RKT-17/2014

Katowice, dn. 11 lipca 2014 r. RKT–61–33/13/BP DECYZJA Nr RKT - 17/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Tomaszowi Kowalskiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach, I. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na stosowaniu we wzorcu „Umowy zlecenia” dotyczącym dochodzenia odszkodowania postanowień o treści: „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Katowicach” oraz „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej”, które są postanowieniami wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101), co jest niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 7 stycznia 2014 r., II. 1. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na zaniechaniu zamieszczania we wzorcu „Umowy zlecenia” dotyczącym dochodzenia odszkodowania informacji o numerze identyfikacji podatkowej (NIP), co jest niezgodne z art. 21 pkt 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2013, poz. 672 ze zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na zaniechaniu wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa dotyczących dochodzenia odszkodowania, co jest niezgodne z art. 3 ust. 1 ustawy z dn. 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1225), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie stosowania praktyk, o których mowa w punktach II.1.-II.2. powyŜej z dniem 7 stycznia 2014 r. PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 III. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Tomasza Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach karę pienięŜną w wysokości 1604 zł (jednego tysiąca sześciuset czterech złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji, IV. na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia się obciąŜyć Tomasza Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 30 zł (trzydziestu złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej takŜe „Prezesem Urzędu”), przeprowadzono postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RKT-405- 24/13/BP w sprawie działalności Tomasza Kowalskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach (zwanego dalej takŜe „przedsiębiorcą”). W toku przedmiotowego postępowania powzięto podejrzenie, iŜ ww. przedsiębiorca moŜe stosować praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w sentencji niniejszej decyzji. W tych okolicznościach, Postanowieniem nr 1 z dn. 26 listopada 2013 r. (dowód: karty nr 1 – 2) wszczęto z urzędu przedmiotowe postępowanie administracyjne. W toku niniejszego postępowania, w odpowiedzi na postawione zarzuty, przedsiębiorca przedstawił swoje stanowisko w sprawie w pismach z dn. 2 stycznia 2014 r. (dowód: karty nr 103-107), z dn. 10 lutego 2014 r. (dowód: karta nr 110-120), z dn. 14 kwietnia 2014 r. (dowód: karta nr 124) oraz z dn. 16 maja 2014 r. (dowód: karty nr 127-138). W piśmie z dn. 2 stycznia 2014 r., w odniesieniu do punktu I. sentencji niniejszej decyzji przedsiębiorca wskazał, Ŝe nigdy nie korzystał z zakwestionowanych w tym punkcie postanowień. Wyjaśnił, Ŝe klauzule te znalazły się w zawieranych przez niego umowach, gdyŜ w chwili przygotowywania wzorców umownych większość jego klientów pochodziła z rejonów Katowic i Bielska-Białej. ZwaŜywszy na fakt, Ŝe obecnie duŜa część jego klientów pochodzi równieŜ z miejscowości oddalonych lub z utrudnionym dojazdem do siedzib tych sądów, przedsiębiorca przyznał, Ŝe dla jego klientów znacznie dogodniejsze są siedziby sądów właściwych dla miejsc ich zamieszkania. Podniósł, Ŝe z nowego druku wykreślono postanowienie o dochodzeniu roszczeń przed sądem, którego właściwość uprzednio została określona na podstawie art. 46 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 – zwanej dalej takŜe „k.p.c.”). Wobec zarzutu punktu II.1. sentencji niniejszej decyzji przedsiębiorca nie zgodził się z tym, aby pomijanie informacji dotyczącej numeru identyfikacji podatkowej w umowie mogło stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów – zwłaszcza w świetle moŜliwości uzyskania stosownych danych z powszechnie dostępnej Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (zwanej dalej takŜe „CEIDG”). Wskazał jednak, Ŝe w związku z postanowieniami ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności 3 gospodarczej (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 – zwanej dalej takŜe „usdg”) we wzorcu umowy zlecenia dokonano stosownej zmiany. Odnośnie zarzutu punktu II.2. sentencji niniejszej decyzji przedsiębiorca wyjaśnił, Ŝe klienci kancelarii wobec nieotrzymywania stosownego wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy mogli w kaŜdej chwili, nie ponosząc Ŝadnych kosztów odstąpić od umowy. Przedsiębiorca wskazał, Ŝe niejednokrotnie zleceniodawcy odstępowali od umowy po ustawowym dziesięciodniowym terminie, bądź teŜ wolę odstąpienia od umowy przekazywali telefonicznie. W ocenie przedsiębiorcy nie przekazywanie wzoru odstąpienie od umowy nie stanowiło praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Tym niemniej dokonana została przez niego stosowna zmiana w § 11 wzorca „Umowy zlecenia” i sporządzenie wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Z uwagi na fakt, Ŝe we wzorcu „Umowy zlecenia” dokonano takich zmian, aby nie budziły juŜ wątpliwości, co do moŜliwości naruszania zbiorowych interesów konsumentów oraz Ŝe obecnie częścią umowy jest załącznik w postaci wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, przedsiębiorca wniósł o zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dowód: karty nr 103-104). W piśmie z dn. 10 lutego 2014 r. przedsiębiorca wyjaśnił, Ŝe nowa treść wzorca umowy zlecenia oraz dodatkowy wzorzec umowy wykorzystywany przy zawieraniu umów, został wprowadzony w dn. 7 stycznia 2014 r. (dowód: karta nr 110). W piśmie z dn. 16 maja 2014 r. przedsiębiorca przedstawił informacje odnośnie uzyskanego przez niego przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, osiągniętego w 2013 r. (dowód: karty nr 127-138). Pismem z dn. 3 czerwca 2014 r. przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karty nr 142). W wyznaczonym terminie przedsiębiorca skorzystał z uprawnienia do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny Tomasz Kowalski prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach. Jest przedsiębiorcą wpisanym do CEIDG. W rubryce „Wykonywana działalność gospodarcza” wypisu z ww. ewidencji wpisano m.in. – 69.10.Z – działalność prawnicza (dowód: karta nr 141). Prowadzona przez przedsiębiorcę działalność gospodarcza ogranicza się do obszarów właściwości Sądów Okręgowych w Bielsku-Białej, Katowicach i Gliwicach – tj. centralnej i południowej części województwa śląskiego (dowód: karta nr 8). W toku postępowania ustalono, Ŝe przedsiębiorca wykorzystywał trzy wzory umów zlecenia dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu zaistniałego wypadku lub innych zdarzeń. Najstarsza z umów o nazwie „Umowa zlecenia”, która w § 4 wskazuje na koszty opinii biegłego w kwocie nie wyŜszej niŜ […] zł stosowana jest od maja 2012 r. – wzorzec umowy „A” – załącznik nr 1 i 2 pisma przedsiębiorcy z dn. 28 sierpnia 2013 r. Jednocześnie od sierpnia 2012 r. obowiązuje umowa, w której maksymalną kwotę kosztów opinii biegłego wskazano na […] zł – wzorzec umowy „B” – załącznik nr 3 i 4 pisma przedsiębiorcy z dn. 28 sierpnia 2013 r., a od grudnia 2012 r. jest wykorzystywana umowa, która w § 3 wskazuje procentowe wynagrodzenie przedsiębiorcy z uwzględnieniem podatku VAT – wzorzec umowy „C” – załącznik nr 5 pisma przedsiębiorcy z dn. 28 sierpnia 2013 r. Jak ustalono przedsiębiorca ww. wzory umów stosuje wymiennie – tj. w sposób dowolny. Inne wzory dokumentów nie są stosowane przez przedsiębiorcę co najmniej od maja 2012 r. (dowód: karty nr 7-19). 4 Ustalono, Ŝe umowy zawierane są z klientami bądź w kancelarii po uprzednim umówieniu się, bądź – co jest częstszą praktyką – w domu przyszłego klienta. Ustalono, Ŝe ewentualni przyszli kontrahenci mogą posiadać dane kancelarii od osób, które pomagały im np. przy holowaniu samochodu, bądź z Internetu. Zdarza się, Ŝe przyszli kontrahenci przekazują dane do kontaktu innym osobom i wówczas kancelaria kontaktuje się z takimi osobami telefonicznie a pracownik kancelarii udaje się do tych osób na spotkanie. Przedsiębiorca współpracuje równieŜ z inną kancelarią odszkodowawczą, której pracownicy bądź przedstawiciele podpisują umowy z klientami (dowód: karta nr 8). W 2013 r. przedsiębiorca odnotował 19 przypadków odstąpienia przez konsumentów od umów w terminie 10 dni od dnia ich zawarcia. Przedsiębiorca przedstawił równieŜ trzy ostatnio zawarte umowy poza lokalem przedsiębiorstwa oraz 19 oświadczeń o odstąpieniu od umowy wraz z kopiami tych umów. śadne z 19 przedstawionych przez przedsiębiorcę oświadczeń woli o wypowiedzeniu bądź o odstąpieniu od umowy nie zostało przygotowane na dedykowanym wzorze oświadczenia o odstąpieniu od umowy. KaŜde z nich zostało w sposób indywidualny sformułowane przez konsumentów (dowód: karty nr 43-50, 60, 66, 69, 72, 75, 79, 83, 87, 91, 93, 96, 98, 100). W § 12 wzorca „Umowy zlecenia” przedsiębiorca stosował wymiennie, w zaleŜności od miejsca zamieszkania klienta kancelarii, postanowienie o treści:, „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Katowicach” lub postanowienie, zgodnie z którym „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej”. Ponadto analiza stosowanego przez przedsiębiorcę wzorca „Umowy zlecenia”, stanowiącego m.in. ofertę do zawarcia umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, wykazała, iŜ pominięta została w nim informacja odnośnie numeru identyfikacji podatkowej przedsiębiorcy (dowód: karty nr 9-18). Równocześnie ustalono, Ŝe z dniem 7 stycznia 2014 r. przedsiębiorca wprowadził zmiany do dotychczas stosowanego wzorca „Umowy zlecenia” (dowód: karta nr 110). Zmiany polegały na wykreśleniu z tego wzorca postanowień zakwestionowanych w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji oraz uzupełnieniu wzorca umowy o numer identyfikacji podatkowej (NIP). Przedsiębiorca przystąpił równieŜ do wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Do pierwotnej wersji § 11 wzorca umowy o treści: „JeŜeli umowa zawarta została poza siedzibą zleceniobiorcy, zleceniodawcy przysługuje moŜliwość wypowiedzenia umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia bez ponoszenia jakichkolwiek kosztów” dodane zostało zdanie drugie, zgodnie z którym „Wzór odstąpienia stanowi załącznik do umowy” (dowód: karty nr 106, 119). Na tą okoliczność przedsiębiorca przedstawił równieŜ trzy pierwsze faktycznie zawarte umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, z wykorzystaniem zmienionego wzorca umowy zlecenia (dowód: karty nr 111-117). W 2013 r. przedsiębiorca osiągnął przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości […] zł (słownie: […]). Osiągnięty w 2013 r. przychód przedsiębiorcy ustalono na podstawie zeznania PIT-36L o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2013 r. (dowód: karty nr 130-138). Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a takŜe podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem 5 charakter publicznoprawny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy zawarli lub teŜ zamierzali zawrzeć z przedsiębiorcą umowę dotyczą dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu zaistniałego wypadku lub innych zdarzeń. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone było w szeroki i bliŜej nieokreślony krąg uczestników rynku, poniewaŜ było ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych kontrahentów przedsiębiorcy. Interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iŜ naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać naleŜy, Ŝe w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c.; 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 – zwanej dalej takŜe „k.c.”) w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, Ŝe spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki:
oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów,
zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu usdg, tj. osobę fizyczną, 6 osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie będącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest zgodnie z przepisem art. 2 tej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W niniejszym postępowaniu podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ prowadzi działalność na podstawie wpisu do CEIDG (dowód: karta nr 141). Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem bez wątpienia kontroli dokonywanej na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, Ŝe Tomasz Kowalski prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Adviva Kancelaria Adwokacka Adwokat Tomasz Kowalski w Katowicach jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Drugą przesłanką, jaką naleŜy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iŜ kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, Ŝe zagroŜone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. NaleŜy przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki, co do tego, jak naleŜy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07, LEX nr 469180, OSNP 2009/13-14/188), Sąd NajwyŜszy (zwany dalej takŜe „SN”) wskazał, iŜ wystarczające dla stwierdzenia, Ŝe ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku, SN stanął na stanowisku, iŜ sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iŜ potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem SN, przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć zatem interes, dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, Ŝeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze, 7 jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa, nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym, zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W rozwaŜanym przypadku oceniane zachowania przedsiębiorcy mogły oddziaływać na zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutów opisanych w punktach I.-II. sentencji niniejszej decyzji, co powoduje, Ŝe spełnienie rozwaŜanej przesłanki zostało w przedmiotowej sprawie spełnione. Oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczyły szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyły one wszystkich tych osób, które zawarły z przedsiębiorcą umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, jak i zagraŜały interesom wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, osób do których przedsiębiorca skierował swoją ofertę. Tym samym nie ulega wątpliwości, Ŝe rozwaŜane działania godziły lub mogły godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, jaką naleŜy rozwaŜyć w celu udowodnienia naruszenia zakazu, określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 4 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem okoliczność czy sprawca (przedsiębiorca) dopuścił się naruszenia umyślnie czy teŜ nieumyślnie, a takŜe świadomość naruszenia norm prawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeŜeli praktyki te wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, Ŝe dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ww. ustawy 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 8 wystarczające jest więc wykazanie, Ŝe potencjalnie istniało zagroŜenie naruszenia interesów konsumentów na przykład wskutek niedopełnienia określonego obowiązku informacyjnego względem konsumentów i nie jest konieczne faktyczne wystąpienie negatywnego skutku w praktyce. Oznacza to, Ŝe wystarczy juŜ samo zaniechanie udzielenia przez przedsiębiorcę istotnych informacji, nawet jeśli w praktyce nie zaistniały przesłanki wykorzystania tej informacji, na przykład określającej numer identyfikacji podatkowej (NIP) przedsiębiorcy. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 5 . W tym miejscu konieczne jest rozwaŜenie spełnienia przesłanki bezprawności w ramach kaŜdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Zostanie to uczynione oddzielnie dla kaŜdej z praktyk ocenianych w niniejszej decyzji. Ad I. W zakresie praktyki ocenianej w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji naleŜy wskazać, Ŝe Prezes Urzędu moŜe stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy teŜ nie (tak SN w uchwale z dn. 19 grudnia 2003 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 29 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 2 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyraŜonym w wyroku z dn. 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iŜ określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, Ŝe mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy moŜna uznać za toŜsame. Trafność wyŜej opisanego stanowiska potwierdził SN w uchwale z dn. 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06, opubl. OSNP 2007/1-2/35). Wynikająca z art. 479 45 § 3 k.p.c. jawność rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, Ŝe od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie toŜsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie moŜe zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem www.uokik.gov.pl 6 . PowyŜsze uzasadnia stwierdzenie, Ŝe przedsiębiorca był z mocy prawa zobowiązany do powstrzymania się od stosowania ww. postanowienia, które uznano za toŜsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru. We wzorcu umowy o nazwie „Umowa zlecenia” dotyczącym dochodzenia odszkodowania przedsiębiorca stosował postanowienia o treści: „Sądem właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Katowicach” oraz „Sądem 5 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 6 http://uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php 