RKT-30/2011

1 DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH Katowice, dn. 31.10.2011r. RKT-61-03/11/HS/SB DECYZJA Nr RKT-30/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz § 2 pkt 4 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887) po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim polegające na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego doszło w wyniku nieudzielania konsumentom, z którymi ww. Spółka zawiera poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o uzyskanie odszkodowań, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 3 ust. 1 ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny i nakazuje się zaniechania jej stosowania. II. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim polegające na naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego doszło w wyniku nie wręczania konsumentom z którymi ww. Spółka zawiera poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o uzyskanie odszkodowań wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm.) i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. 2 III. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, bezprawne działanie Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim polegające na stosowaniu we wzorcu umowy o uzyskanie odszkodowania postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.), którego treść jest następująca: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikłych z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniobiorcy” i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąża się Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim , kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 68 PLN (słownie: sześćdziesięciu ośmiu złotych), w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z urzędu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim (zwanej dalej także Spółką lub przedsiębiorcą) występowało naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm., zwanej dalej także uokik). W dniu 15 lutego 2011r. postanowieniem nr 1 (dowód: karta nr 1) wszczęte zostało z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez Spółkę bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1/ stosowaniu we wzorcu umowy o uzyskanie odszkodowania postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm. – zwanej dalej także K.p.c.), którego treść jest następująca: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikających z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniobiorcy” , co mogło być niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2/ naruszaniu obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego mogło dojść w wyniku nieudzielania konsumentom, z którymi ww. Spółka zawiera poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o uzyskanie odszkodowań, informacji o prawie do odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 2 marca 2000r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. Nr 22, poz. 271 ze zm. – zwanej dalej również ustawą o 3 ochronie niektórych praw konsumentów), oraz nie wręczania konsumentom wzoru oświadczenia o odstąpieniu, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 3 ust. 1 tej ustawy, co mogło być niezgodne z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 8 marca 2011r. (dowód: karty nr 21-22) stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie powyższych praktyk przedsiębiorca wyjaśnił, że wprowadził zmiany do treści wzorca umowy w zakresie właściwości miejscowej sądu. Zmieniony wzór umowy został wprowadzony do stosowania poprzez jego rozesłanie drogą poczty elektronicznej do konsultantów w dniu 9 marca 2011r. Od tego dnia zobowiązani są oni przedkładać klientom nowy wzór umowy. Dodatkowo Spółka opracowała wzór Oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który będzie każdorazowo wręczany konsumentom przy przedstawianiu wzorca umowy. Pracownicy otrzymali również zalecenia, aby informować o możliwości i terminach do odstąpienia od umów. Jednocześnie wobec usunięcia nieprawidłowości oraz biorąc pod uwagę pełną współpracę w tym zakresie z Urzędem, a także mając na uwadze ciężar gatunkowy stwierdzonych naruszeń wniesiono o nienakładanie kar pieniężnych wobec Spółki. Do pisma został dołączony nowy wzór umowy oraz wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy (dowód: karty nr 23-25). W kolejnym piśmie Spółka przedstawiła następujące informacje (dowód: karta nr 40): Przy zawieraniu umów z konsumentami stosowana jest następująca procedura. Klient zainteresowany usługami Spółki, otrzymuje pełną informację na temat firmy wraz z treścią umowy celem zapoznania się z charakterem działalności Spółki i proponowanymi warunkami umowy oraz sposobem jej zawarcia. Warunki umowy są obustronnie negocjowane. Klient przedstawia swoje propozycje, które następnie przedstawiane są zarządowi Spółki. Proces ten trwa kilka dni (od przedstawienia oferty i negocjacji warunków do podjęcia decyzji przez Klienta). Jeżeli konsument podejmie decyzję o współpracy z firmą, wówczas konsultant Spółki spotyka się z nim w uzgodnionym miejscu. Może to mieć miejsce w domu konsumenta (na jego żądanie) lub w lokalu przedsiębiorcy, gdzie Klient przychodzi aby podpisać umowę. Następnie zleceniodawca wypełnia formularz zgłoszenia szkody i podpisuje wynegocjowaną umowę w dwóch egzemplarzach. Konsultant przekazuje te dokumenty do lokalu Spółki, gdzie następuje weryfikacja przedstawionej dokumentacji szkody oraz podejmowana jest decyzja o przyjęciu sprawy. Jeżeli zleceniobiorca podejmuje się prowadzenia sprawy, umowa podpisywana jest przez Spółkę w jej lokalu i jeden egzemplarz odsyłany jest Klientowi. Konsultanci samodzielnie nie podpisują umów, jedynie przekazują informacje i dokumenty. W ocenie Spółki zawarcie umowy następuje z chwilą złożenia obustronnych oświadczeń, a więc w momencie podpisania umowy przez zarząd w siedzibie Spółki. Tym samym miejscem zawarcia umowy jest siedziba Spółki. Z powyższego wynika, iż w prowadzonej działalności gospodarczej używane są różne wzory umów, których treści są negocjowane z Klientami indywidualnie. Konsument ma zatem wpływ na warunki umowy, co powoduje, że nie można mówić o zbiorowym naruszeniu praw konsumentów, a zatem brak jest możliwości stwierdzenia naruszenia interesu publicznego. Wynika to z faktu, iż działanie przedsiębiorcy nie jest jego powszechną praktyką z uwagi na posługiwanie się indywidualnie opracowywanymi wzorami umów. Zleceniodawcy są w większości osobami mieszkającymi z województwie śląskim, sporadycznie w województwie małopolskim. Wprowadzenie do stosowania nowego wzorca umowy zostało potwierdzone przez przykładową pierwszą umowę zawartą z konsumentem w jego oparciu w dniu 10 marca 2011r. (dowód: karty nr 41, 42). Dostarczony został również wydruk z elektronicznej skrzynki pocztowej z dnia 9 marca 2011r. zawierający pismo skierowane do konsultantów o treści: „ Uprzejmie informuję, 4 że od dnia dzisiejszego należy przedstawiać Klientom wzór odstąpienia od umowy, który znajduje się w załączniku oraz w panelu pracownika do ściągnięcia. Na życzenie Klienta możliwość odstąpienia będziemy również umieszczać w zapisach umowy ” (dowód: karta nr 43). W kolejnym piśmie przedsiębiorca wyjaśnił, iż wzór odstąpienia od umowy został wprowadzony drogą mailową poprzez rozesłanie go do konsultantów z dniem 9 marca 2011roku. Od tej chwili zobowiązani są oni przedkładać klientom nowe wzorce. Jednocześnie na życzenie klienta, informacja o możliwości odstąpienia od umowy zostaje wpisana do treści umowy. Konsumenci są informowani o prawie do odstąpienia od umowy od dnia jej wprowadzenia. Wręczany jest również wzór oświadczenia o odstąpieniu (dowód: karta nr 63). Pismem z dnia 6 października 2011r. przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego oraz o prawie do zapoznania się z materiałem zgromadzonym w sprawie (dowód: karta nr 72). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. z siedzibą w Wodzisławiu Śląskim, jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty nr 7-10). Na podstawie zgromadzonych dokumentów i informacji dokonano następujących ustaleń. Przedsiębiorca zawiera z konsumentami umowy o uzyskanie odszkodowań. Są one zawierane w systemie sprzedaży poza lokalem przedsiębiorstwa u Klientów lub w siedzibie Spółki (dowód: karta nr 5). Przedsiębiorca zawiera umowy z konsumentami na terenie województwa śląskiego oraz sporadycznie na terenie województwa małopolskiego (dowód: karta nr 40). Uprzednio wykorzystywany wzór umowy o uzyskanie odszkodowania zawierał postanowienie: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikłych z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniobiorcy” (dowód: karty nr 15, 17, 19). W czasie prowadzenia niniejszego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany zakwestionowanego postanowienia wzoru umowy. Powyżej przytoczone postanowienie otrzymało brzmienie: § 8 „ Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikłych z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniodawcy ” (dowód: karta nr 24). W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż dokumenty, którymi posługiwała się Spółka przy zawieraniu umów z konsumentami poza lokalem przedsiębiorstwa nie zawierały żadnych informacji dotyczących praw, jakie przysługują konsumentom w zakresie odstępowania od tego rodzaju umów. Dodatkowo konsumenci w przypadku zawierania takich umów nie otrzymywali wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy (dowód: karty nr 13 - 20). W związku ze wszczęciem niniejszego postępowania Spółka zadeklarowała wydawanie konsumentom przy zawieraniu umów poza lokalem przedsiębiorstwa wzoru oświadczenia o odstąpieniu, które otrzymało brzmienie: „ Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy sprzedaży zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa Adresat: Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. … Oświadczenie Oświadczam, że na podstawie art. 2 ustawy o 5 ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny z dnia 2 marca 2000 r. (Dz.U. Nr 22, poz. 271), odstępuję od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowa zawarta została w dniu … w … Przedmiotem umowy było dochodzenie roszczeń w związku ze szkodą z dnia …. Umowę w imieniu Państwa firmy zawarł ze mną Pan/Pani …, działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Zarząd Spółki ” (dowód: karta nr 25). Jednak wzór umowy nie został zmieniony przez dodanie informacji odnoszących się do praw konsumentów związanych z odstąpieniem od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. W celu udokumentowania wprowadzenia do stosowania ww. wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, Spółka przedstawiła wydruk z poczty elektronicznej zawierający list z dnia 9 marca 2011r. skierowany do konsultantów, o następującej treści: „ Uprzejmie informuję, że od dnia dzisiejszego należy przedstawiać Klientom wzór odstąpienia od umowy, który znajduje się w załączniku oraz w panelu pracownika do ściągnięcia. Na życzenie Klienta możliwość odstąpienia będziemy również umieszczać w zapisach umowy ” (dowód: karta nr 43). Zmiana treści wzorca umowy, została potwierdzona przez umowę zawartą z konsumentem w dniu 10 marca 2011r. (dowód: karty nr 41-42). W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 2 stanowi, że przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W przypadku, gdy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu na podstawie art. 26 ust. 1 tej ustawy uznaje określoną praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazuje zaniechanie jej stosowania. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeżeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku określonym w art. 27 ust. 1 ww. ustawy Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane w interesie publicznym, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu 6 publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 1 . Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała możliwość poddania zachowania przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby można było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) wynika, że przedsiębiorcą jest osoba prawna wykonująca działalność gospodarczą. W rozważanym przypadku podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyż działa w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści należy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy podał, iż gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, że chodzi o zachowanie przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeżenie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie można opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd Najwyższy orzekł też, że „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozważanym przypadku doszło do naruszenia interesu konsumentów jako zbiorowości, w sposób opisany w punktach I, II i III sentencji niniejszej decyzji. Oceniane 1 Konrad Kohutek: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 7 zachowania przedsiębiorcy dotyczyły szerokiego kręgu najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Dotyczyły one wszystkich tych osób, które zawarły z przedsiębiorcą umowy o uzyskanie odszkodowań, jak i zagrażały interesom wszystkich jego potencjalnych Klientów. Rozważane działania przedsiębiorcy, o których mowa w punktach I, II i III sentencji niniejszej decyzji godziły więc w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było możliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumiana jako sprzeczność działania z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jako „sprzeczne z prawem” należy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagrożone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/. I. W zakresie punktu I sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczyła naruszania obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego doszło w wyniku nieudzielania konsumentom, z którymi ww. Spółka zawiera poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o uzyskanie odszkodowania, informacji o prawie do odstąpienia od umów w terminie, o którym mowa w art. 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, co zostało uznane za sprzeczne z art. 3 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. Powołany powyżej art. 2 ust. 1 stanowi, iż konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od zawarcia umowy. Uprawnienie to nie może być w żaden sposób uwarunkowane lub ograniczone umową. „ Pojęcie „umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa” obejmuje nie tylko umowę sensu stricte zawartą poza takim lokalem, lecz także umowy zawarte wprawdzie w lokalu, lecz w wyniku zebrania ofert poza nim. (…) Ustawa dotyczy również umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa, gdy sama inicjatywa wizyty przedsiębiorcy w innym miejscu wyszła od konsumenta, nawet gdy odnosi się to np. do miejsca pracy konsumenta” /E. Łętowska: Ochrona niektórych praw konsumentów Komentarz 3. Wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2011r., str. 27/. W trakcie postępowania wyjaśniającego Spółka przedstawiła Prezesowi Urzędu zakres informacji zawartych w ofertach kierowanych do konsumentów, którymi są wzorzec umowy i pełnomocnictwo (dowód: karty nr 13-20). Dodatkowo Spółka 8 poinformowała, iż umowy są zawierane w domach Klientów lub w siedzibie Spółki. Klient otrzymuje kilka dni wcześniej pełną informację wraz z treścią umowy celem zapoznania się z proponowanymi warunkami (dowód: karta nr 5). Ponieważ w niniejszym przypadku konsument ma możliwość podpisania umowy w miejscu zamieszkania, a reprezentant Spółki składa podpis w jej lokalu stwierdzone zostało, iż zawarcie tych umów może zostać uznane za zawieranie umów w wyniku zebrania ofert poza lokalem przedsiębiorstwa. Tym samym przedmiotowe dokumenty są stosowane w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Dokonując oceny treści stosowanych dokumentów stwierdzone zostało, iż brak w nich było informacji o prawach konsumentów związanych z odstąpieniem od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. Z przedstawionych faktycznie zawartych umów wynikało, iż przedmiotowe informacje nie znajdowały się również w nich. Jak wynika z powyżej przytoczonego przepisu ustawy, przedsiębiorca ma obowiązek pisemnie poinformować o prawie do odstąpienia, a także ma obowiązek podać termin w którym może to być uczynione. Umowy zawierane poza lokalem przedsiębiorstwa charakteryzują się tym, iż konsumenci są zaskakiwani ofertą przedsiębiorcy, w wyniku czego mają ograniczone możliwości jej porównania z innymi ofertami dostępnymi na rynku. W celu ochrony interesów konsumentów zawierających umowy poza lokalem przedsiębiorstwa powstały szczególne przepisy prawa mające do nich zastosowanie. W efekcie tej praktyki Spółka naruszyła obowiązek udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji. Konsument nie poinformowany i nie znający przysługujących mu uprawnień nie będzie z nich korzystał. W konsekwencji czego konsument będzie realizował umowę, od której mógłby odstąpić, gdyby wiedział o takim prawie. Tym samym konsument będzie podejmował decyzje inne, niż gdyby dysponował pełnymi, rzetelnymi informacjami o swoich prawach. Zgodnie z powyższym przepisem konsument powinien otrzymać oprócz informacji o prawie do odstąpienia od umowy, również informację o terminie, w którym może to uczynić. „ Artykuł 3 ust. 1 dotyczy informacji poprzedzającej zawarcie umowy. Nie jest dopuszczalne przesunięcie jej w czasie na inne stadia kontraktów umownych. Takie zachowanie będzie uznane za delikt profesjonalisty. Gdy ewentualny spór odszkodowawczy oparty na zarzucie naruszenia obowiązków przedsiębiorcy właśnie w tym zakresie, będzie się toczył po zawarciu umowy, wówczas powinien on być kwalifikowany jako naruszenie powinności ex contractu. Przedmiotem informacji są trzy grupy danych: a) istnienie i długość trwania praw odstąpienia od umowy; b) gotowy wzór odstąpienia od umowy z oznaczeniem umożliwiającym identyfikację profesjonalisty wraz z jego „geograficznym” adresem (nie wystarczy podanie siedziby w znaczeniu, jaki „siedzibie” nadaje prawo cywilne) i c) dane umożliwiające identyfikację świadczenia i jego przedmiotu, jak również datę zawarcia umowy ” /E. Łętowska: Ochrona niektórych praw konsumentów Komentarz 3. Wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2011r., str. 40/. Posiadanie informacji w jakim terminie konsument może wysłać oświadczenie o odstąpieniu od umowy jest jedną z najważniejszych informacji, jakie powinien on otrzymać przy zawarciu umowy poza lokalem przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, jeżeli konsument nie został poinformowany na piśmie o prawie odstąpienia od umowy, bieg terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 nie rozpoczyna się. W takim wypadku konsument może odstąpić od umowy w terminie dziesięciu dni od uzyskania informacji o prawie odstąpienia. Konsument nie może jednak z tego powodu odstąpić od umowy po upływie trzech miesięcy od jej wykonania. Pomimo istnienia przepisów, które wydłużają okres, w którym konsumenci mają prawo odstąpić od umów, to jednak w interesie konsumentów jest, aby byli poinformowani o prawach jakie im przysługują przy zawarciu umów. Dzięki temu mogą z przysługujących im praw skorzystać bez narażania się na ewentualne trudności dowodowe. Konsumenci 9 musieliby udowodnić, iż nie byli informowani o prawie do odstąpienia od umowy. Jest to ważne ze względu na ewentualne koszty jakie musieliby ponieść, gdyby przedsiębiorca uznał, iż konsumenci rozwiązują umowy, a nie odstępują od umów na podstawie ww. ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Brak przedmiotowych informacji narusza interesy konsumentów poprzez naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pełnych informacji zgodnie z wymogami ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie przedmiotowego postępowania przedsiębiorca przedstawił wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który jest wykorzystywany przy zawieraniu umów z konsumentami (dowód: karta nr 25). Fakt wprowadzenia do stosowania ww. dokumentu został potwierdzony przez wydruk ze skrzynki poczty elektronicznej z dnia 9 marca 2011r. o treści: „ Uprzejmie informuję, że od dnia dzisiejszego należy przedstawiać Klientom wzór odstąpienia od umowy, który znajduje się w załączniku oraz w panelu pracownika do ściągnięcia. Na życzenie Klienta możliwość odstąpienia będziemy również umieszczać w zapisach umowy ” (dowód: karta nr 43). Prezes Urzędu oceniając wprowadzone zmiany w zakresie dokumentów wykorzystywanych przy zawieraniu umów z konsumentami m.in. przez wprowadzenie do stosowania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy, uznał je za niewystarczające. Analiza nowych dokumentów wykazała, iż nadal nie została w nie wpisana informacja o terminie, w którym konsumenci mają prawo odstąpić od umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa. Fakt, iż konsumenci są informowani o prawie do odstąpienia od umów, nie jest wystarczający do stwierdzenia, iż Spółka nie narusza już art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Pomimo, iż w oświadczeniu podana została podstawa prawna która określa ten termin, to jednak przeciętny konsument nie ma bezpośredniego dostępu do przepisów prawa, aby sprawdzić dane jakich dotyczy ten artykuł. Tym samym konsument nadal nie dysponuje wiedzą o terminie, w którym może dostąpić od umowy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzone zastało, iż pomimo rozpoczęcia wręczania konsumentom oświadczenia o odstąpieniu od umów, przedsiębiorca nadal nie informuje konsumentów o terminie w jakim mają prawo dostąpić od tych umów, do czego zobowiązuje go art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Tym samym, brak jest podstaw do uznania, iż przedsiębiorca rozpoczął wykonywanie obowiązku informacyjnego wynikającego z ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów w zakresie określonym w sentencji niniejszej decyzji. Dlatego też, Prezes Urzędu stwierdził, iż Spółka nadal w przypadku zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa nie wykonuje obowiązku udzielania konsumentom rzetelnych, prawdziwych i pełnych informacji w powyżej opisanym zakresie. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. I sentencji decyzji. II. W zakresie punktu II sentencji niniejszej decyzji oceniana praktyka dotyczyła naruszania obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, do czego doszło w wyniku nie wręczania konsumentom, z którymi Spółka zawiera poza lokalem przedsiębiorstwa umowy o uzyskanie odszkodowań, wzoru oświadczenia o odstąpieniu, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. 10 Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów, kto zawiera z konsumentem umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, powinien przed jej zawarciem poinformować konsumenta na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy w terminie, o którym mowa w art. 2 ust. 1, i wręczyć wzór oświadczenia o odstąpieniu, z oznaczeniem swojego imienia i nazwiska (nazwy) oraz adresem zamieszkania (siedziby); obowiązany jest także wręczyć konsumentowi pisemne potwierdzenie zawarcia umowy, stwierdzające jej datę i rodzaj oraz przedmiot świadczenia i cenę. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Spółka przedstawiła Prezesowi Urzędu zakres informacji zawartych w ofertach kierowanych do konsumentów, którymi są wzorzec umowy i pełnomocnictwo (dowód: karty nr 13-20). Na podstawie dostarczonych dokumentów zostało stwierdzone, iż konsumenci nie otrzymywali wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W uzasadnieniu stosowania praktyki określonej w punkcie I sentencji decyzji, wykazano, iż przedsiębiorca przy wykorzystaniu dostarczonego wzoru umowy zawiera umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, tym samym do ocenianej działalności Spółki zastosowanie ma ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów w zakresie przepisów dotyczących umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. Wymóg nakładany na przedsiębiorcę przez powyższe przepisy dotyczy obowiązku wręczania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Celem tego nakazu jest ułatwienie konsumentom skorzystania z prawa do odstąpienia od umów. Otrzymanie przedmiotowego dokumentu powoduje, iż konsument nie musi zastanawiać się nad brzmieniem jakie powinien on przyjąć. Istotne jest również, iż przedmiotowy rodzaj umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa charakteryzuje się tym, iż konsument może mieć wątpliwości co do adresu na jaki powinien takie oświadczenie skierować. Dlatego też, przedmiotowy wzorzec oświadczenia musi zawierać dane adresowe przedsiębiorcy. Zaniechanie wydawania wzoru oświadczenia o odstąpieniu od umowy konsumentom naruszało ich ekonomiczne interesy. W konsekwencji tego zaniechania konsumenci zawierający umowy nie otrzymywali informacji o treści, a także o formie takiego oświadczenia oraz o danych adresowych na jakie powinni je wysyłać. W wyniku tej praktyki Spółki, konsumenci, którzy chcieli odstąpić od umowy, z uwagi na powyższe mogli nie skorzystać z ustawowych uprawnień. W tym przypadku skorzystanie przez konsumenta z prawa do odstąpienia od umowy w terminie 10 dni powoduje, iż przedsiębiorca nie będzie żądał zapłaty opłaty, którą mógłby żądać z tytułu rozwiązania umowy przez konsumenta z innych powodów. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie przedmiotowego postępowania przedsiębiorca przedstawił wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, który od dnia 9 marca 2011r. jest wykorzystywany przy zawieraniu umów z konsumentami (dowód: karta nr 25). Fakt wprowadzenia do stosowania ww. dokumentu został potwierdzony przez wydruk ze skrzynki poczty elektronicznej z dnia 9 marca 2011r. zawierający treść: „ Uprzejmie informuję, że od dnia dzisiejszego należy przedstawiać Klientom wzór odstąpienia od umowy, który znajduje się w załączniku oraz w panelu pracownika do ściągnięcia. Na życzenie Klienta możliwość odstąpienia będziemy również umieszczać w zapisach umowy ” (dowód: karta nr 43). Oświadczenie, które Spółka zaczęła wydawać konsumentom otrzymało brzmienie: „ Wzór oświadczenia o dostąpieniu od umowy sprzedaży zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa Adresat: Competia Centrum Odszkodowań Sp. z o.o. ….. Oświadczenie Oświadczam, że na podstawie art. 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o 11 odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny z dnia 2 marca 2000 r. (Dz.U. Nr 22, poz. 271), odstępuję od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. Umowa zawarta została w dniu … w … Przedmiotem umowy było dochodzenie roszczeń w związku ze szkodą z dnia …. Umowę w imieniu Państwa firmy zawarł ze mną Pan/Pani …, działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Zarząd Spółki ” (dowód: karta nr 25). Spółka w celu potwierdzenia zmiany stosowanej praktyki dostarczyła pierwszą umowę zawartą w dniu 10 marca 2011r. w oparciu o zmieniony wzór umowy. Informacja zobowiązująca konsultantów do wydawania oświadczenia o odstąpieniu od umowy została rozesłana w dniu 9 marca 2011r. Na podstawie powyżej opisanych podjętych przez przedsiębiorcę czynności polegających na rozpoczęciu wręczania konsumentom oświadczenia o odstąpieniu od umów zawierającego informacje o prawie do odstąpienia od umów, Prezes Urzędu uznał, iż Spółka wykonuje obowiązki nałożone na nią przez art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów w zakresie określonym w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. W związku z powyższym uzasadnione stało się uznanie na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. II sentencji decyzji. III W zakresie punktu III sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczyła stosowania we wzorcu umownym postanowienia wzorca umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów dokonując oceny postanowienia umownego ocenia określony zapis i w momencie jego wpisania do rejestru klauzula przestaje być postanowieniem konkretnego wzorca umownego, a staje się samodzielnie funkcjonującą zasadą, która została zakwestionowana. Ze względu na rozszerzoną skuteczność klauzul (art. 479 43 K.p.c.) spełnia ona funkcję podobną do przepisów prawa. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006r. (sygn. akt III SZP 3/06) Sąd stwierdził, co następuje: „Sąd Najwyższy akceptuje stanowisko doktryny, zgodnie z którym wpis postanowienia wzorca do rejestru skutkuje tym, że zakazane jest posługiwanie się wpisaną klauzulą we wszystkich wzorcach umów, pod rygorem sankcji z art. 58 kc. Potwierdza to dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego, jak również treść przykładowego katalogu niedozwolonych postanowień umownych, który został sformułowany w oderwaniu od rodzaju umowy lub gałęzi gospodarki, w której umowa została zawarta. Za takim rozwiązaniem, obok argumentów językowo-systemowych, przemawiają także względy celowościowe i funkcjonalne, których uwzględnianie w sprawach takich jak niniejsza jest powszechnie akceptowane (zob. m.in. uchwała SN z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przyjęcie powyższego rozwiązania pozwala uniknąć sytuacji, w której konieczne jest prowadzenie kilku postępowań, z których każde musiałoby kończyć się identycznym rozstrzygnięciem merytorycznym. Stanowisko to znajduje również oparcie w charakterze postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, którego celem podstawowym jest usunięcie postanowień wzorca uznanych za niedozwolone z obrotu ze skutkiem nie tylko dla stron procesu, lecz także wobec osób trzecich (erga omnes) (uchwała z dnia 19 grudnia 2003 r. III CZP 95/2003 OSNC 2005/2 poz. 25). Przedmiotem kontroli nie jest bowiem kwestia ustalenia treści umowy w drodze wykładni, ale wyjaśnienie, czy konkretne postanowienie wzorca umownego stanowi niedozwoloną klauzulę umowną i z tej przyczyny nie wiąże nie tylko stron 12 postępowania, ale nieograniczonego kręgu konsumentów. Chodzi tu o kontrolę abstrakcyjną, skuteczną erga omnes, nie zaś o ograniczoną w skutkach do stron wykładnię konkretnej umowy (wyrok SN z dnia 6 października 2004 r. I CK 162/2004 Monitor Prawniczy 2004/21 str. 966)”. „Sąd Najwyższy uznaje również, iż jeżeli SOKiK uzna określoną klauzulę za niedozwoloną w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ona wpisana do rejestru, o którym mowa w art. 479[45] § 2 kpc, to praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 uokik dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych klauzul zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające np. na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty klauzuli”. Pomimo, iż powyżej powołana uchwała zapadła pod rządami ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2000r., to orzecznictwo to należy uznać za aktualne także w obecnym stanie prawnym. Na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 2007r. rozważana kwestia została uregulowana w analogiczny sposób, a zatem nie występują różnice, które nakazywałyby odejście od ustalonej linii orzecznictwa i w konsekwencji tego odmienną ocenę prawną badanego zagadnienia. W zakresie punktu III sentencji decyzji oceniana praktyka dotyczyła stosowania przez przedsiębiorcę we wzorcu umowy postanowienia wzoru umowy, które zostało wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 K.p.c.: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikłych z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniobiorcy” (dowód: karty nr 15, 17, 19). Postanowienie przytoczone poniżej zostało uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 4 czerwca 2003r. Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów sygn. akt XVII Amc 60/02, a do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy wpisane w dniu 14 sierpnia 2003r. pod numerem 77: „ Strony niniejszej umowy zobowiązują się do dołożenia wszelkich starań w celu polubownego rozstrzygnięcia ewentualnych sporów. Sądem właściwym do rozstrzygania będzie sąd miejsca siedziby EFB ”. Również postanowienie przytoczone poniżej zostało uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 21.08.2002r. sygn. akt XVII Amc 50/01 przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a następnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy w dniu 14 sierpnia 2003r. pod numerem 76: „ Strony wykorzystają wszelkie możliwości do polubownego rozwiązania ewentualnych spraw wynikających z niniejszej umowy. Sprawy wymagające rozstrzygnięcia sądowego będą prowadzone przed Sądem Rejonowym w Tychach lub przed Sądem Okręgowym w Katowicach ”. Postanowienie o zbliżonej treści jak zakwestionowane zostało również uznane za niedozwolone wyrokiem z dnia 31 stycznia 2003r. sygn. akt XVII Amc 31/02 przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a następnie wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy w dniu 30 czerwca 2003r. pod numerem 41: „ Wszelkie spory wynikłe na tle zawartej umowy podlegają wyłączności sądu powszechnego dla siedziby firmy przyjmującej zamówienie". Oceniane postanowienie wzorca umowy stosowane przez przedsiębiorcę podobnie jak i ww. postanowienia wpisane do rejestru, na zasadzie wyłączności narzucały konsumentowi rozpoznanie sprawy przez sąd wskazany przez przedsiębiorcę, który zgodnie z ustawą nie zawsze będzie sądem właściwym miejscowo. Przykładowo w sprawach dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od konsumenta z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania 13 umowy, zgodnie z właściwością ogólną sądu, sądem właściwym byłby sąd miejsca zamieszkania konsumenta (art. 27 k.p.c.), natomiast zgodnie z właściwością przemienną sądu, sądem właściwym byłby sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 k.p.c.). Tym samym, zarówno kwestionowane postanowienie, jak i przytoczone postanowienia wpisane do rejestru niedozwolonych postanowień umownych, mogą wyłączać rozpoznanie sprawy zarówno przez sąd właściwy według właściwości ogólnej, jak i przemiennej zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego. W związku z powyższym, postanowienia te spełniają przesłanki niedozwolonej klauzuli umownej, o której mowa w art. 385(3) pkt 23 k.c. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, postanowienia narzucające rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie zawsze jest miejscowo właściwy, stanowią niedozwolone postanowienia umowne. Analiza porównawcza kwestionowanego postanowienia stosowanego przez przedsiębiorcę, z wymienionymi wyżej postanowieniami uznanymi przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone i wpisanymi do rejestru niedozwolonych klauzul umownych, wskazuje na identyczność skutków ich stosowania, pomimo różnic w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. Stąd też przyjąć należy, iż kwestionowane postanowienie mieściło się w hipotezach przywołanych klauzul umownych wpisanych do rejestru niedozwolonych postanowień umowy. Przedstawione argumenty dają podstawę do uznania stosowanej przez przedsiębiorcę praktyki za bezprawną. W związku z faktem, że zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania przedsiębiorca dokonał zmiany treści wzorca umowy w oparciu, o który zawierane są umowy z konsumentami, polegającej na zastąpieniu kwestionowanego postanowienia, postanowieniem w brzmieniu: § 8 „ Sądem właściwym do rozstrzygania sporów, wynikłych z naruszenia postanowień niniejszej umowy, jest właściwy miejscowo i rzeczowo sąd dla Zleceniodawcy ” (dowód: karta nr 24). Przedsiębiorca przedstawił zmieniony wzorzec umowy, który jest wykorzystywane przy zawieraniu umów z konsumentami od dnia 9 marca 2011r. Zmiana treści wzorca umowy została potwierdzona przez dostarczenie pierwszej umowy zawartej z konsumentem w dniu 10 marca 2011r. (dowód: karty nr 21-22). Na podstawie powyżej opisanych podjętych przez przedsiębiorcę czynności polegających na rozpoczęciu zawierania umów z konsumentami, zawierających nowe postanowienie zastępujące postanowienie, które ograniczało miejsce rozstrzygania sporów ze względu na siedzibę przedsiębiorcy. Nowe postanowienie wskazuje właściwość sądu ze względu na sąd miejscowo i rzeczowo właściwy dla konsumenta. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzone zostało, iż nowy wzór umowy nie zawiera postanowienia, które można by uznać za tożsame z postanowieniami wpisanymi do rejestru niedozwolonych postanowień umownych. W związku z powyższym uzasadnione stało się uznanie na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania jej stosowania z dniem 9 marca 2011r. Wobec powyższego należało orzec jak w pkt. III sentencji decyzji. IV. Na podstawie art. 77 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach, w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. 14 Postępowanie przeciwko przedsiębiorcy w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu. Na podstawie ustaleń dokonanych w trakcie postępowania w punktach I do III sentencji decyzji stwierdzone zostało naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania dla Prezesa Urzędu są wydatki w wysokości 68 PLN związane z korespondencją prowadzoną z przedsiębiorcą. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił obciążyć przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 68 PLN (słownie: sześćdziesięciu ośmiu złotych). Wobec powyższego orzeka się jak w punkcie IV sentencji decyzji. Na podstawie art. 264 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w zw. z art. 83 i 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyznaczył stronie termin 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na uiszczenie kosztów niniejszego postępowania. Powyższą kwotę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie IV niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z 479 32 § 1 i § 2 k.p.c., przedsiębiorcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn