RKT-41/2013

1 Katowice, 5 grudnia 2013 r. RKT-61-18/13/MI DECYZJA Nr RKT-41/2013 I. Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w Brzegu Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu, w którego toku zostało uprawdopodobnione, że ww. przedsiębiorca stosuje praktykę, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającą na tym, iż w Zakładowym Cenniku Usług stanowiącym Załącznik Nr 1 do uchwały Zarządu ww. przedsiębiorcy nr 1/VI/09 z dnia 12 stycznia 2009 r. przewidział on pobieranie następujących opłat za czynności związane z przyłączeniem nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej: a) opłata za udział w próbie szczelności przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy; b) opłata za odbiór końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego; c) opłata za nadzór nad włączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej; d) opłata za sprawdzenie podłączenia do kanalizacji – zadymianie; które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia określonym w art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy, po złożeniu przez ww. przedsiębiorcę zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom, − − − − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Brzegu Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu obowiązek wykonania ww. zobowiązania w drodze: 1) usunięcia z Zakładowego Cennika Usług opłaty za odbiór końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego oraz opłaty za nadzór nad włączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej; 2) pozostawienia w Zakładowym Cenniku Usług opłaty za udział w próbie szczelności przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy za każdą przeprowadzoną próbę oraz opłaty za sprawdzenie prawidłowości podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania jako opłat za roboty zlecone przedsiębiorstwu, których pobieranie nie ma związku z przyłączeniem do sieci i nie stanowi warunku przyłączenia do sieci, w terminie do dnia 1 stycznia 2014 r. PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) w związku z art. 33 ust. 6 tej ustawy, − − − − w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, nakłada się na Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Brzegu Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu obowiązek złożenia – w terminie do dnia 31 marca 2014 r. – sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno obejmować: 1) Zakładowy Cennik Usług uwzględniający zmiany będące przedmiotem złożonego zobowiązania wraz z wprowadzającą go uchwałą; 2) dokumentację dotyczącą trzech przyłączeń do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej przeprowadzonych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wszystkimi fakturami wystawionymi w toku procedury przyłączeniowej na rzecz ubiegających się o przyłączenie konsumentów; 3) informację o wszystkich opłatach za udział w próbie szczelności z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy za każdą przeprowadzoną próbę pobranych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wyjaśnieniem okoliczności, w jakich pobrane zostały przedmiotowe opłaty; 4) informację o wszystkich opłatach za sprawdzenie podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania pobranych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wyjaśnieniem okoliczności, w jakich pobrane zostały przedmiotowe opłaty. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „Prezesem Urzędu”) zostało przeprowadzone pod sygn. akt RKT-400-47/12/MI postępowanie wyjaśniające w sprawie działalności Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Brzegu Sp. z o.o. z siedzibą w Brzegu (zwanego dalej „PWiK Brzeg” lub „Spółką”). Celem postępowania było wstępne ustalenie, czy w związku z działaniami ww. przedsiębiorcy nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego w zakresie związanym z przyłączaniem do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej Spółki oraz w zakresie związanym z przejmowaniem urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wybudowanych z środków własnych inwestorów prywatnych. W toku postępowania przeanalizowano między innymi Zakładowy Cennik Usług stanowiący Załącznik Nr 1 do uchwały Zarządu PWiK Brzeg Nr 1/VI/09 z dnia 12 stycznia 2009 r. Ponieważ jego analiza dała podstawy do przyjęcia, że w zakresie przedstawionym w pkt I sentencji niniejszej decyzji Spółka dopuściła się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Postanowieniem Nr 1 z dnia 26 lipca 2013 r. wszczęte zostało w tej sprawie postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Postanowieniem Nr 2 z dnia 26 lipca 2013 r. (dowód: karty nr 4-4 verte) zaliczono w poczet dowodów w tym postępowaniu dokumenty uzyskane przez Prezesa Urzędu w toku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w sprawie działalności Spółki pod sygn. akt RKT-400-47/11/MI (dowód: karty nr 6-66). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Spółka wskazała, że Zakładowy Cennik Usług został opracowany dla usług świadczonych przez Spółkę na zlecenie nie tylko jej odbiorców, ale też innych podmiotów. Spółka wyjaśniła, że dotyczy to: a) włączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej w przypadkach wykonania przełożenia sieci z uwagi na usunięcie kolizji; b) wykonywania prób szczelności z uwagi na prowadzenie robót, o których mowa w pkt a lub na wykonywania tych robót na zlecenie na terenie innych gmin, gdzie Spółka nie włada siecią; 3 c) sprawdzenia szczelności podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania na zlecenie podmiotu zainteresowanego wykonaniem tej usługi. W związku z powyższym zasadne jest w ocenie Spółki pozostawienie zapisów w Cenniku jako cen obowiązujących dla robót odpłatnych zleconych Spółce (dowód: karta nr 69). PWiK Brzeg wskazało również, że zapis dotyczący opłaty za odbiór końcowy przyłączy jest zapisem martwym. W związku z tym Spółka oświadczyła, że Zakładowy Cennik Usług na rok 2014 r. zostanie w ww. zakresie skorygowany (dowód: karta nr 69). Spółka wyjaśniła również, iż w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, koszty wykonania przyłączy do sieci zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Natomiast art. 15 ust. 4 ustawy nie zawiera wyczerpującego katalogu warunków, jakie należy spełnić, aby przedsiębiorstwo podłączyło nieruchomość do sieci. Zgodnie z treścią ww. przepisu Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19 oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług. Zdaniem PWiK Brzeg obowiązek przedsiębiorstwa wyartykułowany w ww. przepisie ma charakter warunkowy, a nie bezwzględny. Przepis ustala bowiem dwie przesłanki, od spełnienia których zależy przyłączenie do sieci nieruchomości. Pierwsza związana jest z osobą, która się o przyłączenie ubiega. Druga leży po stronie przedsiębiorstwa. Chodzi o: − − − − istnienie warunków przyłączenia określonych w regulaminie; − − − − istnienie technicznych możliwości świadczenia usług. (dowód: karty nr 69-70) Spółka podniosła, że przyłączenie nieruchomości do sieci jest obowiązkiem obustronnym, a warunki go uchylające to: − po stronie właściciela nieruchomości – niespełnienie warunków przyłączenia określonych w regulaminie; − po stronie przedsiębiorstwa – brak technicznych możliwości świadczenia usług. Spółka zaznaczyła również, że osoba ubiegająca się o przyłączenie do sieci może, ale nie musi stać się w przyszłości odbiorcą świadczonych przez PWiK Brzeg usług (dowód: karta nr 70). PWiK Brzeg podniosło w dalszej kolejności, że art. 19 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę stanowi, że regulamin dostarczania wody powinien określać prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego i odbiorcy usług, w tym: 1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków; 2) szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług; 3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat; 4) warunki przyłączania do sieci; 5) techniczne warunki określające możliwości dostępu do usług wodociągowo- kanalizacyjnych; 6) sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wykonanego przyłącza; 7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków; 4 8) standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków; 9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe. (dowód: karta nr 70) Spółka wskazała, że w wyroku WSA z dnia 13 marca 2007 r. Sąd wskazał, że ustawodawca poprzez użycie w art. 19 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, „w tym” dopuścił wprowadzenie do regulaminu także zapisów spoza katalogu wymienionych w tym przepisie (dowód: karta nr 70). W ocenie Spółki, w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, koszty wykonania przyłączy do sieci zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Natomiast art. 15 ust. 4 ww. ustawy nie zawiera wyczerpującego katalogu warunków, jakie należy spełnić, aby przedsiębiorstwo podłączyło nieruchomość do sieci (dowód: karta nr 70). PWiK Brzeg wskazało, że Rozdział V Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków (wprowadzonego uchwałą Rady Miejskiej w Brzegu Nr VI/29/07 z dnia 2 marca 2007 r. i zmienionego uchwałą Rady Miejskiej w Brzegu Nr VIII/43/07 z dnia 11 kwietnia 2007 r.) szczegółowo określa warunki, jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o podłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej w zakresie podłączenia nieruchomości do sieci (dowód: karta nr 71). Spółka wyjaśniła również, że obowiązująca w latach ubiegłych interpretacja prawna stanowiła, że koszty związane z podłączeniem nieruchomości do sieci nie mogą obciążać odbiorców usług (konsumentów). W cennikach zakładowych przed rokiem 2009 ujęte były m.in. takie pozycje, jak: − wydanie warunków technicznych podłączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej; − uzgodnienie projektu technicznego; − odbiór wykonanego zakresu prac. (dowód: karta nr 71) W roku 2009, z uwagi na rozbieżności w interpretacji dotyczącej kosztów wydania warunków technicznych i uzgodnień projektów, 2 pierwsze pozycje z wymienionych powyżej nie zostały ujęte w cenniku. Opłata za odbiór przyłączy pozostała, ale stosowana była przez okres przejściowy (dla podmiotów, dla których zostały wydane warunki techniczne przed 2009 r.) (dowód: karta nr 71). W okresie od 2009 r. do 28 grudnia 2010 r. wystawiono z tytułu ww. opłat […] faktur (dowód: karta nr 68). Pozostałe opłaty (za udział w próbie szczelności przyłącza, za nadzór nad włączeniem do sieci, za sprawdzenie podłączenia do kanalizacji – zadymianie) nie były pobierane w okresie obowiązywania Cennika (dowód: karta nr 71). Niezależnie od powyższych wyjaśnień PWiK Brzeg wniosło o wydanie w niniejszej sprawie decyzji zobowiązującej Spółkę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom w trybie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W piśmie z dnia 10 października 2013 r. Spółka przedstawiła szczegółowe propozycje działań objętych zobowiązaniem oraz terminy ich wykonania (dowód: karty nr 135- 136). W dniu 27 listopada 2013 r. PWiK Brzeg zostało zawiadomione o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w prowadzonym postępowaniu (dowód: karty nr 148-149). 5 Prezes Urzędu ustalił następujący stan faktyczny. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Brzegu Sp. z o.o. zostało zarejestrowane w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000058539. Zgodnie z wpisem przedmiotem jego działalności jest między innymi „Pobór, uzdatnianie i rozprowadzanie wody” oraz „Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków” (dowód: karty nr 144-147). PWiK Brzeg prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Gminy Brzeg w oparciu o zezwolenie udzielone na czas nieokreślony decyzją Zarządu Miasta Brzeg z dnia 16 sierpnia 2002 r. wydaną na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) (zwana dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę”). Zgodnie z zezwoleniem Spółka prowadzi działalność począwszy od dnia 1 września 2002 r. za pomocą urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych będących w jej władaniu w dniu wydania zezwolenia oraz przyjętych w trakcie prowadzenia działalności (dowód: karty nr 11-13 verte). Ponadto Spółka prowadzi działalność w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gmin Olszanka, Lubsza, Lewin Brzeski, Oława i Skarbimierz. Spółka wskazała, iż zezwolenia na prowadzenie działalności na terenie ww. gmin otrzymała w związku z realizacją projektu „Oczyszczanie ścieków w Brzegu” finansowanego ze środków Funduszu Spójności, obejmującego swym zasięgiem Aglomerację Brzeg (dowód: karta nr 8). W toku postępowania ustalono, że decyzją Wójta Gminy Olszanka z dnia 26 października 2006 r. PWiK Brzeg uzyskało zezwolenie na prowadzenie zbiorowego odprowadzania ścieków w okresie od 1 listopada 2006 r. na czas nieokreślony. Przedmiotem działalności objętej zezwoleniem jest działalność gospodarcza polegająca na zbiorowym odprowadzaniu i oczyszczaniu ścieków z terenu gminy Olszanka z sołectw: Olszanka, Pogorzela, Krzyżowice, Obórki, Janów za pomocą urządzeń kanalizacyjnych będących we władaniu usługodawcy w dniu wydania zezwolenia oraz przyjętych przez przedsiębiorstwo w trakcie prowadzenia działalności (dowód: karty nr 17-20). Decyzją Wójta Gminy Lubsza z dnia 22 listopada 2006 r. Spółce zostało udzielone zezwolenie na prowadzenie zbiorowego odprowadzania ścieków w okresie od 1 grudnia 2006 r. na czas nieokreślony. Przedmiot działalności objętej zezwoleniem stanowi zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków z terenu gminy Lubsza z sołectw: Pisarzowice, Michałowice, Myśliborzyce, Szydłowice, Błota z przysiółkiem Leśna Woda, Dobrzyń, Czepielowice, Kościerzyce, Lubsza, Piastowie, Garbów za pomocą urządzeń kanalizacyjnych będących we władaniu usługodawcy w dniu wydania zezwolenia oraz przyjętych przez przedsiębiorstwo w trakcie prowadzenia działalności (dowód: karty nr 21-22 verte). Decyzją Burmistrza Lewina Brzeskiego z dnia 27 listopada 2006 r. PWiK Brzeg udzielono zezwolenia na prowadzenie zbiorowego odprowadzania ścieków z terenu Gminy Lewin Brzeski, z sołectw Łosiów i Strzelniki. Zezwolenie wydano na czas nieokreślony począwszy od dnia 1 grudnia 2006 r. (dowód: karty nr 23-23 verte). Decyzją z dnia 25 stycznia 2007 r. Wójt Gminy Oława wydał zezwolenie na prowadzenie przez PWiK Brzeg zbiorowego odprowadzania ścieków z terenu Gminy Oława, sołectwa: Bystrzyca, Janików, Stary Górnik, Stary Otok. Zezwolenie zostało wydane na czas nieokreślony (dowód: karty nr 24-24 verte). Decyzją Wójta Gminy Skarbimierz z dnia 29 stycznia 2008 r. udzielone zostało PWiK Brzeg zezwolenie na prowadzenie zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie Gminy Skarbimierz na czas nieokreślony, od dnia 1 lutego 2008 r. Przedmiotem działalności objętym zezwoleniem jest „odprowadzanie i oczyszczanie ścieków zgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu 6 wodnoprawnym”. Obszarem działalności Spółki jest Gmina Skarbimierz (dowód: karty nr 25- 27). W trakcie postępowania ustalono także, że w dniu 25 stycznia 2008 r. podpisane zostało Porozumienie międzygminne w sprawie czasowego przejęcia przez Miasto Brzeg od Gmin: Lewin Brzeski, Lubsza, Olszanka, Oława, Skarbimierz zadań w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków (dowód: karty nr 14-16). W preambule porozumienia wskazano, iż jest ono zawierane celem realizacji § 4 ust. 3 Umowy o współpracy i zasadach finansowania Porozumienia Międzygminnego z dnia 28 grudnia 1999 r., zawartej w Brzegu dnia 20 marca 2003 r. w brzmieniu ustalonym Aneksem nr 3/07 z dnia 19 października 2007 r. i jest uzasadnione faktem, że infrastruktura kanalizacyjna na obszarze Gmin stanowi technicznie i funkcjonalnie powiązany system urządzeń kanalizacyjnych, stanowiących własność PWiK. Porozumienie to jest również zgodne z Memorandum Finansowym z dnia 16 sierpnia 2002 r. uzgodnionym pomiędzy Komisją Europejską a Rzeczpospolitą Polską, które nakłada obowiązek nie zmieniania statusu majątku finansowanego ze środków Funduszu Spójności. W związku z tym porozumienie zostało zawarte w celu wspólnej realizacji zadania własnego, jakim jest zbiorowe odprowadzanie ścieków (dowód: karta nr 14 verte) Zgodnie z Porozumieniem, Strony wyrażają zgodę na wspólne wykonywanie zadań publicznych w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków i powierzają Miastu Brzeg realizację powyższego zadania. Oznacza to, iż właściwe organy Miasta Brzeg realizują prawa i obowiązki organów pozostałych gmin – sygnatariuszy Porozumienia, określone w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, a w szczególności dotyczące zatwierdzania taryf określających ceny i stawki opłat (dowód: karta nr 14 verte). Zgodnie z treścią porozumienia PWiK Brzeg eksploatuje i utrzymuje w sprawności urządzenia kanalizacyjne na obszarze pozostałych gmin oraz zawiera umowy na odprowadzanie ścieków z odbiorcami usług z obszarów poszczególnych gmin. Dotyczy to wyłącznie majątku wytworzonego w ramach Projektu Funduszu Spójności „Oczyszczanie ścieków w Brzegu” (dowód: karta nr 14 verte). Zgodnie z § 6 ust. 1 Porozumienia, uchwalanie wieloletniego planu modernizacji istniejących urządzeń kanalizacyjnych objętych memorandum finansowym, o którym mowa w § 1 należy do Gminy Miasta Brzeg w porozumieniu z właściwymi Radami Gmin uczestniczących w Porozumieniu. § 6 ust. 2 Porozumienia stanowi, że uchwalanie wieloletniego planu rozwoju i modernizacji innych nie objętych Projektem urządzeń kanalizacyjnych, należy do zadań poszczególnych gmin. Stosownie do § 6 ust. 3 Porozumienia, PWiK Brzeg zobowiązuje się do wydawania warunków technicznych na przyłączanie do sieci kanalizacyjnych objętych Memorandum Finansowym oraz zawierania umów na odbiór ścieków z odbiorcami usług z zastrzeżeniem hydraulicznej przepustowości systemu kanalizacyjnego (dowód: karta nr 14 verte). Porozumienie zawarte zostało na okres do dnia 31 grudnia 2016 r. (dowód: karta nr 15 verte). W trakcie przeprowadzonego postępowania PWiK Brzeg przedstawiło zasady (procedury postępowania) dotyczące przyłączania przyszłych odbiorców do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Spółka wyjaśniła, iż podłączenia przyszłych odbiorców do sieci odbywają się na zasadach określonych w rozdziale V Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków przyjętego przez Radę Miejską w Brzegu Uchwałą Nr VI/29/07 z dnia 2 marca 2007 r., opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Województwa Opolskiego Nr 31 z dnia 27 kwietnia 2007 r., zmienionego uchwałą Rady Miejskiej w Brzegu Nr VIII/43/07 z dnia 11 kwietnia 2007 r. (dowód: karty nr 29-36). 7 Warunki przyłączania do sieci określone w Rozdziale V Regulaminu przedstawiają się następująco: § 19 Osoba ubiegająca się o wydanie warunków technicznych przyłączenia nieruchomości do sieci składa Przedsiębiorstwu wniosek o przyłączenie, który powinien zawierać co najmniej: 1) imię i nazwisko (lub nazwę) wnioskodawcy; 2) adres do korespondencji; 3) określenie rodzaju instalacji i urządzeń służących do odbioru usług; 4) określenie ilości przewidywanego poboru wody, jej przeznaczenia; 5) wskazanie przewidywanej ilości odprowadzanych ścieków i ich rodzaju (w przypadku dostawców ścieków przemysłowych, również jakości odprowadzanych ścieków oraz zastosowanych lub planowanych do zastosowania urządzeń podczyszczających); 6) opis nieruchomości, do której będzie dostarczana woda i/lub z której będą odprowadzane ścieki, w szczególności określenie jej powierzchni, sposobu zagospodarowania i przeznaczenia; 7) wskazanie planowanego terminu rozpoczęcia poboru wody i dostarczania ścieków. § 20 1. Do wniosku, o którym mowa w § 19 należy dołączyć aktualną mapę sytuacyjno – wysokościową, określają usytuowanie nieruchomości względem istniejących sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz innych obiektów i urządzeń uzbrojenia terenu. 2. Przedsiębiorstwo może przygotować i bezpłatnie udostępnić odpowiedni wzór wniosku. § 21 1. Przedsiębiorstwo wydaje osobie ubiegającej się o podłączenie nieruchomości „Warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej” w terminie 30 dni od otrzymania kompletnego wniosku i niezbędnych załączników, jeżeli są spełnione warunki techniczne umożliwiające podłączenie nieruchomości do sieci. W razie braku możliwości podłączenia nieruchomości do sieci Przedsiębiorstwo w terminie 21 dni od otrzymania wniosku informuje o tym osobę ubiegającą się o podłączenie, wskazując wyraźnie powody, które uniemożliwiają podłączenie. 2. Dokument, o którym mowa w ust. 1 powinien co najmniej: 1) wskazywać miejsce i sposób przyłączenia nieruchomości do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej, w tym miejsce zainstalowania wodomierza głównego i/lub urządzenia pomiarowego; 2) określać maksymalną ilość wody dostarczonej do nieruchomości; 3) określać maksymalną ilość ścieków odprowadzonych z nieruchomości, a w przypadku ścieków przemysłowych określić dodatkowo dopuszczalne wskaźniki zanieczyszczeń w ściekach odprowadzanych do kanalizacji miejskiej; 4) wskazywać okres ważności wydanych warunków przyłączenia, nie krótszy niż 1 rok i nie dłuższy niż 3 lata. 3. Dokument, o którym mowa w ust. 1 może określać: 1) parametry techniczne przyłącza; 2) miejsce zainstalowana wodomierza głównego, a w przypadku, gdy wnioskodawca proponuje pomiar ilości odprowadzanych ścieków inaczej niż na podstawie odczytów ilości pobieranej wody, urządzenia pomiarowego do mierzenia ilości odprowadzanych ścieków lub też wodomierzy do mierzenia ilości wody, z której nie odprowadza się ścieków do kanalizacji; 8 3) propozycje rozwiązań projektowych co do doboru podstawowych materiałów, urządzeń lokalizacji studni wodomierzowej, kanalizacyjnych studni rewizyjnych, odpowiadające przyjętym w przedsiębiorstwie zasadom unifikacji 4. Wynagrodzenie Przedsiębiorstwa za wydanie „Warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej” winno odpowiadać rzeczywiście poniesionym przez Przedsiębiorstwo kosztom przygotowania tego dokumentu. § 22 „Warunki przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej” wydawane osobie ubiegającej się o przyłączenie do sieci mogą obejmować nie tylko zgodę na wybudowanie przyłącza wodociągowego i/lub kanalizacyjnego, ale również zobowiązanie wybudowania przez przyszłego Odbiorcę ze środków własnych, urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych. § 23 1. Warunkiem przystąpienia do prac zmierzających do przyłączenia nieruchomości do sieci jest posiadanie uzgodnionego z Przedsiębiorstwem projektu. 2. Uzgodnienie, o którym mowa w ust. 1 wydawane jest na wniosek inwestora lub projektanta po przedłożeniu projektu wykonanego zgodnie z przepisami Prawa budowlanego w ciągu 14 dni od dnia dostarczenia kompletnej dokumentacji. 3. W uzgodnieniu Przedsiębiorstwo określa sposób prowadzenia prac i kontrolę Przedsiębiorstwa podczas włączania się do sieci będącej jego własnością. (dowód: karty nr 58-60) W uzupełnieniu powyższego Spółka podniosła, iż zasadą w Spółce jest wydawanie na pisemny wniosek podmiotu ubiegającego się o podłączenie, warunków podłączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej. Warunki wydaje się bezpośrednio wnioskodawcy w przypadku, gdy istnieją techniczne możliwości świadczenia usług, w oparciu o istniejące w terenie uzbrojenie (sieci, przyłącza) będące w posiadaniu Spółki oraz na podstawie art. 15 ust. 2 i 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (dowód: karta nr 8 verte). Warunki techniczne określają między innymi miejsce i sposób włączenia, parametry techniczne przyłącza, informację dotyczącą dostawy i montażu wodomierza głównego, terminu ważności wydanych warunków. W oparciu o wydane warunki opracowywany jest projekt techniczny przyłączy do danej nieruchomości, który podlega uzgodnieniu w PWiK Brzeg (dowód: karta nr 9). Uzgodnienie dokumentacji w Spółce (art. 29a Prawa budowlanego) lub zgłoszenie w Starostwie Powiatowym jest podstawą prawną do wykonania (pod nadzorem pracowników PWiK) podłączenia nieruchomości do urządzeń będących w posiadaniu Spółki (dowód: karta nr 9). Po zakończeniu budowy przyłącza sporządzany jest „Protokół odbioru końcowego”. Następnie po uiszczeniu przez przyszłego odbiorcę określonej w taryfie „opłaty za przyłączenie” podpisywana jest umowa o zaopatrzenie w wodę i/lub odprowadzanie ścieków na czas nieokreślony (dowód: karta nr 9). W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w PWiK Brzeg obowiązuje „Zakładowy Cennik Usług” stanowiący załącznik do uchwały Zarządu Spółki Nr 1/VI/09 z dnia 12 stycznia 2009 r., obejmujący między innymi cennik usług technicznych (dowód: karty nr 46-55). W cenniku tym wyszczególnione są następujące czynności związane z przyłączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej: 9 − Poz. 7: Udział w próbie szczelności przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy – 60,00 zł; − Poz. 8: Odbiór końcowy przyłączy wod-kan w zakresie przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego – 60 zł; − Poz. 9: Nadzór nad włączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej – 100 zł; − Poz. 17: Sprawdzenie podłączenia do kanalizacji – zadymianie – 200 zł. (dowód: karty nr 51 verte, 52) Spółka wyjaśniła, że w okresie obowiązywania ww. Cennika pobrano wyłącznie opłaty za odbiór końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego. Dotyczyło to podmiotów, dla których warunki techniczne przyłączenia do sieci wydane zostały przed rokiem 2009. Wystawiono w tym zakresie […] faktur, a osiągnięty przez Spółkę z tego tytułu przychód wyniósł […] PLN. […] przykładowych faktur potwierdzających obciążenie odbiorców PWiK Brzeg (w tym konsumentów) przedmiotowymi opłatami zostało przedstawionych w toku postępowania. Ostatnia faktura za odbiór przyłącza wystawiona została 28 grudnia 2010 r. Po tej dacie nie wystawiono żadnej faktury z tytułu opłat wskazanych w pozycjach 7, 8, 9 i 17 cennika usług technicznych stanowiącego część Zakładowego Cennika Usług (dowód: karty nr 68, 71, 97-116). Spółka wskazała również, iż w ramach odbioru końcowego przyłączy wykonywano sprawdzenie zgodności wykonania prac z wydanymi przez Spółkę warunkami technicznymi przyłączenia oraz wykonanym projektem poprzez pobyt w terenie, jak również poprzez sprawdzenie przedłożonych przez osobę ubiegającą się o podłączenie stosownych dokumentów. Z czynności odbiorowych sporządzany był protokół (dowód: karta nr 69). W toku postępowania ustalono również, że w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. na terenie działalności Spółki obowiązywała taryfa dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków stanowiąca załącznik uchwały Rady Miejskiej w Brzegu Nr XXI/145/11 z dnia 20 grudnia 2011 r. (dowód: karty nr 37-45). W taryfie tej określono następujące stawki opłat za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnej będącej w posiadaniu Spółki (dowód: karta nr 42):
stawka opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowych: 128,71 zł netto (139,01 zł brutto);
stawka opłaty za przyłączenie do urządzeń kanalizacyjnych: 196,31 zł netto (212,01 zł brutto);
stawka opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych: 220,09 zł netto (237,70 zł brutto). W taryfie obowiązującej od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. ustalono stawki opłat przyłączeniowych w takiej samej wysokości, jak w taryfie poprzednio obowiązującej (dowód: karta nr 84). W ww. taryfach wskazano, że powyższe stawki zawierają koszty przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług, zgodnie z § 5 pkt 7 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886 z późn. zm.). Ww. stawki opłat przyłączeniowych wyrażone są w złotych za przyłączenie. Opłaty te pobierane są jednorazowo i uwzględniają takie koszty, jak koszty zużytej wody, koszty zadymiania, koszty wynagrodzeń pracownika, koszty dojazdów (dowód: karty nr 42, 84). 10 Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu zważył, co następuje. I. Wstępnym, a zarazem niezbędnym warunkiem uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozpatrzenia określonej sprawy jest wykazanie, iż ma ona charakter publicznoprawny tzn., że w jej okolicznościach zagrożony jest interes publiczny. Zważyć należy bowiem, że zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest m.in. podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Powołana ustawa należy zatem do sfery prawa publicznego i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie Prezesa Urzędu niniejsza sprawa dotycząca podejrzenia stosowania przez PWiK Brzeg praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów prowadzona jest w interesie publicznym. Objęte postawionymi zarzutami zachowania przedsiębiorcy wymierzone są bowiem w szeroki krąg uczestników rynku i mają charakter powszechny. Są one skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich osób ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej będącej w posiadaniu PWiK Brzeg. Zarzucane uchybienia zawarte są w Zakładowym Cenniku Usług powszechnie obowiązującym w obrocie gospodarczym, w tym w obrocie z konsumentami. W okolicznościach przedmiotowej sprawy zagrożony jest zatem interes publiczny, co uzasadnia ocenę zachowania przedsiębiorcy na rynku w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ww. ustawy, w decyzji, o której mowa powyżej Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. W trakcie postępowania PWiK Brzeg wniosło o wydanie decyzji określonej w ww. przepisie. Mając powyższe na uwadze rozważenia wymaga, czy w przedmiotowej sprawie spełnione zostały warunki określone w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające uwzględnienie wniosku Spółki i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji zobowiązującej. Uprawdopodobnienie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów warunkiem nałożenia przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 powołanej ustawy jest uprawdopodobnienie, że do takiego naruszenia doszło. W związku z tym zachodzi konieczność dokonania oceny zakwestionowanych zachowań PWiK Brzeg mającej na celu uprawdopodobnienie, iż Spółka dopuściła się naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 11 Instytucja uprawdopodobnienia występuje w wielu przepisach prawa, ale w żadnym z nich nie została określona ani co do istoty, ani charakteru. Z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r. sygn. akt II CNP 13/05 wynika jedynie, że art. 243 k.p.c. stanowi, iż zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu. Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że skoro ustawodawca nie zdefiniował pojęcia uprawdopodobnienie, należy przyjąć, że miał na względzie potoczne rozumienie tego określenia. Odnośnie do pojęcia uprawdopodobnienia wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny 1 , który stwierdził, że uprawdopodobnienie określonej okoliczności nie jest równoznaczne z jej pełnym udowodnieniem. Wystarczają także dowody pośrednie i domniemania faktyczne, czyli wyciąganie logicznych wniosków o faktach na podstawie innych ustalonych faktów. Gdy przepisy prawa wymagają, aby uprawdopodobnić określoną okoliczność, należy wykazać, że istnieje realna możliwość przyjętego domniemania. Naczelny Sąd Administracyjny 2 przyjął również, że uprawdopodobnienie stanowi środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, a zatem środek niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. W świetle art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uprawdopodobnienie stwierdza się na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu lub będących podstawą wszczęcia postępowania z urzędu. Wynika z tego, że źródłem uprawdopodobnienia może być w istocie każda informacja, dokument, okoliczność, która jest znana Prezesowi Urzędu 3 . Zgodnie z art. 24 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 3. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − oceniane zachowanie podejmowane jest przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . W myśl art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów pod pojęciem „przedsiębiorcy” należy 1 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Gd 340/94. 2 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 1995 r., sygn. akt SA/Wr 2223/94. 3 Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz pod red. C. Banasińskiego i E. Piontka, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 311. 12 rozumieć przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013, poz. 672 z późn. zm.), tj. osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 ww. ustawy). „Działalnością gospodarczą” jest natomiast, zgodnie z przepisem art. 2 przedmiotowej ustawy, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozpatrywanym przypadku podmiot będący stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą w zakresie zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc jest to podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. PWiK Brzeg jest zatem biernie legitymowane w prowadzonym postępowaniu jako strona tego postępowania, a jego zachowania podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kolejną przesłanką, jak musi być spełniona w celu wykazania, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 4 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 5 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 6 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem 4 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło, Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów , Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 5 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07. 6 Por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r., sygn. akt XVIII AmA 32/05. 13 konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 7 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 8 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Aby uprawdopodobnić, iż doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów należy w dalszej kolejności rozważyć, czy zakwestionowane zachowania PWiK Brzeg mogą godzić w interesy konsumentów oraz, że zagrożone mogą być zbiorowe interesy konsumentów. W kontekście ww. przesłanek w pierwszej kolejności wskazać należy, iż „konsumentem” w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż kwestionowane praktyki skierowane są do tej grupy odbiorców. Ich źródłem jest bowiem Zakładowy Cennik Usług powszechnie obowiązujący w obrocie gospodarczym, w tym w obrocie konsumenckim. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. 7 Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt III SZP 3/06, OSNP 2007/1-2/35. 8 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001. 14 Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Podkreślenia również wymaga, iż rzeczywiste naruszenie interesów konsumentów nie jest warunkiem koniecznym do stwierdzenia praktyki, o jakiej mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Wystarczy, iż istnieje zagrożenie wystąpienia na rynku skutków sprzecznych z ww. przepisem. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu ma bowiem obowiązek oceniać zachowania przedsiębiorców także pod kątem hipotetycznych skutków, jakie te praktyki mogą wywołać na rynku. Zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymierzony jest bowiem zarówno w praktyki, które wywołują określone skutki, jak i praktyki, które mają antykonsumencki cel, niezależnie od tego, czy cel ten zostanie osiągnięty w dacie orzekania. W przedmiotowym postępowaniu PWiK Brzeg postawiony został zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na tym, że w Zakładowym Cenniku Usług stanowiącym Załącznik Nr 1 do uchwały Zarządu ww. przedsiębiorcy nr 1/VI/09 z dnia 12 stycznia 2009 r. Spółka przewidziała pobieranie następujących opłat za czynności związane z przyłączeniem nieruchomości do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej: a) opłata za udział w próbie szczelności przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy; b) opłata za odbiór końcowy przyłącza wodociągowego lub kanalizacyjnego; c) opłata za nadzór nad włączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej; d) opłata za sprawdzenie podłączenia do kanalizacji – zadymianie; które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia określonym w art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy. Punktem wyjścia w ocenie bezprawności zakwestionowanych działań jest art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o to, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług. Przepis ten zawiera wyczerpujący katalog warunków, jakie należy spełnić, aby przedsiębiorstwo przyłączyło nieruchomość do swojej sieci. Art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę stanowi, że rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków, który jest aktem prawa miejscowego. Regulamin ten – zgodnie z art. 19 ust. 2 powołanej ustawy – określa prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym: 15 1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków; 2) szczegółowe warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług; 3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach; 4) warunki przyłączania do sieci; 5) techniczne warunki określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych; 6) sposób dokonywania odbioru przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wykonanego przyłącza; 7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków; 8) standardy obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków; 9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe. W świetle ustalonego orzecznictwa, art. 19 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie może być podstawą wprowadzenia dodatkowych opłat warunkujących przyłączenie do sieci. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że z przepisów tej ustawy nie wynika możliwość ustanowienia obowiązku ponoszenia opłat za przyłączenie do sieci, a ustawa „nie stwarza radzie gminy uprawnienia do wprowadzenia odpłatności za przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej” 9 oraz, że „jedyną legalną drogą uzyskania środków do budżetu gminy związanych z uczestnictwem właścicieli nieruchomości w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej, m.in. wodociągów (…) zwiększających wartość nieruchomości, są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), w szczególności regulujące kwestie opłat adiacenckich (art. 143-148)” 10 . Tożsamy pogląd wyrażony jest także w literaturze przedmiotu. Stwierdzono bowiem, że ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków nie kreuje uprawnienia gminy do wprowadzania odpłatności za przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej 11 . W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę na przedsiębiorstwie wodociągowo-kanalizacyjnym spoczywa publicznoprawny obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci, jeżeli istnieją techniczne możliwości świadczenia usług oraz są spełnione warunki przyłączenia określone w obowiązującym regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jednocześnie regulamin określając warunki przyłączenia do sieci nie może wprowadzać odpłat za przyłączenie do sieci. Określone w regulaminie kryteria przyłączenia mogą mieć charakter wyłącznie niefinansowy. Zważyć również należy, że w obowiązującym stanie prawnym, kwestia pobierania opłat, w związku z przyłączeniem nieruchomości do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, uregulowana została w § 5 pkt 7 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe 9 Wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2006 r. (sygn. akt II OSK 730/06). Por. także: wyrok WSA w W-wie z dnia 31 października 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 2230/06); 10 Wyrok NSA z dnia 17 maja 2002 r. (sygn. akt I SA 2793/01). 11 W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Glosa do wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2000 r., II SA 2320/00, Orzecznictwo Sądów Polskich 2002/6/75. 16 zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków. W jego świetle, w taryfie mogą zostać ustanowione opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa wynikające z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług. Tego rodzaju opłaty zostały określone przez PWiK Brzeg w taryfach na 2012 i 2013 r. Uwzględniają one koszty czynności związanych z przeprowadzeniem prób technicznych przyłącza, w tym koszty zużytej wody, koszty zadymiania, koszty wynagrodzeń pracownika, koszty dojazdów. Z powyższego wynika, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne nie może samodzielnie ustalać jakichkolwiek warunków przyłączenia do sieci (finansowych lub niefinansowych) innych niż określone w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i innych niż określone w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Jednocześnie za czynności związane ze świadczeniem usług użyteczności publicznej z zakresu zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków Spółka powinna pobierać wyłącznie opłaty ustalone w taryfie dla zbiorowego zaopatrzenia wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków określonej zgodnie z rozporządzeniem w sprawie określania taryf. W związku powyższym za uprawdopodobnione należy uznać, iż możliwość pobierania opłat związanych z przyłączeniem do sieci na podstawie cennika pozataryfowego (Zakładowego Cennika Usług wprowadzonego uchwałą zarządu PWiK Brzeg) ma bezprawny charakter. W ten sposób Spółka wprowadziła bowiem dodatkowe warunki przyłączenia do sieci wykraczające poza katalog wskazany w art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Wprowadzenie zakwestionowanych opłat godzi jednocześnie w interesy konsumentów, gdyż – w wyniku poniesienia dodatkowych kosztów, których nie powinni ponosić – wiązać się może z uszczerbkiem finansowym po ich stronie. Bez znaczenia jest tutaj, że trzy z zakwestionowanych opłat nie były nigdy pobierane, zaś jedna z nich (opłata za odbiór techniczny przyłącza) została ostatnio naliczona w grudniu 2010 r. Istotne jest, że zostały one przewidziane w obowiązującym cenniku będącym załącznikiem do uchwały Zarządu PWiK Brzeg. Zważyć bowiem należy, iż na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów sankcjonowane są zarówno praktyki, które wywołują rzeczywiste skutki w sferze praw i interesów konsumentów, jak i praktyki, które tylko potencjalnie takie skutki mogą wywołać. Jednocześnie w rozpatrywanej sprawie zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Nie ulega wątpliwości, iż praktyki PWiK Brzeg są skierowane do nieoznaczonego kręgu konsumentów, tj. wszystkich osób ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej PWiK Brzeg lub chcących się do niej przyłączyć w przyszłości. Adresatem kwestionowanych praktyk potencjalnie może stać się każdy, kto posiada nieruchomość w zasięgu sieci wodociągowo-kanalizacyjnej będącej w posiadaniu Spółki. W niniejszej sprawie uprawdopodobnione zostało zatem naruszenie przez PWiK Brzeg zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie Prezesa Urzędu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy warunek powyższy został spełniony. 17 W toku przeprowadzonego postępowania PWiK Brzeg zadeklarowało wprowadzenie zmian do treści Zakładowego Cennika Usług. Spółka przedstawiła projekt zmodyfikowanego Cennika oraz projekt wprowadzającej go uchwały, zgodnie z którą Cennik ma obowiązywać od dnia 1 stycznia 2014 r. Zgodnie z przedstawionym projektem Cennik dotyczy tylko robót odpłatnych zleconych Spółce. Z Cennika usunięto opłatę za odbiór końcowy przyłączy oraz opłatę za nadzór nad włączeniem do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej. W cenniku pozostawiono opłatę za udział w próbie szczelności z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy za każdą próbę oraz opłatę za sprawdzenie prawidłowości podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania. Jednocześnie Spółka zobowiązała się, że ww. opłaty pozostaną w cenniku jako opłaty związane z usługami zleconymi tj. opłaty niezwiązane z przyłączeniem do sieci. PWiK Brzeg wyjaśniło, że pobieranie tych opłat nie będzie stanowiło warunku przyłączenia do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej w rozumieniu art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Prezes Urzędu nie ma wątpliwości, że działania objęte złożonym przez PWiK Brzeg zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka wskazała, że usunie z cennika 2 z 4 zakwestionowanych opłat (opłatę za odbiór końcowy przyłączy oraz opłatę za nadzór nad włączeniem do sieci). Pozostałe 2 zakwestionowane opłaty (opłatę za udział w próbie szczelności przyłączy oraz opłatę za sprawdzenie prawidłowości podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania) Spółka postanowiła w cenniku pozostawić jako opłaty za roboty odpłatne zlecone Spółce, niemające związku z przyłączeniem do sieci i niebędące elementem procedury przyłączeniowej. Takie rozwiązanie należy zaaprobować, albowiem Spółka ma prawo świadczyć odpłatnie, na zlecenie, usługi dodatkowe. Spółka wyraźnie zadeklarowała, że pobieranie tych opłat nie będzie stanowiło warunku przyłączenia do sieci. Powyższe okoliczności pozwalają stwierdzić, że realizując przyjęte zobowiązanie Spółka wyeliminuje z obrotu konsumenckiego zarzucane jej naruszenie art. 15 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w związku z art. 19 ust. 2 tej ustawy polegające na pobieraniu opłat za czynności związane przyłączeniem, które nie zostały uwzględnione w katalogu warunków przyłączenia określonym w ww. przepisach. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętego przez nią w toku postępowania zobowiązania uznając, iż skoro przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w art. 28 ust. 1 ww. ustawy Prezes Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Korzystając z powyższego uprawnienia Prezes Urzędu zobowiązał Spółkę do wprowadzenia zmienionego zgodnie z przyjętym zobowiązaniem Zakładowego Cennika Usług do dnia 1 stycznia 2014 r. aprobując w tym zakresie propozycję złożoną przez Spółkę. Stąd należało orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem PWiK Brzeg zostało zobowiązane do złożenia – w terminie do dnia 31 marca 2014 r. – sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania. Prezes Urzędu uznał, iż sprawozdanie, o jakim mowa powyżej powinno obejmować: 1) Zakładowy Cennik Usług uwzględniający zmiany będące przedmiotem złożonego zobowiązania wraz z wprowadzającą go uchwałą; 18 2) dokumentację dotyczącą trzech przyłączeń do sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej przeprowadzonych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wszystkimi fakturami wystawionymi w toku procedury przyłączeniowej na rzecz ubiegających się o przyłączenie konsumentów; 3) informację o wszystkich opłatach za udział w próbie szczelności z potwierdzeniem wyniku próby w dzienniku budowy za każdą przeprowadzoną próbę pobranych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wyjaśnieniem okoliczności, w jakich pobrane zostały przedmiotowe opłaty; 4) informację o wszystkich opłatach za sprawdzenie podłączenia do kanalizacji metodą zadymiania pobranych po 1 stycznia 2014 r. wraz z wyjaśnieniem okoliczności, w jakich pobrane zostały przedmiotowe opłaty. W ocenie Prezesa Urzędu powyższe informacje i dokumenty są konieczne, a zarazem wystarczające do oceny, czy Spółka wykonała nałożone niniejszą decyzją obowiązki. W związku z tym orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn