RKR-20/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKIK W KRAKOWIE RKR-61-23/13/DN- 7/13 Kraków, dn. 1 sierpnia 2013 r. DECYZJA Nr RKR - 20/2013 Stosownie do treści przepisów art. 33 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.), w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ww . ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, po przeprowadzeniu, wszczętego z urzędu, postępowania pod zarzutem stosowania przez Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Krakowie, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu, w obrocie z konsumentami, wzorca umowy pod nazwą „Zgłoszenie Reklamacyjne Nr …” zawierającego postanowienie, które zostało wpisane do rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. o treści: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości i wyraża zgodę, że możliwym będzie odebranie towaru reklamacją objętego w miejscu złożenia takiej reklamacji i przez okres 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie tego okresu możliwym będzie odebranie w/w towaru w magazynie sprzedawcy w Krakowie, ul. Nad Drwiną 10/D2, w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach od 8-16 przez okres 6 miesięcy liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie w/w okresu przechowane towary zostaną uznane jako towary porzucone w rozumieniu art. 180 Kodeksu cywilnego jako takie zostaną oddane do utylizacji. Odbiór towaru w przypadku odrzucenia reklamacji następuje wyłącznie na koszt osoby odbierającej towar.” w wyniku którego uprawdopodobniono, że Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Krakowie stosuje praktyki, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przyjęto zobowiązanie Spółki do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów ; nakłada się na Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Krakowie obowiązek wykonania tego zobowiązania, poprzez: 1. zaniechanie stosowania we wzorcu umowy kwestionowanego postanowienia poprzez zastąpienie go nowym, w następującym brzmieniu: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości, że odebranie towaru objętego reklamacją w miejscu złożenia takiej reklamacji jest możliwe w okresie 2 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia poinformowania Klienta o rozpatrzeniu reklamacji. Po upływie powyższego okresu nieodebrany towar jest przesyłany do magazynu sprzedawcy, a jego odbiór w miejscu złożenia reklamacji będzie możliwy po uprzednim powiadomieniu sprzedawcy przez Klienta o woli odebrania towaru. Towar zostanie przesłany z magazynu do miejsca złożenia reklamacji w terminie nie dłuższym niż 14 (czternaście) dni licząc od takiego powiadomienia i będzie tam dostępny do odbioru przez Klienta w okresie kolejnych 30 (trzydziestu) dni licząc od końca ww. okresu czternastodniowego. W przypadku, gdy Klient ponownie nie odbierze towaru w ww. dodatkowym terminie 30 (trzydziestu) dni, powyższe postanowienia o przesłaniu do magazynu i ponownym odbiorze towaru stosuje się odpowiednio.” oraz wprowadzenie nowego zmienionego wzorca umowy w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji; 2. publikacji niniejszej decyzji na stronie korporacyjnej Spółki http://miggroup.com w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji , poprzez utworzenie na ww. stronie odnośnika do treści decyzji, który będzie utrzymywany na tej stronie przez okres 6 (sześciu) miesięcy; 3. publikacji niniejszej decyzji na wszystkich obsługiwanych przez Spółkę stronach internetowych obejmujących strumienie sprzedaży, w których mogło mieć zastosowanie kwestionowane postanowienie, tj. na stronach: http://sklep.sizer.com/ ; http://50style.pl/ ; http://timberland.pl/ w dziale „Regulaminy” oraz na stronie http://www.symbiosis.com.pl/ w dziale „Newsy”, poprzez utworzenie, w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, na ww. stronach odnośnika do treści decyzji, który będzie utrzymywany na tych stronach przez okres 6 (sześciu) miesięcy; 4. wysłania, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji , listów poleconych zawierających informację o wydanej decyzji Prezesa UOKiK, o zmianie kwestionowanego postanowienia oraz o jego aktualnym brzmieniu, a także o możliwości i sposobie odbioru reklamowanych towarów, do wszystkich klientów, którzy w okresie obowiązywania kwestionowanego postanowienia nie odebrali reklamowanego towaru. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) nakłada się na Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Krakowie, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania : 1. nałożonego w pkt I ppkt 1 i 4 sentencji niniejszej decyzji - w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji , przy czym sprawozdanie to powinno zawierać: − informację dotyczącą liczby konsumentów, którzy złożyli reklamacje w okresie obowiązywania wzorca z zakwestionowanym postanowieniem, i którzy do dnia otrzymania niniejszej decyzji nie odebrali reklamowanych towarów; − informacje dotyczące liczby konsumentów, którym doręczono pisemne informacje o dokonanej we wzorcu umowy zmianie wraz z kopiami 5 przykładowych zawiadomień skierowanych do konsumentów; 3 2. nałożonego w pkt I ppkt 2 i 3 sentencji niniejszej decyzji - w terminie 7 (siedmiu) miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji , przy czym sprawozdanie to powinno zawierać: − dowód, iż na stronie internetowej http://miggroup.com został umieszczony i publikowany przez okres 6 (sześciu miesięcy) tekst niniejszej decyzji; − dowód, iż na stronach internetowych http://sklep.sizer.com/ , http://50style.pl/ , http://timberland.pl/ oraz http://www.symbiosis.com.pl/ został umieszczony i publikowany przez okres 6 (sześciu miesięcy), odnośnik do treści niniejszej decyzji. U z a s a d n i e n i e Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Krakowie (dalej „Prezes UOKIK”), przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy postanowienia umowne stosowane w obrocie konsumenckim przez Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowo-akcyjna z siedzibą w Krakowie nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów (dalej „Spółka”). Uwzględniając ustalenia poczynione w toku postępowania wyjaśniającego, postanowieniem nr RKR-136/2013 z dnia 15 maja 2013 r., Prezes UOKiK wszczął postępowanie przeciwko Spółce pod zarzutem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą „Zgłoszenie reklamacyjne Nr …” postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 k.p.c., do Rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, postanowienia w brzmieniu: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości i wyraża zgodę, że możliwym będzie odebranie towaru reklamacją objętego w miejscu złożenia takiej reklamacji i przez okres 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie tego okresu możliwym będzie odebranie w/w towaru w magazynie sprzedawcy w Krakowie, ul. Nad Drwiną 10/D2, w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach od 8-16 przez okres 6 miesięcy liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie w/w okresu przechowane towary zostaną uznane jako towary porzucone w rozumieniu art. 180 Kodeksu cywilnego jako takie zostaną oddane do utylizacji. Odbiór towaru w przypadku odrzucenia reklamacji następuje wyłącznie na koszt osoby odbierającej towar.” Postanowieniem Nr RKR-137/2013 z dnia 15 maja 2013 r. zaliczono w poczet przedmiotowego postępowania administracyjnego dowody uzyskane w uprzednio przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym (karty nr 6-15 w aktach sprawy). Odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz wezwanie do udzielenia wyjaśnień, Spółka w pismach z dnia 03.06.2013 r., (karty nr 18-37 w aktach sprawy), 04.06.2013 r. (karty nr 38-42) oraz 27.06.2013 r. (karta nr 43) potwierdziła fakt stosowania wzorca umowy o treści zakwestionowanej przez Prezesa UOKiK. Ponadto Spółka poinformowała, iż aprobuje stanowisko i zastrzeżenia Prezesa UOKIK odnośnie zakwestionowanego postanowienia w stosowanym dotychczas wzorcu umowy. Spółka poinformowała, iż podjęła wstępne działania zmierzające do wyeliminowania z wzorca umowy kwestionowanego zapisu. I tak, z kwestionowanego postanowienia Spółka usunęła fragment dotyczący dorozumianego porzucenia przez klientów towarów, w razie ich nieodebrania z magazynu po upływie sześciu miesięcy od daty rozpatrzenia reklamacji. 4 Dowodząc powyższego Spółka przedłożyła kopię zmodyfikowanego dokumentu reklamacyjnego (karta nr 35). Równocześnie Spółka zaproponowała dokonanie dalszej modyfikacji kwestionowanego wzorca umownego, która pozwoli rozwiązać ewentualny problem nieodebranych przez klientów reklamowanych towarów, przy jednoczesnym pełnym poszanowaniu praw klienta i konsumenta. W związku z powyższym stwierdziła, iż zobowiązuje się zaniechać stosowanej praktyki i dokonać zmiany kwestionowanego wzorca umowy, poprzez zastąpienie wskazanego wyżej postanowienia, zapisem o treści: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości, że odebranie towaru objętego reklamacją w miejscu złożenia takiej reklamacji jest możliwe w okresie 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia poinformowania Klienta o rozpatrzeniu reklamacji. Po upływie powyższego okresu nieodebrany towar jest przesyłany do magazynu sprzedawcy, a jego odbiór w miejscu złożenia reklamacji będzie możliwy po uprzednim powiadomieniu sprzedawcy przez Klienta o woli odebrania towaru. Towar zostanie przesłany z magazynu do miejsca złożenia reklamacji w terminie nie dłuższym niż 14 (czternaście) dni licząc od takiego powiadomienia i będzie tam dostępny do odbioru przez Klienta w okresie kolejnych 30 (trzydziestu) dni licząc od końca ww. okresu czternastodniowego. W przypadku, gdy Klient ponownie nie odbierze towaru w ww. dodatkowym terminie 30 (trzydziestu) dni, powyższe postanowienia o przesłaniu do magazynu i ponownym odbiorze towaru stosuje się odpowiednio.” Spółka wskazała, iż postanowienie mające zastosowanie w przypadku nieodebrania przez klienta towaru w terminie trzydziestu dni od dnia poinformowania klienta o rozpatrzeniu reklamacji, zakłada przesłanie towaru do magazynu. By uzyskać reklamowany towar z magazynu, klient zobowiązany będzie poinformować Spółkę o woli odbioru towaru. Spółka zobowiązana będzie przesłać reklamowany towar z magazynu do miejsca złożenia reklamacji w terminie 14 dni od dnia otrzymania od klienta powiadomienia o woli odbioru towaru, przy czym towar będzie dostępny w miejscu złożenia reklamacji przez okres trzydziestu dni od dnia przesłania przez Spółkę towaru z magazynu. W razie ponownego nieodebrania przez klienta towaru, towar będzie przesłany z powrotem do magazynu. Spółka wskazała, iż proponowane rozwiązanie zakłada powtarzalność procedury przesyłania towaru na życzenie klienta z magazynu do miejsca złożenia reklamacji. W ocenie Spółki postanowienie o proponowanej treści gwarantuje pełną ochronę interesów konsumentów i ich nieograniczone prawo do odbioru reklamowanych towarów. Spółka zobowiązała się także do: - publikacji decyzji Prezesa UOKiK w przedmiocie nałożenia zobowiązania na stronie korporacyjnej Spółki http://miggroup.com w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji, poprzez utworzenie na ww. stronie odnośnika do treści decyzji, który będzie utrzymywany na tej stronie przez okres 6 miesięcy; - publikacji decyzji Prezesa UOKiK w przedmiocie nałożenia zobowiązania, na wszystkich obsługiwanych przez Spółkę stronach internetowych obejmujących strumienie sprzedaży, w których mogło mieć zastosowanie kwestionowane postanowienie, tj. na stronach: http://sklep.sizer.com/ ; http://50style.pl/ ; http://timberland.pl/ w dziale „Regulaminy” oraz na stronie http://www.symbiosis.com.pl/ w dziale „Newsy”, poprzez utworzenie na ww. stronach odnośnika do treści decyzji, który będzie utrzymywany na tych stronach przez okres 6 miesięcy; 5 - wysłania w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji w przedmiocie nałożenia zobowiązania, listów poleconych zawierających informację o wydanej decyzji Prezesa UOKiK, o zmianie kwestionowanego postanowienia oraz o jego aktualnym brzmieniu, a także o możliwości i sposobie odbioru reklamowanych towarów, do wszystkich klientów, którzy w okresie obowiązywania kwestionowanego postanowienia nie odebrali reklamowanego towaru. Jednocześnie Spółka wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Na dowód tego Spółka przedłożyła projekt nowego wzorca umowy, w którym zakwestionowany przez Prezesa UOKiK zapis zastąpiony został innym, w przedstawionym wyżej brzmieniu. Pismem z dnia 04.07.2013 r. Prezes UOKiK zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy (karta nr 44), który z przysługującego prawa nie skorzystał. Prezes UOKiK ustalił następujący stan faktyczny: Spółka prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000442068. Zakres prowadzonej przez nią działalności obejmuje m.in. sprzedażą detaliczną produktów wielu znanych marek, w tym m.in. Timberland, Adidad, Nieke, Reebok, Puma, Lotto, Lacoste. Spółka posługuje się wzorcami umowy, w tym wzorcem stosowanym w procedurze reklamacyjnej pod nazwą: „Zgłoszenie reklamacyjne Nr …I”. Umowy z konsumentami są zawierane w formie pisemnej. Doręczane klientom, w tym konsumentom, wzorce umów są sporządzane przez Spółkę przed zawarciem umowy i zawierają gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż Spółka stosuje w obrocie konsumenckim wzorce umów. Analiza wskazanych wyżej dokumentów pozwoliła na postawienie Spółce zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów polegających na stosowaniu w ww. wzorcu umowy postanowienia umownego, wpisanego na podstawie art. 479 45 k.p.c., do Rejestru postanowień uznanych za niedozwolone, postanowienia w brzmieniu: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości i wyraża zgodę, że możliwym będzie odebranie towaru reklamacją objętego w miejscu złożenia takiej reklamacji i przez okres 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie tego okresu możliwym będzie odebranie w/w towaru w magazynie sprzedawcy w Krakowie, ul. Nad Drwiną 10/D2, w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach od 8-16 przez okres 6 miesięcy liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie w/w okresu przechowane towary zostaną uznane jako towary porzucone w rozumieniu art. 180 Kodeksu cywilnego jako takie zostaną oddane do utylizacji. Odbiór towaru w przypadku odrzucenia reklamacji następuje wyłącznie na koszt osoby odbierającej towar.” W rejestrze postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (dalej „Rejestr”) znajdują się postanowienia o następującej treści: - „Nieodebranie sprzętu w ciągu trzech miesięcy od daty przyjęcia do naprawy, zgodnie z art. 180 k.c. w związku z art. 60 k.c., Autoryzowany Serwis Nokia potraktuje jako wolę wyzbycia się własności, co skutkuje uznaniem sprzętu za porzucony” 6 (klauzula wpisana do rejestru klauzul abuzywnych pod nr 4256 na mocy wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów [dalej też „SOKiK”] z dnia 02.08. 2012 r., sygn. akt XVII AmC 583/12). - „Odbiór towaru tylko po zwrocie zgłoszenia – Serwis nie wydaje duplikatów. Nieodebranie sprzętu w terminie jest wolą wyzbycia się własności, co skutkuje uznaniem sprzętu za porzucony – art. 180 k.c. ww związku z art. 60 k.c. (klauzula wpisana do rejestru klauzul abuzywnych pod nr 605 na mocy wyroku SOKiK z dnia 06.10.2005 r., sygn. akt XVII AmC 71/04). Mając powyższe na uwadze, Prezes UOKiK zważył, co następuje: Interes publiczny. Art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Takie stanowisko konsekwentnie prezentuje Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dawniej Sąd Antymonopolowy). W wyroku z dnia 27 czerwca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 92/00) Sąd stwierdził, że „Interes publiczny w postępowaniu administracyjnym nie jest pojęciem jednolitym i stałym. W każdej sprawie winien on być ustalony i konkretyzowany co do swych wymagań. Organ administracji – Prezes Urzędu winien być w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji rzecznikiem tego interesu, albowiem wynika to z jego zadań w strukturze administracji publicznej – art. 7 k.p.a. Publiczny znaczy dotyczący ogółu, dotykający ogółu a nie jednostki, czy też określonej grupy. A zatem podstawą do zastosowania przez Prezesa Urzędu przepisów ustawy antymonopolowej winno być uprzednie stwierdzenie, że został naruszony interes publicznoprawny, a nie interes prawny jednostki czy też grupy”. Podobnie na temat interesu publicznego Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wypowiedział w wielu innych wyrokach, np. z dnia 30 maja 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 80/00), z dnia 4 lipca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 108/00), z dnia 6 lipca 2001 r. (sygn. akt XVII Ama 78/00). W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy Spółka przyjęła określoną procedurę rozpatrywania reklamacji, stosując przy tym określony wzorzec umowy. Działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy lecz dotyczyły dotychczasowych oraz przyszłych jego klientów. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKiK działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Punktem wyjścia do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy działania Spółki mogły nosić znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 1 7 zakazuje stosowania takich praktyk. Naruszenie tego przepisu następuje wówczas, gdy spełnione są łącznie następujące kryteria: - działania przedsiębiorcy noszą znamiona bezprawności, - działania te naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Przesłanka bezprawności Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Chodzi tu mianowicie o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przepisy ww. ustawy nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy, na co zwrócił uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 15 grudnia 2000 r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów z dnia 16 lutego 2007 r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. W niniejszej sprawie postawiono Spółce zarzut stosowania we wzorcu umowy niedozwolonego postanowienia umownego. Jak wyżej wskazano, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej, ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKiK potwierdził w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. Pokreślenia wymaga, iż wzorce umowne wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej. Kontroli abstrakcyjnej wzorca jako takiego (art. 479 36 — 479 45 k.p.c.) dokonuje się niezależnie od tego, czy postanowienia wzorca były, czy też nie były zastosowane przy konkretnej umowie. Kontrola taka obejmuje klauzule pojedyncze lub zbiorowe (cały wzorzec lub jego fragment). Oceny postanowień w wypadku kontroli abstrakcyjnej dokonuje SOKiK i wyłącznie do kompetencji tego Sądu należy uznanie postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Art. 479 43 k.p.c. rozszerza prawomocność wyroku wydanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone na osoby trzecie. Skutek tzw. prawomocności rozszerzonej następuje od chwili wpisania wzorca umowy do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych 8 za niedozwolone, prowadzonego przez Prezesa UOKiK, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06) stwierdził, iż „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27 a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest uprawdopodobnienie, że wyżej wymieniony, zakwestionowany przez Prezesa UOKiK zapis wzorca umownego stosowany przez Spółkę jest tożsamy z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKiK i wpisanych do Rejestru klauzul abuzywnych w pozycjach nr 605 oraz 4256. Jak wyżej wskazano, wzorzec umowy stosowany przez Spółkę w procedurze reklamacji, zawiera postanowienie w brzmieniu: „Przez złożenie niniejszej reklamacji Klient przyjmuje do wiadomości i wyraża zgodę, że możliwym będzie odebranie towaru reklamacją objętego w miejscu złożenia takiej reklamacji i przez okres 30 (trzydziestu) dni liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie tego okresu możliwym będzie odebranie w/w towaru w magazynie sprzedawcy w Krakowie, ul. Nad Drwiną 10/D2, w dniach od poniedziałku do piątku w godzinach od 8-16 przez okres 6 miesięcy liczonych od dnia rozpatrzenia reklamacji. Po upływie w/w okresu przechowane towary zostaną uznane jako towary porzucone w rozumieniu art. 180 Kodeksu cywilnego jako takie zostaną oddane do utylizacji. Odbiór towaru w przypadku odrzucenia reklamacji następuje wyłącznie na koszt osoby odbierającej towar.” 9 W wyroku z dnia 06.10.2013 r. (sygn. akt XVII Amc 71/04) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod nr 605 do rejestru klauzul niedozwolonych o treści: „Odbiór towaru tylko po zwrocie zgłoszenia – Serwis nie wydaje duplikatów. Nieodebranie sprzętu w terminie jest wolą wyzbycia się własności, co skutkuje uznaniem sprzętu za porzucony – art. 180 k.c. ww związku z art. 60 k.c. W wyroku z dnia 02.08.2012 r. (sygn. akt XVII Amc 583/12) SOKiK uznał za niedozwolone postanowienie umowne zapis, który następnie został wpisany pod nr 4256 do rejestru klauzul niedozwolonych o treści: Nieodebranie sprzętu w ciągu trzech miesięcy od daty przyjęcia do naprawy, zgodnie z art. 180 k.c. w związku z art. 60 k.c., Autoryzowany Serwis Nokia potraktuje jako wolę wyzbycia się własności, co skutkuje uznaniem sprzętu za porzucony” Zarówno kwestionowana klauzula jak i ww. postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych skutkują wyłączeniem odpowiedzialności kontraktowej przedsiębiorcy względem konsumenta za powierzony mu do naprawy towar oraz uwalniają od obowiązku zwrotu rzeczy konsumentowi, poprzez wprowadzenie domniemania porzucenia przez konsumenta nieodebranego towaru. Dla konsumenta może to oznaczać, iż nieodebrany w ustalonym terminie towar będący jego własnością, zostanie przez Spółkę zutylizowany, a to bez wcześniejszego powiadomienia. Zgodnie z wyrokiem SOKiK z dnia 06.10.2005 r. nieodebranie towaru w terminie nie może być poczytywane za jego porzucenie. W uzasadnieniu tego wyroku SOKiK podkreślił. iż: „(…) nie sposób zgodzić się ze skonkretyzowanym we wzorcu rozumowaniem pozwanego, według którego nieprzedstawienie dokumentu wydania rzeczy do naprawy, jak też nieodebranie jej w terminie świadczyć ma o zamiarze porzucenia sprzętu, często znacznej wartości, Przypomnieć należy, iż zamiar porzucenia obok wyzbycia się posiadania rzeczy jest przesłanką uznania jej za porzuconą (art. 180 k.c.)”. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, iż nie ma podstaw do powoływania się na domniemanie zamiaru właściciela porzucenia nieodebranej rzeczy, w przypadku gdy mamy do czynienia ze świadczeniem będącym częścią umowy sprzedaży. Reasumując, postępowanie przed Prezesem UOKiK niewątpliwie wykazało tożsamość stosunków prawnych, w których użyta została kwestionowana klauzula oraz postanowienia wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych. Ponadto, podobieństwo stanu faktycznego, będącego podstawą oceny abuzywności, cel zamieszczenia klauzul oraz skutek jaki klauzule te wywoływały bądź wywołują wobec konsumentów, pozwalają na zakwalifikowanie wyżej cytowanego postanowienia jako tożsamego z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych pod nr 605 oraz nr 4256. Przesłanka naruszenia zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej 10 praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów . 1 Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. Prezes UOKiK podejmując rozstrzygnięcie zawarte w niniejszej decyzji nie opierał się zatem na indywidualnych przypadkach, a wziął pod uwagę działania Spółki odnoszące się do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, a więc pewnej, potencjalnie nieograniczonej liczby konsumentów. W omawianym przypadku naruszenie mogło przejawiać się bowiem w stosowaniu procedury reklamacyjnej w oparciu o wzorzec zawierający postanowienie, które mogło być uznane za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru klauzul niedozwolonych. Zbiorowy interes realizuje się w tym przypadku poprzez fakt, iż potencjalnie wszyscy konsumenci – aktualni bądź przyszli klienci Spółki mogli lub mogą zostać dotknięci przedmiotowym naruszeniem. Działania Spółki odnosiło się zatem do zbiorowości tych konsumentów, dla których skutek w ww. postaci był wspólny. Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a zatem uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, iż określenie stałego czy zamkniętego katalogu interesów konsumentów nie jest możliwe, ani też zasadne 2 . Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom dokonywanie transakcji handlowych z przedsiębiorcami przy całkowitym zrozumieniu rzeczywistego sensu ekonomicznego i prawnego warunków dokonywanych czynności na etapie przedkontraktowym oraz w czasie wykonywania umowy. Uwzględniając powyższe należy uznać, iż druga przesłanka do uznania za uprawdopodobnione, iż działania Spółki mogą stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Podejmując zobowiązanie do dokonania stosowanych zmian we wzorcu umowy pod nazwą „Zgłoszenie Reklamacyjne Nr …”, publikacji niniejszej decyzji na wszystkich obsługiwanych przez Spółkę stronach internetowych, a także przedłożenia wszystkim 1 wyrok SN z dnia 12 września 2003 r., I CKN 504/01; 2 patrz: M. Szydło, „Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów”, Monitor Prawniczy 2004/17/791; 11 konsumentom, którzy w okresie obowiązywania kwestionowanego postanowienia nie odebrali reklamowanego towaru, informacji o jego aktualnym brzmieniu, a także o możliwości i sposobie odbioru reklamowanych towarów, Spółka wskazała czternastodniowy termin, jako okres niezbędny do zakończenia tego procesu. W ocenie Prezesa UOKiK, zaproponowane przez Spółkę zobowiązania doprowadzą do wyeliminowania uprawdopodobnionych praktyk. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w decyzji, o której mowa w ust. 1, Prezes UOKiK może określić termin wykonania zobowiązania. Korzystając z ww. uprawnienia Prezes UOKiK uwzględnił okres wykonania zobowiązania wskazany przez Spółkę. Uwzględniając powyższe, orzeczono jak w pkt I sentencji decyzji. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obliguje Prezesa UOKiK, by w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy nałożył obowiązek złożenia, w wyznaczonym terminie, informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wykonanie zobowiązań może podlegać sprawdzeniu przez Prezesa UOKiK 3 . Prezes UOKiK uwzględnił, iż niektóre procedury związane z wykonaniem przez Spółkę zobowiązań mogą być przeprowadzone w stosunkowo krótkim czasie, a co za tym idzie, również sprawozdanie do Prezesa UOKiK w powyższym zakresie nie wymaga czasochłonnych i długotrwałych działań. Uwzględniono jednocześnie, iż Spółka zobowiązała się do zamieszczenia stosownych informacji na właściwych stronach internetowych i publikowania tych informacji przez okres 6 miesięcy. A zatem, sprawozdanie dotyczące tej części zobowiązań będzie można złożyć dopiero po upływie tego 6-cio miesięcznego okresu. Mając powyższe na uwadze, Prezes UOKiK uznał, iż sprawozdanie Spółki z wykonania zobowiązania, winno być złożone w dwóch etapach. Pierwszy z etapów to sprawozdanie dotyczące zmiany wzorca umowy oraz stosownego poinformowania o tym fakcie konsumentów, którzy złożyli reklamacje w okresie obowiązywania kwestionowanego postanowienia i nie odebrali reklamowanych towarów. W tym zakresie nałożono na Spółkę obowiązek złożenia sprawozdania w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, przy czym sprawozdanie to powinno zawierać: − informację dotyczącą liczby konsumentów, którzy złożyli reklamacje w okresie obowiązywania wzorca z zakwestionowanym postanowieniem, i którzy do dnia otrzymania niniejszej decyzji nie odebrali reklamowanych towarów; − informacje dotyczące liczby konsumentów, którym doręczono pisemne informacje o dokonanej we wzorcu umowy zmianie wraz z kopiami 5 przykładowych zawiadomień skierowanych do konsumentów; Drugi etap sprawozdania dotyczy udokumentowania zamieszczenia na stronach internetowych stosownych informacji i publikowania ich przez okres 6 miesięcy. W powyższym zakresie Prezes UOKiK nałożył na Spółkę obowiązek złożenia, w terminie 3 K. Kohutek, M. Sieradzka: Komentarz do art. 28 ustawy z dnia 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, [w:] K. Kohutek, M. Sieradzka, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, LEX, 2008. 12 7 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, sprawozdania, które winno zawierać: − dowód, iż na stronie internetowej http://miggroup.com został umieszczony i publikowany przez okres 6 (sześciu miesięcy) tekst niniejszej decyzji; − dowód, iż na stronach internetowych http://sklep.sizer.com/ , http://50style.pl/ , http://timberland.pl/ oraz http://www.symbiosis.com.pl/ został umieszczony i publikowany przez okres 6 (sześciu miesięcy), odnośnik do treści niniejszej decyzji. W ocenie Prezesa UOKiK, tak ustalone terminy, uwzględniając zakres informacji objętych ww. sprawozdaniem i czasochłonność jego przygotowania, są w pełni wystarczające dla wykonania przez Spółkę czynności objętych zobowiązaniem. Mając na uwadze powyższe, orzeka się jak w pkt II sentencji decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje stronie odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury UOKiK w Krakowie, 31 – 011 Kraków, Pl. Szczepański 5. Z up. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Marek Szarzyński Zastępca Dyrektora Delegatury UOKiK w Krakowie Otrzymują: 1. prof. dr hab. Sławomir Dudzik radca prawny, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych SPCG Spółka komandytowa, ul. Jabłonowskich 8, 31-114 Kraków pełnomocnik Marketing Investment Group Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A., os. Dywizjonu 303, pawilon 1, 31-871 2. Kraków RKR a/a.