RKT-24/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dnia 05 sierpnia 2013 r. RKT-61-04/13/MZ DECYZJA Nr RKT – 24/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Gminie Radzionków, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, że: 1) we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, stosowanych w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzenia ścieków, stosowanych w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o treści „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”, które jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić praktykę określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Gminę Radzionków obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom, polegających na dostarczeniu dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom, posiadającym wykonywane umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu, aneksy eliminujące z treści tych umów naruszenia stanowiące przedmiot postawionych zarzutów bądź umowy sporządzone z wykorzystaniem wzorców, uwzględniających zarzuty postawione w niniejszym postępowaniu, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) nakłada się na Gminę Radzionków obowiązek 2 złożenia w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, aneksy eliminujące z treści zawartych z tymi odbiorcami umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków postanowienia będące przedmiotem postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów albo dostarczono, celem zaakceptowania, umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków sporządzone według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty, b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania aneksów zmieniających treść umów w sposób uwzględniający postawione zarzuty bądź umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków sporządzonych według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty - wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone z urzędu pod sygn. akt RKT-400-09/12/MZ postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Gminy Radzionków (zwanej dalej także „Gminą”) nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej dalej również „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). W toku przedmiotowego postępowania wyjaśniającego zbadane zostały pod kątem naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunki umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków zawieranych przez Gminę z konsumentami, w oparciu o wykorzystywane w obrocie wzorce umowne. Analiza ich treści dała podstawy do przyjęcia, iż mogło dojść do naruszenia przez przedsiębiorcę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z tym w dniu 25 lutego 2013 r. Postanowieniem Nr 1 wszczęte zostało w tej sprawie z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-2). Postanowieniem nr 2 z tej samej daty (dowód: karta nr 4) w poczet dowodów zaliczono materiały zgromadzone w toku ww. postępowania wyjaśniającego (dowód: karty nr 6-76). Gminie postawiono zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na tym, że: 1) we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, stosowanych w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ”, co może być niezgodne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858 ze zm.) i może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzenia ścieków, stosowanych w obrocie z konsumentami zamieszczono postanowienie o treści „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”, które jest tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, co może stanowić praktykę określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 3 Gmina ustosunkowała się do postawionych zarzutów w pismach z dn. 12.03.2013 r. (dowód: karty nr 77-87), z dn. 24.04.2013 r. (dowód: karty nr 91-142), z dn. 10.05.2013 r. (dowód: karty nr 145-184) i z dn. 14.05.2013 r. (dowód: karty nr 186-187). Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, pismem z dnia 6.06.2013 r., Gmina została poinformowana o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karty nr 190-191). W dniu 17.06.2013 r. Gmina skorzystała z prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym (dowód: karta nr 192). W wyznaczonym terminie Gmina nie zgłosiła uwag do zebranego w toku postępowania materiału dowodowego. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Gmina Radzionków jest jednostką samorządu terytorialnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 594) – zwanej dalej „ustawą o samorządzie gminnym” – posiadającą osobowość prawną i działającą przez swoje organy. Swoje zadania własne w zakresie zaspokajania zbiorowych potrzeb wspólnoty, dotyczące wodociągów i zaopatrzenia w wodę oraz kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych (art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym) Gmina Radzionków realizuje za pośrednictwem Zakładu Gospodarki Komunalnej w Radzionkowie – zakładu budżetowego Gminy Radzionków – zwanego dalej również „Zakładem”, który nie posiada osobowości prawnej. Zakład jest jednostką organizacyjną Gminy Radzionków, do której zadań należy zaspakajanie potrzeb mieszkańców gminy w zakresie zaopatrywania w wodę i odprowadzania ścieków. Zakład został utworzony na podstawie Uchwały nr VII/56/99 Rady Miejskiej w Radzionkowie z dnia 29.03.1999 r. Zakład posiada statut, nadany Uchwałą nr X/68/2003 Rady Miejskiej w Radzionkowie z dn. 28.08.2003 r., zmieniony następującymi uchwałami Rady Miejskiej w Radzionkowie: nr XVII/105/2004 z dn. 26.02.2004 r., nr XXXIV/235/2005 z dn. 28.09.2005 r. i nr XXXI/259/2008 z dn. 25.09.2008 r. Zakład prowadzi działalność wyłącznie na terenie gminy Radzionków (dowód: karty nr 9-24). Zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.06.2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) – zwanej dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę” – prawa i obowiązki przedsiębiorstwa i odbiorców jego usług określa regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, przyjęty na podstawie Uchwały nr XL/264/2006 Rady Miasta Radzionków z dn. 16.02.2006 r., opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa Śląskiego z dnia 24.03.2006 r. (Nr 36, poz. 1040). Na podstawie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dn. 28.08.2006 r. (sygn. akt II SA/Gl 441/06) stwierdzona została nieważność części postanowień ww. regulaminu. Odbiorca może zapoznać się z treścią regulaminu w siedzibie Zakładu lub na jego stronie internetowej. Gmina stosuje w obrocie z konsumentami następujące wzorce umowne: 1. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę na czas budowy”; 2. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę dla Odbiorców indywidualnych”; 3. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Odbiorcy indywidualnego”; 4. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Odbiorców indywidualnych”; 5. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Odbiorców indywidualnych, którzy nie przekazali sieci i przyłączy wodno-kanalizacyjnych na majątek Gminy Radzionków”; 4 6. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Odbiorców indywidualnych, którzy nie przekazali przyłączy kanalizacyjnych na majątek Gminy Radzionków”; 7. „Umowa Nr …/… o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków dla Odbiorców indywidualnych, którzy nie przekazali przyłączy wodociągowych na majątek Gminy Radzionków”. W toku postępowania ustalono, że ww. wzorce stosowane są od kwietnia 2006 r. Gmina przedstawiła kopie umów zawartych z wykorzystaniem ww. wzorców z konsumentami. Gmina Radzionków świadczy usługi w zakresie dostarczania wody lub odprowadzania ścieków dla 2540 odbiorców, w tym 2328 odbiorców to konsumenci w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Na podstawie aktualnie obowiązujących wzorców zawarto 1756 umów, w tym z konsumentami – 1572 umowy. Miasto nie posiada własnych ujęć wody, kupuje wodę od Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów S.A. z siedzibą w Katowicach (dowód: karty nr 6-7). W przedstawionych wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków Gmina stosuje następujące postanowienia: − „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ”, − „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu niniejszego postępowania Gmina podniosła w piśmie z dnia 12.03.2013 r., że w związku z zaistnieniem podejrzenia stosowania przez nią praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i celem rozwiania jakichkolwiek wątpliwości dotyczących tych praktyk, podjęła działania analityczne, w wyniku których podjęto „decyzje zmierzające do całkowitego wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanych przez UOKiK zapisów umów mogących naruszać zbiorowe interesy konsumentów” (dowód: karta nr 77). W wydanym w dniu 6.03.2013 r. Zarządzeniu Wewnętrznym Nr 6 Dyrektora Zakładu Gospodarki Komunalnej w Radzionkowie zarządzono miedzy innymi, że: − z umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków natychmiast wycofane zostają postanowienia o treści „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ” oraz „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”; − w trybie pilnym przygotowane zostaną aneksy do obowiązujących umów, usuwające z ich treści ww. postanowienia; − termin „dostarczenia i popisania aneksów do wszystkich Odbiorców”, posiadających umowy zawarte z wykorzystaniem wzorców zawierających ww. postanowienia ustalono na 30.05.2013 r. (dowód: karta nr 84). Gmina podniosła, że stosowanie kwestionowanych postanowień było podyktowane jedynie wolą służenia w jak najlepszy sposób członkom wspólnoty samorządowej i ochrony interesów Gminy, a także, iż nie miała ona zamiaru naruszania interesów odbiorców usług wodociągowo- kanalizacyjnych. W piśmie z dn. 12.03.2013 r. Gmina wyjaśniła, że w ocenie Zakładu przepis art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie odnosi się bezpośrednio do możliwości oraz podstaw prawnych dokonywania ewentualnych wypowiedzeń umów o świadczenia usług, natomiast stosowanie postanowienia dotyczącego doręczeń korespondencji wynikało z zastosowania na zasadzie analogii „zasad doręczenia przyjętych w postępowaniu cywilnym oraz 5 administracyjnym”. Gmina oświadczyła, że w latach 2010-2013 Zakład nie wypowiedział, w obrocie z konsumentami, żadnej umowy z trzymiesięcznym terminem wypowiedzenia (dowód: karty nr 77-78). W piśmie z dnia 24.04.2013 r. Gmina przedstawiła wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz wzorce aneksów do umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, uwzględniające zmiany wynikające z ww. wewnętrznego Zarządzenia Nr 5 Dyrektora ZGK z dnia 6.03.2013 r., a także przedstawiła kopie 6 faktycznie zawartych z konsumentami aneksów do umów (dowód: karty nr 93-142). Gmina w ww. piśmie oświadczyła, że „(…) zobowiązujemy się do realizacji opisanych wcześniej działań w szczególności tych, jakie zostały ujęte w Zarządzeniu nr 5 Dyrektora ZGK w Radzionkowie w dnia 6.03.2013 roku oraz naszym piśmie z dnia 12 marca 2013 roku” oraz poinformowała, że działania te są realizowane na bieżąco (dowód: karta nr 91). Zmienione wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków: − nie zawierały postanowienia przewidującego, iż jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone odbiorcy; − nie zawierały postanowienia przewidującego, iż umowa może być rozwiązana przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego; − zawierały postanowienie o treści „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron, na mocy porozumienia stron”. Aneksy do umów zawierały między innymi postanowienia, przewidujące skreślenie postanowienia o treści „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy, przy czym zmiana adresu dla korespondencji nie stanowi zmiany umowy ” (§ 1 ust. 2 pkt a aneksu) oraz „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ” (§ 1 ust. 2 pkt b aneksu). Na podstawie § 3 aneksów wchodzą one w życie z dniem podpisania. Gmina w piśmie z dnia 10.05.2013 r. przedstawiła zmienione ponownie wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, aneksów do tych umów i nowe aneksy (aneksy nr 2) zmieniające podpisane wcześniej aneksy (dowód: karty nr 147-182). Jednocześnie Gmina przesunęła deklarowany termin wykonania zobowiązania na dzień 30.09.2013 r. i stwierdziła, że „termin ten z uwagi na sezon urlopowy uważamy za realny”. Gmina oświadczyła, że ww. zobowiązania zostaną zrealizowane do 30.09.2013 r. (dowód: karta nr 145). Gmina przedstawiła Zarządzenie Wewnętrzne Nr 9 z dnia 10.05.2013 r. Dyrektora Zakładu Gospodarki Komunalnej w Radzionkowie w sprawie wyżej opisanej zmiany terminu (dowód: karty nr 184 i 186-187). Zmiana, w stosunku do wcześniej przedstawionych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz aneksów do tych umów, polegała na nadaniu postanowieniu dotyczącemu rozwiązywania umów następującej treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) za porozumieniem stron, b) przez Odbiorcę usług z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ”. W pozostałym zakresie wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz aneksy do tych umów nie uległy zmianie. W związku z koniecznością dodania do umów z konsumentami, już aneksowanych na podstawie wzorca aneksu przedstawionego wcześniej przez Gminę, postanowienia przewidującego możliwość rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez odbiorcę usług, Gmina przedstawiła wzorzec aneksu nr 2, na podstawie którego do umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie 6 ścieków dodaje się postanowienie o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez Odbiorcę usług z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ”. Na podstawie § 3 aneksów wchodzą one w życie z dniem podpisania (dowód: karty nr 148-155). W piśmie z dnia 26.07.2013 r. Gmina wniosła o określenie terminu realizacji jej zobowiązania jako trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie (dowód: karta nr 194). Prezes Urzędu zważył, co następuje. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a także podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców, narażonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy na podstawie umów o świadczenie usług turystycznych o treści zakwestionowanej w toku niniejszego postępowania korzystają lub będą korzystać z tych usług świadczonych przez przedsiębiorcę. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki krąg uczestników rynku, ponieważ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Gminę usług z zakresu zbiorowego dostarczania wody i zbiorowego odprowadzania ścieków. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez Przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. 7 Uprawdopodobnienie stosowania przez Gminę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem nałożenia przez Prezes Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że doszło do naruszenia ww. przepisu. W związku z tym zachodzi konieczność przeanalizowania zachowań Gminy stanowiących przedmiot postawionych mu zarzutów z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. „Działalnością gospodarczą” jest zgodnie z przepisem art. 2 tej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Na podstawie art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o samorządzie gminnym, gmina posiada osobowość prawną i działa przez swoje organy, a do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zadania własne obejmują m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk. Na 8 podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Działalność Gminy Radzionków polegająca na zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków wykonywana jest przez utworzoną w określonym celu gminną jednostkę organizacyjną – podmiot, który w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę jest przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym. Działalność ta ma charakter zarobkowy i prowadzona jest w sposób zorganizowany i ciągły. Zważywszy, że Zakład jest jednostką organizacyjną Gminy i reprezentuje ją w relacjach z odbiorcami usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wszelkie działanie i zaniechanie w tym zakresie jest tożsame, na gruncie rozważań niniejszej decyzji z działaniem i zaniechaniem Gminy Radzionków. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że Gmina Radzionków dostarczająca wodę i odbierająca ścieki od mieszkańców gminy jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Bezprawność działań Drugą przesłanką, jaką należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 9 konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, tj. czy naruszenia dokonano umyślnie czy nieumyślnie, a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Trzecią przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iż kwestionowane zachowania Gminy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 10 może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów i bezprawność działań Gminy zostaną poniżej omówione osobno dla każdego ze stawianych zarzutów. Ad 1 W przedmiotowym postępowaniu pierwszy postawiony Gminie zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy tego, iż w stosowanych w obrocie z konsumentami wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, zamieszczono postanowienie o treści: „ Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: a) z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego ” Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Gminy należy wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość odprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się terminem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że ww. katalog ma charakter zamknięty. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może zaprzestać świadczenia usług na rzecz odbiorców w innych przypadkach niż określone w ustawie. Skoro tylko w wymienionych enumeratywnie przypadkach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, to też tylko w tych samych przypadkach można umowę wypowiedzieć. Przyczyny wypowiedzenia umowy przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne są więc enumeratywnie wyliczone 6 . Rozwiązanie umowy oznacza praktycznie zaprzestanie świadczenia usługi dostarczania wody lub odprowadzania ścieków. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym umowa może być rozwiązana za wypowiedzeniem przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne z dowolnej przyczyny (co skutkuje odcięciem dostawy wody i zamknięciem przyłącza kanalizacyjnego) nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Zdarzenia, objęte hipotezami powołanego wyżej przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego. Oznacza to, że kwestionowane postanowienie umowne może statuować możliwość przekroczenia przez Gminę jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw 6 Bartosz Rakoczy: Charakterystyka umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków , Radca prawny, 4/2005. 11 wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stąd w ocenie Prezesa Urzędu pozbawienie konsumentów przysługującej im z mocy ustawy ochrony przed odcięciem dostawy wody i wstrzymania odbioru ścieków, będącym skutkiem rozwiązania umowy na skutek wypowiedzenia jej przez przedsiębiorcę, poprzez sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę uregulowanie we wzorcu umowy określenie przypadku, w którym Gmina może odciąć przyłącze wody od sieci, świadczy iż spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Gminę Radzionków art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Analizując przesłankę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów należy stwierdzić, że zachowanie Gminy może godzić w interesy konsumentów, gdyż stosowanie we wzorcu umowy kwestionowanej klauzuli pozbawia odbiorców możliwości korzystania z usługi o charakterze powszechnym, niezbędnej dla prawidłowego funkcjonowania każdego gospodarstwa domowego, w sytuacji – gdy zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – nie byliby pozbawieni dostarczania wody i odbierania ścieków. Działanie przedsiębiorcy, nie respektujące tej ochrony należy uznać za godzące w interesy konsumentów, gdyż wywołuje negatywne skutki w sferze praw konsumentów. W przedmiotowej sprawie zakwestionowane zachowanie Gminy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Gminę usług, z którymi zawarto umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania, jak również w jej potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umowy, jakimi posługuje się Gmina w obrocie gospodarczym. Są one skierowane do szerokiego kręgu odbiorców, co z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. Wskazuje to na naruszenie w przedmiotowej sprawie interesu publicznego, przez który należy rozumieć prawo wszystkich odbiorców przedsiębiorstwa (konsumentów) do korzystania z jego usług, którego to prawa mogą zostać pozbawieni wyłącznie na podstawie przepisów prawa. W powyższym kontekście podkreślenia wymaga, iż usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków są usługami o charakterze użyteczności publicznej. Z uwagi na swój charakter usługi te są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich gospodarstw domowych. Dostęp do wody to podstawowa życiowa potrzeba każdego człowieka 7 . To dodatkowo przesądza o uznaniu, że kwestionowane przez Prezesa Urzędu zachowania dotyczą ogółu konsumentów jako zbiorowości. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało , że przedmiotowa praktyka stosowana przez Gminę Radzionków stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2 W przedmiotowym postępowaniu drugi postawiony Gminie zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów dotyczy zamieszczenia we wzorcach umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, stosowanych w obrocie z konsumentami, postanowienia o treści: 7 Por. wyrok SOKiK z dn. 20 marca 2008 r. (sygn. akt XVII AmA 78/07) 12 „ Jeżeli odbiorca zmienił adres lub siedzibę i nie zawiadomił o tym Przedsiębiorstwa, faktury oraz inne dokumenty wysyłane przez Przedsiębiorstwo poczytuje się za doręczone Odbiorcy ”. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Gminy należy wskazać, iż do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) wpisanych zostało szereg postanowień dotyczących domniemania doręczenia korespondencji. W wyroku z dn. 16.04.2007 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmC 43/06) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „ W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną ”, które zostało w dn. 11.07.2007 r. wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, pod pozycją nr 1207. W wyroku z dn. 20.05.2008 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmC 107/07) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „ Oświadczenia i zawiadomienia Activ Investment przesłane Kupującemu na podany adres do korespondencji uważa się za skutecznie doręczone. Kupujący zobowiązany jest w trakcie trwania niniejszej Umowy do natychmiastowego zawiadomienia Activ Investment o każdej zmianie adresu swego miejsca zamieszkania, pod rygorem uznania za skutecznie doręczone oświadczeń i zawiadomień Activ Investment przesłanych Kupującemu na adres wskazany w niniejszej umowie ”, które zostało w dn. 22.07.2008 r. wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, pod pozycją nr 1482. Ponadto w wyroku z dn. 30.06.2009 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (sygn. akt XVII AmC 513/09) uznał za niedozwolone postanowienie o treści: „ Wszelka korespondencja wysłana przez Bank do Kredytobiorcy pocztą lub kurierem na ostatni podany przez niego adres do korespondencji (adres zameldowania, w przypadku, gdy Kredytobiorca nie podał adresu do korespondencji), będzie uważana za doręczoną ”, które zostało w dn. 23.09.2009 r. wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, pod pozycją nr 1681. Na podstawie art. 385 3 pkt 9 Kodeksu cywilnego niedozwolone jest postanowienie, które przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W ww. postanowieniach przedsiębiorcy zastrzegli, że wysyłanie oświadczeń woli na znany adres konsumenta będzie równoznaczne z ich doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca, będący twórcą wzorca umownego, decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, podmiotem właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom treść wzorca. W ocenie Prezesa Urzędu przyznanie sobie przez przedsiębiorcę prawa do dokonywania wiążącej interpretacji umowy, poprzez stosowanie postanowienia wzorców umownych przewidującego domniemanie doręczenia korespondencji, które może być tożsame z klauzulami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, świadczy, iż spełniona została pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Gminę Radzionków art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Analizując przesłankę naruszenia zbiorowych interesów konsumentów należy stwierdzić, że wprowadzenie do wzorców umownych analizowanej klauzuli powoduje pogorszenie sytuacji 13 konsumentów, ponieważ przedsiębiorca wprowadza domniemanie doręczenie korespondencji, które nie wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Domniemanie może prowadzić do dochodzenia przez Gminę roszczeń, które nie przysługiwałyby jej, gdyby takiej klauzuli nie zastosowała. Kwestionowane zachowanie Gminy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyż skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest zatem we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez Gminę usług z zakresu dostarczania wody i odbierania ścieków, z którymi zawarto umowy na podstawie wzorców zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania, jak również we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów. Zakwestionowane zachowania podejmowane są w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Gmina w obrocie gospodarczym. Zauważyć należy, że Prezes Urzędu nie kwestionuje prawa dochodzenia przez przedsiębiorcę roszczeń związanych z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przez konsumenta, polegającym na niedopełnieniu obowiązku poinformowania o zmianie adresu do korespondencji, a jedynie przyjęcie domniemania doręczenia konsumentowi korespondencji. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż uprawdopodobnione zostało , że przedmiotowa praktyka stosowana przez Gminę Radzionków stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie Gminy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w rozpoznawanej sprawie warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania Gmina, ustosunkowując się do wszczęcia tego postępowania, w piśmie z dn. 12.03.2013 r. poinformowała, że podjęła działania zmierzające do całkowitego wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanych postanowień, polegające na natychmiastowym zaniechaniu stosowania przez Zakład Gospodarki Komunalnej w Radzionkowie tych postanowień w umowach zawieranych z klientami oraz przedstawiła Zarządzenie Wewnętrzne Nr 5 wydane przez Dyrektora Zakładu Gospodarki Komunalnej w dniu 6.03.2013 r., zgodnie z którym postanowienia o treści zakwestionowanej przez Prezesa Urzędu miały być natychmiast wycofane, a aneksy do obowiązujących umów dostarczone do odbiorców do dnia 30.05.2013 r. Gmina rozpoczęła proces aneksowania umów zawartych z konsumentami na podstawie wzorców umów zawierających postanowienia zakwestionowane w niniejszym postępowaniu. Gmina oświadczyła, że zobowiązuje się do realizacji działań określonych w ww. zarządzeniu wewnętrznym i w swoich pismach. Gmina przedstawiła nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz aneksy do wcześniej zawartych umów. Następnie Gmina dokonała zmiany ww. wzorców umów oraz zaproponowała nowy termin zakończenia procesu aneksowania umów, który określiła jako dzień 30.09.2013 r., a później zaproponowała termin określony jako trzy miesiące od dnia uprawomocnienia się decyzji Prezesa Urzędu. Ostateczna treść nowych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz aneksów do umów z tego zakresu wcześniej zawartych nie zawiera postanowień zakwestionowanych w toku niniejszego postępowania. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez Gminę zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniom przepisu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do wszystkich postawionych w niniejszej sprawie 14 zarzutów. Realizacja działań, do których Gmina zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych naruszeń. W związku z powyższym Prezes Urzędu za w pełni zasadne uznał skorzystanie z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na przedsiębiorcę obowiązek wykonania przyjętych przez niego w toku postępowania zobowiązań. Termin wykonania tych zobowiązań określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – jako trzy miesiące od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, uwzględniając propozycję terminu, przedstawioną przez Gminę. Prezes Urzędu uznał, iż skoro Gmina przejawiła inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa celowa i uzasadniona jest akceptacja jej propozycji, z której wynika zamiar aneksowania wszystkich umów o dostarczania wody i odprowadzanie ścieków zawartych z konsumentami na podstawie wcześniej stosowanych wzorców, które to umowy nie zostały jeszcze wykonane. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań . Wykonanie zobowiązań może podlegać sprawdzeniu przez Prezesa Urzędu 8 . W związku z powyższym nałożono na Gminę Radzionków obowiązek złożenia w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: a. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji dostarczono, celem zaakceptowania, aneksy eliminujące z treści zawartych z tymi odbiorcami umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków postanowienia będące przedmiotem postawionych w niniejszym postępowaniu zarzutów albo dostarczono, celem zaakceptowania, umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków sporządzone według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty, b. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji nie dostarczono w celu zaakceptowania aneksów zmieniających treść umów w sposób uwzględniający postawione zarzuty bądź umów o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków sporządzonych według wzorca uwzględniającego postawione w niniejszym postępowaniu zarzuty - wraz z wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy. Termin złożenia sprawozdania określono jako cztery miesiące od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Tak ustalony termin jest w ocenie Prezesa Urzędu, uwzględniając zakres informacji objętych ww. sprawozdaniem i czasochłonność jego przygotowania, w pełni wystarczający dla wykonania przez Gminę czynności objętych zobowiązaniem. Wobec powyższego orzeczono jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, 8 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008. 15 poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn