RKT-24/2014

Katowice, dnia 30 lipca 2014 r. RKT–61–37/13/BP DECYZJA Nr RKT – 24/2014 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przeciwko Sebastianowi Nowakowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie, I. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie informowania konsumentów w umowach poŜyczki o: 1. rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania, co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 2. prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 8 tej ustawy, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 3. innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie, co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 4. obowiązku zwrotu przez konsumenta odsetek od udostępnionego przez kredytodawcę kredytu zgodnie z rozdziałem 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a takŜe o kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym, co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 15 tej ustawy, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 5. organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów, co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 21 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 II. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na: 1. zaniechaniu przekazywania konsumentom przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki na trwałym nośniku, formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), co jest niezgodne z art. 14 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 tej ustawy, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 2. zaniechaniu wręczania konsumentom, na trwałym nośniku, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania w przypadku umów o kredyt konsumencki, co jest niezgodne z art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania, III. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na: 1. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” oraz w faktycznie zawartych umowach poŜyczki postanowień o treści: − „Roczna stopa oprocentowania jest stała tj. 24 % w ciągu roku”, − „PoŜyczkodawca moŜe sobie naliczyć odsetki karne w wysokości 23 % w skali roku w przypadku opóźnienia się ze spłatą poŜyczki, tj. 1,91 % w skali miesiąca”, − „Strony ustalają na rzecz poŜyczkobiorcy odsetki w wysokości 24 %”, co jest niezgodne z art. 359 § 2 1 -2 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 2. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” postanowienia o treści: „PoŜyczkobiorca moŜe odstąpić od umowy w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty jej zawarcia przesyłając listem poleconym na adres siedziby firmy wypełniony formularz odstąpienia od umowy”, co jest niezgodne z art. 53 ust. 1, 4 i 5 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 3. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” postanowienia o treści: „W przypadku skorzystania z opcji odstąpienia od umowy – uznaje się za niezawartą. PoŜyczkobiorca ma obowiązek dokonać zwrotu całej kwoty wypłaconej mu na podstawie umowy PoŜyczki osobiście lub przekazem pocztowym na adres PoŜyczkodawcy. W takiej sytuacji opłata przygotowawcza nie podlega zwrotowi”, co jest niezgodne z art. 54 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 4. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” postanowienia o treści: „JeŜeli poŜyczka została zawarta na okres dłuŜszy niŜ 12 mc poŜyczkobiorca moŜe spłacić całość zobowiązania przed ustalonym terminem spłaty poŜyczki ale klient musi nadpłacić co najmniej równowartość 3 średnich wynagrodzeń w gospodarce publikowane przez GUS i nie ma prawa do pomniejszenia jego spłaconego łącznego zobowiązania wobec PoŜyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie kredytu”, co jest niezgodne z art. 48 ust. 1 w zw. z art. 50 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie 3 konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , IV. na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów praktykę polegającą na: 1. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” postanowienia, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101) o treści: „W przypadku gdy PoŜyczkobiorca opóźnia się ze spłatą pełnych rat kredytu za co najmniej 2 okresy płatności, poŜyczkodawca moŜe wezwać do zapłacenia zaległych rat lub ich części w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy PoŜyczki a w przypadku braku zapłaty wypowiedzenie nastąpi samoistnie po upływie 30 dni od otrzymania n/n wezwania. O zamiarze wypowiedzenia umowy PoŜyczkodawca zawiadomi PoŜyczkobiorcę na piśmie poprzez wezwanie do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Koszt wezwania wynosi 25 zł”, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , 2. stosowaniu w „Regulaminie udzielania poŜyczek POL-BUD” postanowienia, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101) o treści: „Spory związane z wykonaniem umowy poŜyczki będą rozpoznawane przez Sądy właściwe dla siedziby firmy”, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nakazuje się zaniechanie jej stosowania , V. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów umarza się, jako bezprzedmiotowe wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w związku z podejrzeniem podejmowania przez Sebastiana Nowaka prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie informowania konsumentów w umowach poŜyczki o: 1. prawie, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), co moŜe być uznane za niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 18 tej ustawy, a poprzez to moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , 2. moŜliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jeŜeli takie prawo przysługuje konsumentowi, co moŜe być uznane za niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, VI. na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, określa się Sebastianowi Nowakowi prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku doprowadzenia, w terminie dwóch (2) miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, do zgodności z prawem treści obowiązujących umów o kredyt konsumencki zawartych w oparciu o treść wzorca umowy 4 poŜyczki oraz „Regulaminu udzielania poŜyczek POL-BUD” poprzez przedstawienie konsumentom propozycji aneksowania aktualnie funkcjonujących w obrocie umów lub przedstawienia im propozycji zawarcia umów w oparciu o wzorzec pozbawiony stwierdzonych naruszeń w zakresie zarzutów określonych w punktach I. i III. i IV. sentencji niniejszej decyzji, VII. na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Sebastiana Nowaka prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie kary pienięŜne w wysokości: 1. 790 zł (siedmiuset dziewięćdziesięciu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji 2. 948 zł (dziewięciuset czterdziestu ośmiu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji, 3. 1106 zł (jednego tysiąca stu sześciu złotych), płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji, VIII. na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 i 2 oraz art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, postanawia się obciąŜyć Sebastiana Nowaka prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie kosztami przeprowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów i zobowiązać ww. przedsiębiorcę do zwrotu na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwoty 27 zł (dwudziestu złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. UZASADNIENIE W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej takŜe Prezesem Urzędu), przeprowadzono postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RKT-405- 28/13/BP w sprawie działalności Sebastiana Nowaka prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie (zwanego dalej takŜe „przedsiębiorcą”). W toku przedmiotowego postępowania powzięto podejrzenie, iŜ przedsiębiorca stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów opisane w sentencji niniejszej decyzji. W tych okolicznościach, Postanowieniem nr 1 z dnia 10 grudnia 2013 r. (dowód: karty nr 1 – 4) wszczęto z urzędu przedmiotowe postępowanie administracyjne. Przedsiębiorca w toku postępowania w Ŝaden sposób nie ustosunkował się do postawionych zarzutów. Pismem z dn. 30 maja 2014 r. przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego (dowód: karty nr 55-56). W wyznaczonym terminie przedsiębiorca nie skorzystał z uprawnienia do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny Sebastian Nowak prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL- BUD w Pszczynie. Jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dowód: karta nr 51). Przedsiębiorca prowadzi działalność 5 gospodarczą polegającą m.in. na świadczeniu usług finansowych (64.92.Z), w tym udzielaniu poŜyczek gotówkowych na rzecz konsumentów. Zawierając z konsumentami umowy poŜyczki przedsiębiorca stosuje następujące wzorce umów oraz dokumenty: 1. wzorzec „Umowy poŜyczki” – na jego odwrocie oraz dalszej stronie umieszczony jest „Regulamin udzielania poŜyczek POL-BUD” (określany dalej jako „regulamin” albo „regulamin udzielania poŜyczek”), 2. weksel własny, 3. druki kp, 4. kwestionariusz osobowy dla osoby ubiegającej się o kredyt, 5. harmonogram spłat (dowód: karty nr 9, 11-28). Ww. dokumenty są stosowane przez przedsiębiorcę w obrocie konsumenckim od przełomu lipca i sierpnia 2011 r. Ustalono równocześnie, iŜ przedsiębiorca nie stosuje w swojej działalności formularza informacyjnego oraz oświadczenia o odstąpieniu od umowy o kredyt konsumencki. W 2012 r. przedsiębiorca zawarł z konsumentami […] umów poŜyczek, natomiast w 2013 r. zawarto […] takich umów – stan na dzień 4 października 2013 r. (dowód: karta nr 32). W przypadku niektórych umów poŜyczkobiorcy zobowiązywali się do spłaty poŜyczek nawet w terminie do marca 2015 r. (dowód: karty nr 39-42). Analiza stosowanego przez przedsiębiorcę wzorca „Umowy poŜyczki” oraz regulaminu udzielania poŜyczek, a takŜe faktycznie zawartych umów z jego wykorzystaniem, wykazała brak zamieszczenia następujących informacji o: a. rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania – pkt 7, b. prawie do otrzymania, na wniosek, w kaŜdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty – w przypadku zawarcia umowy o kredyt konsumencki na czas określony (pkt 8), c. innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie – pkt 10, d. obowiązku zwrotu przez konsumenta odsetek od udostępnionego przez kredytodawcę kredytu zgodnie z przepisami dotyczącymi odstąpienia od umowy przez konsumenta, a takŜe o kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym – pkt 15, e. prawie dochodzenia roszczeń o wykonanie zobowiązania, w przypadku umów kredytu wiązanego, od kredytodawcy – pkt 18, f. moŜliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jeŜeli takie prawo przysługuje konsumentowi – pkt 20, g. organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów – pkt 21 (dowód: karty nr 14-15, 33-40). Ustalono równieŜ, Ŝe w regulaminie udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienia o następującej treści:
„PoŜyczkodawca zobowiązany jest wobec poŜyczkobiorcy do odbioru spłaty wszystkich rat PoŜyczki w miejscu zamieszkania PoŜyczkobiorcy” - punkt 1.b.,
„PoŜyczkobiorca poprzez podpisanie Umowy poŜyczki niezaleŜnie od sposobu wykorzystania kwoty udzielonej poŜyczki zobowiązuje się do spłaty wszystkich rat wraz z oprocentowaniem, opłatą przygotowawczą oraz opłatą za obsługę poŜyczki w domu. Spłaty rat zostaną odnotowane na karcie spłat PoŜyczki przez osobę udzielającą poŜyczki tj. przedstawiciela PoŜyczkodawcy” – punkt 1.c.,
„PoŜyczkobiorca moŜe odstąpić od umowy w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty jej zawarcia przesyłając listem poleconym na adres siedziby firmy wypełniony formularz odstąpienia od umowy” – punkt 1.d., 6
„W przypadku skorzystania z opcji odstąpienia od umowy – uznaje się za niezawartą. PoŜyczkobiorca ma obowiązek dokonać zwrotu całej kwoty wypłaconej mu na podstawie umowy PoŜyczki osobiście lub przekazem pocztowym na adres PoŜyczkodawcy. W takiej sytuacji opłata przygotowawcza nie podlega zwrotowi” – punkt 1.e.,
„Roczna stopa oprocentowania jest stała tj. 24 % w ciągu roku” – punkt 2.a.,
„JeŜeli poŜyczka została zawarta na okres dłuŜszy niŜ 12 mc poŜyczkobiorca moŜe spłacić całość zobowiązania przed ustalonym terminem spłaty poŜyczki ale klient musi nadpłacić co najmniej równowartość 3 średnich wynagrodzeń w gospodarce publikowane przez GUS i nie ma prawa do pomniejszenia jego spłaconego łącznego zobowiązania wobec PoŜyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie kredytu” – punkt 2.b.
„PoŜyczkodawca moŜe sobie naliczyć odsetki karne w wysokości 23 % w skali roku w przypadku opóźnienia się ze spłatą poŜyczki, tj. 1,91 % w skali miesiąca” – punkt 2.c.,
„W przypadku gdy PoŜyczkobiorca opóźnia się ze spłatą pełnych rat kredytu za co najmniej 2 okresy płatności, poŜyczkodawca moŜe wezwać do zapłacenia zaległych rat lub ich części w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy PoŜyczki a w przypadku braku zapłaty wypowiedzenie nastąpi samoistnie po upływie 30 dni od otrzymania n/n wezwania. O zamiarze wypowiedzenia umowy PoŜyczkodawca zawiadomi PoŜyczkobiorcę na piśmie poprzez wezwanie do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Koszt wezwania wynosi 25 zł” – punkt 2.e.,
„Spory związane z wykonaniem umowy poŜyczki będą rozpoznawane przez Sądy właściwe dla siedziby firmy” – punkt 2.h. (dowód: karty nr 14-15). W 2013 r. przedsiębiorca osiągnął przychód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości […] zł (słownie: […]). Osiągnięty w 2013 r. przychód przedsiębiorcy ustalono na podstawie informacji przekazanych przez Urząd Skarbowy w Pszczynie dotyczących zeznania podatkowego tego przedsiębiorcy – PIT-36L (dowód: karta nr 52). Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest zapewnienie rozwoju i ochrony konkurencji, a takŜe podejmowana w interesie publicznym ochrona przedsiębiorców naraŜonych na stosowanie praktyk ograniczających konkurencję i ochrona interesów konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów ma zatem charakter publicznoprawny i słuŜy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy na skutek działań sprzecznych z przepisami prawa naruszony został interes publiczny. Ma to miejsce w szczególności wtedy, gdy określonymi działaniami dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, względnie, gdy wywołują one na rynku niekorzystne zjawiska (wyrok Sądu Antymonopolowego z dn. 24 października 1991 r., sygn. akt XV Amr 8/90). Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, gdyŜ wiąŜe się z ochroną interesów wszystkich konsumentów, którzy byli, są lub teŜ mogą stać się kontrahentami przedsiębiorcy, zawierając z nim umowę o kredyt konsumencki. Objęte zarzutem działanie przedsiębiorcy wymierzone jest w szeroki i bliŜej nieokreślony krąg uczestników rynku, poniewaŜ jest ono skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych kontrahentów przedsiębiorcy. Interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, 7 iŜ naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. W tym stanie rzeczy uznać naleŜy, Ŝe w niniejszej sprawie ma miejsce naruszenie przez przedsiębiorcę interesu publicznoprawnego, co uzasadnia ocenę jego zachowania na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów . Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 101 – zwanej dalej takŜe „k.p.c.”); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje natomiast, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową, zgodnie z art. 22 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 – zwanej dalej takŜe „k.c.”) w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, Ŝe spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki:
oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów,
praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów,
zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” naleŜy rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.) tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie będącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest zgodnie z przepisem art. 2 tej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóŜ, a takŜe działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W niniejszym postępowaniu podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ prowadzi działalność na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dowód: karta nr 51). Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem bez wątpienia kontroli dokonywanej na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, Ŝe Sebastian Nowak prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Nowak Sebastian POL-BUD w Pszczynie jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 8 Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Drugą przesłanką, jaką naleŜy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest to, iŜ kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz Ŝe zagroŜone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. NaleŜy przyjąć, Ŝe interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki, co do tego, jak naleŜy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, Ŝe nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. (sygn. akt III SK 27/07, LEX nr 469180, OSNP 2009/13-14/188), Sąd NajwyŜszy (zwany dalej takŜe „SN”) wskazał, iŜ wystarczające dla stwierdzenia, Ŝe ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku, SN stanął na stanowisku, iŜ sformułowanie: „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” naleŜy rozumieć w ten sposób, Ŝe liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iŜ potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem SN, przez interes zbiorowy naleŜy rozumieć zatem interes, dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, Ŝeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze, jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa, nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec kaŜdego z członków danej zbiorowości. Przy tym, zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzaleŜnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, Ŝe przedmiotowe działanie moŜe zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. W rozwaŜanym przypadku oceniane zachowania przedsiębiorcy mogły lub teŜ mogą oddziaływać na zbiorowe interesy konsumentów w zakresie zarzutów opisanych w punktach I.-IV. sentencji niniejszej decyzji, co powoduje, Ŝe spełnienie rozwaŜanej przesłanki zostało w przedmiotowej sprawie spełnione. Oceniane zachowania przedsiębiorcy dotyczą szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczą one wszystkich tych osób, które zawarły z przedsiębiorcą umowy o kredyt konsumencki, jak i zagraŜają interesom wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, osób zapoznających się z ofertą świadczonych 9 przez przedsiębiorcę usług. Tym samym nie ulega wątpliwości, Ŝe rozwaŜane działania godziły lub teŜ mogły godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, jaką naleŜy rozwaŜyć w celu udowodnienia naruszenia zakazu, określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie moŜe wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a takŜe nakazy i zakazy wynikające z zasad współŜycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności naleŜy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie moŜliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . Podkreślenia wymaga takŜe, Ŝe bezprawność jest kategorią obiektywną. RozwaŜenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy teŜ niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 4 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem okoliczność czy sprawca (przedsiębiorca) dopuścił się naruszenia umyślnie czy teŜ nieumyślnie, a takŜe świadomość naruszenia norm prawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawa ta reguluje zasady i tryb przeciwdziałania praktykom naruszającym zbiorowe interesy konsumentów, jeŜeli praktyki te wywołują lub mogą wywoływać skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dla stwierdzenia, Ŝe dana praktyka jest niezgodna z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wystarczające jest więc wykazanie, Ŝe potencjalnie istniało zagroŜenie naruszenia interesów konsumentów wskutek zastosowania określonego postanowienia we wzorcach stosowanych w obrocie z konsumentami, w przypadku zaistnienia określonych okoliczności i nie jest konieczne faktyczne wystąpienie negatywnego skutku w praktyce. Oznacza to, Ŝe wystarczające jest samo zawarcie we wzorcu niezgodnej z prawem regulacji, nawet jeśli w praktyce nie zaistniały przesłanki do jej zastosowania i konsument lub ich większa liczba faktycznie nie została dotknięta negatywnymi skutkami danej regulacji, albo teŜ gdy przedsiębiorca zachował się odmiennie, niŜ wynikałoby to z niewłaściwej regulacji. W przypadku praktyk określonych w punktach I.1-5. oraz II.1.-II.2. sentencji niniejszej decyzji zarzucono przedsiębiorcy, iŜ w zakresie zawierania umów o kredyt konsumencki nie dostarcza on konsumentom kompletnych informacji odnośnie warunków na jakich są one realizowane. W tym przypadku bezprawność polega na naruszeniu obowiązku podawania rzetelnych, prawdziwych i pełnych informacji, który to obowiązek wynika z ustawy z dnia 12 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. równieŜ: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 10 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm. – zwanej dalej takŜe „ukk”). Równocześnie w punktach III.1. oraz III.2. sentencji niniejszej decyzji postawiono przedsiębiorcy zarzuty stosowania praktyk pozostających w sprzeczności z uregulowaniami zawartymi w ukk oraz w k.c. Jako „sprzeczne z prawem” naleŜy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagroŜone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współŜycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. W tym zakresie naleŜy stwierdzić, Ŝe dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa. W zakresie praktyki punktów IV.1.-IV.2. sentencji niniejszej decyzji naleŜy wskazać, Ŝe Prezes Urzędu moŜe stwierdzić stosowanie przez przedsiębiorcę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na posługiwaniu się postanowieniem wzorca umownego, które zostało wpisane do rejestru, bez względu na to, czy wpis dotyczy tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu jest prowadzone postępowanie, czy teŜ nie (tak SN w uchwale z dn. 19 grudnia 2003 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 95/03, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 29 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 381/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dn. 2 grudnia 2005 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 760/05). Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyraŜonym w wyroku z dn. 25 maja 2005 r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iŜ określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, Ŝe mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma słuŜyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy moŜna uznać za toŜsame. Trafność wyŜej opisanego stanowiska potwierdził SN w uchwale z dn. 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06, opubl. OSNP 2007/1-2/35). Wynikająca z art. 479 45 § 3 k.p.c. jawność rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone oznacza, Ŝe od chwili wpisania do niego określonego postanowienia zakazane jest stosowanie toŜsamych postanowień w obrocie konsumenckim i nikt nie moŜe zasłaniać się nieznajomością dokonanych wpisów. Rejestr postanowień wzorców umów uznanych za niedozwolone jest prowadzony przez Prezesa Urzędu. Rejestr ten jest powszechnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod adresem www.uokik.gov.pl 5 . PowyŜsze uzasadnia stwierdzenie, Ŝe przedsiębiorca był z mocy prawa zobowiązany do powstrzymania się od stosowania ww. postanowienia, które uznano za toŜsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru. W tym miejscu konieczne jest rozwaŜenie spełnienia przesłanki bezprawności w ramach kaŜdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Zostanie to uczynione oddzielnie dla kaŜdej z praktyk ocenianych w niniejszej decyzji. 5 http://uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php 11 Ad I. W zakresie punktów I.1.-I.5. sentencji niniejszej Prezes Urzędu zarzucił przedsiębiorcy stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. W przypadku niniejszego zarzutu bezprawność działań przedsiębiorcy wynika z naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 10, 15 i 21 ukk. Przepis ten stanowi, Ŝe umowa o kredyt konsumencki powinna określać informacje o: rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (pkt 7), prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ukk, tj. prawie do otrzymania, na wniosek, w kaŜdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty – w przypadku zawarcia umowy o kredyt konsumencki na czas określony (pkt 8), innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie (pkt 10), obowiązku zwrotu przez konsumenta odsetek od udostępnionego przez kredytodawcę kredytu zgodnie z rozdziałem 5 ukk – dotyczącym odstąpienia od umowy przez konsumenta, a takŜe o kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym (pkt 15) oraz organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów (pkt 21). Niewątpliwie ww. przepisy nakładają na kredytodawcę szereg obowiązków informacyjnych wobec konsumenta. Wskazać przy tym naleŜy, Ŝe na mocy art. 3 ust. 2 pkt 1 ukk obowiązki te dotyczą takŜe umowy poŜyczki. Prezes Urzędu podziela stanowisko SOKiK wyraŜone w wyroku z dn. 13 czerwca 2005 r. sygn. akt XVII Ama 30/04, odnoszące się wprawdzie do poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 100, poz. 1081 ze zm.), ale zachowujące aktualność takŜe w obowiązującym stanie prawnym, Ŝe „skoro ustawodawca wyraźnie określił zakres niezbędnych danych zawartych w umowie kredytu konsumenckiego, to oczywistym jego celem było zagwarantowanie konsumentowi wiedzy w tym zakresie jako niezbędnej dla ochrony jego praw i interesów. Bez znaczenia jest przy tym, czy konsument z informacji tych uczyni uŜytek czy nie”. Ad I.1. Odnośnie zaniechania dotyczącego art. 30 ust. 1 pkt 7 ukk naleŜy wskazać, iŜ w umowach o kredyt konsumencki zawieranych przez przedsiębiorcę brak jest informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania. Zgodnie z art. 5 pkt 12 ukk rzeczywista roczna stopa oprocentowania to całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyraŜony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym. Wzór obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania stanowi załącznik nr 4 do ukk. W uproszczeniu, zawarte w przepisach równanie matematyczne pozwala na ukazanie proporcji całkowitego kosztu kredytu do jego całkowitej kwoty (w równaniu tym posłuŜono się terminami „kwota wypłaty” i „kwoty spłaty lub wnoszonych opłat”). Rzeczywista roczna stopa oprocentowania jest to jeden z najwaŜniejszych wskaźników pozwalających konsumentowi na porównanie ofert kredytowych na rynku na etapie przed zawarciem umowy poŜyczki. Na etapie realizacji umowy moŜe słuŜyć jako narzędzie zabezpieczenia interesów konsumentów celem ewentualnej weryfikacji czy ponoszone przez konsumenta wydatki związane ze spłatą zadłuŜenia mieszczą się w granicach wyznaczonych przez tę wielkość. Brak informacji o rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania czyni zaś taki zabieg niemoŜliwym do spełnienia. Ad I.2. W zakresie zaniechania, o którym mowa punkcie I.2. sentencji niniejszej decyzji naleŜy wskazać, iŜ umowa poŜyczki powinna zawierać informacje o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ukk. Zgodnie z tym przepisem w przypadku umowy o kredyt konsumencki zawartej na czas określony, przez cały czas jej obowiązywania, konsument ma prawo do otrzymania, na wniosek, w kaŜdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty. Analizowane umowy poŜyczki wykazały, Ŝe przedsiębiorca tego obowiązku nie realizuje. PowyŜsze uregulowanie jest o tyle istotne, iŜ niejako wyręcza konsumenta z analizy ukk, w której to 12 prawo zostało wyartykułowane. Przeciętny konsument moŜe nie posiadać bowiem wiedzy, iŜ w przypadku np. zagubienia przez niego dotychczasowego harmonogramu spłaty kredytu moŜe zwrócić się do przedsiębiorcy w kaŜdym czasie o jego bezpłatne wydanie. Brak harmonogramu spłaty moŜe zaś spowodować zwłokę w bieŜącym regulowaniu zobowiązań wynikających z zawartej umowy poŜyczki i naraŜać przez to konsumenta na niepotrzebne koszty związane z koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów z tytułu zadłuŜenia przeterminowanego. Ad I.3. Odnośnie zaniechania, o którym mowa punkcie I.3. sentencji niniejszej decyzji naleŜy wskazać, iŜ umowa poŜyczki powinna zawierać informacje o innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Zgodnie z punktem 1.c. regulaminu udzielania poŜyczek poŜyczkobiorca zobowiązuje się do spłaty wszystkich rat wraz z oprocentowaniem, opłatą przygotowawczą oraz opłatą za obsługę poŜyczki w domu. W Ŝadnym miejscu umowy poŜyczki oraz regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca nie wskazał jednak ile wynosi ponoszona przez konsumenta opłata przygotowawcza oraz opłata za obsługę poŜyczki w domu. Z zawieranych przez przedsiębiorcę umów poŜyczek nie wynika równieŜ aby obsługa poŜyczki w domu była opcjonalna. Punkt 1.b. regulaminu udzielania poŜyczek wprost bowiem wskazuje, Ŝe poŜyczkodawca zobowiązany jest wobec poŜyczkobiorcy do odbioru spłaty wszystkich rat poŜyczki w miejscu zamieszkania poŜyczkobiorcy. Niedostatek tych informacji prowadzi do osłabienia pozycji konsumenta względem przedsiębiorcy. Rozbicie przez przedsiębiorcę całkowitego kosztu poŜyczki m.in. na opłatę przygotowawczą, oprocentowanie i opłatę za obsługę poŜyczki w domu zwiększałoby świadomość konsumenta związaną z zawieranym kontraktem, a w konsekwencji mogłoby nawet spowodować nie podpisanie przez niego umowy poŜyczki bądź teŜ późniejsze od niej odstąpienie. Ad I.4. Odnośnie zaniechania dotyczącego art. 30 ust. 1 pkt 15 ukk naleŜy wskazać, iŜ w umowach o kredyt konsumencki zawieranych przez przedsiębiorcę brak jest informacji o obowiązku (lub teŜ braku obowiązku) zapłaty odsetek za okres dysponowania środkami pienięŜnymi uzyskanymi przez konsumenta w wyniku zawartej umowy. W takim stanie faktycznym konsument nie ma pewności, jakie są wymierne skutki odstąpienia od umowy oraz czy przedsiębiorca jest uprawniony do naliczania jakichkolwiek opłat. Konsument powinien uzyskać w sposób jednoznaczny informację, iŜ przedsiębiorca – w przypadku odstąpienia przez konsumenta od umowy zgodnie z art. 53 ukk – pobiera odsetki od środków wypłaconych w ramach kredytu. W sytuacji, w której przedsiębiorca rezygnuje z takiego przywileju to równieŜ i taka informacja powinna znaleźć się w umowie, aby nie wprowadzać stanu niepewności co do kształtu stosunku prawnego łączącego strony umowy. Zgodnie bowiem z art. 54 ust. 1 ukk konsument nie ponosi kosztów związanych z odstąpieniem od umowy o kredyt konsumencki, z wyjątkiem odsetek za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu. W tym zakresie istnieje ryzyko, iŜ nawet nie ujęcie wysokości odsetek czy to trwałym nośniku (formularzu informacyjnym) moŜe spowodować obciąŜenie konsumenta odsetkami, o których mowa w tym przepisie. Ponadto w umowach poŜyczki brak jest informacji o wysokości odsetek naliczanych w stosunku dziennym od kwoty, która zostanie udostępniona do dyspozycji konsumenta. Nie jest on więc w stanie zweryfikować, czy wysokość ewentualnych opłat za okres korzystania z otrzymanej poŜyczki (jeśli w rzeczywistości byłyby pobierane) jest wyliczona właściwie, a przedsiębiorca nie dąŜy do uzyskania nieuprawnionych korzyści względem słabszej strony stosunku zobowiązaniowego. Ad I.5. W zakresie zaniechania dotyczącego art. 30 ust. 1 pkt 21 ukk naleŜy wskazać, Ŝe organem ustawowo powołanym do ochrony interesów konsumentów jest – zgodnie z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – Prezes Urzędu 13 Ochrony Konkurencji i Konsumentów. WyposaŜony on został przez ustawodawcę przede wszystkim w instrumenty orzecznicze z zakresu ochrony konsumentów, które umoŜliwiają sprawowanie przez niego kontroli przestrzegania przepisów ustaw chroniących interes konsumentów oraz przeciwdziałanie ich naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu, świadomość konsumentów o przysługujących im uprawnieniach wciąŜ jest niewystarczająca, wobec czego naleŜy dołoŜyć wszelkich starań, aby zwiększyć poziom tej wiedzy. Działania polegające na pominięciu takiej informacji – mimo obowiązku informacyjnego wynikającego wprost z ukk – są bezsprzecznie niekorzystne dla konsumenta i nieuczciwe ze strony przedsiębiorcy, który takim działaniami uchyla się od spełnienia ustawowego obowiązku. W świetle powyŜszego, Prezes Urzędu uznał, Ŝe wskutek niedopełnienia wymogów formalnych umowy poŜyczki, określonych w art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 10, 15 i 21 ukk, przedsiębiorca naruszył obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Jednoczesne naruszenie przez przedsiębiorcę zbiorowych interesów konsumentów uzasadnia stwierdzenie, Ŝe przedsiębiorca stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ brak wymaganych prawem informacji pogorszył sytuację prawną i ekonomiczną konsumentów. Zostali oni pozbawieni informacji o istotnych warunkach zawieranych umów, w tym takŜe dotyczących przyznanych im ustawowo uprawnień. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogą lub mogli z nim zawrzeć umowę o kredyt konsumencki. Stosownie do art. 26 ust. 1 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeŜeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. Ad II.1. W zakresie punktu II.1. sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy zaniechania przekazywania konsumentom przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki na trwałym nośniku – formularza informacyjnego – o którym mowa w art. 14 ust. 1 ukk. W toku postępowania ustalono, Ŝe przedsiębiorca nie stosuje w swojej działalności formularza informacyjnego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ukk. W artykule tym wskazano, jakie konkretnie informacje powinny w formularzu zostać zawarte. Ten katalog informacji ma w załoŜeniu dostarczać konsumentowi wiedzy, która umoŜliwi mu porównanie róŜnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy zawrzeć umowę o kredyt. Warunki przedstawione przez kredytodawcę uprawniają konsumenta do zawarcia umowy na tych właśnie warunkach. Formularz ma zatem charakter „quasi” oferty. Powinien być wypełniony w sposób pełny, spójny, niesprzeczny, przejrzysty i jednoznaczny. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ukk kredytodawca lub pośrednik kredytowy przekazuje konsumentowi dane, o których mowa w art. 13 ust. 1 i 2, na formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego. Wskazane zaniechanie przedsiębiorcy naleŜy uznać za niezgodne z art. 14 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ukk, a przez to za stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca nie dopełniał spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego, a zatem, Ŝe jego działania miały charakter bezprawny . 14 Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek zaniechania wręczania konsumentom formularza informacyjnego doszło do pogorszenia sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów. Przedmiotowe zaniechanie pozbawiało konsumentów moŜliwości porównania róŜnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy zawrzeć umowę o kredyt konsumencki. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą z nim zawrzeć umowę o kredyt konsumencki. Ad II.2. W zakresie punktu II.2. sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczy zaniechania wręczania konsumentom, na trwałym nośniku, wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania w przypadku umów o kredyt konsumencki, co jest niezgodne z art. 53 ust. 3 ukk. W toku postępowania ustalono, Ŝe przedsiębiorca nie wręczał konsumentom formularza oświadczenia o odstąpieniu od umowy z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania. Zgodnie z art. 53 ust. 3 ukk kredytodawca lub pośrednik kredytowy jest zobowiązany przy zawarciu umowy wręczyć konsumentowi, na trwałym nośniku, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia, nazwiska (nazwy) i adresu zamieszkania (siedziby). Wskazane zaniechanie przedsiębiorcy naleŜy więc uznać za niezgodne z art. 53 ust. 3 ukk, a przez to za stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca nie dopełniał spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego, a zatem, Ŝe jego działania miały charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek zaniechania wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy doszło do pogorszenia sytuacji prawnej i ekonomicznej konsumentów. Przedmiotowe zaniechanie pozbawiało konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się mogło do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania wraz z treścią umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat praw i obowiązków stron umowy o kredyt konsumencki. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ jest skierowane do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona była we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli z nim zawrzeć umowę poŜyczki. Stosownie do art. 26 ust. 1 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeŜeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punktach II.1.- II.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad III.1. W punkcie 4 in principio umowy poŜyczki, w punkcie 2.a. oraz 2.c. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienia o treści: − „Strony ustalają na rzecz poŜyczkobiorcy odsetki w wysokości … … …” – w faktycznie zawartych umowach jest to 24 % w skali roku, − „Roczna stopa oprocentowania jest stała tj. 24 % w ciągu roku”, − „PoŜyczkodawca moŜe sobie naliczyć odsetki karne w wysokości 23 % w skali roku w przypadku opóźnienia się ze spłatą poŜyczki, tj. 1,91 % w skali miesiąca”. 15 Oceniana praktyka przedsiębiorcy dotyczy bezprawnego określenia stopy oprocentowania oraz odsetek za nieterminową spłatę poŜyczki przekraczającej odsetki maksymalne określone w art. 359 § 2 1 -2 3 k.c. Zgodnie z art. 359 § 2 1 -2 3 tej ustawy, maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie moŜe w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). JeŜeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, naleŜą się odsetki maksymalne. Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, takŜe w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. PoniŜej przedstawiono współczynniki stopy lombardowej NBP będącej podstawą do określenia tzw. odsetek maksymalnych. Data wprowadzenia współczynnika Współczynnik 12.05.2011 r. 5,75 09.06.2011 r. 6,00 10.05.2012 r. 6,25 08.11.2012 r. 6,00 06.12.2012 r. 5,75 10.01.2013 r. 5,50 07.02.2013 r. 5,25 07.03.2013 r. 4,75 09.05.2013 r. 4,50 06.06.2013 r. 4,25 04.07.2013 r. 4,00 Z powyŜszego wynika, iŜ obecnie wysokość odsetek maksymalnych to 16 % w skali roku. Dlatego teŜ podanie w warunkach umowy nieprawidłowych danych o wysokości naleŜnych przedsiębiorcy odsetek naleŜy uznać za działanie bezprawne oraz naruszające interesy ekonomiczne konsumentów, a poprzez to niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanego postanowienia doszło do pogorszenia sytuacji ekonomicznej konsumentów, którzy zostali obarczeni koniecznością uiszczania odsetek przekraczających wysokość odsetek maksymalnych. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług finansowych, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą zawrzeć z nim umowę kredytu konsumenckiego. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury wzorca umowy poŜyczki oraz regulaminu udzielania poŜyczek, jakimi posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Ad III.2. W punkcie 1.d. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: „PoŜyczkobiorca moŜe odstąpić od umowy w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty jej zawarcia przesyłając listem poleconym na adres siedziby firmy wypełniony formularz odstąpienia od umowy”. Zgodnie z art. 53 ust. 1 ukk konsument ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy. Ust. 4 i 5 tego artykułu stanowi zaś, Ŝe termin do odstąpienia od umowy jest zachowany, jeŜeli konsument przed jego upływem złoŜy pod wskazany przez przedsiębiorcę adres oświadczenie o odstąpieniu od umowy, a dla zachowania tego terminu wystarczające jest wysłanie 16 oświadczenia przed jego upływem. JeŜeli konsument wyśle kredytodawcy oświadczenie pod wskazany w umowie o kredyt konsumencki adres to odstąpienie od umowy naleŜy uznać za skuteczne, choćby adres był niepoprawny albo stał się nieaktualny w chwili odstąpienia. Chodzi o adres podany w dokumencie umowy lub wzorze odstąpienia od umowy (który jak juŜ ustalono nie jest wręczany konsumentom przez przedsiębiorcę przy zawarciu umowy). JeŜeli zaś adresy się róŜnią, konsument moŜe wysłać oświadczenie na dowolny z podanych mu adresów. Aby zachować termin na wykonanie uprawnienia do odstąpienia od umowy, wystarczy, Ŝe konsument wyśle kredytodawcy oświadczenie przed upływem 14-dniowego terminu. Zaznaczyć przy tym jednak naleŜy, Ŝe Ŝaden przepis prawa nie wymaga dla skuteczności złoŜonego oświadczenia wysłania go listem poleconym. Jest to dodatkowy warunek, jaki nakłada na konsumenta przedsiębiorca, co naleŜy uznać za działanie bezprawne. Ponadto kwestionowane postanowienie, nie tylko wymaga dla skuteczności złoŜenia oświadczenia wysłanie go listem poleconym, ale jednocześnie ogranicza drogę złoŜenia oświadczenia wyłączenie do drogi listowej. W związku z tym stosowanie przez przedsiębiorcę przedmiotowego postanowienia naleŜy uznać za niezgodne z art. 53 ust. 1, 4 i 5 ukk, a poprzez to za stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanego postanowienia doszło do pogorszenia sytuacji prawnej konsumentów, poprzez obarczanie ich zbędnymi formalnościami związanymi z odstąpieniem od umowy kredytu konsumenckiego, a których to obostrzeń nie przewidują przepisy prawa, w tym w szczególności ukk. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług finansowych, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli zawrzeć z nim umowę poŜyczki. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu udzielania poŜyczek, jakim posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Ad III.3. W punkcie 1.e. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: „W przypadku skorzystania z opcji odstąpienia od umowy – uznaje się za niezawartą. PoŜyczkobiorca ma obowiązek dokonać zwrotu całej kwoty wypłaconej mu na podstawie umowy PoŜyczki osobiście lub przekazem pocztowym na adres PoŜyczkodawcy. W takiej sytuacji opłata przygotowawcza nie podlega zwrotowi”. Zgodnie z art. 54 ukk jedynymi kosztami, jakie konsument ponosi w związku z odstąpieniem od zawartej umowy, są odsetki naliczone za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia jego spłaty. Konsument zwraca kwotę kredytu, jaką otrzymał, wraz z odsetkami niezwłocznie, nie później niŜ trzydzieści dni od dnia złoŜenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy o kredyt konsumencki. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o kredycie konsumenckim z 2001 r. przedsiębiorca miał prawo zatrzymać opłatę przygotowawczą, natomiast według nowej ustawy nie moŜe tego zrobić, opłata musi być zwrócona konsumentowi 6 . Abstrahując w tym miejscu od bezprawności zachowania przedsiębiorcy naleŜy równieŜ wskazać, iŜ w Ŝadnym miejscu umowy poŜyczki oraz regulaminu udzielania poŜyczek nie została nawet uregulowana wysokość ponoszonej przez konsumenta opłaty przygotowawczej. Wyłącznie w punkcie 2 umowy poŜyczki określono w sposób zbiorczy wysokość opłaty przygotowawczej wraz z oprocentowaniem. W związku z tym stosowanie przez przedsiębiorcę przedmiotowego postanowienia naleŜy uznać za niezgodne z art. 54 ukk, 6 Rutkowska-Tomaszewska E., Prawo odstąpienia od umowy kredytu konsumenckiego, [w:] Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, LEX, 2013. 17 a poprzez to za stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanego postanowienia doszło do pogorszenia sytuacji ekonomicznej konsumentów, których obciąŜono obowiązkiem ponoszenia przez nich opłaty przygotowawczej w przypadku odstąpienia od umowy o kredyt konsumencki, a który to obowiązek na gruncie ukk został wykluczony. Stosowana przez przedsiębiorcę praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług finansowych, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą zawrzeć z nim umowę poŜyczki. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu udzielania poŜyczek, jakim posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Ad III.4. W punkcie 2.b. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: „JeŜeli poŜyczka została zawarta na okres dłuŜszy niŜ 12 mc poŜyczkobiorca moŜe spłacić całość zobowiązania przed ustalonym terminem spłaty poŜyczki ale klient musi nadpłacić co najmniej równowartość 3 średnich wynagrodzeń w gospodarce publikowane przez GUS i nie ma prawa do pomniejszenia jego spłaconego łącznego zobowiązania wobec PoŜyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie kredytu”. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ukk, konsument ma prawo w kaŜdym czasie do spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie. Ponadto zgodnie z art. 50 ust. 1 ukk kredytodawca moŜe zastrzec w umowie prowizję za spłatę kredytu przed terminem, pod warunkiem Ŝe ta spłata przypada na okres, w którym stopa oprocentowania kredytu jest stała, a kwota spłacanego w okresie dwunastu kolejnych miesięcy kredytu jest wyŜsza niŜ trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", z grudnia roku poprzedzającego rok spłaty kredytu. W grudniu 2012 roku wynagrodzenie to wynosiło 4.221,50 zł, a jego trzykrotność 12.664,50 zł. Jedynie w przypadku kredytu przekraczającego tę wartość przedsiębiorca – przy spełnieniu określonych przesłanek wskazanych w art. 50 ust. 2 lub 3 dotyczących okresu między datą spłaty kredytu a terminem spłaty kredytu – mógłby ewentualnie Ŝądać prowizji w wysokości do 1% spłacanej części kredytu. W związku z tym stosowanie przez przedsiębiorcę przedmiotowego postanowienia naleŜy uznać za niezgodne z art. 48 ust. 1 w zw. z art. 50 ust. 1-3 ukk, a poprzez to za stanowiące praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania zakwestionowanego postanowienia doszło do pogorszenia sytuacji ekonomicznej konsumentów, którzy w sposób bezprawny pozbawieni zostali moŜliwości spłaty części całości kredytu przed terminem. Stosowana przez przedsiębiorcę praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług finansowych, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą zawrzeć z nim umowę poŜyczki. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu udzielania poŜyczek, jakim posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Stosownie do art. 26 ust. 1 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeŜeli stwierdzi naruszenie zakazu 18 określonego w art. 24 tej ustawy. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punktach III.1.- III.4. sentencji niniejszej decyzji. Ad IV.1. W punkcie 2.e. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: „W przypadku gdy PoŜyczkobiorca opóźnia się ze spłatą pełnych rat kredytu za co najmniej 2 okresy płatności, poŜyczkodawca moŜe wezwać do zapłacenia zaległych rat lub ich części w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy PoŜyczki a w przypadku braku zapłaty wypowiedzenie nastąpi samoistnie po upływie 30 dni od otrzymania n/n wezwania. O zamiarze wypowiedzenia umowy PoŜyczkodawca zawiadomi PoŜyczkobiorcę na piśmie poprzez wezwanie do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Koszt wezwania wynosi 25 zł”. W ocenie Prezesa Urzędu kwestionowane postanowienie naleŜy uznać za toŜsame z następującymi postanowieniami wpisanymi do rejestru – 978, 3850, 3852, 4866. i. „Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (…) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50 PLN - za wizytę indykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…) - za telegram informujący o zadłuŜeniu przeterminowanym – 30 PLN – za monit telefoniczny – 20 PLN - (…)”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 9 października 2006 r. (sygn. akt XVII AmC 101/05) – wpis nr 978 z dn. 3 stycznia 2007 r., ii. „Sporządzenie i wysłanie wezwania do zapłaty /raty/ kredytu lub odsetek - 7,5 zł od kaŜdego wysłanego wezwania”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 19 lipca 2012 r. (sygn. akt XVII AmC 5238/11) – wpis nr 3850 z dn. 17 października 2012 r., iii. „Opłata za sporządzenie i wysłanie lub doręczenie wezwania do zapłaty raty (rat) kredytu lub odsetek – od kaŜdego wezwania - 20 zł”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 4 lipca 2012 r. (sygn. akt XVII AmC 5205/11) – wpis nr 3852 z dn. 17 października 2012 r., iv. „Opłata za sporządzenie i wysłanie wezwania do dostarczenia dokumentów wymaganych zgodnie z umową kredytu/poŜyczki - 15 zł”, które zostało uznane za niedozwolone na mocy wyroku SOKiK z dnia 15 lutego 2013 r. (sygn. akt XVII AmC 1618/12) – wpis nr 4866 z dn. 14 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu do wyroku dotyczącego klauzuli wpisanej do rejestru pod numerem 978 SOKiK wskazał m.in., Ŝe „Wysokość wprowadzonych do umowy dodatkowych opłat powinna zatem znajdować uzasadnienie w rzeczywistych nakładach jakie musi ponieść pozwany w związku z podjęciem przedmiotowych czynności. W ocenie Sądu wysokość ww. opłat została ustalona w oderwaniu od rzeczywistych nakładów pozwanego, znacznie je przewyŜszając. Takie postanowienie, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i raŜąco naruszające interesy konsumenta uznać naleŜało za niedozwolone postanowienie umowne, o którym mowa w art. 385 1 § 1 k.c.”. W tym zakresie pozwala to na uznanie, Ŝe istota i skutki porównywanych postanowień są takie same. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca stosuje postanowienie wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., a zatem, Ŝe jego działania mają charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ stosowane przez niego postanowienie pogorszyło sytuację ekonomiczną konsumentów. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest 19 do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą zawrzeć z nim umowę o kredyt konsumencki. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z samej natury regulaminu udzielania poŜyczek, jakim posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Ad IV.2. W punkcie 2.h. regulaminu udzielania poŜyczek przedsiębiorca stosuje postanowienie o treści: „Spory związane z wykonaniem umowy poŜyczki będą rozpoznawane przez Sądy właściwe dla siedziby firmy”. W ocenie Prezesa Urzędu powyŜsze postanowienie naleŜy uznać za toŜsame z klauzulą wpisaną do Rejestru o treści: „Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie” – wyrok SOKIK z dn. 31 stycznia 2003 r. (sygn. akt XVII AmC 31/02), wpis nr 41 z dn. 30 czerwca 2003 r. Wprowadzenie do wzorca umownego postanowienia, iŜ spory, mogące wyniknąć na tle realizacji umowy będą rozstrzygane przez konkretnie wskazany sąd, stwarza konsumentowi jako pozwanemu dolegliwe czasowo i finansowo utrudnienia w procesie związane z przejazdami do sądu siedziby przedsiębiorcy, podczas gdy przy braku zakwestionowanego rozwiązania proces toczyłby się zgodnie z art. 27 § 1 k.p.c. 7 , tj. w sądzie miejsca zamieszkania konsumenta. Ponadto, zgodnie z art. 34 k.p.c. 8 , konsument mógłby wytoczyć powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub uniewaŜnienie, a takŜe o odszkodowanie z powodu niewykonania umowy przed sądem miejsca wykonania tej umowy. Postanowienia stosowane przez przedsiębiorcę z góry wykluczają taką ewentualność. NaleŜy wskazać, iŜ kwestię właściwości sądu w sprawach cywilnych określają przepisy k.p.c. i zgodnie z art. 385³ pkt 23 k.c. nie mogą być one w tym zakresie wyłączane, poniewaŜ mogą stanowić dodatkową dolegliwość dla konsumenta, a takŜe ograniczać realizację przysługujących mu praw. Ta właśnie uciąŜliwość jest istotą klauzuli abuzywnej określonej w art. 385 3 pkt 23 k.c. w tym zakresie porównywane klauzule naleŜy uznać za toŜsame w zakresie w jakim wywołują te same skutki dla połoŜenia prawnego konsumentów. Stwierdzono zatem, Ŝe przedsiębiorca stosuje postanowienie wzorca umowy wpisanego do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., a zatem, Ŝe jego działania mają charakter bezprawny . Zachowanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów , gdyŜ wskutek stosowania kwestionowanego postanowienia konsumenci mogli lub teŜ mogą mieć utrudnioną drogę w dochodzeniu swych ewentualnych roszczeń. Zakwestionowane zachowanie przedsiębiorcy dotyczy zbiorowego interesu konsumentów, gdyŜ skierowane jest do szerokiego ich kręgu. Stosowana praktyka wymierzona jest we wszystkich rzeczywistych odbiorców świadczonych przez przedsiębiorcę usług, jak równieŜ we wszystkich jego potencjalnych kontrahentów, którzy mogli lub mogą zawrzeć z nim umowę dotyczącą dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu zaistniałego wypadku lub innych zdarzeń. Zakwestionowane zachowanie podejmowane jest w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika zresztą z 7 Art. 27 § 1 k.p.c. stanowi: Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania. 8 Art. 34 k.p.c. stanowi: Powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub uniewaŜnienie, a takŜe o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienaleŜytego wykonania umowy moŜna wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem. 20 samej natury wzorca – regulaminu udzielania poŜyczek, jakim posługuje się przedsiębiorca w obrocie gospodarczym. Stosownie do art. 26 ust. 1 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeŜeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punktach IV.1.- IV.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad V. Na mocy art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – zwanej dalej takŜe „k.p.a.”), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu. Przesłanka umorzenia postępowania moŜe istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania lub moŜe powstać w czasie jego trwania. Stanowisko takie zostało poparte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Gl 1038/08), który orzekł, Ŝe „Przesłanka umorzenia postępowania moŜe istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, a moŜe ona powstać takŜe w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie juŜ zawisłej przed organem administracji” (LEX nr 489456). W toku niniejszego postępowania postawiono przedsiębiorcy zarzuty bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie informowania konsumentów w umowach poŜyczki o: 1. prawie, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), co moŜe być uznane za niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 18 tej ustawy, a poprzez to moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , 2. moŜliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jeŜeli takie prawo przysługuje konsumentowi, co moŜe być uznane za niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 20 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2011 r., Nr 126, poz. 715 z późn zm.), a poprzez to moŜe stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W zakresie punktu V.1. powyŜej naleŜy wskazać, iŜ przedsiębiorca w ramach swojej działalności nie oferował umów o kredyt wiązany (art. 5 pkt 14 ukk). Do takich zaś stosunków prawnych odnosi się uregulowanie art. 59 ust. 1 ukk. W tym zakresie przedsiębiorca nie był więc zobowiązany do informowania konsumentów o prawie, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ukk. Odnośnie punktu V.2. powyŜej naleŜy zaś wskazać, iŜ w ramach zawieranych umów poŜyczek przedsiębiorca nie przewiduje moŜliwości korzystania z pozasądowego sposobu rozstrzygania sporów. Z uwagi na powyŜsze nie był więc zobligowany do określenia zasad dostępu do tej procedury. W związku z powyŜszym brak jest podstaw do stwierdzenia, Ŝe stosowana przez przedsiębiorcę praktyka – analizowana w tym punkcie – moŜe naruszać przepis art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym stanie rzeczy, zasadne jest umorzenie postępowania w tym zakresie. W związku z powyŜszym orzeczono jak w punktach V.1. oraz V.2. sentencji niniejszej decyzji. Ad VI. Stosownie do art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe określić w decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu postanowił zobowiązać przedsiębiorcę do zastosowania środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów 21 konsumentów w postaci obowiązku doprowadzenia, w terminie dwóch miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji, do zgodności z prawem treści obowiązujących umów o kredyt konsumencki zawartych w oparciu o treść wzorca umowy poŜyczki oraz „Regulaminu udzielania poŜyczek POL-BUD” poprzez przedstawienie konsumentom propozycji aneksowania aktualnie funkcjonujących w obrocie umów lub przedstawienia im propozycji zawarcia umów w oparciu o wzorzec pozbawiony naruszeń określonych w punktach I. i III. i IV. sentencji niniejszej decyzji. Określając powyŜszy termin Prezes Urzędu wziął pod uwagę czasochłonność procesu wymiany (aneksowania) obowiązujących umów, związaną z koniecznością wyjaśniania konsumentom przyczyn zmiany umowy, a takŜe konieczność poniesienia wysiłku organizacyjnego i zaangaŜowania wielu pracowników 9 . Tak określony termin nie powinien spowodować jednak zbyt duŜego wysiłku organizacyjnego dla przedsiębiorcy ani wpłynąć negatywnie na funkcjonowanie jego przedsiębiorstwa. Określenie takiego terminu nie powinno skutkować wreszcie obniŜeniem jakości usług świadczonych na rzecz konsumentów. Celem określenia środków usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów jest doprowadzenie do stanu, w którym wszystkie aktualnie funkcjonujące w obrocie umowy o kredyt konsumencki nie będą zawierać naruszeń wskazanych w punktach I., II. i IV. sentencji niniejszej decyzji. Spełnienie nakazu pozwoli na pełne wyeliminowanie dostrzeŜonych w toku postępowania nieprawidłowości. Wobec powyŜszego orzeka się jak w punkcie VI. sentencji niniejszej decyzji. Ad VII. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu moŜe skorzystać z uprawnienia do nałoŜenia na przedsiębiorcę stosującego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów kary pienięŜnej w wysokości nie większej niŜ 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Kara taka moŜe być nałoŜona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszenia umyślnie, czy teŜ nieumyślnie. Okoliczność ta jest jednak czynnikiem relewantnym przy miarkowaniu wysokości nakładanej kary pienięŜnej 10 . Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pienięŜnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, naleŜy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak równieŜ zaistniałe okoliczności obciąŜające i łagodzące. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Przedsiębiorca, jako profesjonalista powinien wiedzieć, Ŝe określając warunki umowne nie moŜe stosować bezprawnych postanowień, ani w Ŝaden inny sposób godzić w interesy konsumentów. Orzeczona kara powinna stanowić dolegliwość dla uczestnika niniejszego postępowania za naruszenie przez niego zbiorowych interesów konsumentów. Poza wymiarem indywidualnym kary naleŜy zwrócić uwagę na jej wymiar ogólny, funkcję odstraszającą i wychowawczą w stosunku do innych uczestników rynku. W punktach I.-III. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o jakich mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. PowyŜsze daje podstawy do nałoŜenia na przedsiębiorcę kary pienięŜnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. 9 Por. wyrok SOKiK z dn. 27.06.2007 r., sygn. akt XVII AmA 108/06. 10 Kohutek K. w: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 1027. 22 Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary, tj. w 2013 r., który wyniósł […] zł (słownie: […]). W związku z tym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to kara w wysokości […] zł (słownie: […]). Ustalenie wymiaru kar pienięŜnych w przedmiotowej sprawie ma charakter wieloetapowy, co spowodowane jest zaistnieniem okoliczności mających wpływ na jej wysokość. Ustalając wymiary kar pienięŜnych za naruszenia stwierdzone punktach I.-III. sentencji niniejszej decyzji Prezes Urzędu w pierwszej kolejności dokona oceny wagi stwierdzonych praktyk i na tej podstawie ustali kwotę bazową, stanowiącą podstawę dla dalszych ustaleń wysokości kary, a następnie – w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności mające wpływ na wysokość kary – dokona gradacji ustalonej kwoty bazowej. 1. Pierwsza z kar jest wymierzana z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji polegającego na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji poprzez zaniechanie informowania konsumentów w umowach poŜyczki o:



rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania – pkt 7,



prawie, o którym mowa w art. 37 ukk – pkt 8,



innych kosztach, które konsument zobowiązany jest ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności opłatach, prowizjach, marŜach oraz kosztach usług dodatkowych, jeŜeli są znane kredytodawcy, oraz warunki na jakich koszty te mogą ulec zmianie – pkt 10,



obowiązku zwrotu przez konsumenta odsetek od udostępnionego przez kredytodawcę kredytu zgodnie z rozdziałem 5 ukk, a takŜe o kwocie odsetek naleŜnych w stosunku dziennym – pkt 15,



organie nadzoru właściwym w sprawach ochrony konsumentów – pkt 21 co jest niezgodne z art. 30 ust. 1 pkt 7, 8, 10, 15 i 21 ukk, a poprzez to stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uwzględnił, iŜ w niniejszym przypadku zakwestionowane praktyki ujawniają się na etapie zawierania kontraktu, jednakŜe rzutują lub teŜ mogą rzutować na etap jego wykonywania. Ze względu na specyfikę umów o kredyt konsumencki, a takŜe rodzaj pominiętych danych, wagę tej praktyki określono jako duŜą. Miarkując niniejszą karę zwrócono równieŜ uwagę na to, Ŝe rozwaŜane zaniechanie nie powodowało wyłączenia przysługujących konsumentom uprawnień, czy nałoŜenia na nich nowych obowiązków. Wprawdzie powodowało ono niedoinformowanie konsumentów, co mogło skutkować utrudnieniami np. w dochodzeniu roszczeń, jednakŜe nie niweczyło ono w definitywny sposób przewidzianych prawem moŜliwości. Ponadto ustalenia dokonane w toku niniejszego postępowania dają podstawy do przyjęcia, iŜ kwestionowana praktyka jest stosowana w sposób długotrwały, gdyŜ przedsiębiorca stosuje wzorzec umowy poŜyczki oraz regulamin udzielania poŜyczki, które to dokumenty nie zawierają wymaganych prawem informacji od lipca 2011 r. – tj. od prawie trzech lat. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorca jako profesjonalista formułując treść umów kredytu konsumenckiego powinien wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Przedsiębiorca powinien być świadomy faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorcy objęte punktem I. sentencji niniejszej decyzji jest efektem 23 niedołoŜenia przez niego naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorca dopuścił się naruszenia opisanego w punkcie I. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 790,07 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły jednak Ŝadne okoliczności łagodzące lub teŜ obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary pienięŜnej. W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej ustalono na poziomie 790 zł. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób, karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 790 zł, co stanowi […] % przychodu oraz […] % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punkcie VII.1. sentencji niniejszej decyzji. 2. Druga kara wymierzana jest w związku ze stosowaniem praktyki opisanej powyŜej w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji, polegającej na zaniechaniu przekazywania konsumentom formularza informacyjnego oraz wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Praktyki wymienione w punktach II.1.-II.2. tej decyzji ujawniają się na etapie przedkontraktowym, jednakŜe rzutują lub teŜ mogą rzutować na etap jego wykonywania. Ze względu na specyfikę umów o kredyt konsumencki, a takŜe na wskazane zaniechania – wagę tych naruszeń naleŜało określić jako duŜą. Na skutek przedmiotowych zaniechań pogorszeniu uległa sytuacja prawna konsumentów, jak równieŜ naruszone zostały ich interesy ekonomiczne. Nieprzekazywanie konsumentom formularza informacyjnego oraz wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy pozbawia ich wiedzy koniecznej do prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się moŜe do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy rozumiane jako prawo do uzyskania wraz z treścią umowy pełnej i zgodnej z obowiązującymi przepisami prawa informacji na temat praw i obowiązków stron umowy o kredyt konsumencki. Ponadto ustalenia dokonane w toku niniejszego postępowania dają podstawy do przyjęcia, iŜ kwestionowana praktyka jest stosowana w sposób długotrwały, gdyŜ przedsiębiorca stosuje wzorzec umowy poŜyczki oraz regulamin udzielania poŜyczki, które to dokumenty nie zawierają wymaganych prawem informacji od lipca 2011 r. – tj. od prawie trzech lat. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorca jako profesjonalista zawierając z konsumentami umowy o kredyt konsumencki powinien wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby wypełniać wszelkie nałoŜone obowiązki informacyjne wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przedsiębiorca powinien być świadomy faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorcy objęte punktem II. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez niego naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorca dopuścił się naruszenia opisanego w punkcie II. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 948,08 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły jednak Ŝadne okoliczności łagodzące lub teŜ obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary pienięŜnej. W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej ustalono na poziomie 948 zł. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób, karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie II. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 948 zł, co stanowi […] % przychodu oraz […] % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punkcie VII.2. sentencji niniejszej decyzji. 3. Trzecia z kar jest wymierzana z tytułu naruszenia stwierdzonego w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji polegającego na stosowaniu w umowach poŜyczki oraz w regulaminie udzielania poŜyczek następujących postanowień umownych:



„Strony ustalają na rzecz poŜyczkobiorcy odsetki w wysokości … … …” – w faktycznie zawartych umowach jest to 24 % w skali roku,



„Roczna stopa oprocentowania jest stała tj. 24 % w ciągu roku”,



„PoŜyczkodawca moŜe sobie naliczyć odsetki karne w wysokości 23 % w skali roku w przypadku opóźnienia się ze spłatą poŜyczki, tj. 1,91 % w skali miesiąca”,



„PoŜyczkobiorca moŜe odstąpić od umowy w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od daty jej zawarcia przesyłając listem poleconym na adres siedziby firmy wypełniony formularz odstąpienia od umowy”,



„W przypadku skorzystania z opcji odstąpienia od umowy – uznaje się za niezawartą. PoŜyczkobiorca ma obowiązek dokonać zwrotu całej kwoty wypłaconej mu na podstawie umowy PoŜyczki osobiście lub przekazem pocztowym na adres PoŜyczkodawcy. W takiej sytuacji opłata przygotowawcza nie podlega zwrotowi”,



„JeŜeli poŜyczka została zawarta na okres dłuŜszy niŜ 12 mc poŜyczkobiorca moŜe spłacić całość zobowiązania przed ustalonym terminem spłaty poŜyczki ale klient musi nadpłacić co najmniej równowartość 3 średnich wynagrodzeń w gospodarce publikowane przez GUS i nie ma prawa do pomniejszenia jego spłaconego łącznego zobowiązania wobec PoŜyczkodawcy o kwotę oprocentowania liczonego za okres przypadający po spłacie kredytu”. Praktyki wymienione w punktach III.1.-III.4. tej decyzji ujawniły się na etapie zawierania kontraktu, jednakŜe rzutowały lub teŜ mogły rzutować na etap jego wykonywania. Ze względu na specyfikę umów o kredyt konsumencki, a takŜe rodzaj instytucji jakie zostały przez przedsiębiorcę wadliwie przedstawione – wagę tych naruszeń naleŜało określić jako stosunkowo duŜą. Na podstawie zakwestionowanych postanowień pogorszeniu uległa 25 sytuacja prawna konsumentów, jak równieŜ naruszone zostały ich interesy ekonomiczne. Ponadto ustalenia dokonane w toku niniejszego postępowania dają podstawy do przyjęcia, iŜ kwestionowana praktyka jest stosowana w sposób długotrwały, gdyŜ przedsiębiorca stosuje wzorzec umowy poŜyczki oraz regulamin udzielania poŜyczki, które to dokumenty nie zawierają wymaganych prawem informacji od lipca 2011 r. – tj. od prawie trzech lat. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną Prezes Urzędu uwzględnił, Ŝe przedsiębiorca jako profesjonalista formułując treść postanowień umów poŜyczki oraz regulaminu udzielania poŜyczek powinien wykazać się odpowiednią starannością i dbałością tak, aby nie zostały naruszone powszechnie obowiązujące przepisy prawa. Przedsiębiorca powinien być świadomy faktu, Ŝe zakwestionowane w niniejszej decyzji zachowanie jest niedopuszczalne w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dlatego zdaniem Prezesa Urzędu zachowanie przedsiębiorcy objęte punktem III. sentencji niniejszej decyzji jest efektem niedołoŜenia przez niego naleŜytej staranności, jakiej naleŜałoby oczekiwać od profesjonalnego uczestnika obrotu gospodarczego. Całokształt okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, Ŝe przedsiębiorca dopuścił się naruszenia opisanego w punkcie II. sentencji decyzji nieumyślnie. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty przez przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń, którą określono na poziomie […] % przychodu, czyli na poziomie 1106,10 zł. Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły jednak Ŝadne okoliczności łagodzące lub teŜ obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary pienięŜnej. W związku z powyŜszym wymiar kary pienięŜnej ustalono na poziomie 1106 zł. W wyniku obliczeń przeprowadzonych w wyŜej opisany sposób, karę pienięŜną z tytułu naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w zakresie opisanym w punkcie III. sentencji niniejszej decyzji określono na poziomie 1106 zł, co stanowi […] % przychodu oraz […] % maksymalnego wymiaru kary. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. W tych okolicznościach naleŜało orzec, jak w punkcie VII.3. sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad VIII. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. 26 Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróŜy i inne naleŜności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, a takŜe koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak równieŜ koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Ponadto, art. 263 § 2 k.p.a. stanowi, Ŝe organ administracji publicznej moŜe zaliczyć do kosztów postępowania takŜe inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy, za które w niniejszej sprawie uznano korespondencję z urzędem skarbowym celem ustalenia przychodu przedsiębiorcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2013 r. Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I.-IV. sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną postępowania oraz z urzędem skarbowym. W związku z powyŜszym postanowiono obciąŜyć przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 27 zł (dwudziestu siedmiu złotych). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie VIII. niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c. i art. 264 § 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, moŜna wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn