizy wielu dokumentów lub nawet odbycia kilku spotka ń z konsumentem lub jego spadkobiercami). I tak, termin niezb ę dny do wys ł ania przez Bank komunikatu do BIK uwzgl ę dnia co najmniej: - wprowadzenie danych do systemu, - wewn ę trzn ą weryfikacj ę danych (kontrola), - poprawienie b łę dnych danych, - przetworzenie danych na format uzgodniony z BIK, - zabezpieczenie techniczne danych przesy ł anych do BIK, - przes ł anie danych do BIK. W tym miejscu Bank przedstawi ł procedur ę przygotowania danych do BIK, szczegó ł owo opisuj ą c sk ł adaj ą ce si ę na t ą procedur ę dwa procesy, tj. autoryzacj ę baz danych w Hurtowni Danych Banku Pekao S.A. (CODAS) oraz przygotowanie danych do BIK. Opieraj ą c si ę o stosowany proces przetwarzania danych Bank uzna ł , i ż post ę puje zgodnie z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...), gdy ż komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia informacji przekazuje do BIK niezw ł ocznie. Reasumuj ą c, Bank stwierdzi ł , i ż w zakresie okre ś lonym w postanowieniu Prezesa UOKiK nr RKR-241/2011, nie stosuje praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Postanowieniem nr RKR-116/2012 z dnia 6 kwietnia 2012 r. (karty nr 1043-1044) Prezes UOKiK zmieni ł ww. postanowienie nr RKR-241/2011 o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania w ten sposób, ż e Bankowi postawiony zosta ł dodatkowo drugi zarzut stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, polegaj ą cych na nie przekazywaniu do BIK informacji o wykonaniu zobowi ą zania przez kredytobiorców w sytuacji, gdy wykonanie zobowi ą zania nast ą pi ł o po dacie przekazania do BIK Wsadu 3 R. Longchamp de Berier, Polskie prawo cywilne. Zobowi ą zania, Pozna ń 1999, s.321 4 Komentarz do art. 455 Kodeksu cywilnego, Zdzis ł aw Gawlik, LEX 5 Informacyjnego – co, jako naruszaj ą ce dobre obyczaje, mo ż e stanowi ć czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tj. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.). Ustosunkowuj ą c si ę do powy ż szego (karty nr 1048-1134), w zakresie dotychczasowego zarzutu Bank podtrzyma ł swoje stanowisko. Odnosz ą c si ę do nowego zarzutu Bank równie ż nie uzna ł stanowiska Prezesa UOKiK. Bank podkre ś li ł , ż e wbrew twierdzeniom Prezesa UOKiK, przekazuje do BIK informacje o wykonaniu zobowi ą zania przez kredytobiorców w sytuacji, gdy wykonanie zobowi ą zania nast ą pi ł o po dacie przekazania do BIK Wsadu informacyjnego. Bank przywo ł a ł zapis § 3 Umowy zawartej z BIK w sprawie zbierania i udost ę pniania informacji, w my ś l którego Bank przesy ł a Wsady informacyjne do 28 dnia miesi ą ca wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego przes ł anie Wsadu Informacyjnego. Bank wskaza ł , i ż przesy ł a kompletny Wsad Informacyjny jeden raz w miesi ą cu lub cz ęś ciej, w terminie i wed ł ug stanu na dzie ń szczegó ł owo okre ś lony w ww. umowie. Oznacza to, ż e je ż eli wykonanie zobowi ą zania przez konsumenta nast ą pi ł o po dacie przekazania przez Bank do BIK Wsadu Informacyjnego, to Bank uwzgl ę dnia powy ż sze wykonanie zobowi ą zania w nast ę pnym Wsadzie Informacyjnym. Bank zwróci ł uwag ę , i ż nie jest mo ż liwe przy tworzeniu danego Wsadu uwzgl ę dnienie informacji o wykonaniu zobowi ą zania, które nast ą pi ł o po dacie przekazania tego Wsadu do BIK, gdy ż taka informacja, jako powsta ł a po dacie przekazania przez Bank do BIK Wsadu Informacyjnego, mo ż e zosta ć przekazana jedynie w nast ę pnym Wsadzie. W tym miejscu Bank poda ł , i ż opisane wy ż ej i stosowane przez Bank i BIK rozwi ą zanie uwzgl ę dnia aktualne mo ż liwo ś ci techniczne BIK. Ponadto, Bank wskaza ł , i ż ze zmienionego postanowienia o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania wynika, i ż swoim post ę powaniem naruszy ł dobre obyczaje poprzez nie przekazywanie do BIK informacji o wykonaniu zobowi ą zania przez kredytobiorców, natomiast z uzasadnienia wynika, ż e dzia ł ania Banku mog ą narusza ć zbiorowy interes nie tylko konsumentów, o których mowa w § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) , lecz tak ż e kredytobiorców, których zobowi ą zanie wobec Banku wygas ł o. W ocenie Banku rozszerzenie zakresu zarzutu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów na kredytobiorców, tj. podmioty, które nie zawsze s ą konsumentami, jest sprzeczne z art. 24 ust. o ochronie konkurencji i konsumentów. Bank wskaza ł , i ż zakresem podmiotowym pierwszego zarzutu (pkt I sentencji postanowienia nr RKR-116/2012) obj ę te s ą zarówno osoby, które nie wykona ł y swojego zobowi ą zania, jak i te które go wykona ł y terminowo albo nieterminowo (art. 105a Prawa bankowego w zwi ą zku z § 5 ust 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) , w zwi ą zku z tym, twierdzenie, i ż kolejny zarzut z pkt II ww. postanowienia posiada zakres szerszy podmiotowo, pozbawione jest podstaw. Jednocze ś nie, za nieprawdziwe Bank uzna ł twierdzenie, ż e brak bie żą cej aktualizacji danych przekazywanych do BIK dotycz ą cych wykonania zobowi ą zania (w szczególno ś ci sp ł aty kredytu) mo ż e mie ć ujemne konsekwencje dla kredytobiorców, w postaci trudno ś ci z uzyskaniem kolejnego kredytu w innym banku. W powy ż szym stwierdzeniu za niezgodne z rzeczywisto ś ci ą Bank uzna ł zarówno za ł o ż enie braku bie żą cej aktualizacji danych przekazywanych przez Bank do BIK dotycz ą cych wykonania zobowi ą zania jak i skutki wynikaj ą ce z tego za ł o ż enia, nawet wówczas, gdyby za ł o ż enie to by ł o prawdziwe. Ponadto, Bank podkre ś li ł , i ż tak ż e inne banki nie przesy ł aj ą danych do BIK cz ęś ciej ni ż raz w miesi ą cu. Jedynie w przypadku pomy ł ek mo ż liwe jest wykonanie szybszych korekt on-line. Zasady przekazywania informacji do BIK s ą wspólne dla wszystkich banków i obecne mo ż liwo ś ci techniczne nie przewiduj ą innego trybu post ę powania. W ocenie Banku, uwzgl ę dniaj ą c jednolit ą praktyk ę banków w zakresie cz ę stotliwo ś ci przekazywania 6 danych do BIK, zarzut naruszenia przez Bank w tym zakresie dobrych obyczajów jest bezpodstawny. Równocze ś nie Bank wskaza ł , i ż w doktrynie dobre obyczaje s ą ocenianie przez pryzmat zapewnienia niezak ł óconego funkcjonowania konkurencji poprzez rzetelne i niezafa ł szowane wspó ł zawodnictwo jako ś ci ą , cen ą i innymi po żą danymi przez klientów cechami oferowanych towarów i us ł ug. Kryteria oceny zachowa ń w obrocie powinny by ć racjonalne i pozwala ć uczestnikom obrotu gospodarczego orientowa ć si ę , jakie post ę powanie jest dozwolone, a jakie zabronione 5 . Dalej Bank wskaza ł , i ż w kontek ś cie relacji z konsumentami „sprzeczne z dobrymi obyczajami s ą dzia ł ania, które zmierzaj ą do niedoinformowania, dezorientacji, wywo ł ania b łę dnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwno ś ci 6 (...)” czyli takie dzia ł anie, które potocznie okre ś lone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegaj ą ce in minus od przyj ę tych standardów post ę powania 7 . Bank poda ł , i ż aby oceni ć , czy dosz ł o do naruszenia dobrych obyczajów, nale ż y wzi ąć pod uwag ę , jakie standardy post ę powania zosta ł y naruszone oraz czy w takim przypadku zachowanie Banku jest nieuczciwe lub nierzetelne, a zarazem wzgl ę dem konsumenta nieetyczne. W tym miejscu Bank podkre ś li ł , i ż w zakresie przesy ł ania informacji do BIK, Bank zachowuje standardy w ł a ś ciwe ca ł emu rynkowi bankowemu, a konsumenci Banku korzystaj ą z takiej samej ochrony jak konsumenci innych banków. W ocenie Banku jego post ę powanie jest w tym zakresie rzetelne, transparentne, przewidywalne i uczciwe. Bank doda ł , i ż o trybie aktualizacji danych do BIK ka ż dy konsument Banku mo ż e dowiedzie ć si ę dzwoni ą c do BIK pod numer 223104444, zatem w ż adnym przypadku klienci Banku nie mog ą si ę czu ć zdezorientowani lub mie ć poczucie wykorzystania ich niewiedzy. W dalszej cz ęś ci swojej argumentacji Bank podkre ś li ł , i ż zawarte w rejestrach BIK informacje o sp ł acie kredytu nie stanowi ą jedynego ź ród ł a informacji o statusie zobowi ą zania konsumenta wobec Banku, poniewa ż powszechnie przyj ę t ą i stosowan ą praktyk ą jest wystawianie przez banki b ę d ą ce kredytodawcami, na wniosek konsumenta, za ś wiadcze ń o sp ł acie kredytu. Za ś wiadczenia te s ą uznawane przez inne banki w procesie przyznawania kredytu. W przypadku Banku wydawanie takich za ś wiadcze ń jest przewidziane w Tabeli op ł at i prowizji Banku, stanowi ą cej za łą cznik do ZW nr A/65PBD/2011. W ocenie Banku, praktyka wydawania takich za ś wiadcze ń oraz zasady wzajemno ś ci w uznawaniu za ś wiadcze ń innych banków w celu skrócenia, a czasami nawet umo ż liwienia przyznania kredytu w konkurencyjnym banku, pozwala na wykazanie przez konsumenta w ka ż dym czasie, tak ż e przed wys ł aniem do BIK Wsadu Informacyjnego, ż e wykona ł zobowi ą zanie wzgl ę dem Banku. Niezale ż nie od powy ż szego, Bank poinformowa ł , i ż BIK, wykorzystuj ą c najnowsze mo ż liwo ś ci technologiczne, rozpocz ął wdro ż enie zmian, których celem jest cz ę stsza ni ż miesi ę czna aktualizacja przez banki danych. Równie ż sam Bank podj ął dzia ł ania zmierzaj ą ce do wdro ż enia rozwi ą za ń maj ą cych skróci ć okres przekazywania do BIK Wsadów informacyjnych, co pozwoli na aktualizacje danych w terminie tygodniowym lub nawet codziennym. Dodatkowo, w toku post ę powania Bank przed ł o ż y ł stanowisko Zwi ą zku Banków Polskich (dalej „ZBP”) odno ś nie zarzutów postawionych Bankowi w niniejszym post ę powaniu, wyra ż one w pi ś mie z dnia 14 maja 2012 r. (karty nr 1137-1142), które jest 5 Aleksandra W ę drychowska-Krapi ń ska, A. Wierci ń ska-Kru ż ewska, Komentarz do ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod red. Aleksandra Stawickiego oraz Edwarda Stawickiego, s. 544 Wyd. Wolters Kluwer 6 Wyrok SOKiK z dnia 23 lutego 2006 r., XVII Ama 118/04 7 A. W ę drychowska-Krapi ń ska op.cit., s, 544 7 odzwierciedleniem stanowiska Banku odno ś nie zarzutu naruszenia przez Bank § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). Nadto, ZBP uzna ł za istotne fakt, i ż Generalny Inspektor Danych Osobowych („GIODO”) wielokrotnie bada ł w post ę powaniach tocz ą cych si ę ze skarg klientów oraz, w prowadzonych z urz ę du, post ę powaniach kontroluj ą cych zasady funkcjonowania BIK i nigdy nie dopatrzy ł si ę w jego funkcjonowaniu zarzutów b ę d ą cych przedmiotem niniejszego post ę powania. Jednocze ś nie, Bank zwróci ł si ę do Prezesa UOKiK o wyst ą pienie do Komisji Nadzoru Finansowego o wyra ż enie opinii w sprawie oceny stosowania przez Bank przepisów prawa w zakresie w jakim dotycz ą one tocz ą cego si ę post ę powania. W kolejnej korespondencji (karty nr 1151-1178) Bank przed ł o ż y ł kopi ę pisma z dnia 22 czerwca 2012 r. Departamentu Rozwoju Rynku Finansowego Ministerstwa Finansów skierowanego do Wiceprezesa ZBP, przedstawiaj ą ce zbli ż one stanowisko do stanowiska Banku odno ś nie zarzutu naruszenia przez Bank § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). W toku przedmiotowego post ę powania Bank poinformowa ł , i ż rozpocz ął cykliczne przekazywanie do BIK Cz ęś ciowych Wsadów informacyjnych (karta 1181). Bank poda ł , i ż pierwszy Cz ęś ciowy Wsad informacyjny przekaza ł do BIK w dniu 29 czerwca 2012r., natomiast przekazanie drugiego Wsadu Cz ęś ciowego nast ą pi ł o w dniu 06 lipca 2012r. Powy ż sze o ś wiadczenie potwierdzi ł BIK pismem z dnia 30 sierpnia 2012r. (karta nr 1184), który poinformowa ł , i ż Bank przekaza ł Cz ęś ciowe Wsady Informacyjne w dniach: 29 czerwca 2012r., 6 lipca 2012r., 13 lipca 2012r., 20 lipca 2012r., 26 lipca 2012r., 7 sierpnia 2012r., 10 sierpnia 2012r., 16 sierpnia 2012r. oraz 22 sierpnia 2012r. Postanowieniem nr RKR-265/2012 z dnia 22 listopada 2012r. (karty nr 1188-1189) Prezes UOKiK zmieni ł ww. postanowienie nr RKR-116/2011 o wszcz ę ciu niniejszego post ę powania poprzez przeformu ł owanie drugiego zarzutu postawionego Bankowi, w sposób, który znalaz ł odzwierciedlenie w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Odpowiadaj ą c na powy ż sze Bank, pismem z dnia 10 grudnia 2012 r. (karty nr 1196-1201), po uprzednim zapoznaniu si ę z aktami sprawy, wniós ł o rozpatrzenie przez Prezesa UOKiK przyj ę cia dobrowolnego zobowi ą zania Banku do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia zarzucanym naruszeniom. Jednocze ś nie, na wypadek nie przyj ę cia przez Prezesa UOKiK ww. zobowi ą zania i uznania za udowodnione stosowanie przez Bank praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów, Bank wniós ł o odst ą pienie od na ł o ż enia kary pieni ęż nej. Bank zwróci ł w tym miejscu uwag ę , i ż zarzucana praktyka by ł a wynikiem dzia ł a ń BIK, które narzuci ł o wszystkim kontrahentom miesi ę czny termin aktualizacji danych. Bank pokre ś li ł równie ż , i ż obecnie wsady aktualizacyjne w cyklach miesi ę cznych przekazywane s ą do BIK przez 633 podmioty (banki komercyjne, banki spó ł dzielcze i SKOKi) i jak dot ą d jedynie Bank wprowadzi ł termin tygodniowy aktualizacji informacji. Pismem z dnia 12 grudnia 2012 r. (karty nr 1209-1213) Bank przed ł o ż y ł kolejne stanowisko Zwi ą zku Banków Polskich (ZBP) z dnia 7 grudnia 2012 r. odno ś nie postawionych Bankowi zarzutów, ponownie b ę d ą ce odzwierciedleniem stanowiska Banku. ZBP podniós ł , i ż w zakresie zarzuconego zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń Bank nie wyró ż nia ł si ę od pozosta ł ych uczestników sektora bankowego, oraz ż e taka jednolita praktyka, z uwagi na przejrzysto ść , le ż y w interesie konsumentów. W tym miejscu ZBP podkre ś li ł , i ż nie by ł o i na dzie ń dzisiejszy nie ma bezwzgl ę dnie obowi ą zuj ą cych przepisów okre ś laj ą cych aktualizacj ę danych przez banki w BIK, w zwi ą zku z tym dzia ł ania banków w powy ż szym zakresie oparte by ł y i s ą na podstawie cywilnoprawnych 8 relacji banków i BIK. ZBP podkre ś li ł równie ż , i ż na 633 podmioty sektora finansowego Bank jako pierwszy wdro ż y ł cotygodniowe przekazywanie Wsadów Informacyjnych. ZBP podniós ł , i ż nie jest zasadne powo ł ywanie si ę na naruszenie dobrych obyczajów w przypadku powszechnego stosowania okre ś lonej praktyki, która dodatkowo nie by ł a dotychczas kwestionowana przez organy w ł a ś ciwe do kontroli instytucji finansowych. Ponadto, ZBP podtrzyma ł swoje wcze ś niejsze stanowisko odno ś nie zarzutu pierwszego (okre ś lony w pkt I sentencji niniejszej decyzji). Jednocze ś nie ZBP zwróci ł uwag ę , i ż Ministerstwo Gospodarki opracowuje aktualnie projekt za ł o ż e ń do ustawy o u ł atwieniu warunków wykonywania dzia ł alno ś ci gospodarczej, zgodnie z którym cotygodniowa aktualizacja do BIK danych dotycz ą cych m.in. sp ł acanych i zamykanych rachunków stanowi nowe rozwi ą zanie legislacyjne. Tym samym praktyk ę wdro ż on ą przez Bank (cotygodniowe wsady Informacyjne) ustawodawca uznaje za prawid ł owe rozwi ą zanie (dobry obyczaj) i z tego powodu chce nada ć jej rang ę przepisu prawnego. W oparciu o powy ż sze, tj. bior ą c pod uwag ę , i ż Bank nie naruszy ł ż adnego przepisu prawa, a jego dzia ł ania by ł y w ł a ś ciwe dla ca ł ego sektora bankowego oraz uwzgl ę dniaj ą c, i ż wypracowany przez Bank nowy standard ma by ć usankcjonowany przez ustawodawc ę ZBP uzna ł , i ż zasadne jest umorzenie post ę powania w tym zakresie. Pismem z dnia 13 grudnia 2012 r. Prezes UOKiK zawiadomi ł Bank o zako ń czeniu zbierania materia ł u dowodowego oraz mo ż liwo ś ci zapoznania si ę z aktami sprawy (karta nr 1202), który z przys ł uguj ą cego prawa nie skorzysta ł . Prezes UOKiK ustali ł , co nast ę puje: Bank Polska Kasa Opieki S.A. z siedzib ą w Warszawie zosta ł zarejestrowany w Rejestrze Przedsi ę biorców Krajowego Rejestru S ą dowego po numerem 0000014843 (karty nr 1109- 1134 w aktach sprawy). Przedmiotem dzia ł alno ś ci gospodarczej jest m.in. udzielanie kredytów i po ż yczek pieni ęż nych. Przed udzieleniem konsumentowi kredytu lub po ż yczki Bank podejmuje okre ś lone czynno ś ci w celu oceny zdolno ś ci kredytowej klienta oraz analizy ryzyka kredytowego. Jedn ą z nich jest wyst ą pienie do BIK o udzielenie informacji dotycz ą cych zobowi ą za ń konsumenta. Biuro Informacji Kredytowej S.A. (BIK) jest instytucj ą dzia ł aj ą c ą na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem banki mog ą , wspólnie z bankowymi izbami gospodarczymi, utworzy ć instytucj ę do gromadzenia, przetwarzania i udost ę pniania bankom informacji, stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą w zakresie, w jakim informacje te s ą potrzebne w zwi ą zku z wykonywaniem czynno ś ci bankowych. Ponadto, podstaw ą prawn ą do przetwarzania danych przez BIK jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tj. Dz.U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm). Do dzia ł alno ś ci BIK zastosowanie maj ą równie ż przepisy rozporz ą dzenia Ministra Finansów z dnia 27 marca 2007 r. w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji dotycz ą cych osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów oraz trybu usuwania tych informacji (Dz.U. Nr 56 poz. 373). BIK dzia ł a w oparciu o umowy zawierane z bankami oraz regulamin gromadzenia, przetwarzania i udost ę pniania informacji. Na podstawie zawartych umów banki s ą zobowi ą zane do cyklicznego przekazywania do BIK informacji o klientach i ich rachunkach w formie tzw. Wsadów Informacyjnych, a BIK zobowi ą zany jest – w oparciu 9 o otrzymane dane – udost ę pnia ć bankom Raporty BIK, wspomagaj ą ce w wykonywaniu czynno ś ci bankowych, a zw ł aszcza w podejmowaniu decyzji kredytowych. Stosownie do § 3 ww. rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (…) Wsady informacyjne zawieraj ą : 1. dane dotycz ą ce osoby fizycznej, w tym m.in.: imiona i nazwisko, dat ę i miejsce urodzenia, p ł e ć , obywatelstwo, stan cywilny, seri ę i numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzaj ą cego to ż samo ść , numer PESEL, numer NIP, miejsce pracy , wykszta ł cenie, zawód, dochody i wydatki itd; 2. dane dotycz ą ce zobowi ą zania, w tym m.in.: ź ród ł o zobowi ą zania, kwot ę i walut ę , dat ę powstania zobowi ą zania, warunki sp ł aty zobowi ą zania, ustanowione zabezpieczenia prawne, przebieg realizacji zobowi ą zania, dat ę wyga ś ni ę cia zobowi ą zania, przyczyny wyga ś ni ę cia zobowi ą zania itd.; 3. dane dotycz ą ce por ę czycieli zobowi ą za ń . Informacje te dotycz ą wszystkich rachunków kredytowych, jakie prowadz ą banki, tj. tych, które sp ł acane s ą prawid ł owo, jak i tych, gdzie wyst ę puj ą opó ź nienia lub brak sp ł aty. BIK nie jest uprawniony do zmian lub modyfikacji informacji zawartych we Wsadach Informacyjnych. Sprostowanie lub zmiana informacji nast ę puje wy łą cznie z inicjatywy banku, który tak ą informacj ę przekaza ł . W okoliczno ś ciach faktycznych sprawy Bank przekazywa ł informacje do BIK na podstawie ww. Umowy z dnia 18 czerwca 2004 r. w sprawie zbierania i udost ę pniania informacji (karty nr 41-242). Informacje przekazywane by ł y w formie tzw. Wsadu Informacyjnego, który w § 2 pkt 13 Umowy zdefiniowany zosta ł jako „ dane o Klientach Banku, w rozumieniu punktu 4) 8 , znajduj ą ce si ę w bazach danych Banku i zawieraj ą ce, stosownie do art. 105 ust. 4 pkt 1 Prawa bankowego, informacje stanowi ą ce tajemnic ę bankow ą w zakresie, w jakim informacje te s ą potrzebne w zwi ą zku z wykonywaniem czynno ś ci bankowych przekazywane przez Bank do BIK S.A. w uzgodnionym formacie”. Zgodnie z § 3 tej Umowy Bank zobowi ą zany by ł przesy ł a ć do BIK Wsady Informacyjne do 28 dnia ka ż dego miesi ą ca wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego przes ł anie tego Wsadu. Z kolei, § 4 ust. 3 pkt 3 Regulaminu, stanowi ą cy integraln ą cz ęść Umowy, nak ł ada ł na Bank obowi ą zek niezw ł ocznego dokonywania korekt nades ł anych do BIK danych w przypadku, powzi ę cia przez Bank wiarygodnej informacji, ż e dane te z jakiegokolwiek powodu stan ą si ę nieaktualne, niekompletne, nieprawdziwe lub niedok ł adne. Zgodnie z o ś wiadczeniem Banku, informacje dotycz ą ce konsumentów-klientów Banku faktycznie przekazywane by ł y do BIK w terminie do 28-go dnia ka ż dego miesi ą ca wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego przes ł anie Wsadu Informacyjnego. Oznacza to, i ż informacja np. o sp ł acie zad ł u ż enia, która nast ą pi ł a 1-go dnia danego miesi ą ca przekazywana by ł a do BIK 28-go dnia nast ę pnego miesi ą ca tj. po 8 tygodniach. Stosowanie powy ż szej procedury potwierdza korespondencja pomi ę dzy Bankiem a konsumentk ą , z której wynika, i ż informacj ę o sp ł acie jej zad ł u ż enia Bank przes ł a ł do BIK po 6 tygodniach od daty zaistnienia tego zdarzenia. Osoby, które ubiegaj ą si ę o kredyt bankowy w okresie pomi ę dzy dat ą uregulowania zobowi ą za ń wobec Banku a przekazaniem przez Bank do BIK informacji o tym zdarzeniu mog ą wyst ą pi ć do Banku z wnioskiem o wydanie za ś wiadczenia o sp ł acie kredytu. Uzyskanie takiego za ś wiadczenia podlega op ł acie w wysoko ś ci okre ś lonej 8 Klient – osoba fizyczna, której w sposób bezpo ś redni lub po ś redni dotyczy lub ma dotyczy ć czynno ść bankowa podejmowana przez Bank lub która ubiega si ę o dokonanie takiej czynno ś ci (pkt 4 Umowy) 10 w - przed ł o ż onej przez Bank - Tabeli op ł at i prowizji, stanowi ą cej za łą cznik do ZW nr A/65PBD/2011 (karty nr 1054-1060). Z Tabeli wynika, i ż Bank pobiera ww. op ł aty w wysoko ś ci od 10 do 250 PLN. Wskazana wy ż ej Tabela nie jest dost ę pna na stronie internetowej Banku www.pko.com.pl. W celu doprecyzowania informacji odno ś nie dost ę pno ś ci informacji o ww. op ł atach oraz ich wysoko ś ci, pracownik delegatury UOKiK w Krakowie, w dniu 15 czerwca 2012 r. uda ł si ę do siedziby I Oddzia ł u Banku w Krakowie. Na miejscu pracownik Banku potwierdzi ł , i ż na bankowej stronie internetowej nie zamieszczono informacji dotycz ą cych wysoko ś ci op ł aty za wydanie ww. za ś wiadczenia. Op ł aty te nie by ł y równie ż dost ę pne na miejscu w formie ulotek, czy wydruków. Od pracownika Banku uzyskano ustn ą informacj ę , i ż odno ś nie danych o sp ł acie kredytu Bank wydaje dwa rodzaje dokumentów: - tzw. „za ś wiadczenie”, tj. pisemne potwierdzenie sp ł aty kredytu, za wydanie którego pobierana jest op ł ata w wysoko ś ci 30 PLN; - tzw. „opinia bankowa”, za wydanie której op ł ata wynosi 250 PLN, przy czym, w przypadku ubiegania si ę o kredyt w innym banku, respektowane s ą wy łą cznie „opinie bankowe” 9 . W dniu 19 czerwca 2012r. Bank zawar ł z BIK now ą Umow ę w sprawie gromadzenia, przetwarzania i udost ę pniania informacji w bazie SI BIK „KREDYTOBIORCY” (dalej „nowa Umowa”). Tre ść § 5 ust. 1 tej Umowy stanowi, i ż : „Bank zobowi ą zuje si ę przesy ł a ć do BIK Pe ł ne Wsady Informacyjne nie rzadziej ni ż raz w miesi ą cu do dnia 28 ka ż dego miesi ą ca i wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego wys ł anie Kompletnego Wsadu Informacyjnego”. Z kolei § 1 pkt 17 a) zawiera definicj ę Kompletnego Wsadu Informacyjnego, zgodnie z któr ą zawiera on: „dane o wszystkich Klientach i o wszystkich zobowi ą zaniach Klienta okre ś lone w „Podr ę czniku wymiany danych kredytowych. Format i walidacja”, stanowi ą cym Za łą cznik nr 1 do regulaminu (w tym, m.in. informacje o nowych rachunkach w bazie BIK, aktualizacji rachunków ju ż zapisanych w bazie BIK, usuni ę ciu rachunków, informacje o zamkni ę ciu rachunków”. Ponadto, nowa Umowa przewiduje aktualizacj ę danych przekazywanych do BIK przez Bank w tzw. Cz ęś ciowych Wsadach Informacyjnych”, które w § 1 pkt 17 b) zosta ł y zdefiniowane jako zawieraj ą ce dane o Klientach i ich zobowi ą zaniach ograniczone wy łą cznie do informacji o nowych oraz zamkni ę tych rachunkach Klienta. Jako szczególne przypadki Cz ęś ciowego Wsadu Informacyjnego definicja wskazuje wsady zawieraj ą ce wy łą cznie informacje o nowych rachunkach albo wsady zawieraj ą ce wy łą cznie informacje o zamkni ę tych rachunkach. § 5 ust. 3 nowej Umowy nak ł ada na Bank obowi ą zek przesy ł ania do BIK Cz ęś ciowych Wsadów Informacyjnych nie rzadziej ni ż jeden raz w tygodniu wed ł ug stanu z poprzedniego tygodnia. Wskazany wy ż ej zapis stanowi, i ż przes ł anie pierwszego Cz ęś ciowego Wsadu Informacyjnego nast ą pi nie pó ź niej ni ż 30 dni od dnia podpisania nowej Umowy. Jak wy ż ej wskazano, w przedmiotowej sprawie zastosowanie maj ą przepisy m.in. rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (…). Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia bank lub inna instytucja upowa ż niona do udzielania kredytów, s ą zobowi ą zane, w dniu wyga ś ni ę cia zobowi ą zania osoby fizycznej, wprowadzi ć do zbioru, w którym przetwarzane s ą informacje, komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia informacji. Z kolei przepis § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia stanowi, i ż bank lub inna instytucja ustawowo upowa ż niona do udzielania kredytów s ą obowi ą zane przekaza ć niezw ł ocznie instytucjom komunikat, o którym mowa w § 4 ust. 1. Nale ż y w tym miejscu nadmieni ć , i ż w przedmiotowej sprawie instytucj ą , o której mowa w ww. przepisie 9 potwierdzenie uzyskania tych informacji stanowi notatka s ł u ż bowa z dnia 15 czerwca 2012 r., karta nr 1135. 11 jest BIK, poniewa ż § 2 pkt 2 rozporz ą dzenia, okre ś la j ą jako instytucj ę utworzon ą na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo Bankowe. W ramach swojej dzia ł alno ś ci BIK spe ł nia równie ż funkcje informacyjne za po ś rednictwem strony internetowej http://www.bik.pl, gdzie udost ę pnia informacje m.in. dla kredytobiorców. Odno ś nie cz ę stotliwo ś ci aktualizacji danych w BIK, w zak ł adce „Poradnik Kredytobiorcy” 10 zamieszczono informacj ę o tre ś ci: „Banki i SKOK-i zobowi ą zane s ą do aktualizacji danych raz w miesi ą cu, Maj ą prawo robi ć to równie ż cz ęś ciej” (wydruk strony karta nr 1144) Informacje przetwarzane przez BIK podlegaj ą ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2002 r., Dz.U. Nr 101 ze zm.). W oparciu o przepisy tej ustawy organem do spraw ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Danych Osobowych (dalej równie ż „GIODO”). W ramach swoich kompetencji GIODO mo ż e kierowa ć do organów pa ń stwowych, organów samorz ą du terytorialnego, pa ń stwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych, podmiotów niepublicznych realizuj ą cych zadania publiczne, osób fizycznych i prawnych, jednostek organizacyjnych nieb ę d ą cych osobami prawnymi oraz innych podmiotów wyst ą pienia zmierzaj ą ce do zapewnienia skutecznej ochrony danych osobowych (art. 19 a w zwi ą zku z art.12 pkt 6 ustawy). Na urz ę dowej stronie internetowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych www.giodo.gov.pl udost ę pnione s ą m.in. oficjalne wyst ą pienia Generalnego Inspektora, w tym wyst ą pienie z dnia 22 czerwca 2011 r. skierowane do Prezesa Zarz ą du Zwi ą zku Banków Polskich 11 . o podj ę cie dzia ł a ń zwracaj ą cych uwag ę bankom na konieczno ść dostosowania procesu przetwarzania danych osobowych do wymogów ww. ustawy o ochronie danych osobowych poprzez informowanie BIK o dokonanym uaktualnieniu lub sprostowaniu przekazanych danych osobowych bez zb ę dnej zw ł oki. (wydruk strony karty nr 1145-1146) oraz odpowied ź Prezesa Zarz ą du ZBP na ww. wyst ą pienie z dnia 29 lipca 2011r. (wydruk strony karty nr 1147-1148). Z kolei, w archiwalnych plikach zamieszczonych na stronie internetowej Krajowej Izby Bieg ł ych Rewidentów http://kibr.org.pl umieszczono tre ść pisma Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego z dnia 31 marca 2003 r. skierowanego do prezesów banków w zwi ą zku z wyst ą pieniem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz po konsultacji z BIK wskazuj ą ce na konieczno ść podj ę cia przez banki dzia ł a ń w celu likwidacji nieprawid ł owo ś ci zwi ą zanych z przesy ł aniem i aktualizacj ą danych w systemie BIK (wydruk strony karty nr 1149-1150). Maj ą c na uwadze powy ż sze ustalenia Prezes UOKiK zwa ż y ł , co nast ę puje: Interes publiczny. Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wy łą cznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsi ę biorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów okre ś lonych w ustawie jest zatem, aby dzia ł ania przedsi ę biorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowi ł y potencjalne zagro ż enie interesu publicznego, nie za ś jednostki lub grupy. Takie stanowisko 10 adres strony: http://www.bik.pl/BIK_portal/Templates/PytanieOdpowiedz_print.aspx?NRMODE=Published&NRNODEGUID=%7bC FA134E6-B80F-47DB-B314- 700A37DC330E%7d&NRORIGINALURL=%2fbik%2fporadnik%2ffaq%2fjak_czesto_bank_aktualizuje_dane.htm&NR CACHEHINT=NoModifyGuest 11 adres strony: http://www.giodo.gov.pl/1520122/id_art/4359/j/pl/ 12 konsekwentnie prezentuje S ą d Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). W wyroku z dnia 27 czerwca 2001r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) S ą d stwierdzi ł , ż e „Interes publiczny w post ę powaniu administracyjnym nie jest poj ę ciem jednolitym i sta ł ym. W ka ż dej sprawie winien on by ć ustalony i konkretyzowany co do swych wymaga ń . Organ administracji – Prezes Urz ę du winien by ć w toku post ę powania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zada ń w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotycz ą cy ogó ł u, dotykaj ą cy ogó ł u a nie jednostki, czy te ż okre ś lonej grupy. A zatem podstaw ą do zastosowania przez Prezesa Urz ę du przepisów ustawy antymonopolowej winno by ć uprzednie stwierdzenie, ż e zosta ł naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy te ż grupy”. Podobnie na temat interesu publicznego SOKIK wypowiedzia ł w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30 maja 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 04 lipca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 06 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). Nale ż y doda ć tak ż e, i ż S ą d Najwy ż szy w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 lutego 2004 r. (sygn. akt III SK 2/04) stwierdzi ł , ż e naruszenie indywidualnego interesu (w powo ł anym wyroku – konsumenta), nie wyklucza dopuszczalno ś ci równoczesnego uznania, ż e dochodzi do naruszenia publicznego zbiorowego interesu. Przedmiotowe post ę powanie dotyczy procedury przekazywania przez Bank do BIK informacji dotycz ą cych osób fizycznych – klientów Banku. Procedura ta jest stosowana wobec nieograniczonego kr ę gu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych, aktualnych i potencjalnych klientów Banku, którym – na gruncie art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – przys ł uguje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKiK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wi ąż e si ę z ochron ą interesu wszystkich konsumentów, którzy s ą lub b ę d ą klientami Banku. Interes publicznoprawny przejawia si ę tak ż e w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, i ż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocze ś nie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem, uzasadnione by ł o w niniejszej sprawie podj ę cie przez Prezesa UOKiK dzia ł a ń przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym stanie rzeczy przyj ąć nale ż y, i ż do oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy zastosowanie maj ą przepisy tej ustawy, a post ę powanie prowadzone by ł o w interesie publicznym. Punktem wyj ś cia do rozstrzygni ę cia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy dzia ł ania Banku mog ł y nosi ć znamiona praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, ż e przez praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów rozumie si ę godz ą ce w nie bezprawne dzia ł anie przedsi ę biorcy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 1 zakazuje stosowania takich praktyk. Naruszenie tego przepisu nast ę puje wówczas, gdy spe ł nione s ą łą cznie nast ę puj ą ce kryteria: - dzia ł ania przedsi ę biorcy nosz ą znamiona bezprawno ś ci, - dzia ł ania te naruszaj ą zbiorowe interesy konsumentów. W przedmiotowym post ę powaniu postawione zosta ł y Bankowi dwa zarzuty. Wobec powy ż szego, ocena dzia ł a ń Banku w kontek ś cie powy ż szych kryteriów zostanie przeprowadzona oddzielnie w odniesieniu do ka ż dego z zarzutów. Ad I sentencji decyzji Przes ł anka bezprawno ś ci Odnosz ą c si ę do pierwszej z przes ł anek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, stwierdzi ć nale ż y, i ż bezprawno ść 13 rozumie si ę jako sprzeczno ść zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczno ść z szeroko rozumianym porz ą dkiem prawnym, jako ca ł o ś ci ą . Jako „bezprawne” nale ż y kwalifikowa ć zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporz ą dzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umow ą mi ę dzynarodow ą maj ą c ą bezpo ś rednie zastosowanie w stosunkach wewn ę trznych. Podkre ś lenia wymaga, i ż przepisy ww. ustawy nie definiuj ą poj ę cia bezprawno ś ci dzia ł a ń przedsi ę biorcy, na co zwróci ł uwag ę SOKiK w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzaj ą c, i ż art. 23a ust. 1 12 poprzednio obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien by ć interpretowany oraz stosowany w okre ś lonym kontek ś cie normatywnym. Sprzeczne z prawem s ą zatem czyny: zabronione i zagro ż one sankcj ą karn ą , czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. „ Bezprawno ść jest tak ą cech ą dzia ł ania, która polega na jego sprzeczno ś ci z normami prawa lub zasadami wspó łż ycia spo ł ecznego, bez wzgl ę du na win ę , a nawet ś wiadomo ść sprawcy. Dla ustalenia przeto bezprawno ś ci dzia ł ania wystarczy ustalenie, ż e okre ś lone zachowanie koliduje z przepisami prawa.” 13 . Bezprawno ść jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezale ż nym od wyst ą pienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczaj ą cego si ę dzia ł a ń bezprawnych. Analizuj ą c powy ż sz ą przes ł ank ę nale ż y mie ć na uwadze, i ż pierwszy zarzut bezprawnego dzia ł ania przedsi ę biorcy w przedmiotowej sprawie dotyczy przekazywania przez Bank do BIK informacji zwi ą zanych z wyga ś ni ę ciem zobowi ą zania konsumenta w sposób sprzeczny z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). Jak wy ż ej wskazano, BIK dzia ł a jako podmiot gromadz ą cy i przetwarzaj ą cy informacje o klientach banków. Przed zawarciem umowy z konsumentem, banki zwracaj ą si ę do BIK o przekazanie informacji dotycz ą cych danego konsumenta, w celu oceny jego zdolno ś ci kredytowej i analizy ryzyka kredytowego. W powy ż szym procesie gromadzenia i udost ę pniania informacji BIK wyst ę puje w charakterze po ś rednika, który nie ma wp ł ywu na tre ść merytoryczn ą danych. Jedynym dysponentem i pierwotnym administratorem danych jest bank, który dane te przekaza ł do BIK. Przetwarzanie danych odbywa si ę w oparciu o przepisy ustawy o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy administrator danych przetwarzaj ą cy dane powinien do ł o ż y ć szczególnej staranno ś ci w celu ochrony interesów osób, których dane dotycz ą , w szczególno ś ci jest obowi ą zany zapewni ć , aby dane te by ł y przetwarzane zgodnie z prawem. Aktem prawnym, do którego nale ż y si ę w tym miejscu odwo ł a ć jest ww. rozporz ą dzenie w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia stanowi, i ż bank lub inna instytucja ustawowo upowa ż niona do udzielania kredytów s ą obowi ą zane przekaza ć niezw ł ocznie instytucjom utworzonym na podstawie art.105 ust. 4 ww. ustawy Prawo bankowe (BIK) komunikat, o którym mowa w § 4 ust. 1. Z kolei przepis § 4 ust. 1 rozporz ą dzenia stanowi, i ż w dniu wyga ś ni ę cia zobowi ą zania 12 art. 23 a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. (t.j. Dz.U. z 2003 r., Nr 86 poz. 804 ze zm.) jako definiuj ą cy poj ę cie praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów znalaz ł swoje odzwierciedlenie w art. 24 ust. 2 aktualnie obowi ą zuj ą cej ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) 13 vide: „Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz”, pod redakcj ą J. Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, 2000, s.117 – 118) 14 osoby fizycznej bank lub inna instytucja ustawowo upowa ż niona do udzielania kredytów s ą obowi ą zane wprowadzi ć do zbioru, w którym przetwarzane s ą informacje, komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia informacji . Kwestia terminu w jakim banki lub instytucje ustawowo upowa ż nione do udzielania kredytów winny przekazywa ć komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia ze zbioru informacji zosta ł a przez ustawodawc ę uznana za istotn ą na tyle, ż e uregulowa ł j ą bezpo ś rednio w § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...), poprzez u ż ycie sformu ł owania „niezw ł ocznie”. Ustawodawca nie zdefiniowa ł tego poj ę cia, a zatem, dokonuj ą c oceny, czy stosuj ą c opisan ą wy ż ej procedur ę przekazywania do BIK Wsadów Informacyjnych, Bank dzia ł a ł zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia, nale ż y pos ł u ż y ć si ę wypracowanym w prawie cywilnym orzecznictwem. Polemizuj ą c ze stanowiskiem Prezesa UOKiK Bank s ł usznie podniós ł , i ż „niezw ł ocznie” nie oznacza „natychmiast” , lecz bez nieuzasadnionego odwlekania. Bank, za wyrokiem S ą du Najwy ż szego (vide str. 3, akapit 3 niniejszej decyzji), wskaza ł , i ż jest to termin realny, a przy jego spe ł nieniu nale ż y uwzgl ę dni ć okoliczno ś ci miejsca i czasu, rodzaj i rozmiar ś wiadczenia. W tym miejscu Bank pokre ś li ł , i ż nie istnieje sztywny termin, w którym jest zobowi ą zany do przekazania do BIK komunikatu dotycz ą cego usuni ę cia daty usuni ę cia informacji. Zwróci ł równie ż uwag ę na z ł o ż ono ść i czasoch ł onno ść procedury przekazywania do BIK tych informacji. W tym miejscu nale ż y wskaza ć , i ż orzecznictwo dotycz ą ce interpretacji poj ę cia „niezw ł ocznie” w prawie cywilnym nie jest jednolite. Wskazany wy ż ej przez Bank wyrok S ą du Najwy ż szego z dnia 13 grudnia 2006 r. jest wyrazem jednego z dwóch, ukszta ł towanych w orzecznictwie, podej ść w zakresie interpretacji ww. poj ę cia. Drugie z podej ść bardziej restrykcyjnie traktuje poj ę cie „niezw ł oczno ś ci” w odniesieniu do terminu spe ł nienia ś wiadczenia. Wprawdzie interpretacja ta równie ż wskazuje, i ż czasu potrzebnego do niezw ł ocznego wykonania zobowi ą zania nie da si ę oznaczy ć sztywno, to jednak przyjmuje si ę , i ż spe ł nienie ś wiadczenia oznacza spe ł nienie w terminie oko ł o dwóch tygodni lub 14 dni (tak: wyrok SN z dnia 28 maja 1991 r., II CR 623/90, LEX nr 9056, wyrok SN z dnia 6 lipca 2011 r., ICSK 576/09, LEX nr 1050451, wyrok S ą du Apelacyjnego we Wroc ł awiu z dnia 20 marca 2012 r. I ACa 191/12, LEX nr 1130916). Problem ten by ł rozstrzygany ju ż w uchwale z dnia 30 grudnia 1988 r. (III CZP 48/88, OSNC z 1989 r. nr 3), gdzie S ą d Najwy ż szy uzna ł konieczno ść ujednolicenia zwrotów niedookre ś lonych przez ustawodawc ę ( w tym poj ę cia „niezw ł ocznie” ) i stwierdzi ł , i ż ich skonkretyzowanie „(...) powinno by ć wyra ż one w ś cis ł ych jednostkach czasu. Za taki termin, jak ju ż by ł a mowa, nale ż y uzna ć okres dwóch tygodni”. Nale ż y w tym miejscu podkre ś li ć , i ż uchwa ł a ta zosta ł a wpisana do ksi ę gi zasad prawnych i jako taka nabra ł a cech w ł a ś ciwych dla aktu normatywnego. W okoliczno ś ciach faktycznych sprawy wszelkie dane dotycz ą ce klientów Banku oraz ich rachunków Bank przekazuje do BIK zgodnie z wi ążą c ą tych przedsi ę biorców Umow ą , w formie Wsadów Informacyjnych, w terminie do 28 dnia ka ż dego miesi ą ca wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego przes ł anie tego Wsadu. Oznacza to, ż e BIK otrzymuje informacje o okre ś lonym zdarzeniu, zwi ą zanym z funkcjonowaniem konta klienta Banku 14 w terminie od 4 tygodni 15 do 8 tygodni 16 . 14 za tak ą nale ż y równie ż uzna ć informacj ę o dacie usuni ę cia informacji, która jest bezpo ś rednio powi ą zana z dat ą wyga ś ni ę cia zobowi ą zania 15 w przypadku, gdy okre ś lone zdarzenie ma miejsce w ostatni dzie ń danego miesi ą ca, informacja o tym zdarzeniu jest umieszczana we Wsadzie Informacyjnym przekazanym do BIK 28 dnia nast ę pnego miesi ą ca, a zatem po 4 tygodniach; 16 w przypadku, gdy okre ś lone zdarzenie ma miejsce w pierwszym dniu danego miesi ą ca, informacja o tym zdarzeniu jest umieszczana we Wsadzie Informacyjnym przekazanym do BIK 28 dnia nast ę pnego miesi ą ca, a zatem po 8 tygodniach; 15 Gdyby zatem przyj ąć drugi z omawianych kierunków wyk ł adni poj ę cia „niezw ł ocznie” , sztywnie okre ś laj ą cej ten termin do dwóch tygodni, nale ż y uzna ć , i ż Bank przekracza ten termin i tym samym dzia ł a sprzecznie z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). W ocenie Prezesa UOKiK równie ż w przypadku przyj ę cia interpretacji wskazanej przez Bank nie mo ż na si ę zgodzi ć , ż e przekazywanie przez Bank wy ż ej wskazanych informacji w terminie od 4 do 8 tygodni nast ę puje niezw ł ocznie. W pierwszej kolejno ś ci nale ż y wskaza ć , i ż Umowa zawarta pomi ę dzy Bankiem a BIK nak ł ada ł a na Bank obowi ą zek przesy ł ania Wsadów Informacyjnych w wy ż ej wskazanym trybie tj. do 28 dnia ka ż dego miesi ą ca wed ł ug stanu na ostatni dzie ń miesi ą ca poprzedzaj ą cego przes ł anie tego Wsadu. Podkre ś lenia wymaga, i ż ww. Umowa nak ł ada ł a na Bank dodatkowo obowi ą zek niezw ł ocznego dokonywania korekt nades ł anych do BIK danych w przypadku powzi ę cia przez Bank wiarygodnej informacji, ż e dane te z jakiegokolwiek powodu stan ą si ę nieaktualne, niekompletne, nieprawdziwe lub niedok ł adne (§ 4 ust. 3 pkt 3 Regulaminu, stanowi ą cego integraln ą cz ęść Umowy). Zatem, jeszcze na etapie zawierania Umowy przewidziana zosta ł a mo ż liwo ść cz ę stszego, ni ż okre ś lonego dla Wsadów Informacyjnych, trybu przekazywania informacji do BIK. W praktyce oznacza ć to powinno, i ż w hipotetycznym przypadku, w którym zobowi ą zanie klienta Banku wygas ł o 1-go dnia danego miesi ą ca, to informacja o tym zdarzeniu, jak i powi ą zane z tym informacje (np. o dacie usuni ę cia informacji) winna by ć przekazana do BIK wcze ś niej ni ż po 8 tygodniach. Tymczasem, w omawianym przypadku Bank ograniczy ł si ę do przesy ł ania 1 raz w miesi ą cu Wsadów Informacyjnych, rezygnuj ą c z aktualizacji danych zawartych w tych Wsadach. W powy ż szych okoliczno ś ciach nie mo ż na uzna ć argumentacji Banku, i ż procedura aktualizacji przekazywanych do BIK informacji by ł a zbyt skomplikowana i czasoch ł onna, w sytuacji, gdy Umowa zawarta z BIK nie tylko przewidywa ł a mo ż liwo ść aktualizacji informacji, ale wr ę cz nak ł ada ł a obowi ą zek takiego dzia ł ania. Reasumuj ą c, niezale ż nie od przyj ę tej wyk ł adni poj ę cia „niezw ł ocznie” nale ż y uzna ć dzia ł ania Banku w omawianym zakresie za sprzeczne z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...). Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje poj ę cia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzaj ą c jedynie w art. 24 ust. 3, ż e nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. W ś wietle art. 1 ust. 1 ustawy nale ż y przyj ąć , ż e ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy dzia ł ania przedsi ę biorcy s ą powszechne i mog ą dotkn ąć ka ż dego potencjalnego konsumenta b ę d ą cego kontrahentem przedsi ę biorcy. W orzecznictwie SOKIK utrwali ł si ę pogl ą d, i ż naruszenie interesu publicznoprawnego ma miejsce wówczas, gdy skutkami dzia ł a ń sprzecznych z przepisami prawa antymonopolowego dotkni ę ty jest szerszy kr ą g uczestników rynku, wzgl ę dnie, gdy dzia ł ania te wywo ł uj ą na rynku inne niekorzystne zjawiska (wyrok SA z 24.01.1991 r., XV Amr 8/90; 4.07.2001 r. XVII Ama 108/00; 23.20.2002 r. XVII Ama 133/2001). Stanowisko to potwierdzone zosta ł o równie ż przez S ą d Najwy ż szy, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003 r. (sygn. akt: I CKN 504/01) stwierdzi ł , i ż : „nie jest zasadne uznawanie, ż e post ę powanie z tytu ł u naruszenia ustawy antymonopolowej mo ż na wszczyna ć tylko wtedy, gdy zagro ż one s ą interesy wielu odbiorców, a nie jest to mo ż liwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pe ł ni tak ż e funkcj ę prewencyjn ą , s ł u ż y bowiem ochronie tak ż e nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów” . 16 Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, ż e konkretne dzia ł anie przedsi ę biorcy nie ma ś ci ś le okre ś lonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kr ę gu podmiotów. Oznacza to, ż e nie ilo ść faktycznych, potwierdzonych narusze ń , ale przede wszystkim ich charakter, a w zwi ą zku z tym mo ż liwo ść (chocia ż by tylko potencjalna) wywo ł ania negatywnych skutków wobec okre ś lonej zbiorowo ś ci przes ą dza o naruszeniu zbiorowego interesu. A zatem, kolejnym krokiem w rozstrzygni ę ciu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy dzia ł ania Banku, uznane wcze ś niej za niezgodne z § 5 ust. 1 rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...), wywo ł uj ą , b ą d ź mog ą wywo ł ywa ć negatywne skutki po stronie ka ż dego potencjalnego konsumenta, klienta Banku. Jak wy ż ej wskazano, § 5 ust. 1 ww. rozporz ą dzenia nak ł ada na banki lub inne instytucje ustawowo upowa ż nione do udzielania kredytów obowi ą zek niezw ł ocznego przekazywania do BIK komunikatu, który w my ś l § 4 ust. 1 rozporz ą dzenia stanowi komunikat dotycz ą cy daty usuni ę cia informacji przetwarzanych przez BIK. Data usuni ę cia informacji jest ś ci ś le powi ą zana z dniem wyga ś ni ę cia zobowi ą zania oraz rodzajem informacji, przy czym § 2 pkt 1 rozporz ą dzenia definiuje poj ę cie tych „informacji”, jako informacje, o których mowa w art. 105a ust. 3 i 4 Prawa bankowego . Przepisy te wskazuj ą na dwie kategorie informacji, do których odnosi si ę ww. rozporz ą dzenie, a mianowicie: I. informacje stanowi ą ce tajemnic ę bankow ą dotycz ą c ą osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą finansow ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów, bez zgody osoby, której informacje te dotycz ą , gdy osoba ta nie wykona ł a zobowi ą zania lub dopu ś ci ł a si ę zw ł oki powy ż ej 60 dni w spe ł nieniu ś wiadczenia wynikaj ą cego z umowy, a po zaistnieniu tych okoliczno ś ci up ł yn ęł o co najmniej 30 dni od poinformowania tej osoby o zamiarze przetwarzania dotycz ą cych jej informacji stanowi ą cych tajemnic ę bankow ą , bez jej zgody (art. 105a ust. 3 Prawa bankowego – „dane dotycz ą ce zw ł oki historycznej”). II. informacje stanowi ą ce tajemnic ę bankow ą dotycz ą c ą osób fizycznych po wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania wynikaj ą cego z umowy zawartej z bankiem lub inn ą instytucj ą finansow ą ustawowo upowa ż nion ą do udzielania kredytów, bez zgody osoby, której informacje te dotycz ą , dla celów stosowania metod statystycznych zwi ą zanych z obliczaniem wymogów kapita ł owych (art. 105a ust. 4 Prawa bankowego – „dane dla celów statystycznych”). Zgodnie z art. 105a ust. 5 Prawa bankowego przetwarzanie „danych dotycz ą cych zw ł oki historycznej” mo ż e by ć wykonywane przez okres nie d ł u ż szy ni ż 5 lat od dnia wyga ś ni ę cia zobowi ą zania, natomiast w przypadku „danych dotycz ą cych zw ł oki statystycznej” okres ten wynosi 12 lat od wyga ś ni ę cia zobowi ą zania. W rozpatrywanej sprawie, realizacja obowi ą zków wynikaj ą cych z przepisów rozporz ą dzenia w sprawie szczegó ł owego zakresu przetwarzanych informacji (...) sprowadza si ę do tego, i ż w dniu wyga ś ni ę cia zobowi ą zania Bank winien wprowadzi ć do zbioru dat ę usuni ę cia przetwarzanych informacji, która liczona jest odpowiednio w okresie 5 lub 12 lat od daty wyga ś ni ę cia zobowi ą zania, w zale ż no ś ci od kategorii informacji zawartych w zbiorze, tj. od tego czy s ą to „dane dotycz ą ce zw ł oki historycznej” czy te ż „dane dotycz ą ce zw ł oki statystycznej”. Nast ę pnie, komunikat z ustalon ą dat ą usuni ę cia informacji winien by ć niezw ł ocznie przekazany przez Bank do BIK, co skutkuje na ł o ż eniem na BIK obowi ą zku usuni ę cia danych, których dotyczy komunikat, w ustalonej dacie. Nale ż y zatem uzna ć , i ż w omawianym przypadku interes prawny konsumentów nie jest zagro ż ony ani te ż naruszony, bowiem nawet w sytuacji opiesza ł ego (jak w przypadku Banku) przekazywania do BIK komunikatu o dacie usuni ę cia informacji, b ę d ą one i tak przetwarzane do ś ci ś le okre ś lonego dnia. Oznacza to, ż e dla ka ż dego potencjalnego konsumenta nie ma znaczenia, czy Bank przeka ż e do BIK komunikat o dacie usuni ę cia 17 informacji dotycz ą cych jego zobowi ą zania niezw ł ocznie, czy te ż dopiero po 8 tygodniach, skoro informacje te b ę d ą przetwarzane przez kolejne 5 lub 12 lat. Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż przes ł anka niezb ę dna dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów nie zosta ł a spe ł niona. W tym miejscu nale ż y nadmieni ć , i ż Prezes UOKiK nie uwzgl ę dni ł wniosku Banku o wyst ą pienie do Komisji Nadzoru Finansowego o wyra ż enie opinii w sprawie oceny stosowania przez Bank przepisów prawa w zakresie w jakim dotycz ą one tocz ą cego si ę post ę powania. Jak wynika z postanowienia o wszcz ę ciu przedmiotowego post ę powania, jest ono prowadzone pod zarzutem stosowania przez Bank praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, okre ś lonych w art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Komisja Nadzoru Finansowego nie jest organem uprawnionym do orzekania, czy okre ś lone dzia ł ania przedsi ę biorców stanowi ą (b ą d ź nie stanowi ą ) praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Tego rodzaju orzeczenia mog ą by ć wydane na podstawie przepisów ww. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i le żą wy łą cznie w kompetencji Prezesa UOKiK. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy post ę powanie z jakiejkolwiek przyczyny sta ł o si ę bezprzedmiotowe organ administracji wydaje decyzj ę o umorzeniu post ę powania. Umorzenie post ę powania na tej podstawie jest obligatoryjne, co oznacza, i ż ustalenie przes ł anki bezprzedmiotowo ś ci post ę powania stwarza obowi ą zek zako ń czenia post ę powania w danej instancji przez jego umorzenie, poniewa ż brak jest podstaw do rozstrzygni ę cia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie post ę powania w takim przypadku stanowi ł oby o jego wadliwo ś ci, maj ą cej istotny wp ł yw na wynik sprawy (por. J. Borkowski w, Kodeks post ę powania administracyjnego Komentarz , B. Adamiak, J. Borkowski, s. 459 - 461. C.H.Beck). Podkre ś li ć przy tym nale ż y, i ż przes ł anka umorzenia post ę powania mo ż e istnie ć jeszcze przed wszcz ę ciem post ę powania, co zostanie ujawnione w tocz ą cym si ę post ę powaniu, a mo ż e ona powsta ć tak ż e w czasie trwania post ę powania, a wi ę c w sprawie ju ż zawis ł ej przed organami administracyjnymi. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego S ą du Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (sygn. akt III SA 2225/01) bezprzedmiotowo ść post ę powania administracyjnego oznacza, ż e brak jest którego ś z elementów materialnego stosunku prawnego, a w zwi ą zku z tym nie mo ż na wyda ć decyzji za ł atwiaj ą cej spraw ę przez rozstrzygni ę cie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, ko ń cz ą ce post ę powanie bez jego merytorycznego rozstrzygni ę cia. W toku post ę powania prowadzonego przed Prezesem UOKiK ustalono, i ż Bank nie stosowa ł praktyki wskazanej w pkt I sentencji postanowienia Nr RKR-116/2012 z dnia 06 kwietnia 2012 r. W tym stanie rzeczy, Prezes UOKiK, nie maj ą c mo ż liwo ś ci wydania decyzji merytorycznej przewidzianej w art. 26 – 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , orzek ł jak w pkt. I sentencji niniejszej decyzji. Ad II sentencji decyzji Przes ł anka bezprawno ś ci Analizuj ą c przes ł ank ę bezprawno ś ci nale ż y mie ć na uwadze, i ż drugi zarzut bezprawnego dzia ł ania Banku w przedmiotowej sprawie dotyczy braku aktualizacji w bazie BIK danych o wykonaniu zobowi ą zania przez klientów Banku (konsumentów) w okresie pomi ę dzy kolejnymi Wsadami Informacyjnymi (zaniechaniu niezw ł ocznego przekazywania do BIK 18 tych informacji), w sposób naruszaj ą cy dobre obyczaje, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jak wy ż ej wskazano, bezprawno ść tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczno ść z obowi ą zuj ą cym porz ą dkiem prawnym. Poj ę cie porz ą dek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikaj ą ce z norm prawa powszechnie obowi ą zuj ą cego, a tak ż e nakazy i zakazy wynikaj ą ce z zasad wspó łż ycia spo ł ecznego i dobrych obyczajów. 17 Bezprawno ść jest kategori ą obiektywn ą . Rozwa ż enia przy ocenie bezprawno ś ci wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsi ę biorcy by ł o zgodne, czy te ż niezgodne z obowi ą zuj ą cymi zasadami porz ą dku prawnego. O bezprawno ś ci dzia ł ania decyduje w ś wietle orzecznictwa S ą du Najwy ż szego ca ł okszta ł t okoliczno ś ci konkretnego stanu faktycznego. 18 Dla stwierdzenia bezprawno ś ci dzia ł ania przedsi ę biorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczaj ą cym wadliwo ść procesu decyzyjnego sprawcy) i stopie ń tej winy, a tak ż e ś wiadomo ść istnienia naruszonych norm prawnych. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji „czynem nieuczciwej konkurencji jest dzia ł anie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, je ż eli zagra ż a lub narusza interes innego przedsi ę biorcy lub klienta”. Przepis art. 3 ust. 1 ww. ustawy stanowi tzw. klauzul ę generaln ą , odsy ł aj ą c ą do systemu ocen i norm pozaprawnych – dobrych obyczajów oraz interesu klienta. Jak wskazuje doktryna, klauzule generalne to przepisy prawne w których nie s ą dok ł adnie sprecyzowane wszystkie elementy sk ł adaj ą ce si ę na hipotez ę czy dyspozycj ę normy prawnej, a ocena konkretnego stanu faktycznego zostaje przerzucona na organ stosuj ą cy prawo. 19 Zgodnie ze stanowiskiem judykatury istot ą i funkcj ą klauzul generalnych w prawie cywilnym jest mo ż liwo ść uwzgl ę dnienia w ocenie ró ż nego rodzaju okoliczno ś ci faktycznych, które nie mog ą – w oderwaniu od konkretnego stanu faktycznego – by ć wed ł ug jakiego ś schematu maj ą cego walor bezwzgl ę dny oceniane raz na zawsze i w sposób jednakowy. 20 Przepis art. 3 ust. 1 uznk stanowi klauzul ę generaln ą , niemniej jednak w doktrynie i orzecznictwie zaakceptowany jest pogl ą d, i ż mo ż e on stanowi ć samodzieln ą podstaw ę do uznania praktyki za czyn nieuczciwej konkurencji, pomimo i ż nie mo ż na go odnie ść do któregokolwiek ze stypizowanych czynów wyra ź nie zakazanych wymienionych w rozdziale II ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji 21 . Aby dzia ł anie przedsi ę biorcy mog ł o by ć uznane, w kontek ś cie drugiego zarzutu postawionego Bankowi w przedmiotowym post ę powaniu, za czyn nieuczciwej konkurencji, powinno spe ł nia ć przes ł ank ę sprzeczno ś ci z dobrymi obyczajami i jednocze ś nie zagra ż a ć lub narusza ć interes klienta. Poj ę cie dobrych obyczajów jest klauzul ą generaln ą w stosunku do której brak jest normatywnej definicji, ale podobnie jak klauzula zasad wspó łż ycia spo ł ecznego, jest przedmiotem wielu orzecze ń s ą dowych oraz opracowa ń doktryny. 22 Wskazuje si ę , ż e 17 Tak SOKiK w orzeczeniu z dnia 13 listopada 2007 r., XVII AmA 45/07, niepubl. 18 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001, publ. 19 A. Wolter, Prawo cywilne. Zarys cz ęś ci ogólnej, wyd. II zmienione, Warszawa 2000, str. 76. 20 Orzeczenie SN z 29 marca 1979 r., III CRN 59/79, nie publ. 21 Wyrok S ą du Apelacyjnego w Ł odzi z dnia 31 lipca 1995, I ACr 308/95 – „Je ż eli okre ś lone dzia ł anie nie mie ś ci si ę w katalogu czynów wyra ź nie zakazanych przez ustaw ę nale ż y na podstawie przewidzianej w art. 3 ustawy klauzuli generalnej, jako uniwersalnego zakazu nieuczciwej konkurencji, oceni ć charakter tego dzia ł ania z uwzgl ę dnieniem przes ł anek zawartych w tym przepisie.”. 22 Np. wyrok SA we Wroc ł awiu z 13 listopada 1991 r., I ACr 411/91, Wokanda 1992/4, J. Szwaja w: Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – Komentarz, Warszawa 2000, str. 122-133, R. Stefanicki, Dobre 19 dobre obyczaje to uczciwe zasady post ę powania i ustalone zwyczaje w uj ę ciu etyczno- moralnym, a na ich tre ść sk ł adaj ą si ę elementy etyczne i socjologiczne kszta ł towane przez oceny moralne i spo ł eczne stanowi ą ce uzupe ł nienie porz ą dku prawnego. W zakresie okre ś lenia istoty poszanowania dobrych obyczajów orzecznictwo odwo ł uje si ę m.in. do istoty dobrego obyczaju jako szeroko rozumianego szacunku dla drugiego cz ł owieka. W doktrynie zwraca si ę uwag ę na fakt, i ż wedle tradycyjnego stanowiska dobre obyczaje by ł y oceniane z punktu widzenia zasad etycznych i moralnych, podstaw ą orzekania za ś mia ł o by ć „poczucie godno ś ci ogó ł u ludzi, my ś l ą cych sprawiedliwie i s ł usznie”. Miar ę tych wymogów stanowi ł poziom moralny w ł a ś ciwy godziwemu ż yciu zarobkowemu i gospodarczemu. Pos ł ugiwano si ę w tym uj ę ciu pewnym wzorcem w postaci przeci ę tnego cz ł onka danej spo ł eczno ś ci, a tak ż e odwo ł aniem do pewnych warto ś ci po żą danych i akceptowanych w obrocie rynkowym. 23 Literatura dopuszcza tak ż e dokonywanie stosownych ocen na podstawie norm ś rodowiskowych, a wi ę c o w ęż szym zasi ę gu oddzia ł ywania. Konsekwentnie za naruszaj ą ce dobre obyczaje przyjmuje si ę przekroczenie postanowie ń zawartych w kodeksach etycznych opracowywanych dla poszczególnych grup zawodowych. 24 Co si ę tyczy obowi ą zuj ą cych w bankowo ś ci zwyczajów w tym te ż dobrych obyczajów – jak wskaza ł S ą d Apelacyjny w Warszawie 25 – to zosta ł y one skodyfikowane w tzw. Zasadach Dobrej Praktyki Bankowej (za łą cznik Nr 1 do uchwa ł y nr 6 XVIII Walnego Zgromadzenia Zwi ą zku Banków Polskich z dnia 26.04.2007 r. ze zm.). Zgodnie z „Zasadami dobrej praktyki bankowej” 26 banki, uznaj ą c, i ż s ą instytucjami zaufania publicznego, w swojej dzia ł alno ś ci kieruj ą si ę przepisami prawa, uchwa ł ami samorz ą du bankowego, normami przewidzianymi w Zasadach oraz dobrymi zwyczajami kupieckimi, z uwzgl ę dnieniem zasad: profesjonalizmu, rzetelno ś ci, rzeczowo ś ci, staranno ś ci i najlepszej wiedzy. Zasady te przewiduj ą , i ż w stosunkach z klientami banki powinny post ę powa ć z uwzgl ę dnieniem szczególnego zaufania, jakim s ą darzone oraz wysokich wymaga ń co do rzetelno ś ci, traktuj ą c wszystkich swoich klientów z nale ż yt ą staranno ś ci ą , a przy wykonywaniu czynno ś ci na rzecz klienta bank powinien dzia ł a ć zgodnie z zawartymi umowami, w granicach dobrze poj ę tego interesu w ł asnego i z uwzgl ę dnieniem interesu klientów. Do poszanowania godno ś ci klientów odwo ł uje si ę równie ż „Kanon Dobrych Praktyk Rynku Finansowego” 27 rekomendowany przez Komisj ę Nadzoru Finansowego, którego tre ść norm uwzgl ę dniana jest równie ż przez „Zasady Dobrej Praktyki Bankowej” 28 . Jedn ą z zasad wyra ż onych w Kanonie jest ta, zgodnie z któr ą podmiot finansowy post ę puje w sposób budz ą cy zaufanie oraz zapewniaj ą cy poszanowanie godno ś ci klientów i kontrahentów, dbaj ą c o przejrzysto ść swoich dzia ł a ń . W ocenie Prezesa UOKiK dobre obyczaje, o których mowa powy ż ej, zosta ł y w przedmiotowej sprawie naruszone przez Bank na skutek zaniechania niezw ł ocznego przekazywania do BIK informacji o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania kredytobiorców/konsumentów w okresie pomi ę dzy kolejnymi Wsadami Informacyjnymi. obyczaje w prawie polskim, Przegl ą d Prawa Handlowego, 2002/5. 23 Zob. A. Kraus, F. Zoll, Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Pozna ń 1929, s. 26 i 171. 24 M. K ę pi ń ski, Problemy ogólne nowej ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, RPEiS 1994, nr 2, s. 7. 25 Wyrok SA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2010 r., VI ACa 1431/09. 26 Rozdzia ł I postanowienie nr 2 „Zasad dobrej praktyki bankowej”. 27 Uchwa ł a Nr 99/08 Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 18 marca 2008 r. w sprawie rekomendacji stosowania Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. 28 Rozdzia ł I postanowienie nr 3 „Zasad dobrej praktyki bankowej”. 20 Poj ę cie niezw ł oczno ś ci stosowane w polskiej doktrynie i orzecznictwie zosta ł o szerzej omówione powy ż ej, w cz ęś ci niniejszej decyzji odnosz ą cej si ę do przes ł anki bezprawno ś ci w kontek ś cie zarzutu z pkt I sentencji decyzji (str. 12-15). Wykazano, tam, i ż niezale ż nie od tego, które z dwóch podej ść stosowanych w interpretacji poj ę cia „ niezw ł ocznie” zostanie przyj ę te, nale ż y uzna ć , i ż przekazywanie do BIK Wsadów Informacyjnych w sposób powoduj ą cy, i ż dane aktualizuj ą ce, w tym informacje o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania trafiaj ą do BIK w terminie od 4 do 8 tygodni, stanowi w istocie przejaw zaniechania niezw ł ocznego przekazywania ww. informacji. Polemizuj ą c ze stanowiskiem Prezesa UOKiK Bank stwierdzi ł , i ż za ł o ż enie dotycz ą ce braku bie żą cej aktualizacji danych przekazywanych przez Bank do BIK dotycz ą cych wykonania zobowi ą zania jak i skutki wynikaj ą ce z tego za ł o ż enia za niezgodne z rzeczywisto ś ci ą . Wskaza ł , i ż zasady przekazywania informacji do BIK s ą wspólne dla wszystkich banków i obecne mo ż liwo ś ci techniczne nie przewiduj ą innego trybu post ę powania. Powy ż sza argumentacja nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Fakt, i ż okre ś lona procedura jest powszechnie stosowana i uznana przez banki za standardowe post ę powanie nie oznacza, i ż tego rodzaju post ę powanie mo ż na uzna ć a priori za wyraz dobrego obyczaju. W tym miejscu Prezes UOKiK nie uzna ł argumentu Banku o braku mo ż liwo ś ci technicznych zwi ę kszenia cz ę stotliwo ś ci przekazywania informacji do BIK. Powy ż szemu stwierdzeniu, co wy ż ej wskazano, przeczy tre ść umowy zawartej pomi ę dzy Bankiem a BIK, która nak ł ada na Bank obowi ą zek niezw ł ocznego dokonywania korekt nades ł anych do BIK danych w przypadku, gdy dane te z jakiegokolwiek powodu stan ą si ę nieaktualne, niekompletne, nieprawdziwe lub niedok ł adne 29 . Wyniki post ę powania wykaza ł y, i ż problemy po stronie klientów banków (w tym konsumentów/kredytobiorców) wynikaj ą ce z nieprawid ł owo ś ci przy przesy ł aniu do BIK informacji wyst ę powa ł y i by ł y bankom sygnalizowane ju ż kilka lat temu. Wskazuje na to przywo ł ane wcze ś niej 30 pismo Generalnego Inspektora Nadzoru Bankowego z dnia 31 marca 2003 r., skierowanego do prezesów banków, w zwi ą zku z wyst ą pieniem Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych oraz po konsultacji z BIK, w którym wskazano na konieczno ść podj ę cia przez banki dzia ł a ń w celu likwidacji nieprawid ł owo ś ci zwi ą zanych z przesy ł aniem i aktualizacj ą danych w systemie BIK. Z pisma wynika, i ż w ju ż w dacie jego sporz ą dzenia nie by ł o technicznych przeszkód bie żą cej aktualizacji danych przes ł anych do BIK. Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego podkre ś li ł m.in., i ż „ Mo ż liwo ść aktualizacji danych przez BIK S.A. poza cyklem miesi ę cznym zosta ł a wprowadzona w roku 2002 i jest wykonywana dla tych banków, które podpisa ł y z BIK S.A. stosown ą umow ę .”. Ponadto, w ww. pi ś mie podkre ś lono, i ż „ (...) dane przekazywane przez banki do BIK S.A. s ą zapisywane w formie pliku tekstowego, co uniezale ż nia ich przekazanie od niespójno ś ci systemów informatycznych wyst ę puj ą cych pomi ę dzy bankami a BIK.S.A.”. O mo ż liwo ś ci cz ę stszego, ni ż raz w miesi ą cu, przesy ł ania informacji do BIK mowa jest równie ż we wspomnianym wy ż ej pi ś mie Wiceprezesa Zwi ą zku Banków Polskich z dnia 29 lipca 2011 r. (karty nr 1147-1148) skierowanego do Generalnego Inspektora Danych Osobowych. W pi ś mie tym stwierdzono m.in., i ż umowa zawarta przez BIK z bankami „(...) przewiduje jednak mo ż liwo ść cz ę stszego przesy ł ania przez banki wsadów 29 § 4 ust. 3 pkt 3 Regulaminu, stanowi ą cego integraln ą cz ęść Umowy. 30 karty nr 1149-1150 w aktach sprawy 21 informacyjnych i aktualizowania danych zapisanych w bazie Biura Informacji Kredytowej – wed ł ug stanu na dzie ń sporz ą dzenia aktualizacji. Niezale ż nie od rozwi ą za ń systemowych dotycz ą cych cz ę stszej ni ż comiesi ę czna aktualizacji danych, Biuro Informacji Kredytowej S.A. udost ę pnia bankom narz ę dzia umo ż liwiaj ą ce dokonywanie aktualizacji danych lub poprawianie b łę dnych danych – pojedynczo, ad hoc Aktualizacja lub korekty danych wykonywane s ą w sytuacji, kiedy zmiany nale ż y wprowadzi ć przed terminem dostarczenia kolejnego wsadu”. W okoliczno ś ciach faktycznych sprawy Bank mia ł zatem, mo ż liwo ść cz ę stszego ni ż 1 raz miesi ą cu przekazywania danych do BIK w oparciu o umow ę zawart ą z BIK w dniu 18 czerwca 2004 r., a mimo to nie aktualizowa ł danych do dnia przes ł ania pierwszego Cz ęś ciowego Wsadu Informacyjnego, tj 29 czerwca 2012 r. Przez ten okres kredytobiorcy (konsumenci), którzy wykonali zobowi ą zanie wobec Banku nara ż eni byli na negatywne konsekwencje, o których b ę dzie mowa w dalszej cz ęś ci decyzji. W tym miejscu, Prezes UOKiK uzna ł za zasadne odniesienie si ę do przed ł o ż onego przez Bank stanowiska Zwi ą zku Banków Polskich (ZBP). Nale ż y zauwa ż y ć , i ż brak podstaw do postawienia Bankowi naruszenia dobrych obyczajów ZBP wywodzi z faktu, i ż dzia ł ania Banku by ł y w ł a ś ciwe dla ca ł ego sektora bankowego oraz, ż e nie by ł y kwestionowane przez organy w ł a ś ciwe do nadzoru tego sektora. Tymczasem, jak wy ż ej wskazano, na nieprawid ł owo ś ci przy przesy ł aniu do BIK informacji zwraca ł a bankom uwag ę Generalny Inspektor Nadzoru Bankowego ju ż w roku 2003. Ponadto, problem ten sygnalizowany by ł wielokrotnie przez Generalnego Inspektora Danych Osobowych i znany by ł równie ż ZBP 31 . Zrozumia ł ym jest, i ż Zwi ą zek Banków Polskich z definicji jest rzecznikiem interesów banków w nim zrzeszonych. W przed ł o ż onym przez ZBP stanowisku, stanowi ą cym de facto odzwierciedlenie stanowiska Banku, na uwag ę zas ł uguje pewien brak spójno ś ci argumentacji. Z jednej strony ZBP wykazuje, i ż praktyka stosowana przez Bank, z uwagi na brak regulacji prawnych oraz przyj ę t ą procedur ę , ma charakter powszechny. W ocenie ZBP taka jednolito ść nie tylko nie narusza dobrych obyczajów ale wr ę cz le ż y w interesie konsumentów. W ocenie Prezesa UOKiK taka argumentacja nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Powszechno ść i jednolito ść w ś ród przedsi ę biorców okre ś lonych procedur nie musi oznacza ć , i ż stosowanie tych procedur le ż y w interesie konsumentów, na co jasno wskazuj ą wyniki przedmiotowego post ę powania. Z drugiej za ś strony ZBP zwraca uwag ę , i ż zaprzestanie stosowania przez Bank tej praktyki (poprzez wprowadzenie procedury przesy ł ania do BIK Wsadów Informacyjnych w cyklu tygodniowym) b ę dzie usankcjonowane prawnie, poniewa ż ustawodawca uzna ł to rozwi ą zanie za prawid ł owe (dobry obyczaj). Id ą c tym tokiem rozumowania mo ż na by doj ść do wniosku, i ż okre ś lone dzia ł ania s ą przejawem dobrych obyczajów wy łą cznie, gdy s ą wprost okre ś lone w obowi ą zuj ą cym porz ą dku prawnym. Na marginesie nale ż y wskaza ć , i ż opracowanie projektu bezpo ś redniego uregulowania kwestii procedury przekazywania przez instytucje finansowe do BIK informacji, nie stanowi polemiki ze stanowiskiem Prezesa UOKiK, a wr ę cz je potwierdza. Praca nad projektem aktu prawnego reguluj ą cego rozpatrywane w post ę powaniu kwestie ś wiadczy o tym, i ż sam ustawodawca zauwa ż y ł konieczno ść eliminacji zauwa ż onych i kwestionowanych od dawna nieprawid ł owo ś ci. Na marginesie warto jednocze ś nie podkre ś li ć , i ż w przedmiotowym post ę powaniu ZBP nie ma przymiotu strony, a zatem nie mo ż e w toku post ę powania sk ł ada ć wniosków, w tym wniosków o jego umorzenie. 31 pismo Wiceprezesa ZBP z dnia 29 lipca 2011 r. 22 Podkre ś laj ą c, i ż post ę powanie w zakresie przesy ł ania do BIK informacji jest transparentne, przewidywalne i uczciwe Bank wskaza ł , i ż o trybie aktualizacji danych ka ż dy konsument, klient Banku mo ż e dowiedzie ć si ę bezpo ś rednio od BIK. Nie mo ż na zgodzi ć si ę z tym stanowiskiem przede wszystkim dlatego, i ż stron ą umowy kredytu zawartej przez konsumenta jest Bank. Tymczasem konsument odsy ł any jest do BIK, podmiotu nie b ę d ą cego stron ą umowy. Nadto, stanowiska Banku nie potwierdzaj ą informacje zawarte na oficjalnej stronie internetowej BIK www.bik.pl, gdzie w zak ł adce „Jak cz ę sto bank aktualizuje dane?” zamieszczono informacj ę o tre ś ci: „Banki i SKOK-i zobowi ą zane s ą do aktualizacji danych raz w miesi ą cu. Maj ą prawo robi ć to równie ż cz ęś ciej”. Tak sformu ł owany komunikat nie wskazuje, i ż w rzeczywisto ś ci – w odniesieniu do Banku - dane aktualizowane raz w miesi ą cu o dane wed ł ug stanu na koniec poprzedniego miesi ą ca oraz, ż e faktycznie cz ęś ciej aktualizowane nie s ą . Niezale ż nie od powy ż szego nale ż y raz jeszcze podkre ś li ć , i ż obowi ą zek rzetelnej informacji i stosowania transparentnej procedury ci ąż y nie na BIK lecz na Banku. Istotnym w rozpatrywanej sprawie jest, i ż przeci ę tny konsument nie jest zainteresowany trybem przesy ł ania do BIK informacji o swojej historii kredytowej do momentu wykonania zobowi ą zania wobec Banku i podj ę ciem stara ń uzyskania kredytu w innym banku. W tej sytuacji konsument ma prawo spodziewa ć si ę , i ż informacja o wykonaniu przez niego zobowi ą zania wobec Banku b ę dzie mo ż liwie szybko (niezw ł ocznie) przekazana do BIK, tym bardziej, ż e Bank – w ś wietle „Zasad dobrej praktyki bankowej” – jest instytucj ą zaufania publicznego, dzia ł aj ą c ą zgodnie z dobrymi obyczajami, zasadami profesjonalizmu i rzetelno ś ci, a tak ż e z poszanowaniem interesów kontrahentów, w tym konsumentów. A zatem Bank – posiadaj ą c mo ż liwo ś ci techniczne i organizacyjne – powinien by ł niezw ł ocznie przekazywa ć do BIK informacje o wyga ś ni ę ciu zobowi ą zania konsumenta wobec Banku, dowodz ą c w ten sposób swojej rzetelno ś ci, profesjonalizmu oraz poszanowania dla konsumentów i ich interesów, umo ż liwiaj ą c im w ten sposób zawarcie kolejnej umowy kredytu lub po ż yczki. Takie dzia ł anie nale ż a ł oby uzna ć za zgodne z dobrymi obyczajami, do przestrzegania których jest on zobowi ą zany przez ww. „Zasady dobrej praktyki bankowej”. Tymczasem, w okresie stosowania praktyki konsument móg ł liczy ć na przekazanie do BIK informacji o wykonaniu przez niego zobowi ą zania wobec Banku najwcze ś niej po 4 tygodniach, b ą d ź nawet po 8 tygodniach od wyga ś ni ę cia zobowi ą zania, co nie mo ż e by ć uznane za dzia ł anie niezw ł oczne. Tym samym brak jest podstaw do uznania, i ż dzia ł anie Banku jest w tym zakresie zgodne z dobrymi obyczajami. Powy ż sze potwierdza, wskazany wy ż ej, przypadek konsumentki, która rozpocz ęł a korespondencj ę z Bankiem po odmowie udzielenia jej kredytu przez inny bank. Dopiero w ramach tej korespondencji wyja ś niony zosta ł tryb aktualizacji danych przekazywanych do BIK, w ramach którego, w omawianym przypadku, dane o sp ł acie kredytu zosta ł y przekazane po 6 tygodniach. Nadmieni ć w tym miejscu nale ż y, i ż za udost ę pnienie konsumentowi okre ś lonej kwoty oraz za obs ł ug ę kredytu banki, co zrozumia ł e, pobieraj ą wynagrodzenie. W celu zminimalizowania ryzyka udzielenia kredytu nierzetelnemu klientowi banki korzystaj ą , odp ł atnie, z bazy danych BIK. Powy ż sza op ł ata dla BIK stanowi cz ęść kosztów dzia ł alno ś ci banków, które s ą uwzgl ę dnianie przy kalkulacji op ł at pobieranych od klientów. Tym samym, mo ż na uzna ć , i ż w istocie to sami klienci finansuj ą korzystanie przez banki z bazy danych BIK. W tym znaczeniu, wy ż ej opisane dzia ł ania Banku mo ż na rozpatrywa ć równie ż w kontek ś cie naruszenia zasad etycznych, poniewa ż Bank zabezpieczaj ą c w ł asne interesy za pomoc ą instrumentu „finansowanego” przez konsumentów (BIK) nie w pe ł ni zabezpiecza ich interesy i to w sytuacji, gdy na sposób i cz ę stotliwo ść przekazywania danych do bazy BIK konsumenci nie maj ą ż adnego wp ł ywu. 23 Uwzgl ę dniaj ą c powy ż sze nale ż y uzna ć , i ż naruszenie przez Bank dobrych obyczajów sta ł o si ę przyczyn ą do stwierdzenia przes ł anki bezprawno ś ci post ę powania Banku w przedmiotowym zakresie Przes ł anka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Jak wy ż ej wskazano, o naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów przes ą dza mo ż liwo ść (cho ć by potencjalna) wywo ł ania negatywnych skutków wobec okre ś lonej zbiorowo ś ci. Nale ż y zatem w tym miejscu ustali ć , czy dzia ł ania Banku, uznane wcze ś niej za naruszaj ą ce dobre obyczaje, wywo ł uj ą b ą d ź mog ą wywo ł ywa ć negatywne skutki po stronie ka ż dego potencjalnego konsumenta, klienta Banku. W ocenie Prezesa UOKiK okoliczno ść taka zachodzi w przedmiotowej sprawie. Obecnie, w czasach post ę puj ą cej informatyzacji oraz w sytuacji, gdy narz ę dzia informatyczne s ą powszechnie stosowane w bran ż y bankowej, przeci ę tny konsument oczekuje, i ż istotne informacje dotycz ą ce zdarze ń zwi ą zanych z zaci ą gni ę tym kredytem bankowym zostan ą zamieszczone z stosownej bazie niezw ł ocznie. Tak ą istotn ą informacj ą jest z pewno ś ci ą informacja o wykonaniu zobowi ą zania wobec banku. Im szybciej informacja ta trafi do bazy BIK, tym szybciej dost ę p do tej informacji b ę d ą mia ł y inne banki. Skutkiem opiesza ł ego przekazywania informacji do BIK mo ż e by ć i jest odmowa udzielenia kredytu przez inne banki, pomimo terminowo sp ł aconego kredytu zaci ą gni ę tego w Banku. Tym samym, negatywne skutki dzia ł a ń Banku mog ą dotkn ąć ka ż dego kredytobiorcy (konsumenta), który po sp ł acie jednego kredytu zamierza zaci ą gn ąć kolejny, w innym banku, a nadto ka ż dego por ę czyciela ww. kredytów. Broni ą c swojego stanowiska Bank podkre ś li ł , i ż zawarte w rejestrach BIK informacje o sp ł acie kredytu nie stanowi ą jedynego ź ród ł a informacji o statusie zobowi ą zania, poniewa ż powszechnie przyj ę t ą i stosowan ą praktyk ą jest wystawianie przez banki, na wniosek konsumenta, za ś wiadcze ń o sp ł acie kredytu. Powy ż sza argumentacja nie zas ł uguje na uwzgl ę dnienie. Przede wszystkim dlatego, i ż dane z rejestru BIK s ą wprawdzie nie jedynym, ale podstawowym i najszybszym ź ród ł em pozyskania ww. informacji, na podstawie których banki decyduj ą o zdolno ś ci kredytowej swoich klientów. Ponadto procedura uzyskania od Banku za ś wiadczenia o sp ł acie kredytu wi ąż e si ę z pewnymi negatywnymi skutkami po stronie konsumenta. Konsument, który terminowo sp ł aci ł kredyt zaci ą gni ę ty w Banku dowiaduje si ę najcz ęś ciej o konieczno ś ci pozyskania za ś wiadczenia o sp ł acie dopiero po tym, gdy wyst ą pi ł o kredyt w innym banku, a ten, na podstawie informacji uzyskanych w BIK, negatywnie oceni ł zdolno ść kredytow ą wnioskodawcy i odmówi ł udzielenia kredytu. Chc ą c udokumentowa ć swoj ą pozytywn ą histori ę kredytow ą konsument zmuszony jest wyst ą pi ć do Banku o wydanie stosownego za ś wiadczenia, które w praktyce nie jest wydawane „od r ę ki” i jego uzyskanie wi ąż e si ę z up ł ywem okre ś lonego czasu. Dzieje si ę to w sytuacji, w której konsument w krótkim okresie czasu po sp ł acie jednego kredytu zamierza zaci ą gn ąć nast ę pny, nale ż y zatem za ł o ż y ć , ż e krótki okres czasu na pozyskanie ś rodków pieni ęż nych z kredytu ma dla konsumenta istotne znaczenie. Kolejn ą i maj ą c ą kapitalne znaczenie, niedogodno ś ci ą po stronie konsumenta jest konieczno ść uiszczenia op ł aty za wydanie ww. za ś wiadczenia. Powy ż sze mo ż na rozpatrywa ć nie tylko w aspekcie wysoko ś ci tej op ł aty – 250 z ł dla osoby ubiegaj ą cej si ę o kredyt, a zatem cz ę sto pilnie potrzebuj ą cej ś rodków pieni ęż nych, mo ż na uzna ć za kwot ę stosunkowo wysok ą . Równie ż sposób udost ę pniania informacji o tej op ł acie wydaje si ę 24 by ć nieprzejrzysty 32 . Prezes UOKiK nie neguje w tym miejscu prawa Banku do pobierania op ł at za wykonywane czynno ś ci. Nale ż y jednak podkre ś li ć , i ż gdyby Bank nie aktualizowa ł danych do BIK w sposób opiesza ł y, konsumenci, o których wy ż ej mowa, nie byliby zmuszeni do poniesienia dodatkowych kosztów z tytu ł u op ł aty za wydanie za ś wiadczenia o sp ł acie kredytu. W tym miejscu nale ż y przypomnie ć , i ż na problem wyst ę powania negatywnych skutków po stronie konsumentów z tytu ł u braku bie żą cej aktualizacji danych w bazie BIK zwróci ł uwag ę Generalny Inspektor Danych osobowych. W pi ś mie z dnia 22 czerwca 2011 r. (karty nr 1146-1145), skierowanym do Prezesa Zwi ą zku Banków Polskich, Inspektor wyst ę puje o podj ę cie przez banki dzia ł a ń zmierzaj ą cych do uaktualnia danych w bazie BIK bez zb ę dnej zw ł oki i wskazuje, i ż „(...) Impulsem do skierowania niniejszego wyst ą pienia jest niedope ł niania przez banki obowi ą zku uaktualniania lub sprostowania bez zb ę dnej zw ł oki danych osobowych ich klientów przekazanych Biuru Informacji Kredytowej S.A. (...) Opisane post ę powanie banków znacz ą co wp ł ywa na pogorszenie sytuacji ż yciowej osób, których nieaktualne lub nieprawdziwe dane osobowe s ą przetwarzane w bazie Biura Informacji Kredytowe S.A., gdy ż z tego powodu ich zdolno ść kredytowa oceniana jest negatywnie”. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów mo ż e by ć powi ą zane z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów, ale mo ż e mie ć tak ż e wymiar nieekonomiczny. W tym ostatnim zakresie, wed ł ug pogl ą dów doktryny nale ż y tu te ż uwzgl ę dnia ć niewygod ę organizacyjn ą , mitr ę g ę , strat ę czasu, nierzetelno ść traktowania, wprowadzenie w b łą d, a tak ż e naruszenie prywatno ś ci 33 . W ocenie Prezesa UOKiK, w okoliczno ś ciach faktycznych rozpatrywanej sprawy dzia ł ania Banku naruszaj ą zarówno gospodarczy interes konsumentów (niemo ż no ść uzyskania kredytu w okre ś lonym czasie, obci ąż enie op ł at ą za wydanie za ś wiadczenia o sp ł acie kredytu) jak i interes nieekonomiczny (wyd ł u ż enie okresu na uzyskanie ś rodków pieni ęż nych z kredytu, niedogodno ś ci zwi ą zane z konieczno ś ci ą dodatkowych wizyt w bankach oraz za ł atwianiem formalno ś ci). Na uwag ę zas ł uguje, i ż ostatecznie, wy ż ej opisane dzia ł ania Banku mog ą by ć równie ż rozpatrywane w aspekcie dzia ł a ń antykonkurencyjnych wobec innych banków, bowiem na skutek opiesza ł ej aktualizacji danych przekazywanych przez Bank do BIK, inne banki mog ą odmówi ć udzielenia kredytu konsumentowi i tym samym straci ć potencjalnego klienta. Reasumuj ą c, w ś wietle powy ż szych argumentów, Prezes UOKiK oceni ł , ż e w odniesieniu do drugiego z postawionych Bankowi zarzutów wykazane zosta ł y obie przes ł anki praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów, tj. bezprawno ść jego dzia ł a ń oraz naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Stwierdzenie zaniechania stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK, w przypadku, gdy przedsi ę biorca zaprzesta ł stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy, wydaje decyzj ę o uznaniu praktyki za naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzaj ą c ą zaniechanie jej stosowania. 32 w cz ęś ci niniejszej decyzji, przedstawiaj ą cej stan faktyczny sprawy, przedstawiono, i ż pomimo dost ę pu do Internetu oraz materia ł ów informacyjnych przes ł anych przez Bank, dopiero osobista wizyta w placówce banku pozwoli ł a na ustalenie wysoko ś ci op ł aty (str. 9 decyzji). 33 E. Łę towska, Prawo Umów Konsumenckich, wyd. II, Warszawa 2002 r., str. 341. 25 W toku przedmiotowego post ę powania Bank zaprzesta ł stosowania kwestionowanej praktyki, polegaj ą cej na braku aktualizacji danych przekazanych do bazy BIK pomi ę dzy kolejnymi Wsadami Informacyjnymi, dotycz ą cych informacji o wykonaniu przez konsumentów zobowi ą zania. W pi ś mie z dnia 9 lipca 2012 r. (karta nr 1181) Bank poinformowa ł o przes ł aniu pierwszego Cz ęś ciowego Wsadu Informacyjnego w dniu 29 czerwca 2012 r. oraz kolejnego, w dniu 6 lipca 2012 r. Powy ż sze, znalaz ł o potwierdzenie w o ś wiadczeniu BIK z dnia 30 sierpnia 2012 r. (karta nr 1184), z którego wynika, i ż od 29 czerwca 2012 r. Bank przesy ł a do BIK Cz ęś ciowe Wsady Informacyjne regularnie, w odst ę pach jednego tygodnia. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Jak wy ż ej wskazano, na ko ń cowym etapie przedmiotowego post ę powania (pismo z dnia 10 grudnia 2012 r., karty nr 1196-1201) Bank wniós ł o rozpatrzenie przez Prezesa UOKiK przyj ę cia dobrowolnego zobowi ą zania do podj ę cia dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia zarzucanym naruszeniom. Konsekwencj ą uwzgl ę dnienia tego wniosku by ł oby wydanie decyzji w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Zgodnie z tym przepisem, je ż eli w toku post ę powania zostanie uprawdopodobnione, ż e zosta ł naruszony zakaz, o którym mowa w art. 24, a przedsi ę biorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego zakazu, zobowi ąż e si ę do podj ę cia lub zaniechania okre ś lonych dzia ł a ń zmierzaj ą cych do zapobie ż enia tym naruszeniom, Prezes UOKiK mo ż e, w drodze decyzji, zobowi ą za ć przedsi ę biorc ę do wykonania tych zobowi ą za ń . Rozstrzygni ę cie sprawy w trybie przyj ę cia zobowi ą za ń przedsi ę biorcy nale ż y do kategorii decyzji uznaniowych. Oznacza to, ż e Prezes UOKiK nie jest zwi ą zany wnioskiem o wydanie decyzji zobowi ą zuj ą cej. Wi ąż e si ę z konieczno ś ci ą rozwa ż enia przez Prezesa UOKiK kwestii, jakie orzeczenie w konkretnej sytuacji faktycznej, b ę dzie lepsze dla interesu publicznego, w ochronie którego Prezes UOKiK wyst ę puje. W tym stanie rzeczy, maj ą c na uwadze ca ł okszta ł t okoliczno ś ci sprawy, w szczególno ś ci wag ę naruszenia oraz okres jego trwania Prezes UOKiK uzna ł za zasadne wydanie przedmiotowej decyzji. Ad III sentencji decyzji Kara za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konkurencji. Stosownie do art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes UOKiK mo ż e na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę , w drodze decyzji, kar ę pieni ęż n ą w wysoko ś ci nie wi ę kszej ni ż 10% przychodu osi ą gni ę tego w roku rozliczeniowym poprzedzaj ą cym rok na ł o ż enia kary, je ż eli przedsi ę biorca ten, cho ć by nieumy ś lnie, dopu ś ci ł si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wprowadzi ł a zatem zasad ę fakultatywno ś ci kar nak ł adanych przez Prezesa UOKiK na przedsi ę biorców, którzy dopu ś cili si ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów. Przedmiotowa ustawa nie przes ą dza bezwzgl ę dnie wysoko ś ci kary nak ł adanej przez Prezesa UOKiK, który decyduj ą c o tym w ka ż dym konkretnym przypadku, kieruje si ę za ł o ż eniem, ż e sankcja musi spe ł nia ć zarówno funkcj ę represyjn ą , jak i prewencyjn ą (dyscyplinuj ą c ą ). Przy ustalaniu wysoko ś ci kar pieni ęż nych, o których mowa w art. 106-108 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes UOKiK powinien wzi ąć pod uwag ę w szczególno ś ci 26 okres, stopie ń oraz okoliczno ś ci naruszenia ustawy, a tak ż e uprzednie naruszenie jej przepisów (art. 111). Za udowodnione nale ż y uzna ć , i ż dosz ł o do naruszenia przez Bank okre ś lonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazu w sposób okre ś lony w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Prezes UOKiK, maj ą c na uwadze interes publiczny uzna ł wi ę c, i ż samo stwierdzenie stosowania przez przedsi ę biorc ę praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów b ę dzie niewystarczaj ą cym dzia ł aniem ze strony organu administracji oraz, ż e charakter i uci ąż liwo ść dla konsumentów stosowanych przez Bank praktyk uzasadniaj ą na ł o ż enie kary pieni ęż nej. Z tych te ż wzgl ę dów Prezes UOKiK nie uwzgl ę dni ł wniosku Banku o odst ą pienie od wymierzenia kary pieni ęż nej. Poniewa ż w 2011 r. Bank uzyska ł przychód w wysoko ś ci 10 475 324 000 z ł , maksymalna kara pieni ęż na, jaka mo ż e zosta ć na ł o ż ona na przedsi ę biorc ę w oparciu o ww. przepis wynosi 1 047 532 400 z ł . Ustalaj ą c wymiar kary pieni ęż nej Prezes UOKiK w pierwszej kolejno ś ci dokona ł oceny wagi stwierdzonej praktyki. Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę okres trwania praktyki, za który przyj ę to okres obowi ą zywania Umowy łą cz ą cej Bank z BIK, tj. od dnia 14 czerwca 2004 r. do dnia 29 czerwca 2012 r. Prezes UOKiK uzna ł za maj ą c ą wp ł yw na ocen ę wagi naruszenia przez Bank zbiorowych interesów konsumentów okoliczno ść braku uprzedniego stosowania przez Bank praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów o podobnym charakterze do praktyki wskazanej w pkt II sentencji decyzji. Dokonuj ą c oceny wagi stwierdzonej praktyki, wzi ę to pod uwag ę , i ż stosowane przez Bank naruszenie zbiorowych interesów konsumentów mia ł o miejsce na etapie wykonywania kontraktu. W zwi ą zku z powy ż szym Prezes UOKiK uzna ł , i ż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyj ś ciowego poziomu kary pieni ęż nej na poziomie 0,1 % przychodu uzyskanego przez Bank w 2011 r. Nast ę pnie, nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes UOKiK wzi ął pod uwag ę konieczno ść spe ł nienia przes ł anek podmiotowych, tj. stwierdzenia, ż e okre ś lone w ww. przepisie naruszenie dokonane by ł o co najmniej nieumy ś lnie. Konieczno ść brania pod uwag ę tej przes ł anki w przypadku stosowania kar pieni ęż nych okre ś lonych w art. 106 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy wynika bezpo ś rednio z tre ś ci tego przepisu. Podmioty profesjonalnie dzia ł aj ą ce na rynku powinny posiada ć umiej ę tno ść przewidzenia, ż e podejmowane przez nie dzia ł ania mog ą by ć uznane przez Prezesa UOKiK za praktyk ę naruszaj ą c ą zbiorowe interesy konsumentów i nie mog ą skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. W zwi ą zku z powy ż szym, w ocenie Prezesa UOKiK, Bank nie mo ż e skutecznie dowodzi ć braku ś wiadomo ś ci naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów. Tym samym, uzasadnione jest stwierdzenie, ż e dzia ł ania Banku mia ł y charakter co najmniej nieumy ś lny. Ponadto Prezes UOKiK mia ł na wzgl ę dzie, i ż skutki praktyki Banku wskazanej w pkt II sentencji decyzji mia ł y miejsce na terytorium ca ł ego kraju. Przy miarkowaniu kary jako okoliczno ść obci ąż aj ą c ą wzi ę to zatem pod uwag ę ogólnopolski zasi ę g naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Prezes Urz ę du uzna ł , i ż zaistnia ł e w niniejszej sprawie okoliczno ś ci obci ąż aj ą ce uzasadniaj ą zwi ę kszenie wyj ś ciowego poziomu kary o 20%. Ponadto, nak ł adaj ą c kar ę pieni ęż n ą okre ś lon ą w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes UOKiK wzi ął równie ż pod uwag ę zaniechanie przez 27 przedsi ę biorc ę stosowania praktyki naruszaj ą cej zbiorowe interesy konsumentów oraz aktywne wspó ł dzia ł anie z Prezesem UOKiK w toku post ę powania. Prezes UOKiK uzna ł , i ż zaistnia ł e w niniejszej sprawie – wskazane powy ż ej – okoliczno ś ci ł agodz ą ce uzasadniaj ą zmniejszenie wyj ś ciowego poziomu kary o 50%. Bior ą c pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci maj ą ce wp ł yw na ostateczny wymiar kary, Prezes UOKiK uzna ł za zasadne zmniejszenie wyj ś ciowego wymiaru o 30%. Przychód osi ą gni ę ty przez Bank w 2011 r. w kwocie 10 475 324 000 z ł (s ł ownie: dziesi ęć miliardów czterysta siedemdziesi ą t pi ęć milionów trzysta dwadzie ś cia cztery tysi ą ce z ł otych) ustalono na podstawie z ł o ż onego przez Bank sprawozdania finansowego za rok obrotowy 2011 r. (karty nr 1107-1108). Wysoko ść kary pieni ęż nej obliczona zgodnie z powy ż szymi za ł o ż eniami wynios ł aby 7 332 727 z ł . Prezes UOKiK uwzgl ę dni ł w tym miejscu, i ż niniejsza decyzja ma charakter precedensowy i zdecydowa ł obni ż y ć obliczon ą w powy ż szy sposób wysoko ść kary o 75%. Ostatecznie wysoko ść kary ustalono na poziomie 1 833 182 z ł (s ł ownie: jeden milion osiemset trzydzie ś ci trzy tysi ą ce sto osiemdziesi ą t dwa z ł ote). Oznacza to, ż e na ł o ż ona na Bank kara pieni ęż na mie ś ci si ę w granicach wyznaczonych przez art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i jednocze ś nie stanowi 0,0175 % przychodu osi ą gni ę tego przez Bank w 2011 r. oraz 0,175 % kary, jak ą Prezes UOKiK mia ł prawo na ł o ż y ć na przedsi ę biorc ę . Nale ż y raz jeszcze podkre ś li ć wysok ą szkodliwo ść dzia ł a ń Banku maj ą c ą – co wy ż ej wskazano - wyraz w negatywnych skutkach po stronie konsumentów, klientów Banku. Poprzez opiesza łą aktualizacj ę danych w BIK Bank nara ż a ł ka ż dego kredytobiorc ę (konsumenta), który po sp ł acie jednego kredytu zamierza ł zaci ą gn ąć kolejny, w innym banku, na odmow ę udzielenia kredytu b ą d ź na znaczne wyd ł u ż enie procedury uzyskania tego kredytu. Z tytu ł u wy ż ej opisanych dzia ł a ń Bank czerpa ł wymierne korzy ś ci w postaci pobieranych od konsumentów op ł at za wydanie za ś wiadczenia o sp ł acie zad ł u ż enia . Decyduj ą c o na ł o ż eniu kary i jej wysoko ś ci wzi ę to pod uwag ę wszystkie ww. okoliczno ś ci, jak i mo ż liwo ś ci finansowe przedsi ę biorcy. Orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla uczestnika niniejszego post ę powania, tak aby jej na ł o ż enie skutkowa ł o w przysz ł o ś ci zapobie ż eniem zaistnienia podobnych sytuacji. Z drugiej strony nale ż y te ż podkre ś li ć wymiar edukacyjny i wychowawczy zastosowanego ś rodka oraz wyrazi ć nadziej ę , ż e odniesie on spodziewany skutek na przysz ł o ść . Poza wymiarem indywidualnym kary, nale ż y zwróci ć uwag ę na jej wymiar ogólny, funkcj ę odstraszaj ą c ą i wychowawcz ą w stosunku do innych uczestników rynku. W ocenie Prezesa UOKiK kara wymierzona w tej wysoko ś ci jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bank, b ę d ą c instytucj ą zaufania publicznego, w sposób szczególny zobowi ą zany jest do traktowania klientów z nale ż ytym szacunkiem. St ą d te ż praktyk ę Banku, oceni ć nale ż y jako szczególnie nagann ą , naruszaj ą c ą ów obowi ą zek poszanowania konsumenta w sposób ra żą cy. Prezes UOKiK, kieruj ą c si ę potrzeb ą zdecydowanego przeciwdzia ł ania stosowaniu praktyk naruszaj ą cych zbiorowe interesy konsumentów uzna ł , ż e orzeczona kara powinna stanowi ć dolegliwo ść dla strony niniejszego post ę powania. W tym przypadku kara powinna spe ł ni ć jednak przede wszystkim funkcj ę prewencyjn ą i wychowawcz ą , tak aby zapobiec w przysz ł o ś ci naruszeniom przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , przyczyniaj ą c si ę do zapewnienia trwa ł ego zaniechania naruszania przez Bank w przysz ł o ś ci regu ł odnosz ą cych si ę do ochrony praw konsumentów. 28 Stosownie do art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , kar ę pieni ęż n ą nale ż y ui ś ci ć w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę decyzji Prezesa UOKiK na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Maj ą c na uwadze powy ż sze, orzeka si ę jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Ad IV sentencji decyzji Koszty post ę powania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które mo ż e by ć zamieszczone w decyzji ko ń cz ą cej post ę powanie. W my ś l art. 77 tej ustawy, je ż eli w wyniku post ę powania Prezes UOKiK stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy, przedsi ę biorca, który dopu ś ci ł si ę tego naruszenia, obowi ą zany jest ponie ść koszty post ę powania. Przedmiotowe post ę powanie zosta ł o wszcz ę te z urz ę du, a w jego wyniku Prezes UOKiK w punkcie II sentencji decyzji stwierdzi ł naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów . Kosztami niniejszego post ę powania s ą wydatki zwi ą zane z korespondencj ą prowadzon ą przez Prezesa UOKiK w tej sprawie. W zwi ą zku z powy ż szym postanowiono obci ąż y ć Bank kosztami post ę powania w wysoko ś ci 63,80 PLN (s ł ownie: sze ść dziesi ą t trzy z ł ote osiemdziesi ą t groszy). Na podstawie art. 264 § 1 Kodeksu post ę powania administracyjnego w zwi ą zku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK wyznaczy ł stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia si ę niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego post ę powania w wysoko ś ci 63,80 z ł . Koszty niniejszego post ę powania nale ż y ui ś ci ć na konto Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Wobec powy ż szego orzeczono jak w pkt IV sentencji decyzji. Stosownie do tre ś ci art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zwi ą zku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przys ł uguje stronie odwo ł anie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej dor ę czenia, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie, 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5. W przypadku kwestionowania wy łą cznie postanowienia o kosztach, zawartego w pkt IV sentencji niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zwi ą zku z art.479 32 § 1 k.p.c. , stronie przys ł uguje za ż alenie do S ą du Okr ę gowego w Warszawie – S ą du Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za po ś rednictwem Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie, 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepa ń ski 5, w terminie tygodnia od dnia dor ę czenia. z upowa ż nienia Prezesa Urz ę du Ochrony Konkurencji i Konsumentów Leszek Piekarz Dyrektor Delegatury w Krakowie Otrzymuj ą : 1. Bank Polska Kasa Opieki S.A. ul. Grzybowska 53/57 00-950 Warszawa, skr. poczt. 1008 2. RKR a/a.