9 właściwym do rozstrzygnięcia sporów wynikających z umowy będzie Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej”, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Tym samym w niniejszej sprawie konieczna jest ocena, czy stosowany przez przedsiębiorcę wzorzec zawierał postanowienia, które zostały wpisane do Rejestru. W ocenie Prezesa Urzędu powyŜsze postanowienia naleŜy uznać za toŜsame z klauzulą wpisaną do Rejestru o treści: „Wszelkie spory rozstrzygać będzie Sąd dla M. Katowic” – wyrok SOKIK z dn. 12 stycznia 2005 r. (sygn. akt XVII AmC 13/04), wpis nr 397 z dn. 5 maja 2005 r. Wprowadzenie do wzorca umowy postanowienia, iŜ spory, mogące wyniknąć na tle realizacji umowy będą rozstrzygane przez konkretnie wskazany sąd, stwarza konsumentowi jako pozwanemu dolegliwe czasowo i finansowo utrudnienia w procesie związane z przejazdami do sądu siedziby przedsiębiorcy, podczas gdy przy braku zakwestionowanego rozwiązania proces toczyłby się zgodnie z art. 27 §1 k.p.c. 7 w sądzie miejsca zamieszkania konsumenta. Ponadto, zgodnie z art. 34 k.p.c. 8 , konsument mógłby wytoczyć powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub uniewaŜnienie, a takŜe o odszkodowanie z powodu niewykonania umowy przed sądem miejsca wykonania tej umowy. Postanowienia stosowane przez przedsiębiorcę z góry wykluczają taką ewentualność. NaleŜy wskazać, iŜ kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, poniewaŜ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a takŜe ograniczać realizację przysługujących mu praw. Ta właśnie uciąŜliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 3 pkt 23 k.c. W tym zakresie porównywane klauzule naleŜy uznać za toŜsame w zakresie w jakim wywołują te same skutki dla połoŜenia prawnego konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania kwestionowanego postanowienia konsumenci mogli mieć utrudnioną drogę w dochodzeniu swych ewentualnych roszczeń. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć z nim umowę dotyczącą dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu zaistniałego wypadku lub innych zdarzeń. Zakwestionowane zachowanie podejmowane było w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorca „Umowy zlecenia”, jakim posługiwał się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. W toku postępowania przedsiębiorca przedstawił zmieniony wzorzec „Umowy zlecenia”. Zmiany dokonane przez przedsiębiorcę polegały na wykreśleniu z tego wzorca kwestionowanych powyŜej postanowień. Przedmiotowych zmian przedsiębiorca dokonał w dn. 7 stycznia 2014 r . (dowód: karta nr 110). PowyŜsze dało podstawy do przyjęcia, Ŝe z tym dniem doszło do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanej w tym punkcie. 7 Art. 27 § 1 k.p.c. stanowi: Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. 8 Art. 34 k.p.c. stanowi: Powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub uniewaŜnienie, a takŜe o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania umowy moŜna wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem. 10 Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. Ad II. W punkcie II. sentencji niniejszej decyzji postawiono przedsiębiorcy zarzut niedopełniania wyszczególnionych tam obowiązków informacyjnych określonych w uonpk oraz w usdg. Przekazanie wymaganych prawem informacji umoŜliwia konsumentowi podjęcie świadomej decyzji o zawarciu umowy oraz jej skutkach. NiezaleŜnie od etapu, na jakim jest wymagane podanie w określonej formie pewnych informacji, ich niedostatek prowadzi do osłabienia pozycji konsumenta względem przedsiębiorcy. Jest to szczególnie dotkliwe w przypadku umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, w trakcie których konsument jest niejako zaskakiwany ofertą przedsiębiorcy, a poprzez to jego osąd związany z zawieranym kontraktem zostaje zaburzony. To z kolei powoduje, Ŝe wszelkie braki w informacjach mogą doprowadzić do zawarcia umowy, której w normalnych warunkach konsument by nie zawarł. Jednym z fundamentalnych praw kaŜdego konsumenta jest prawo do rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Obowiązek dostarczania konsumentowi takiej informacji zaleŜy od rodzaju poszczególnej transakcji z udziałem konsumentów, zawsze jednak udzielana informacja powinna być rzetelna, pełna i prawdziwa. Obowiązek informacyjny powinien wynikać z normy prawnej, nakazującej przedsiębiorcy odpowiednie zachowanie i obejmuje cały proces zawierania umowy z konsumentem oraz wykonywania tej umowy. To, czy został naruszony obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji moŜna ostatecznie rozstrzygnąć dopiero po uwzględnieniu przepisów odrębnych ustaw. II.1. W punkcie II.1. sentencji niniejszej decyzji opisano zarzut naruszenia przez przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów wskutek stosowania praktyki polegającej na zaniechaniu zamieszczania we wzorcu „Umowy zlecenia” związanym z zawieraniem umów poza lokalem przedsiębiorstwa informacji o numerze identyfikacji podatkowej (NIP), co jest niezgodne z art. 21 pkt 2 usdg, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, o którym mowa w ww. art. 24 ust. 2 pkt ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi jedną z generalnych zasad w relacjach przedsiębiorców z konsumentami. Pozbawienie konsumentów dostępu do informacji w sposób istotny ogranicza moŜliwość podejmowania przez nich świadomych decyzji rynkowych, w tym dokonania wyboru w kwestii związania się bądź nie umową z konkretnym przedsiębiorcą. NaleŜy przy tym zauwaŜyć, Ŝe obowiązek ten znajduje podstawy w przepisach róŜnych aktów prawnych. Art. 21 pkt 2 usdg nakłada na przedsiębiorcę, który oferuje towary lub usługi w sprzedaŜy bezpośredniej lub sprzedaŜy na odległość, za pośrednictwem środków masowego przekazu, sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych, obowiązek podania w ofercie danych odnośnie numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Przepisy tej ustawy nie definiują pojęcia sprzedaŜy bezpośredniej oraz oferty. Przyjmuje się jednak, Ŝe chodzi tu o taki sposób sprzedaŜy, w którym nie dochodzi do zetknięcia się stron w siedzibie przedsiębiorcy, a więc Ŝe jest to sprzedaŜ obwoźna dokonywana za pośrednictwem agenta czy teŜ komiwojaŜera (sprzedaŜ bezpośrednia) 9 . W doktrynie podkreśla się takŜe, Ŝe swoim zakresem art. 21 obejmuje zarówno ofertę w rozumieniu art. 66 i nast. k.c., jak i tzw. ofertę handlową. Z określonych w ww. przepisie sposobów komunikowania się sprzedawcy lub usługodawcy wynika przy tym, Ŝe chodzi tu o 9 Por. Kohutek K., Komentarz do art. 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej , opubl. LEX/el. 2005. 11 ofertę skierowaną do oznaczonej osoby, jak i nieoznaczonej z góry grupy osób – ad personam incertam 10 . Wykorzystywany przez przedsiębiorcę wzorzec „Umowy zlecenia”, stanowiący ofertę zawarcia umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, nie zawierał tych informacji. NaleŜy podkreślić, Ŝe numer identyfikacji podatkowej (NIP) stanowi podstawowy numer identyfikujący przedsiębiorcę w obrocie prawno-gospodarczym. Dla konsumenta ma to szczególne znaczenie w potencjalnym sporze z przedsiębiorcą. Wskazanie tych informacji przez przedsiębiorcę ma umoŜliwić konsumentowi jeszcze lepszą i dokładniejszą identyfikacje przedsiębiorcy. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca nie dopełniał spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego, a zatem, Ŝe jego działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorcy godziło w interesy konsumentów , gdyŜ brak informacji o numerze identyfikacji podatkowej (NIP) mógł utrudnić, a nawet uniemoŜliwić konsumentowi zidentyfikowanie swojego kontrahenta, a co za tym idzie stanowiło to zagroŜenie dla interesów konsumentów (ekonomicznych oraz pozaekonomicznych, np. strata czasu konieczna do zidentyfikowania przedsiębiorcy w inny sposób). Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli z nim zawrzeć umowę poza lokalem przedsiębiorstwa poprzez wykorzystywany w jego działalności wzorzec „Umowy zlecenia”. Ad II.2. W punkcie II.2. sentencji niniejszej decyzji opisano zarzut naruszenia przez przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów wskutek stosowania praktyki polegającej na zaniechaniu wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska i adresu zamieszkania, co jest niezgodne z art. 3 ust. 1 uonpk, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W toku przedmiotowego postępowania ustalono, Ŝe przedsiębiorca nie wręczał konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska i adresu zamieszkania. PowyŜsze zaniechanie przedsiębiorcy naleŜy uznać za sprzeczne z dyspozycją art. 3 ust. 1 uonpk, zgodnie z którą to, kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresu zamieszkania (siedziby); obowiązany jest takŜe wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. Celem nakazu zawartego w zacytowanych przepisach jest ułatwienie konsumentom skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy i uwolnienie ich od wątpliwości na jaki adres skierować oświadczenie, jeśli konsument zechce je złoŜyć w ustawowym terminie. Otrzymanie ww. wzoru oświadczenia powoduje, iŜ konsument nie musi zastanawiać się nad brzmieniem i formą, jakie powinno ono przyjąć. Umowy dotyczące dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę bardzo często są zawierane przez osoby, które nie są w stanie prawidłowo rozpoznać znaczenia podejmowanych przez nich decyzji. Osoby takie działają niejednokrotnie pod wpływem stresu i emocji. Nie są w stanie racjonalnie ocenić oferty przedsiębiorcy dotyczącej np. pobieranego przez niego wynagrodzenia. Dlatego teŜ tak bardzo istotne jest aby otrzymali wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. 10 Trzciński K, Komentarz do art. 21 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej , opubl. ABC 2007. 12 Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca nie dopełniał spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego, a zatem, Ŝe jego działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorcy godziło w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek zaniechania wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy doszło do pogorszenia sytuacji prawnej konsumentów. Pozbawiało konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się mogło do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania wraz z treścią umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat praw i obowiązków stron umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorstwa. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczyło zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane było do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli z nim zawrzeć umowę poza lokalem przedsiębiorstwa. W toku postępowania ustalono, iŜ z dniem 7 stycznia 2014 r. przedsiębiorca wprowadził do wzorca „Umowy zlecenia” informacje dotyczące numeru identyfikacji podatkowej oraz przystąpił do wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. PowyŜsze dało podstawy do przyjęcia, Ŝe z tym dniem doszło do zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów rozwaŜanych w punkcie II.1. oraz II.2. sentencji niniejszej decyzji. Na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W tym przypadku, Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie II.1. oraz II.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad III. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu moŜe skorzystać z uprawnienia do nałoŜenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pienięŜnej w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Kara taka moŜe być nałoŜona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy teŜ nieumyślnie. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pienięŜnej 11 . Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pienięŜnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, naleŜy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak równieŜ zaistniałe okoliczności obciąŜające i łagodzące. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, Ŝe określając warunki umowne nie moŜe stosować bezprawnych postanowień, ani w Ŝaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania za naruszenie przez niego zbiorowych interesów 11 Kohutek K. w: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 1027. 13 konsumentów. Poza wymiarem indywidualnym kary naleŜy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W punkcie II. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. PowyŜsze daje podstawy do nałoŜenia na przedsiębiorcę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. w 2013 r., który wyniósł […] zł (słownie: […]). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości […] zł (słownie: […]). Ustalenie wymiaru kary pienięŜnej w przedmiotowej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiary kary pienięŜnej za naruszenia stwierdzone punkcie II. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokona oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustali kwotę bazową, stanowiącą podstawę dla dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokona gradacji ustalonej kwoty bazowej. Kara, o której mowa w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji wymierzana jest w związku ze stosowaniem praktyk opisanych powyŜej w punktach II.1. oraz II.2., a polegających na zaniechaniu wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska i adresem zamieszkania, a takŜe na zaniechaniu zamieszczania we wzorcu „Umowy zlecenia” wykorzystywanym przy zawieraniu umów poza lokalem przedsiębiorstwa informacji o numerze identyfikacji podatkowej (NIP). Ustalając wymiar kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokonał oceny wagi stwierdzonych naruszeń. W powyŜszym kontekście wzięto pod uwagę, iŜ praktyki wymienione w punkcie III. decyzji ujawniły się na etapie przedkontraktowym, jednakŜe rzutowały lub teŜ mogły rzutować na etap jego wykonywania. Na podstawie stwierdzonych zaniechań pogorszeniu uległa sytuacja prawna i ekonomiczna konsumentów. Niewręczanie konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska i adresu zamieszkania pozbawiało ich wiedzy koniecznej do prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się mogło do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania wraz z treścią umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat praw i obowiązków stron umowy zawieranej poza lokalem przedsiębiorstwa. PowyŜsze dotyczy równieŜ braku prawidłowej informacji o numerze identyfikacji podatkowej przedsiębiorcy. Wskazane zaniechania mogły utrudnić, a nawet uniemoŜliwić konsumentowi zidentyfikowanie swojego kontrahenta. PowyŜsze stanowiło zatem zagroŜenie dla interesów konsumentów (ekonomicznych oraz pozaekonomicznych, np. strata czasu konieczna do zidentyfikowania przedsiębiorcy w inny sposób). W tym teŜ zakresie wagę ww. naruszeń naleŜało określić jako duŜą. Ocenianą praktykę naleŜy uznać za długotrwałą, gdyŜ ustalono, iŜ trwała ona od 2012 r., tj. od ponad roku – została zaniechana z dniem 7 stycznia 2014 r. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął równieŜ pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorca jako profesjonalista zawierając z konsumentami umowy poza 14 lokalem przedsiębiorstwa powinien wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby wypełniać wszelkie nałoŜone obowiązki informacyjne wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przedsiębiorca powinien być świadomy faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorcy objęte punktem II. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez niego naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorca dopuścił się naruszenia opisanego w punkcie II. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, Ŝe natura tego naruszenia oraz okoliczności w jakich do niego doszło uzasadnia ustalenie poziomu kwoty bazowej stanowiącej punkt wyjścia dla dalszych obliczeń na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 2292,06 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Okolicznością łagodzącą, która wystąpiła w niniejszej sprawie, jest zaniechanie stosowania przez przedsiębiorcę kwestionowanej praktyki niezwłocznie po wszczęciu przez Prezesa Urzędu przedmiotowego postępowania, w związku z czym kwotę bazową naleŜy zmniejszyć o 30 % . Jednocześnie w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności obciąŜające. Wystąpienie ww. okoliczności doprowadziło do tego, Ŝe kwota bazowa została zmniejszona o 30 % w stosunku do pierwotnego poziomu, to jest do poziomu 1604 zł. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób, karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 1604 zł, co stanowi […] % przychodu oraz […] % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad IV. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – zwanej dalej takŜe „k.p.a.”) do kosztów postępowania zalicza się koszty podróŜy i inne naleŜności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a takŜe koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak równieŜ koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze 15 postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I.-II. sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną postępowania. W związku z powyŜszym postanowiono obciąŜyć przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 30 zł (trzydziestu złotych). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV. niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. i art. 264 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, moŜna wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn