RPZ-17/2013

1 Poznań, dnia 31 lipca 2013r. RPZ-61/9/13/JM DECYZJA nr RPZ 17/2013 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko REGICIE Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , określoną w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, niewskazywanie przez REGITĘ Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie w reklamach zamieszczanych w internecie, zawierających dane dotyczące kosztu pożyczki, informacji o: stopie oprocentowania pożyczki i opłatach uwzględnianych w całkowitym koszcie pożyczki, całkowitej kwocie pożyczki, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, czasie obowiązywania umowy oraz całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta- na podstawie reprezentatywnego przykładu, co jest sprzeczne z art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126, poz. 715 ze zm.) i nakazuje się zaniechanie jej stosowania II. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z naruszeniem zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji decyzji, nakłada się na REGITĘ Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie karę pieniężną w wysokości 37.208 zł (słownie: trzydzieści siedem tysięcy dwieście osiem zł), płatną do budżetu państwa. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatura w Poznaniu (dalej: Prezes Urzędu) wszczął z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy działania reklamowe pozabankowych instytucji finansowych oferujących pożyczki konsumentom naruszają przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W ramach ww. postępowania kontrolą objęto m.in. reklamy pożyczek REGITY Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej: Spółka). PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA UOKiK W POZNANIU ul. Zielona 8, 61-851 Poznań Tel. (61) 852-15-17, 852-77-50, Fax (61) 851-86-44 e-mail: poznan@uokik.gov.pl 2 Prezes Urzędu ustalił, że Spółka reklamuje swoje usługi poprzez prowadzoną stronę internetową www.sms365.pl. Na tej stronie Spółka zamieściła tabelę prezentującą kwoty oferowanych pożyczek udzielanych na okres 15 i 30 dni oraz wysokość należnych prowizji za udzielenie poszczególnych pożyczek i prowizji za przedłużenie terminów ich spłaty. Analiza ww. przekazu reklamowego dała podstawę do wszczęcia przeciwko Spółce, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2013r., postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na niewskazywaniu w reklamach zamieszczanych w internecie, zawierających dane dotyczące kosztu pożyczki, informacji o: stopie oprocentowania pożyczki i opłatach uwzględnianych w całkowitym koszcie pożyczki, całkowitej kwocie pożyczki, rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, czasie obowiązywania umowy oraz całkowitej kwocie do zapłaty przez konsumenta- na podstawie reprezentatywnego przykładu. Prezes Urzędu uznał, że praktyka Spółki może być sprzeczna z art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126, poz. 715 ze zm.). Spółka, zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego, pismem z dnia 7 maja 2013r. podniosła, że nie reklamuje swoich usług. Spółka wskazała m.in., że jedynym miejscem, w którym można zaznajomić się z jej ofertą jest prowadzona przez nią strona internetowa. Spółka podkreśliła, że nie zamieszcza żadnych reklam dotyczących jej usług na zewnętrznych stronach internetowych, bannerach internetowych, w gazetach itp. Zaznaczyła także, że na prowadzonej przez nią stronie internetowej znajdują się informacje o świadczonych usługach udzielania pożyczek, przy czym wszelkie informacje niezbędne do podjęcia decyzji przez konsumenta zostały podzielone na zakładki, które otrzymały stosowne nazwy. Zdaniem Spółki, rozpatrując sprawę Urząd powinien był oprzeć swoje twierdzenia nie tylko na informacjach, które znajdują się na głównej stronie, lecz zapoznać się również z informacjami znajdującymi się w poszczególnych zakładkach. W celu uzupełnienia materiału dowodowego Spółka przesłała printscreen’y zakładek zamieszczonych na stronie www.sms365.pl. Jak wskazała Spółka, na jej głównej stronie internetowej przedstawiono 5 kwotowych wariantów pożyczek z określeniem czasu ich udzielenia (15 oraz 30 dni). Dodatkowo, przy każdym wariancie pożyczki została dokładnie wyliczona kwota, którą konsument dostaje jako pożyczkę oraz łączna kwota, którą jest zobowiązany zwrócić Spółce. Na głównej stronie internetowej umieszczone zostały także zakładki: „weź pożyczkę”, „zwrot pożyczki”, „umowa”, „FAQ”, tj. najczęściej zadawane pytania wraz z odpowiedziami oraz pozostałymi informacjami istotnymi z punktu widzenia kredytobiorcy. W dolnej części strony w każdej zakładce znajdują się odnośniki do „polityki prywatności” oraz „zasad odpowiedzialnego zaciągania pożyczek”, do przeczytania których są zachęcani kredytobiorcy. Spółka podała, że w zakładce „weź pożyczkę” konsument może znaleźć informacje dotyczące sposobu uzyskania pożyczki (przez rejestrację na stronie internetowej, rozmowę telefoniczną), a w zakładce „zwrot pożyczki”- informacje o dwóch wariantach zwrotu udzielonej pożyczki oraz możliwości przedłużenia jej spłaty. W kolejnej zakładce „umowa” kredytobiorca może znaleźć formularz umowy pożyczki, w którym są informacje wskazane w poszczególnych zakładkach oraz dodane inne, szczegółowe z punktu widzenia konsumenta (m.in. RRSO). Zakładka „FAQ” zawiera z kolei najczęściej zadawane przez konsumentów pytania i odpowiedzi na nie, z których kredytobiorca może z łatwością dowiedzieć się m.in. o prowizji za udzielenie pożyczki, czasie, na który pożyczka jest udzielana, całkowitym koszcie jej udzielenia czy obowiązku ubezpieczenia. Powołując się na definicję reklamy PWN, poglądy doktryny dotyczące znaczenia pojęcia „reklama” oraz ustawę o radiofonii i telewizji, Spółka wyjaśniła, że podając 3 informacje na stronie internetowej w żaden sposób nie dążyła do rozpowszechniania swoich usług. W jej ocenie, nie został spełniony podstawowy czynnik określający reklamę, tj. element zapłaty za reklamowanie usług, w celu uzyskania realnego wpływu na odbiorcę. Spółka podkreśliła, że nawet gdyby przyjąć szerokie znaczenie słowa „reklama” (obejmujące np. ogłoszenia handlowe), dane umieszczone na jej stronie internetowej mają charakter wyłącznie informacyjny. Spółka oświadczyła, że rozmieszczając te dane w sposób zaprezentowany na stronie kierowała się przede wszystkim ich rozumieniem przez tzw. przeciętnego konsumenta, który powinien być dostatecznie dobrze poinformowany, uważny i ostrożny przy podejmowaniu decyzji. Spółka zaznaczyła jednocześnie, że uwzględniła też czynniki społeczne, kulturowe oraz przynależność konsumenta do grupy społecznej. Spółka podkreśliła, że podała wszystkie możliwe sposoby/warianty udzielania pożyczki, nie ograniczając się wyłącznie do wskazania przykładu na grupie reprezentatywnej. Zdaniem Spółki, oznacza to, że podała więcej informacji niż żąda od niej UOKiK , tylko w innej formie oraz, że nie zamierzała wprowadzać konsumentów w błąd. Spółka podniosła, że dane, które UOKiK traktuje jak reklamę są wyłącznie nieprzetworzonymi informacjami na temat oferowanych przez nią produktów i usług. Zarzut naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim jest tym samym, w opinii Spółki, bezpodstawny. Spółka szczegółowo odniosła się także do braku poszczególnych danych o pożyczce, które objęte zostały zarzutami we wszczętym wobec niej postępowaniu. Przede wszystkim Spółka uznała za chybiony zarzut dotyczący niepodania stopy oprocentowania. W tym zakresie Spółka wskazała, że udzielane przez nią pożyczki nie są oprocentowane. Pobierana zamiast oprocentowania prowizja została natomiast dokładnie wyszczególniona na jej głównej stronie internetowej, w rubryce „prowizja za udzielenie pożyczki na 15/30 dni z ubezpieczeniem”, w zakładce „zwrot pożyczki” oraz w umowie, której wzór zaprezentowany jest na stronie internetowej. Za chybiony Spółka uznała także zarzut dotyczący niepodania informacji o opłatach uwzględnionych w całkowitym koszcie pożyczki. Spółka zaznaczyła, że opłaty te wymienione są na jej głównej stronie internetowej, w zakładce „zwrot pożyczki” oraz w umowie pożyczki. Z kolei informacje o kwocie pożyczki znajdują się również na stronie głównej, w zakładce „zwrot pożyczki” oraz w umowie, w tabeli zamieszczonej w pkt 3.1. Spółka podniosła, że prowizja za korzystanie z pożyczki licząc 20% rocznie oznacza de facto oprocentowanie za korzystanie z pożyczki w stosunku rocznym. Spółka wskazała m.in., że wysokość stopy oprocentowania została obliczona w oparciu o art. 359 § 2 1 Kodeksu cywilnego. Odnosząc się do kolejnych zarzutów, Spółka poinformowała, że czas obowiązywania umowy został podany na stronie głównej, w zakładce „zwrot pożyczki” oraz w zakładce „umowa”- w tabeli zamieszczonej w pkt 3.1, gdzie widnieją dwa okresy, na które udzielane są pożyczki, tj. 15 i 30 dni. Spółka zwróciła ponadto uwagę, że w zakładce „zwrot pożyczki” wskazano na możliwość przedłużenia okresu spłaty pożyczki za dodatkową opłatą. Ta opcja, jak zauważyła Spółka, została też przedstawiona w umowie oraz na głównej stronie Spółki. W podsumowaniu swojego stanowiska Spółka wniosła o umorzenie postępowania. Spółka podkreśliła, że nie miała zamiaru wprowadzenia konsumentów w błąd, o czym świadczy przede wszystkim duża ilość informacji odnoszących się do świadczonych przez nią usług, które podane są na stronie internetowej i w umowach zawieranych z konsumentami. Spółka podniosła także, że mając na uwadze interesy konsumentów nie nalicza odsetek od udzielonych kwot, a jedynie obciąża konsumenta prowizją za korzystanie z pożyczki, co jest finansowo korzystniejsze . 4 W odpowiedzi na wezwanie Prezesa Urzędu, pismem z dnia 24 czerwca 2013r. Spółka poinformowała, że prowadzona przez nią strona internetowa, na której udostępnia informacje o oferowanych produktach działa od dnia 1 sierpnia 2009r. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: REGITA Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem 0000327459 (dowód: odpis z rejestru KRS- k. 10-15 akt). Przedmiotem działalności Spółki jest udzielanie pożyczek konsumentom. Spółka udziela pożyczek przez internet (za pośrednictwem strony www.sms365.pl, przy wykorzystaniu telefonu komórkowego) oraz przez sieć biur pośrednictwa, na okres 15 lub 30 dni, w wysokości: 200 zł, 310 zł, 620 zł, 930 zł, 1250 zł, 1500 zł i 2000 zł (dowód : pismo Spółki z dnia 29 stycznia 2013r.- k. 3- 6 akt). Spółka reklamuje swoje usługi poprzez prowadzoną stronę internetową www.sms365.pl. Po wpisaniu adresu strony, na stronie pojawia się m.in. tabela prezentująca kwoty i terminy pożyczek będących w ofercie Spółki oraz wysokość należnych prowizji za udzielenie poszczególnych pożyczek z ubezpieczeniem i prowizji za przedłużenie terminów ich spłaty z ubezpieczeniem. Tabela przedstawia następuje dane: W górnej części strony, na której zamieszczono ww. tabelę, wskazano: „SMS365.PL błyskawiczna pożyczka” oraz podano numer infolinii Spółki. Poniżej, bezpośrednio nad tabelą zamieszczono hasła: „1. ZAREJESTRUJ SIĘ! 2. WYŚLIJ SMS! 3. CIESZ SIĘ KASĄ!”. Obok tabeli, z lewej strony wskazano: „Zabrakło Ci gotówki? Masz nieprzewidziane wydatki? Potrzebujesz pieniędzy szybko i bezpiecznie? Pomoże Ci SMS365! Zarejestruj się na naszej stronie internetowej, wyślij smsa a w krótkim czasie niezbędna kwota znajdzie się na Twoim koncie”. Poniżej ww. informacji zamieszczono hasło „KLIKNIJ i ZAREJESTRUJ SIĘ TERAZ!”, pod którym podane zostały dni i godziny obsługi klientów (dowód : wydruk ze strony internetowej www.sms.365pl z dnia 4 lutego 2013r.- k. 65- 67 akt). Z przekazanych przez Spółkę informacji wynika, że strona internetowa, na której zamieszczono ww. dane działa od dnia 1 sierpnia 2009r. (dowód : pismo Spółki z dnia 24 czerwca 2013r.- k. 94 akt). 5 Prezes Urzędu zważył, co następuje: I. Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Ingerencja Prezesa Urzędu ma na celu ochronę interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy działania przedsiębiorcy godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku, zaburzając jego prawidłowe funkcjonowanie. W ocenie Prezesa Urzędu, rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny. Wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy zapoznali się lub mogą zapoznać się z reklamą pożyczek oferowanych przez Spółkę, zamieszczoną na prowadzonej przez nią stronie internetowej. Działania Spółki nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. Skutkuje to uznaniem, że w niniejszej sprawie istnieje możliwość poddania zachowania Spółki dalszej ocenie pod kątem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ocenę tę poprzedzić należy stwierdzeniem, że Spółka jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Przepis ten za przedsiębiorcę uznaje m.in. przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz.U. z 2010r. nr 220, poz. 1447 ze zm.). REGITA Sp. z o.o. jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą polegającą na udzielaniu pożyczek gotówkowych konsumentom. Posiadając status przedsiębiorcy w świetle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, REGITA Sp. z o.o. jest zarazem przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji jej działania podlegają kontroli z punktu widzenia przepisów tej ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Art. 24 ust. 2 ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Stwierdzenie ww. praktyki wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania przedsiębiorcy i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, ale powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2006r. syg. akt III SZP 3/2006 wskazał, że za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta (…). Zachowania takie stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów. W niniejszej sprawie bezprawność działań Spółki wynika z naruszenia obowiązków informacyjnych w zakresie reklamy, określonych w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 i ust. 2 pkt 1 i 2 w 6 zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. nr 126, poz. 715 ze zm.). Na mocy art. 3 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, obowiązki te nałożone zostały także na pożyczkodawców. Stosownie bowiem do tego przepisu, za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy, kredytodawca w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego zawierających dane dotyczące kosztu kredytu konsumenckiego podaje konsumentowi w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny: 1) stopę oprocentowania kredytu wraz z wyodrębnieniem opłat uwzględnianych w całkowitym koszcie kredytu; 2) całkowitą kwotę kredytu; 3) rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. Ust. 2 art. 7 przewiduje, że kredytodawca, w stosownych przypadkach, dodatkowo podaje konsumentowi: 1) czas obowiązywania umowy; 2) całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta oraz wysokość rat; 3) cenę towaru lub usługi oraz kwotę wszystkich zaliczek w przypadku umowy o kredyt przewidującej odroczenie płatności. Art. 8 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi z kolei, że wszystkie wymienione informacje kredytodawca ma obowiązek podać na podstawie reprezentatywnego przykładu. Art. 8 ust. 2 precyzuje, że przy określaniu reprezentatywnego przykładu należy określić warunki umowy o kredyt konsumencki, na których kredytodawca spodziewa się zawrzeć co najmniej dwie trzecie umów danego rodzaju przy uwzględnieniu przez te umowy średniego okresu kredytowania, całkowitej kwoty kredytu i częstotliwości występowania na rynku umów danego rodzaju. Kredytodawca jest zobowiązany gromadzić odpowiednie dane w celu ustalenia na ich podstawie reprezentatywnego przykładu (ar. 8 ust. 3). Zakwestionowana reklama określa wysokość pożyczek udzielanych na okres 15 i 30 dni oraz wysokość prowizji z ubezpieczeniem pobieranej za udzielenie poszczególnych pożyczek i za przedłużenie terminu ich spłaty. Bez wątpienia reklama ta zawiera dane dotyczące kosztu pożyczki- kredytu konsumenckiego w rozumieniu przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Prezentując taki przekaz reklamowy Spółka powinna zatem dostosować jego treść do wymogów ustawy o kredycie konsumenckim. W reklamie Spółka nie podała dla reprezentatywnego dla siebie przykładu: stopy oprocentowania pożyczki i opłat uwzględnionych w całkowitym koszcie pożyczki, całkowitej kwoty pożyczki oraz rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania. Spółka nie wskazała także, na podstawie reprezentatywnego przykładu, czasu obowiązywania umowy i całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta. W prezentowanej tabeli Spółka uwzględniła wysokość prowizji od wszystkich oferowanych pożyczek. Zdaniem Prezesa Urzędu, wielość przedstawionych w tabeli danych nie pozwala na uznanie, że zostały podane w sposób jednoznaczny i zrozumiały i faktycznie odnoszą się do reprezentatywnego dla Spółki przykładu w znaczeniu, w jakim występuje to pojęcie w ustawie o kredycie konsumenckim, a więc po określeniu przez Spółkę warunków umowy pożyczki, na których spodziewa się zawrzeć co najmniej dwie trzecie umów. Na podstawie ww. reklamy nie jest możliwe ustalenie, jaka kwota pożyczki i jakie koszty są tymi właściwymi dla określenia reprezentatywnego przykładu dla Spółki. Należy podkreślić, że podanie informacji na podstawie reprezentatywnego przykładu ma umożliwić konsumentowi porównanie ofert różnych kredytodawców przed zawarciem umowy, ułatwiając im dokonanie świadomego wyboru 1 . Niewątpliwie zapoznanie się z informacjami o pożyczce opartymi na reprezentatywnym przykładzie 1 Założenia do ustawy o kredycie konsumenckim w związku z implementacją Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki, http://www.mg.gov.pl/files/upload/8577/Założenia_kredyt_konsumencki.pdf. 7 stwarza konsumentowi szansę na porównanie wielu ofert, z uwzględnieniem częstotliwości występowania na rynku umów danego rodzaju. Eliminuje jednocześnie ryzyko wybierania i prezentowania przez pożyczkodawców tych pożyczek, które są w ich ofercie najkorzystniejsze pod względem warunków finansowych, ale które nie są przez nich udzielane szerokiemu gronu konsumentów. Zajmując stanowisko w sprawie postawionych zarzutów Spółka zarzuciła w pierwszej kolejności, że informacje o świadczonych przez nią usługach, które zamieszczone zostały na prowadzonej przez nią stronie internetowej, nie są reklamą. Spółka podkreśliła, że podając je na stronie internetowej w żaden sposób nie dążyła do rozpowszechniania swoich usług, a poza tym nie został spełniony podstawowy czynnik określający reklamę, tj. element zapłaty za reklamowanie usług w celu uzyskania realnego wpływu na odbiorcę. Spółka podniosła, że dane na stronie internetowej mają charakter wyłącznie informacyjny. Odnosząc się do wyrażonego przez Spółkę poglądu, w ślad za stanowiskiem doktryny, należy przede wszystkim wskazać, że istota przekazu reklamowego to nie tylko promowanie danego towaru lub marki i zachęcania konsumentów do jego nabycia, ale również informowanie ich o towarze, jego cechach użytkowych, przeznaczeniu (…). Z funkcji reklamy wynika bowiem, że występują w niej dwie warstwy znaczeniowe: informacja o produkcie oraz zachwalanie walorów produktu lub warunków jego sprzedaży. W tychże warunkach może dojść do wypaczenia reklamy, ponieważ informacja o produkcie może okazać się niepełna i nieprawdziwa, a zachwalanie nieuzasadnione i wręcz oszukańcze (tak np. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz pod red. C. Banasińskiego i E. Piontka. Wyd. LexisNexis, Warszawa 2009r., str. 433, wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 26 września 2001r. sygn. akt I C 1948/00). Jak wynika z powyższego, występowanie treści informacyjnych może być jednym z elementów przekazu reklamowego przedsiębiorcy. Zdaniem Prezesa Urzędu, o uznaniu, że mamy do czynienia z reklamą nie decyduje wskazany przez Spółkę element zapłaty za reklamę. Akceptacja takiego stanowiska prowadziłaby w skrajnym przypadku do zwolnienia z obowiązku przestrzegania przepisów ustawy o kredycie konsumenckim tych kredytodawców, którzy korzystaliby np. z różnego rodzaju promocji przy publikacji reklam. W takiej sytuacji sam fakt braku zapłaty, niezależnie od zawartych w reklamie treści, skutkowałby uznaniem, że nie jest to reklama. Przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nie definiują wprawdzie, co należy rozumieć przez reklamę, niemniej jednak- zdaniem Prezesa Urzędu- reklamą jest każda informacja skierowana do nieoznaczonego kręgu odbiorców, niezależnie od tego, czy zawiera jakąkolwiek bezpośrednią zachętę do wzięcia pożyczki, czy też takiej zachęty wprost nie zawiera. Decydującym kryterium kwalifikacji danego przekazu jako reklamy jest możliwość wpływu zawartych w niej treści na decyzje konsumentów. W opinii Prezesa Urzędu, sposób prezentacji danych o pożyczce na stronie internetowej Spółki stanowi bezpośrednią zachętę do skorzystania z jej usług. Świadczy o tym użycie zwrotów skierowanych bezpośrednio do potencjalnego pożyczkobiorcy takich jak: „ZAREJESTRUJ SIĘ!”, „WYŚLIJ SMS!”, „Zabrakło Ci gotówki? Masz nieprzewidziane wydatki? Potrzebujesz pieniędzy szybko i bezpiecznie? Pomoże Ci SMS365! Zarejestruj się na naszej stronie internetowej, wyślij smsa a w krótkim czasie niezbędna kwota znajdzie się na Twoim koncie”. Wskazane w tabeli dane finansowe wzmacniają przekaz Spółki, stanowiąc dodatkowy element informacyjny, poprzez który Spółka chce zainteresować konsumentów swoją ofertą, a co za tym idzie skłonić ich do zawarcia umowy pożyczki. Podanie kosztów poszczególnych pożyczek powoduje, że przedstawiana oferta Spółki jest uwiarygodniona i skonkretyzowana. W konsekwencji, taki sposób prezentacji pożyczki zwraca uwagę konsumentów w większym stopniu, niż w przypadku poprzestania tylko na zachwalaniu określonych cech danej oferty. Dlatego też, zdaniem Prezesa Urzędu, przekaz Spółki może wpływać na decyzje konsumentów na etapie przedkontraktowym. 8 Na marginesie należy zauważyć, że szeroka definicja reklamy występuje np. w Dyrektywie nr 2006/114/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006r. dotyczącej reklamy wprowadzającej w błąd i reklamy porównawczej (Dz.U. UE L 376 z dnia 27 grudnia 2006r.). Dyrektywa przewiduje, że reklama oznacza przedstawienie w jakiejkolwiek formie w ramach działalności handlowej, gospodarczej, rzemieślniczej lub wykonywania wolnych zawodów w celu wspierania zbytu towarów lub usług, w tym nieruchomości i zobowiązań. Kwestionując zarzut naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim Spółka podniosła ponadto, że podała wszystkie możliwe sposoby/warianty udzielania pożyczki, nie ograniczając się wyłącznie do wskazania przykładu na grupie reprezentatywnej. Jak wskazano powyżej, przepisy ustawy o kredycie konsumenckim nakładają na pożyczkodawcę obowiązek podania w reklamie zawierającej dane dotyczące kosztu pożyczki obowiązkowych informacji właśnie na podstawie reprezentatywnego przykładu. Nawet zatem jeśli Spółka zdecydowała się na szeroką prezentację swojej oferty, obejmującą informacje odnoszące się do wszystkich kwot oferowanych pożyczek i okresów ich udzielenia, powinna przedstawić także dane na podstawie reprezentatywnego dla niej przykładu, który ustalony został zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 8 ust. 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Dane te powinny być przy tym podane w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny. Spółka nie podała w związku z tym więcej informacji niż żąda od niej UOKiK, tylko w innej formie . Podanie wielu danych nie oznacza bowiem, że Spółka należycie, tj. zgodnie z wymogami ustawy, wykonała wobec konsumentów obowiązek informacyjny w zakresie reklamy. Stanowisko Spółki wskazuje także, że Spółka bezpodstawnie utożsamia pojęcie oprocentowania pożyczki z RRSO. Oprocentowanie za korzystanie z pożyczki w stosunku rocznym wskazane w pkt 3.2 umowy określającej warunki udzielania pożyczek gotówkowych, udostępnionej na stronie www.sms365.pl, nie jest RRSO, której wartość wskazana została w pkt 3.1 tej umowy, tj. w ostatniej kolumnie tabel zamieszczonych w tym punkcie umowy. Wbrew opinii Spółki, bezprawności jej działań nie wyłącza możliwość uzyskania przez konsumenta dodatkowych bądź szczegółowych informacji z poszczególnych zakładek funkcjonujących na stronie www.sms365.pl, w tym możliwość zaznajomienia się w wzorcem umowy pożyczki, w oparciu o który Spółka zawiera umowy z konsumentami. Zdaniem Prezesa Urzędu, zakwestionowana reklama stanowi odrębny przekaz reklamowy. Zamieszczona została na głównej stronie internetowej Spółki. Dane o pożyczce wymagane przez ustawę o kredycie konsumenckim powinny być tym samym podane bezpośrednio na tej stronie, bez konieczności dodatkowego ustalania i weryfikowania przez konsumenta, czy i ewentualnie gdzie zostały zamieszczone (por. np. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 grudnia 2007r. sygn. akt XVII Ama 64/07). Wskazanie dodatkowych danych odnoszących się do oferowanych pożyczek w poszczególnych zakładkach (np. RRSO we wzorcu umowy) nie jest wystarczające dla wykazania, że przekaz reklamowy Spółki spełnia wymogi określone w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim. Należy ponadto zauważyć, że w żadnej z zakładek na stronie www.sms365.pl nie podano danych, które dotyczą reprezentatywnego dla Spółki przykładu w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o kredycie konsumenckim. Podkreślenia także wymaga, że Prezes Urzędu nie zarzucił Spółce stosowania nieuczciwej praktyki rynkowej polegającej na wprowadzeniu konsumentów w błąd poprzez niepodanie w zakwestionowanej reklamie obowiązkowych danych o pożyczce. Nie ma w związku z tym podstaw, aby ocena działań Spółki dokonana została z punktu widzenia występującego w przepisach ww. ustawy pojęcia przeciętnego konsumenta, a więc osoby 9 dostatecznie dobrze poinformowanej, uważnej i ostrożnej, do którego odwołała się Spółka zajmując stanowisko w sprawie. Poza przedmiotem prowadzonego postępowania jest też ocena, jaki charakter ma w istocie prowizja pobierana przez Spółkę za udzielenie pożyczki i czy finansowo korzystniejsze dla konsumenta jest, jak zaznaczyła Spółka, pobieranie prowizji zamiast odsetek. Z uwagi na powyższe, Prezes Urzędu uznał, że działania Spółki są sprzeczne z art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 i ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Dla przypisania Spółce praktyki określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, niezbędne jest ponadto wykazanie, że jej bezprawne działanie narusza zbiorowy interes konsumentów. W uzasadnieniu wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że gramatyczna wykładnia pojęcia zbiorowy interes konsumentów prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowy interes konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka skierowana jest do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Zdaniem Sądu, wystarczające powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy uznał, że praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy . Interes konsumentów należy rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę jako zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Pod tym pojęciem należy rozumieć stricte ekonomiczne interesy konsumentów (o wymiarze majątkowym) oraz prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych, zapewniających konsumentom możliwość dokonywania transakcji przy całkowitym zrozumieniu, jaki jest ich rzeczywisty sens ekonomiczny i prawny na etapie przedkontraktowym i w czasie wykonywania umowy. Godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Nie jest tym samym konieczne ustalenie, że którykolwiek z konsumentów został rzeczywiście poszkodowany wskutek stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki. Wystarczająca jest choćby potencjalna możliwość wystąpienia negatywnych skutków praktyki wobec nieograniczonej liczby konsumentów. Praktyka Spółki może godzić w interesy nieograniczonej liczby osób, których nie da się zidentyfikować- potencjalnie wszystkich konsumentów korzystających ze strony internetowej, na której opublikowano zakwestionowaną reklamę. Działania Spółki mają więc charakter powtarzalny i skierowane są w stosunku do osób, które nie zostały zindywidualizowane. W świetle powyższego, Prezes Urzędu uznał, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki niezbędne do przypisania Spółce praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów: wykazana została bezprawność jej działań oraz naruszenie zbiorowego interesu konsumentów. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji. 10 II. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może w drodze decyzji nałożyć na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Z powołanego przepisu wynika, że kara pieniężna ma charakter fakultatywny. O tym, czy w konkretnej sprawie w odniesieniu do wskazanego przedsiębiorcy zasadne jest nałożenie kary pieniężnej decyduje, w ramach uznania administracyjnego, Prezes Urzędu. Należy zwrócić uwagę, że przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie określają jakichkolwiek przesłanek, od których uzależnione byłoby podjęcie decyzji o nałożeniu kary. Ustawodawca wskazał jedynie w art. 111 ustawy te okoliczności, które Prezes Urzędu winien uwzględnić decydując o wymiarze kary pieniężnej, wymieniając okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Biorąc pod uwagę fakt, że Spółka naruszyła podstawowy obowiązek informacyjny w zakresie reklamy, który określony został w ustawie kredycie konsumenckim, Prezes Urzędu uznał za uzasadnione nałożenie na Spółkę kary pieniężnej. Ocena zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje na nieumyślne naruszenie przez Spółkę przepisów ustawy. Zdaniem Prezesa Urzędu, Spółka naruszyła zasady ostrożności w relacjach z konsumentami. Jako profesjonalista Spółka ma obowiązek znać powszechnie obowiązujące przepisy prawa regulujące warunki świadczenia przez nią usług finansowych konsumentom, w tym zwłaszcza przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, która ma zasadnicze znaczenie dla określenia praw i obowiązków pożyczkodawców. Przepisy tej ustawy nakładają na pożyczkodawców obowiązki nie tylko na etapie zawierania umowy, ale również na etapie przedkontraktowym, związanym w szczególności z szeroko rozumianymi działaniami reklamowymi. Uwzględnienie przez Spółkę w prowadzonej działalności powszechnie obowiązujących przepisów prawa nie wymaga przy tym zachowania przez nią szczególnej bądź nadzwyczajnej staranności. W opinii Prezesa Urzędu, Spółka może bez przeszkód ustalić, jakie wymogi dotyczące reklamy zostały przewidziane w ustawie o kredycie konsumenckim tym bardziej, że ustawa ta obowiązuje prawie od 2 lat. W 2012r. Spółka uzyskała przychód w wysokości [usunięto] zł. Maksymalna kara pieniężna, która mogłaby zostać nałożona na Spółkę wynosi [usunięto] zł po zaokrągleniu. Ustalając wysokość kary Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi stwierdzonego naruszenia przepisów ustawy, wynikiem której jest określona kwota bazowa. W dalszej kolejności Prezes Urzędu rozważył, czy w sprawie występują okoliczności obciążające i łagodzące oraz jaki powinny mieć wpływ na wysokość kary. Przypisana Spółce praktyka polega na rozpowszechnianiu reklamy, która nie spełnia wymogów wynikających z art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Praktyka ta ujawnia się na etapie przedkontraktowym, którego istotą jest zachowanie przedsiębiorcy ukierunkowane na pozyskiwanie klientów lub złożenie oferty konsumentom, mające na celu skłonienie ich do zawarcia kontraktu. Celem rozpowszechnianej przez Spółkę reklamy jest zachęcenie konsumentów do skorzystania z jej usług. Oceniając stopień szkodliwości ww. praktyki Prezes Urzędu uwzględnił, że Spółka naruszyła główny obowiązek ustawowy dotyczący reklamy. Wbrew powołanym powyżej przepisom Spółka nie podała informacji, które muszą być podane w każdej reklamie zawierającej dane dotyczące kosztu kredytu konsumenckiego w sposób jednoznaczny, zrozumiały i widoczny. Brak obowiązkowych danych o pożyczce, które oparte zostały na 11 reprezentatywnym dla Spółki przykładzie, może prowadzić do pozbawienia konsumenta możliwości porównania oferty Spółki z ofertami innych przedsiębiorców oferujących pożyczki gotówkowe na etapie poprzedzającym zawarcie umowy. Ważąc kwotę bazową omawianej praktyki Prezes Urzędu uwzględnił także, że okres jej stosowania przekroczył rok. W ocenie Prezesa Urzędu, ww. okoliczności przesądzają o ustaleniu kwoty bazowej kary na poziomie [usunięto] % przychodu Spółki w 2012r., tj. [usunięto] zł po zaokrągleniu. W dalszym etapie kalkulacji kary Prezes Urzędu rozważył, czy ustalona kwota bazowa powinna podlegać modyfikacjom ze względu na występujące w sprawie okoliczności łagodzące bądź obciążające. Zdaniem Prezesa Urzędu, w niniejszej sprawie nie występują okoliczności łagodzące, które uzasadniałyby zmniejszenie ww. kwoty bazowej. Należy w szczególności zauważyć, że Spółka nie zaniechała stosowania zarzuconej jej praktyki i nie podjęła w tym celu żadnych działań. Za okoliczność obciążającą Prezes Urzędu uznał natomiast uprzednie naruszenie przez Spółkę przepisów prawa w zakresie reklamy. Prawomocną decyzją nr RKT 28/2010 z dnia 9 września 2010r. Prezes Urzędu przypisał Spółce m.in. stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na niezamieszczaniu w reklamach dotyczących kredytu konsumenckiego informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania wyliczonej od całkowitego kosztu kredytu, co naruszało art. 16 ustawy z dnia 20 lipca 2001r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001r. nr 100, poz. 1081 ze zm.), obowiązującej w dacie orzekania. Ze względu na ten sam rodzaj omawianego naruszenia, Prezes Urzędu postanowił podwyższyć kwotę bazową kary o [usunięto] %, do kwoty 37.208 zł po zaokrągleniu. Biorąc pod uwagę powyższe, Prezes Urzędu nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości 37.208 zł, co stanowi ok. [usunięto] % przychodu Spółki w 2012r. oraz ok. [usunięto] % maksymalnego wymiaru kary. Zdaniem Prezesa Urzędu, orzeczona kara jest adekwatna do okresu, stopnia oraz okoliczności naruszenia przez Spółkę przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kara ta pełni przede wszystkim funkcję represyjną, stanowiąc sankcję i dolegliwość za naruszenie przepisów ww. ustawy oraz prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu przez Spółkę. Warto podkreślić także jej walor wychowawczy, odstraszający innych przedsiębiorców świadczących usługi finansowe przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. - od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie- Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów- Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Poznaniu. z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury UOKiK w Poznaniu Jarosław Krüger