RKT-54/2013

1 PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA W KATOWICACH Katowice, dn. 31.12.2013r. RKT-61-31/12/SB DECYZJA Nr RKT-54/2013 Stosowanie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów przeciwko Getin Noble Bank SA z siedzibą w Warszawie, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uznaje się za naruszające zbiorowe interesy konsumentów praktyki polegające na: 1. rozpowszechnianiu za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. LUCRO, w sposób wprowadzający w błąd w zakresie ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach przedmiotowego produktu poprzez wyeksponowanie korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206), co jest niezgodne z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 marca 2011 r. 2. rozpowszechnianiu za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”, w sposób wprowadzający w błąd w zakresie ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach przedmiotowego produktu poprzez wyeksponowanie korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206), co jest niezgodne z art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i stwierdza się zaniechanie jej stosowania z dniem 1 czerwca 2011 r. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Getin Noble Bank SA z siedzibą w Warszawie karę pienięŜną płatną do budŜetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w zakresie opisanym w punkcie I sentencji niniejszej decyzji w wysokości 1 131 693 zł (słownie: jednego miliona stu trzydziestu jeden tysięcy sześciuset dziewięćdziesięciu trzech złotych) ,. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz na podstawie art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 267) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obciąŜa się Getin Noble Bank SA z siedzibą w Warszawie , kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz zobowiązuje się tego Przedsiębiorcę do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w kwocie 30 PLN (słownie: trzydziestu złotych), w terminie 14 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z urzędu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające (RKT-403-24/11/SB) w sprawie wstępnego ustalenia, czy w związku z działalnością Getin Noble Bank SA z siedzibą w Warszawie (zwanej dalej takŜe Bankiem, Spółką lub Przedsiębiorcą) występuje naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej równieŜ uokik. W dniu 19 października 2012 r. postanowieniem nr 1 (dowód: karta nr 2) wszczęte zostało z urzędu postępowanie w związku z podejrzeniem stosowania przez „Getin Noble Bank” SA z siedzibą w Warszawie bezprawnych działań noszących znamiona praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1. rozpowszechnianiu za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. LUCRO, w sposób mogący wprowadzać w błąd w zakresie ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach przedmiotowego produktu poprzez wyeksponowanie korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206), a w związku z tym moŜe stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, 2. rozpowszechnianiu za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”, w sposób mogący wprowadzać w błąd w zakresie ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach przedmiotowego produktu poprzez wyeksponowanie korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących 3 okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania, co moŜe stanowić nieuczciwą praktykę rynkową, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 1206) – zwanej dalej takŜe uopnpr, a w związku z tym moŜe stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stanowisko Banku W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie powyŜszych praktyk Spółka przekazała dokumenty i wyjaśnienia (dowód: karty nr 134-148). W załączeniu przesyłano dokumentację, która towarzyszyła oferowaniu produktów grupowych ubezpieczeń na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi LUCRO oraz „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość” - zwanego dalej takŜe POBP. Bank wyjaśnił, iŜ istnieje teoretyczna moŜliwość, iŜ na koniec okresu ubezpieczenia konsument nie otrzyma zwrotu Składki Zainwestowanej, jeŜeli wystąpi trwała lub czasowa niezdolność Secur Asset S.A. do obsługi zadłuŜenia, w tym do wykupu wyemitowanych obligacji. Jednocześnie podkreślone zostało, iŜ celem inwestycyjnym zapisanym w Regulaminie Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego jest wzrost wartości aktywów Funduszu w wyniku wzrostu wartości lokat. W szczególności celem Funduszu jest ochrona 100% kwoty odpowiadającej Składce Zainwestowanej na koniec okresu ubezpieczenia. W regulaminie tym zapisane są zastrzeŜenia dotyczące ww. okoliczności mogących teoretycznie spowodować brak realizacji celu funduszu. W sprawie informacji o 100% ochronie kapitału Spółka wyjaśniła, Ŝe została ona uzupełniona zastrzeŜeniem prawnym, które wyjaśnia, iŜ „Inwestor moŜe takŜe stracić część lub całość zainwestowanego kapitału w sytuacji gdy Secure Asset S.A. lub BNPP 1 nie spełnią swoich obowiązków wynikających z obligacji lub umowy swap”. UŜyta w ulotce reklamowej informacja o ochronie kapitału jest zatem wyraźnie uszczegółowiona w zastrzeŜeniach prawnych, które w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśniają konsumentowi jak naleŜy rozumieć hasłowy przekaz o „100% ochrony kapitału” i jakie okoliczności muszą zaistnieć by ta ochrona miała miejsce. W ocenie Banku poziom bezpieczeństwa środków ulokowanych w Funduszu jest bardzo wysoki, wyróŜniający produkt nie tylko na tle podobnych rozwiązań, ale nawet na tle produktów finansowych uznawanych powszechnie za bardzo bezpieczne, wręcz za pozbawione ryzyka. Spółka wyjaśniła, Ŝe celem funduszu jest ochrona 100% kwoty odpowiadającej Składce Zainwestowanej 2 na koniec okresu ubezpieczenia. 100% ochrona kwoty odpowiadającej Składce Zainwestowanej realizowana jest przez zakup instrumentów finansowych w ramach Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego, których formuła wypłaty odpowiada formule wypłaty zawartej w dokumentach ubezpieczeniowych. MoŜna zatem jednoznacznie stwierdzić, Ŝe konsument ma pewność otrzymania min. 100% Składki Zainwestowanej (wartość ta kwotowo podana jest kaŜdemu konsumentowi na deklaracji przystąpienia, którą podpisuje przed przystąpieniem do produktu, a takŜe na certyfikacie potwierdzającym objęcie ochroną ubezpieczeniową, który to certyfikat klient otrzymuje), a 1 BNPP – znaczy BNP Paribas 2 Składka Zainwestowana jest to „kwota wskazana w Deklaracji przystąpienia, która zostanie zainwestowana w Fundusz w ciągu całego Okresu ubezpieczenia” (źródło: Szczególne warunki grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym LUCRO oraz Planu Oszczędnościowego Bezpieczna Przyszłość dla Klientów Getin Noble Bank S.A. - dowód: karty nr 668, 944). 4 która stanowi sumę wpłaconych składek pomniejszonych o opłaty administracyjne, na koniec okresu ubezpieczenia z zastrzeŜeniem ryzyk opisanych w Regulaminie Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego (a takŜe załączonym materiale marketingowym). Zdaniem Banku przekaz reklamowy w analizowanej ulotce nie nosi znamion praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Uzasadnienie Prezesa Urzędu przedstawione w postanowieniu nr 1 o wszczęciu niniejszego postępowania przywołujące zachwianie proporcji pomiędzy korzyściami i ryzykami produktu, jest zdaniem Banku niesłuszne i bezpodstawne, z powodów wskazanych poniŜej. Bank stwierdził, Ŝe w ulotce reklamowej informacja o 100% ochronie kapitału jest uzupełniona zastrzeŜeniem prawnym, które wyjaśnia, Ŝe reklamowane grupowe ubezpieczenie na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym nie jest lokatą bankową i nie gwarantuje zysku, a jedynie zwrot 100% wpłaconych składek (pomniejszonych o opłaty administracyjne) na koniec okresu odpowiedzialności. Uproszczona z natury rzeczy informacja reklamowa jest zatem w ulotce doszczegółowiona przez znajdującą się w tym samym dokumencie informację uzupełniającą (tzw. disclaimerze), która w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnia konsumentowi – odbiorcy tej informacji, jak naleŜy rozumieć skrótowy przekaz o „100% ochronie kapitału”. Bank wyjaśnił, Ŝe informacja o ochronie 100% kapitału dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy umowa jest wykonywana przez konsumenta prawidłowo (składki bieŜące są uiszczane przez konsumenta w terminach przewidzianych umową ubezpieczenia) i jednocześnie dotyczy sytuacji, gdy konsument nie skorzystał z przysługującego mu prawa do rezygnacji z ubezpieczenia przed zakończeniem okresu odpowiedzialności. Konsument otrzymuje w treści ulotki reklamowej rzetelną informację na ten temat. W zastrzeŜeniu prawnym zostało bowiem wyjaśnione, Ŝe ochrona kapitału obowiązuje na koniec okresu odpowiedzialności. W opinii Banku zastrzeŜenie prawne wyjaśnia dodatkowo w sposób nie budzący wątpliwości, iŜ w przypadku braku zapłaty składki bieŜącej lub rezygnacji z ubezpieczenia przed zakończeniem okresu odpowiedzialności następuje utrata części lub całości zainwestowanego kapitału, od 100% wartości rachunku (w pierwszych 3 latach odpowiedzialności) do 1% wartości rachunku (w ostatnim roku odpowiedzialności). Z powyŜszego wynika, Ŝe informacja o ochronie 100% kapitału nie jest bezwarunkowa, a treść ulotki szczegółowo wyjaśnia, kiedy ma ona zastosowanie. Spółka stwierdziła, Ŝe zapisy doszczegóławiające przekaz reklamowy stanowią w przybliŜeniu 20% objętości ulotki oraz blisko 50% jej treści. Natomiast informacje dotyczące ryzyka kredytowego BNP Paribas (dalej BNPP, BNP Paribas) i Secur Asset S.A. wskazują typ ryzyka, który nie jest wskazywany powszechnie przez inne podmioty oferujące produkty inwestycyjne. W opinii Banku ulotka ma stanowić jedynie uproszczoną z natury rzeczy informację reklamową. Jedyną natomiast podstawą do „wyobraŜenia sobie całości charakteru produktu” stanowić moŜe kompletna dokumentacja ubezpieczeniowa, do której w ulotce znajdują się liczne odesłania. W szczególności potwierdza to zapis umieszczony w ulotce: „Szczegółowe warunki oferty w oddziałach Getin Banku”. W kolejnym piśmie z dnia 18 stycznia 2013r. (dowód: karty nr 866-870) Bank wyjaśnił, Ŝe w jego ocenie nie istnieje instrument finansowy, który moŜe dać konsumentowi pewność otrzymania 100% zainwestowanych środków przy przyjęciu kryterium wykluczenia nawet teoretycznych ryzyk. Nawet w naukowych pracach dotyczących rynków finansowych i teorii portfelowych jednym z załoŜeń towarzyszących modelom jest przyjmowanie załoŜenia o przyjęciu stopy wolnej od ryzyka. Doktrynalna konieczność poczynienia takiego załoŜenia jednoznacznie wskazuje na to, Ŝe bez takiego modelowego załoŜenia nie istnieje instrument finansowy dający całkowitą pewność bezpieczeństwa środków. 5 Jednocześnie po raz kolejny podkreślono, Ŝe uwzględniając powyŜsze fakty analizowane przez Urząd produkty dają bardzo daleko idącą pewność ochrony 100% Składki Zainwestowanej z zastrzeŜeniem ryzyk opisanych w dokumentacji produktowej i zastrzeŜeniem prawnym umieszczonym w analizowanych materiałach. Pismem z dnia 28 czerwca 2013r. (dowód: karta nr 1027) Przedsiębiorca został zawiadomiony o zakończeniu zbierania materiału dowodowego. Spółka skorzystała z prawa do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Getin Noble Bank SA z siedzibą w Warszawie, jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty nr 46-54). Przedmiotem postępowania były ulotki reklamowe dotyczące moŜliwości przystąpienia do grupowych ubezpieczeń na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi LUCRO oraz „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”. Ulotki były rozpowszechniane bezpośrednio w oddziałach Banku (zarówno własnych jak i franczyzowych) osobom zainteresowanym ulokowaniem środków w produkty LUCRO oraz „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”, a takŜe przez umieszczenie ich w oddziałach Banku (zarówno własnych jak i franczyzowych) w miejscach dedykowanych materiałom marketingowym, tzw. standach. Ulotki nie były dystrybuowane w Ŝaden inny sposób, w szczególności nie były wysyłane bezpośrednio do konsumentów, czy teŜ umieszczane w gazetach lub innych środkach masowego przekazu (dowód: kart nr 869). Ulotka dotycząca LUCRO Ulotka reklamuje moŜliwość przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym LUCRO. Była ona rozpowszechniana w okresie subskrypcji reklamowanego produktu, tj. od 1 lutego 2011 r. do 28 lutego 2011 r. (dowód: karta nr 16). Składa się ona z czterech stron o wymiarach ok. 10 centymetrów na 20 centymetrów. Przedsiębiorca podawał informacje napisane róŜną czcionką. Część z nich została napisana w sposób pogrubiony. Wykorzystany został róŜny sposób prezentacji informacji, tj. wypunktowywanie, wykresy. RóŜne teŜ były uŜyte wielkości interlinii w poszczególnych częściach ulotki. W ww. ulotka reklamowa zawiera następujące informacje (dowód: karta nr 26): Na pierwszej stronie ulotki zostały podane informacje: „100% ochrony kapitału**”, „Lucro Lukratywna inwestycja Zyskaj w bezpieczny i stabilny sposób ze 100% ochroną kapitału**”, „Plus Lokata 11,5%* na 3 miesiące nominalne roczne oprocentowanie 9,32%”, „Lub w prezencie (...)*”. Na drugiej stronie ulotki podano: „ Bezpieczna i efektywna inwestycja w strategii LUCRO. LUCRO to bardziej bezpieczna i efektywna alternatywa dla jednorazowej inwestycji dzięki: • moŜliwości wpłaty początkowej w wysokości jedynie 20% kwoty inwestycji i rozłoŜeniu pozostałej kwoty na 120 równych i dogodnych miesięcznych wpłat. LUCRO jest odpowiednią inwestycją dla osób, które mogą zobowiązać się do dokonywania regularnych miesięcznych wpłat w 10-letnim horyzoncie inwestycyjnym. • zyskowi naliczanemu od docelowej kwoty inwestycji, powiązanej z unikalnym i stabilnym indeksem zarządzanym przez bank BNP Paribas posiadający doświadczenie w kreowaniu strategii o ograniczonym ryzyku oraz ochronie kapitału” . 6 Dodatkowo na drugiej stronie zostało podane: „Charakterystyka LUCRO”: Wyniki powiązane z : Indeksem Millenium Masters Series 8 PLN Index Indeks stworzony i obliczany przez: BNP Paribas Arbitrage S.N.C. Forma prawna: grupowe ubezpieczenie na Ŝycie i doŜycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. Przeciętny historyczny zysk***: Średnioroczny zysk to 9,97 %, co oznacza przeciętny zysk 158,67 % za okres 10 lat Ochrona kapitału**: Składka Zainwestowana, czyli pięciokrotność początkowo zainwestowanej kwoty na koniec okresu odpowiedzialności Potencjalny zysk: nieograniczony, naliczany od 1 roku, od całości zadeklarowanej kwoty wartości inwestycji (Składki Zainwestowanej) Minimalna wpłata: inicjująca (pierwsza składka): 4500 zł miesięczna (składka bieŜąca): 186 zł Okres subskrypcji: 28 lutego 2011 r.”. PoniŜej zamieszczono wykres pn. „ Zasada działania LUCRO ” przedstawiający wzrost wartości kapitału w związku z upływem czasu. Wykres nie zawiera jednak informacji o konkretnych jednostkach na osiach. Wykres zawiera dane o: poziomie ochrony kapitału kapitale gromadzonym z wpłat regularnych, prognozowanej wartości inwestycji na koniec programu z podziałem na kapitał i zysk oraz podziału kapitału 20% i 80%. Dodatkowo zawiera wyjaśnienie „ JuŜ od pierwszego dnia na zysk pracuje kwota, która zostanie wpłacona przez okres trwania programu ”. Na trzeciej stronie ulotki zamieszczony został wykres pn.: „ Lucro to inwestycja powiązana z indeksem BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN index. PoniŜej porównanie indeksu z WIG-20***** ”. Przedmiotowy wykres obrazuje zmiany wartości indeksu WIG 20 oraz indeksu BNP Paribas MILLENIUM Master Series 8 PLN Index. PoniŜej wykresu zamieszczone zostały wyjaśnienia: „ Wynik LUCRO opiera się na BNP Paribas MILLENIUM Master 8 PLN Index. Jest to dynamicznie zarządzany indeks o ściśle ograniczonym ryzyku i zmiennej strukturze, inwestujący na całym świecie, na rynkach walutowym, akcji, obligacji, nieruchomości oraz surowców. Unikalna konstrukcja strategii BNP Paribas pozwala zarabiać zarówno na wzrostach, jak i na spadkach dzięki moŜliwości zajęcia krótkiej pozycji ”. W pozostałej części strony o powierzchni ok. 2/3 pt. „ Extra Lokata dla nabywców LUCRO ” zamieszczone, znacznie mniejszą czcionką, zostały następujące wyjaśnienia: * „ Klient przystępujący do ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym klientów Getin Noble Bank SA „LUCRO”, (…) ma prawo do skorzystania z oferty specjalnej (…) ** Inwestycja „Lucro” nie jest lokatą bankową i nie gwarantuje zysku, a jedynie zwrot 100% Składki Zainwestowanej (czyli sumy wpłaconych kwot pomniejszonych o Opłaty Administracyjne) na koniec 10 letniego okresu odpowiedzialności. Inwestor zobowiązuje się do terminowego wpłacania kolejnych miesięcznych składek „LUCRO”: w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i wcześniejszego zerwania inwestycji musi liczyć się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału (opłata likwidacyjna). Inwestor moŜe takŜe stracić część lub całość zainwestowanego kapitału w sytuacji gdy SecurAsset S.A. lub BNPP nie spełnią swoich obowiązków wynikających z Obligacji lub umowy swap. (…) . ***Średnioroczna stopa zwrotu indeksu. Źródło: Bloomberg, BNP Paribas, dane za okres od 1994-12-29 do 2010-12-09. Symulacje od grudnia 1994 r. do sierpnia 2010. BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN Index to indeks typu ER. Symulacje są wynikiem szacunków dokonanych przez BNP Paribas w danym momencie na podstawie parametrów wybranych przez BNP Paribas, warunków rynkowych, i danych historycznych, a więc wyniki BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN Index osiągnięte w przeszłości nie są gwarancją 7 osiągnięcia podobnych wyników w przyszłości. śadna ze spółek naleŜących do Grupy BNP Paribas nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie straty wynikające z wykorzystania materiałów zawartych w niniejszym dokumencie. *****Źródło: obliczenia własne na podstawie informacji produktowej i danych BNP Paribas oraz zaczerpniętych z Bloomberg.com. Obliczenia oparte na przeciętnym wyniku historycznym pomniejszonym o opłatę administracyjną. Wyniki osiągnięte w przeszłości nie są gwarancją osiągnięcia podobnych wyników w przeszłości ”. Na ostatniej stronie ulotki podane zostały informacje: „ NajwaŜniejsze korzyści z inwestycji LUCRO : • Naliczanie zysku od zadeklarowanej kwoty inwestycji od 1 dnia objęcia ochroną ubezpieczeniową (a więc takŜe wpłat, które dopiero zostaną dokonane, nawet jeśli nastąpi to dopiero za kilka lat), a nie tylko od dokonanych wpłat. • Sprawdzony model dynamicznego zarządzania, który w praktyce pozwala stabilnie zarabiać niezaleŜnie od sytuacji rynkowej, a więc zarówno na wzrostach, jak i spadkach. • Bardzo duŜy potencjał zysku. • MoŜliwość generowania zysków od kwoty duŜo większej niŜ wpłacona na początku trwania programu. • Dostęp do bardzo szerokiego spektrum rynków. • MoŜliwość zoptymalizowania płynności dzięki wymogowi początkowego zaangaŜowania jedynie 20% wartości na początku inwestycji. • Brak ograniczenia zysku i brak ryzyka walutowego. • Odroczenie „podatku Belki”****”. PoniŜej zawarto m.in. informację: „ Szczegółowe warunki oferty są dostępne w Oddziałach Getin Banku ”. Ulotki dotyczące „ Planu Oszczędnościowego Bezpieczna Przyszłość” Ulotki zostały określone jako mała i duŜa. Reklamowały moŜliwość przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „ Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”. Były one rozpowszechniane w kwietniu 2011 r. oraz maju 2011 r. do 31 maja 2011 r. (dowód: karty nr 125, 869). W przypadku obu ulotek informacje były napisane róŜnymi czcionkami. Część informacji była napisana pogrubioną czcionką. Przekazywane informacje zostały uzupełnione zdjęciami dzieci, rodzin. Wykorzystano róŜne formy przekazu: tabele oraz wykresy. Ulotki były mniejsze od kartki A4. Mała ulotka składała się z 4 stron, natomiast duŜa ulotka z 8 stron. W ulotce reklamowej dotyczącej przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „ Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość” określanej jako mała, zawarte zostały następujące informacje (dowód: karty nr 42-43): Pierwsza strona ulotki została zatytułowana: „ plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość ”. Tytuł ten, został umieszczony na wydzielonej części o innym kolorze niŜ reszta strony. PoniŜej umieszczone zostały hasła reklamowe: „ Najwolniej upływają sekundy najszybciej lata … zabezpiecz siebie i swoją rodzinę ”, „ Lukratywna przyszłość dla Twoich dzieci”, „Wpłacasz 20% wartości inwestycji, 80% dopłacasz w miesięcznych wpłatach przez cały okres odpowiedzialności”, „Inwestuj w plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość!”, „ekstra inwestycja na emeryturę ”. Dodatkowo umieszczone zostały zdjęcia rodziny z dziećmi, dziecka oraz małŜeństwa w dojrzałym wieku. W dolnej części znacznie mniejszą czcionką podane zostały następujące informacje: „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość to Inwestycja w formie Grupowego 8 ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym TU Allianz śycie Polska SA, gdzie część Składki jest inwestowana w Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, z którego zysk oparty jest na BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN Index (Indeks typu ER), dynamicznie zarządzanym indeksie o ściśle ograniczonym ryzyku i zmiennej strukturze, inwestycyjnym na całym świecie, na rynkach walutowym, akcji, obligacji, nieruchomości oraz surowców. Unikalna konstrukcja strategii BNP Paribas pozwala zarabiać zarówno na wzrostach, jak i na spadkach dzięki moŜliwości zajęcia krótkiej pozycji. Szczegóły ubezpieczenia (takie jak: sposób i forma wypłaty świadczenia ubezpieczeniowego, informacje o opłatach, warunki wcześniejszej rezygnacji z ubezpieczenia, ograniczenia i wyłączenia odpowiedzialności Ubezpieczyciela) – zawarte są w „Szczególnych warunkach grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość dla Klientów Getin Noble Bank SA”. Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość nie jest lokatą bankową i nie gwarantuje zysku, a jedynie ochronę 100% Składki Zainwestowanej (czyli sumy wpłaconych kwot pomniejszonych o Opłaty Administracyjne) na koniec 15 letniego okresu ubezpieczenia. Ubezpieczony (zwany dalej „Inwestorem”) zobowiązuje się do terminowego wpłacania kolejnych miesięcznych składek. Rezygnując z ubezpieczenia przed końcem okresu ubezpieczenia Ubezpieczony musi liczyć się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału (Wartość wykupu w poszczególnych latach Ubezpieczenia). Inwestor moŜe takŜe stracić część lub całość zainwestowanego kapitału w sytuacji gdy SecurAsset S.A. („Emitent Obligacji”) lub BNP Paribas nie spełnią swoich obowiązków wynikających z Obligacji lub umowy swap. SecurAsset S.A., jest spółką inwestycyjną utworzoną oraz działającą w Luksemburgu, która jest niezaleŜna od BNP Paribas i której zobowiązania nie są przez BNP Paribas gwarantowane. KaŜda emisja obligacji ma pokrycie w konkretnej puli aktywów. Szczegóły ubezpieczenia dostępne są w Oddziałach. Jesteśmy częścią Getin Noble Bank SA. Opłata jak za połączenie lokalne wg. taryfy operatora ”. Na kolejnej stronie ulotki podane zostały informacje: „ plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość to najlepiej zaplanowana inwestycja przez specjalistów od efektywnego oszczędzania”, „szybsza spłata Twojego kredytu hipotecznego (…)”, „Twój sposób na oszczędzanie (…)”, „zabezpieczanie finansowe Twoich dzieci (…)”, „zaplanowany dodatek do Twojej emerytury (…) ”. PowyŜej przytoczone treści zostały uzupełnione o zdjęcia przedstawiające rodzinę z dziećmi, samo dziecko oraz parę młodych osób. Na trzeciej stronie zamieszczony został „ symulator emerytury Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją emeryturę odkładając tylko 10%*** pensji miesięcznie! ”. Dla konkretnych osób o określonym wieku, płci i zawodzie podane zostały konkretne dane o wartościach: „Zarobki brutto”, „Szacowana emerytura wg. dzisiejszych zarobków*”, „Wielkość miesięcznej składki”, „Ile mogę dostać dodatkowo z Planem Oszczędnościowym Bezpieczna Przyszłość**”, „Twoja większa emerytura ”. W wydzielonej części strony poprzez umieszczenie ramki podano: „ zapytaj Doradcę o symulację Twojej emerytury! Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją przyszłą emeryturę z Planem Oszczędnościowym Bezpieczna Przyszłość! ”. PoniŜej zostały zamieszczone informacje: „*Uzyskane dane mają charakter poglądowy i stanowią jedynie symulację przyszłej emerytury. ZałoŜenia przyjęte do obliczeń to: szacowany wzrost płac w gospodarce 2,5%, wiek emerytalny zgodny z obecnymi przepisami, stopa zwrotu OFE 4,5%, wysokość składki przekazywanej do OFE zgodna z obecnymi przepisami, stopa zwrotu ZUS 2%”. **Wynik prezentuje kwotę szacowanego zysku z inwestycyjnej części produktu Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość (lokowanej w Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, z którego zysk oparty jest na BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN Index) 9 osiągniętego za okres inwestowania do momentu osiągnięcia wieku emerytalnego, podzieloną przez średnią ilość lat przebywania na emeryturze (obliczoną na podstawie średnia długość Ŝycia wg. danych z GUS z 2009 r. minus wiek emerytalny). Dodatkowy kapitał gromadzony dzięki inwestycji w Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość obliczono przy załoŜeniach, Ŝe praca została podjęta wieku 25 lat i osoba ubezpieczona odkładała 10% swoich zarobków brutto miesięcznie do momentu osiągnięcia wieku emerytalnego wg. aktualnie obowiązujących przepisów, przy czym nie zostały uwzględnione średnie wzrosty płac, załoŜona została średnia długość Ŝycia wg. danych GUS z 2009 r. a oczekiwana stopa zwrotu kształtuje się na poziomie 8%. (…) Szacowany zysk pomniejszony o podatek od zysków kapitałowych zgodnie z Ustawą z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Średnioroczna stopa zwrotu indeksu – 9,91%. Źródło: Bloomberg, BNP Paribas, dane za okres od 1994-12-29 do 2010-12-29 (w tym symulacje za okres do sierpnia 2010, przed powstaniem Indexu). Symulacje są wynikiem szacunków dokonanych przez BNP Paribas w danym momencie na podstawie parametrów wybranych przez BNP Paribas, warunków rynkowych, i danych historycznych, a więc wyniki BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN Index osiągnięte w przeszłości nie są gwarancją osiągnięcia podobnych wyników w przyszłości. śadna ze spółek naleŜących do Grupy BNP Paribas nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek bezpośrednie lub pośrednie straty wynikające z wykorzystania niniejszych materiałów. ***Wyliczenie szacowanego zysku dokonano w sposób uproszczony, z pominięciem róŜnicy w wysokości składki pierwszej i składek miesięcznych oraz rozbieŜności między okresem trwania inwestycji, a zakładanym okresem oszczędzania do osiągnięcia wieku emerytalnego ”. Na ostatniej czwartej stronie małej ulotki podane zostały „3 złote zasady oszczędzania”: „1. zacznij juŜ dziś (…)**”, „2 dywersyfikacja (podział środków) (…)”, „3 systematyczność (…)** ”. KaŜda z zasad została opisana w oddzielnej części i uzupełniona o wykresy. W ulotce reklamowej dotyczącej przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym POBP określanej jako duŜa, zawarte zostały następujące informacje (dowód: karty nr 38-41): Na pierwszej stronie ulotki podane zostały następujące informacje: „Plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość”, „Najwolniej upływają sekundy, najszybciej lata …”, „z własnymi pieniędzmi bezpieczniej! NiezaleŜnie o tego, czy za tych 15 lat będą Państwo nadal pracować, czy juŜ zaczną się cieszyć wolnym czasem, swoja strategię inwestowania w przyszłość warto wprowadzić w Ŝycie juŜ teraz … strona 2”, „symulator emerytury! Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją emeryturę odkładając tylko 10% pensji miesięcznie! strona 3”, „oszczędzanie dziecinnie proste!” Zamiast martwić się o przyszłość finansową dziecka, lepiej zacząć działać. Po pierwsze, trzeba pomyśleć o zapewnieniu wystarczającej sumy na start … strona 4”, „sprawdź 3 złote zasady oszczędzania strona 5”. Na tej stronie, jak w przypadku pierwszej strony małej ulotki, na wyróŜniającej się części, podano „plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość”, a na dole strony podane zostały takie same wyjaśnienia co do cech produktu. Na drugiej stronie duŜej ulotki zatytułowanej: „ z własnymi pieniędzmi bezpieczniej !” podane zostały m.in. następujące informacje: „ Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość Getin Banku to właśnie taka dobrze przemyślana strategia na 15 lat. Aby ją rozpocząć wystarczy dysponować 20% deklarowanej kwoty, przy czym juŜ od samego początku na konto właściciela pracuje pełna suma. Jest to rozwiązanie bezpieczniejsze od funduszy, poniewaŜ wiąŜe się ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w terminie wykupu i daje szansę na potencjalny zysk*”.„Zasady działania programu są proste, jasne i niezmienne. Dają pewność, 10 Ŝe zainwestowane pieniądze zwrócą się po latach niezaleŜnie od czynników zewnętrznych, wypadków losowych czy politycznych decyzji *”. „ Planując swoją przyszłość nie warto iść na kompromis. W końcu to od zasobności Państwa portfela za 15 lat będzie zaleŜało, czy snute dziś plany dojdą do skutku, a marzenia o finansowej stabilizacji nie pozostaną w sferze poboŜnych Ŝyczeń ”. Na dole strony drobnym drukiem umieszczone zostało wyjaśnienie informacji oznaczonych *. Wyjaśniono co następuje: „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość nie jest lokatą bankową i nie gwarantuje zysku, a jedynie ochronę 100% Składki Zainwestowanej (czyli sumy wpłaconych kwot pomniejszonych o Opłaty Administracyjne), pod warunkiem Ŝe Klient / Ubezpieczony („Inwestor”) zobowiązuje się do terminowego wpłacania kolejnych miesięcznych składek”. Na stronie 3 ulotki umieszczone toŜsame informacje o „symulatorze emerytury”, które były umieszczone na 3 stronie małej ulotki. Na stronie 4 duŜej ulotki podane zostały wyjaśnienia zatytułowane „ juŜ dziś pomyśl o potrzebach swojej pociechy w dorosłym Ŝyciu! ”. Na stronie 5 zostały podane takie same informacje jak w przypadku ulotki małej pn. „ 3 złote zasady oszczędzania ”. Na kolejnej 6 stronie ulotki podane zostały informacje pt. „ekspert radzi”. Na tej stronie umieszczono zdjęcia dotyczące 4 osób: kobiety, męŜczyzn oraz kobiety z dzieckiem. Dla kaŜdej z tych osób ekspert udziela porad. Udzielona została rada dla dwudziestoletniej kobiety, która zamierza zaciągnąć kredyt hipoteczny w brzmieniu: „(…) Dzięki unikalnej konstrukcji Planu środki zgromadzone przez okres oszczędzania mogą pozwolić na znacznie szybszą spłatę kredytu hipotecznego ”. Natomiast trzydziestoletniemu męŜczyźnie, który prowadzi swoje przedsiębiorstwo i samodzielnie chce zadbać o swoją emeryturę, ekspert udzielił następującej rady: „(…) Najlepszym rozwiązaniem będzie plan systematycznego oszczędzania. To wieloletnia inwestycja, która moŜe przynieść wysokie zyski od zadeklarowanej kwoty inwestycji juŜ od 1 dnia przystąpienia. Oznacza to, Ŝe Pan Wojtek na początku wpłaca jedynie 20% kapitału, pozostałe 80% w miesięcznych składkach, a całe 100% kapitału pracuje na zysk od pierwszej wpłaty* ”. Czterdziestoletniej kobiecie martwiącej się o przyszłość syna, ekspert radził: „ Program oszczędnościowy to idealny sposób na zabezpieczenie finansowe dzieci. Przyszłe studia, zakup mieszkania, samochodów – to duŜe wydatki, dlatego im wcześniej Pani Halina zacznie inwestować, tym szybciej zabezpieczy przyszłość swojej pociechy. 100% ochrona zainwestowanego kapitału sprawi, Ŝe będzie mogła swobodnie myśleć o przyszłości jednocześnie licząc na potencjalne zyski z dokonanej inwestycji* .” Natomiast pięćdziesięcioletniemu Panu, który Ŝałuje, Ŝe gdy był młodszy nie było takich rozwiązań, ekspert radzi, aby teŜ skorzystał z oferty. „(…) Proponuję Plan Oszczędnościowy Getin Banku – to zaplanowany przez specjalistów od efektywnego inwestowania produkt, który moŜe stanowić pokaźny dodatek do emerytury. (…)”. U dołu strony zostały podane takie same wyjaśnienia dotyczące umieszczenia w treści * jak w przypadku podanym odnośnie strony 2 ulotki. W ocenianej ulotce na stronie 7 zostały przytoczone fragmenty artykułów prasowych zaczerpniętych z Dziennika Gazeta Prawna. Pierwszy z artykułów został zatytułowany „ Ty teŜ obniŜysz swoją emeryturę o połowę? ”. Drugi z artykułów zatytułowany: „ Zagubieni w przyszłości ”. Natomiast na ostatniej stronie ulotki pn. „ jak dobrze zaplanować przyszłą emeryturę ?”, przedstawiono symulację miesięcznych wydatków czterdziestoletniej kobiety oraz czterdziestoletniego męŜczyzny. Podane zostały m.in. następujące wyjaśnienia: 11 „Szacowana emerytura Pani Kasi: 1232,01 zł*”, „ śeby utrzymać dotychczasowy standard Ŝycie Pani Kasia będzie potrzebować na emeryturze dodatkowo 647,99 zł ”. U dołu strony drobnym drukiem wyjaśniono, w jaki sposób naleŜy rozumieć podane dane: „ *Uzyskane dane mają charakter poglądowy i stanowią symulację przyszłej emerytury. ZałoŜenia przyjęte do obliczeń to: szacowany wzrost płac w gospodarce 2,5%, wiek emerytalny zgodny z obecnymi przepisami, stopa zwrotu OFE 4,5%, wysokość składki przekazywanej do OFE zgodna z obecnymi przepisami, stopa zwrotu ZUS 2%”. Zgodnie ze złoŜonym przez Przedsiębiorcę oświadczeniem, przychód osiągnięty przez niego w 2012r. wyniósł tajemnica przedsiębiorcy zł (słownie: tajemnica przedsiębiorcy) (dowód: karty nr 1025-1026). W toku niniejszego postępowania Prezes Urzędu zwaŜył, co następuje: Ad I Naruszenie interesu publicznego Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ochrona interesów przedsiębiorców i konsumentów podejmowana w ramach działań Prezesa Urzędu jest prowadzona w interesie publicznym. Działania oparte na przepisach niniejszej ustawy są zatem podejmowane, w celu ochrony interesów zbiorowości, a nie wprost poszczególnych, indywidualnych uczestników rynku. Naruszenie interesu publicznego stanowi bezwzględny warunek do uznania kompetencji Prezesa Urzędu do rozstrzygnięcia określonej sprawy. Interes publiczny zostaje naruszony wówczas, gdy oceniane działania godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu uczestników rynku i poprzez to powodują zaburzenia w jego prawidłowym funkcjonowaniu. Do naruszenia interesu publicznego dochodzi, gdy skutki określonych działań mają charakter powszechny, dotykają wszystkich potencjalnych podmiotów na danym rynku 3 . Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąŜe się z ulotkami reklamującymi moŜliwości przystąpienia konsumentów do grupowych ubezpieczeń na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi skierowanymi do nieokreślonej grupy konsumentów. Biorąc pod uwagę powyŜsze zostało stwierdzone, iŜ objęte zarzutami działania Banku wymierzone były w szeroki i bliŜej nieokreślony krąg uczestników rynku. Były one skierowane do członków określonej zbiorowości tj. wszystkich rzeczywistych i potencjalnych klientów Przedsiębiorcy. Interes publicznoprawny przejawia się takŜe w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iŜ naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Z uwagi na to, Ŝe w niniejszej sprawie przedmiotowa przesłanka została spełniona, istniała moŜliwość poddania zachowania Przedsiębiorcy dalszej ocenie pod kątem stosowania przez niego praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w art. 24 ust. 2 stanowi, Ŝe przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 3 Konrad Kohutek: Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008r., strona 47 12 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. W przypadku, gdy doszło do naruszenia art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie wydaje się decyzji, o której mowa w art. 26, jeŜeli przedsiębiorca zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 24. W przypadku określonym w art. 27 ust. 1 Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania. Na mocy art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Aby moŜna było stwierdzić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów muszą kumulatywnie zostać spełnione następujące przesłanki: - oceniane zachowanie musi być podejmowane przez podmiot będący przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, - praktyka musi godzić w zbiorowe interesy konsumentów, - praktyka musi być bezprawna. Status przedsiębiorcy Zgodnie z art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez przedsiębiorcę rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 672 ze zm.) wynika, Ŝe przedsiębiorcą jest osoba prawna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. W rozwaŜanym przypadku podmiot będący stroną postępowania posiada status przedsiębiorcy, gdyŜ jest to spółka prawa handlowego, która prowadzi działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Zachowania niniejszego podmiotu podlegają zatem kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. „ Banki to instytucje, których głównym przedmiotem działalności są usługi o charakterze depozytowo-kredytowym (mieszczące się w zakresie typowej, rdzennie bankowej działalności), za pośrednictwem których dokonuje się alokacja środków finansowych w gospodarce. Z jednej strony banki przyjmują na przechowanie środki pienięŜne od klientów, dysponując czasowo wolnymi środkami finansowymi (tzw. bierne operacje bankowe, które składają się na działalność depozytową banku), z drugiej zaś strony udostępniają te środki klientom poszukującym kapitału (kredytu) ze względu na czasowy niedobór środków własnych (tzw. czynne operacje bankowe, które składają się na działalność kredytową banku). Zgodnie z powszechnie formułowanym w piśmiennictwie poglądem banki stanowią przedsiębiorstwa o szczególnym przedmiocie działalności, a prawna samodzielność banku jako przedsiębiorcy oznacza, Ŝe działa on jako pełnoprawny uczestnik obrotu, uprawniony do nabywania praw i zaciągania zobowiązań we własnym imieniu i na własny rachunek (co wynika z art. 5 ust. 4 pr. bank.). (…) Specyfika działalności bankowej, wynikająca z definicji legalnej banku (art. 2 pr. bank.), wyraŜająca się w obciąŜeniu ryzykiem środków powierzonych pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym, przesądza takŜe o tym, Ŝe bank naleŜałoby traktować jako instytucję zaufania publicznego. Świadczy o tym wiele rozwiązań prawnych, wśród których trzeba wskazać m.in.: unormowanie zasad prowadzenia działalności bankowej; określenie przesłanek, od których spełnienia uzaleŜnione jest utworzenie i podjęcie działalności przez banki; publicznoprawną ingerencję w ogólne zasady prawa cywilnego i handlowego prowadzącą do powstania szczególnych reguł działania banków w sferze obrotu akcjami banków (art. 25o, 25p, 25r, 25s i 28 pr. bank.) oraz reguł ich gospodarki finansowej (rozdział 10 pr. bank.) i zrzeszania się 13 (rozdział 9 pr. bank.); szczególne uprawnienia i obowiązki, których co do zasady nie mają inni przedsiębiorcy, słuŜące ochronie interesów klientów banku oraz zabezpieczeniu interesów banku; określenie przepisami ustawowymi celu i zasad funkcjonowania nadzoru nad działalnością banków i przekazanie organom nadzoru funkcji z zakresu władztwa publicznego; szczególną ochronę deponentów, czemu słuŜą publicznoprawne regulacje w zakresie obowiązkowego systemu gwarantowania depozytów przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny oraz ustalane przez Komisję Nadzoru Finansowego (wiąŜące dla banków) normy płynności i inne normy dopuszczalnego ryzyka w działalności banków. Wszystko to powoduje, Ŝe bank nie moŜe być traktowany tylko – jak ma to miejsce w naukach ekonomicznych – jako „przedsiębiorstwo usługowe", które dąŜy przede wszystkim do maksymalizacji zysku. Istotę działalności banku, obok zarządzania przepływami strumieni pienięŜnych, stanowi zarządzanie ryzykiem, na które naraŜone są gromadzone przez niego środki pienięŜne, dlatego teŜ bank w pierwszej kolejności musi dąŜyć do minimalizacji ryzyka, a dopiero w następnej – do maksymalizacji zysku, co jest zgodne z najnowszymi trendami w zakresie regulacji rynku finansowego. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, Ŝe działalność depozytową naleŜy rozumieć bardzo szeroko, gdyŜ moŜe być ona wykonywana nie tylko za pomocą instrumentów finansowych posiadających immanentną (wrodzoną) cechę zwrotności, ale równieŜ za pomocą instrumentów finansowych nieposiadających takiej cechy, których zwrotny charakter wynika z postanowień umownych ” /Edyta Rutkowska-Tomaszewska: Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, Lex 2013/. Z powyŜszego opracowania wynika, Ŝe banki jako przedsiębiorcy pełnią szczególną rolę w obrocie gospodarczym. Działają one nie tylko na własny rachunek, ale dodatkowo muszą wypełniać powierzone im zadania w zakresie ochrony środków pienięŜnych m.in. najsłabszych uczestników rynku, którymi są konsumenci. Naruszenie zbiorowych interesów konsumentów Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiuje pojęcia zbiorowych interesów konsumentów, stąd przy ustalaniu jego treści naleŜy odwołać się do orzecznictwa sądowego. Pojęcie zbiorowych interesów konsumentów zostało szeroko omówione przez Sąd NajwyŜszy w wyroku z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt III SK 27/07). W uzasadnieniu Sąd NajwyŜszy podał, iŜ gramatyczna wykładnia tego pojęcia prowadzi do wniosku, Ŝe chodzi o zachowanie Przedsiębiorcy, które godzi w interesy grupy osób stanowiących określony zbiór. Rezultaty tej wykładni modyfikuje zastrzeŜenie, Ŝe nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma interesów indywidualnych. Sąd NajwyŜszy stanął na stanowisku, Ŝe przy konstruowaniu pojęcia „zbiorowego interesu konsumentów” nie moŜna opierać się tylko i wyłącznie na tym, czy oceniana praktyka przedsiębiorcy skierowana jest do „nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów”. Wystarczające powinno być w jego ocenie ustalenie, Ŝe zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów), wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów, za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Sąd NajwyŜszy orzekł teŜ, Ŝe „ praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest (...) takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, Ŝe potencjalnie ofiarą takiego zachowania moŜe być kaŜdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy ”. W rozwaŜanym przypadku Bank w zakresie objętym niniejszym postępowaniem rozpowszechniał ulotki reklamujące moŜliwość przystąpienia do grupowych ubezpieczeń na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi LUCRO oraz „Plan 14 Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”. Były one oferowane klientom Getin Noble Bank SA. Biorąc pod uwagę powyŜej przytoczone treści ulotek Prezes Urzędu ustalił, Ŝe ich adresatami byli wszyscy konsumenci odwiedzający placówki Banku w całym kraju, czyli potencjalnie nieograniczona liczba konsumentów. Ulotki nie były skierowane do określonej grupy osób. Zostało stwierdzone, iŜ zarzucane w decyzji praktyki mogły naruszać nie tylko interesy ekonomiczne konsumentów, którzy juŜ przystąpili do grupowych ubezpieczeń, których dotyczyły ulotki, ale teŜ mogły naruszać interesy potencjalnych klientów Banku. Biorąc pod uwagę powyŜsze okoliczności stwierdzone zostało, iŜ rozwaŜane działania, o których mowa w punkcie I sentencji decyzji godziły w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność działań Kolejną przesłanką, która musi być spełniona, aby było moŜliwe stwierdzenie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność działania przedsiębiorcy rozumiana jako sprzeczność działania z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Jako „sprzeczne z prawem” naleŜy kwalifikować zachowania sprzeczne z nakazem zawartym w ustawie, rozporządzeniu wydanym na podstawie i dla wykonania ustawy, umową międzynarodową mającą bezpośrednie zastosowanie w stosunkach wewnętrznych. Sprzeczne z prawem są czyny: zabronione i zagroŜone sankcją karną, czyny zabronione pod sankcjami dyscyplinarnymi, czyny zakazane przepisami administracyjnymi lub przepisami prawa gospodarczego publicznego, czyny zabronione przepisami o charakterze cywilnym, sprzeczne z nakazami zawartymi w prawie cywilnym lub prawie administracyjnym. Bezprawność jest taką cechą działania, która polega na jego sprzeczności z normami prawa lub zasadami współŜycia społecznego, bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Dla ustalenia bezprawności działania wystarczy, Ŝe określone zachowanie koliduje z przepisami prawa /Por. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Komentarz, pod redakcją prof. dr hab. Janusza Szwaji, Wydawnictwo CH BECK, Warszawa 2000, s.117 - 118/. Praktyka rynkowa W przedmiotowej sprawie w punkcie I sentencji decyzji zarzucono Przedsiębiorcy stosowanie nieuczciwych praktyk rynkowych. Zgodnie z art. 2 pkt 4 uopnpr przez praktykę rynkową naleŜy rozumieć działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Art. 4 ust. 1 uopnpr stanowi, iŜ praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 2 uopnpr za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się wprowadzające w błąd działanie dotyczące cech produktu, w szczególności jego pochodzenia geograficznego lub handlowego, ilości, jakości, sposobu wykonania, składników, daty produkcji, przydatności, moŜliwości i spodziewanych wyników zastosowania produktu, wyposaŜenia dodatkowego, testów i wyników badań lub kontroli przeprowadzanych na produkcie, zezwoleń, nagród lub wyróŜnień uzyskanych przez produkt, ryzyka i korzyści związanych z produktem . Praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeŜeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub moŜe powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął (art. 5 ust. 1 uopnpr). Biorąc pod uwagę powyŜej przytoczone przepisy stwierdzone zostało, Ŝe działanie, które wywołuje powyŜej opisane skutki oraz zagraŜa lub narusza interes klienta moŜe zostać 15 uznane za bezprawne. W ramach prowadzonego postępowania ocenie zostaną poddane ulotki reklamowe rozpowszechniane na terenie placówek Banku. Model przeciętnego konsumenta Dokonując oceny wpływu stosowanych przez Bank ulotek na podjęcie decyzji nabywczej przez konsumenta, naleŜy uwzględnić cechy adresatów ocenianych praktyk określone w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym posługuje się pojęciem przeciętnego konsumenta. Będące przedmiotem decyzji zachowania Spółki powinny być zatem oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta. Zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy przeciętnym konsumentem jest konsument, który jest dostatecznie dobrze poinformowany, uwaŜny i ostroŜny; oceny dokonuje się z uwzględnieniem czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej grupy konsumentów, przez którą rozumie się dającą się jednoznacznie zidentyfikować grupę konsumentów, szczególnie podatną na oddziaływanie praktyki rynkowej lub na produkt, którego praktyka rynkowa dotyczy, ze względu na szczególne cechy, takie jak wiek, niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa. „ Stopniowy rozwój orzecznictwa ETS 4 doprowadził do utrwalenia modelu konsumenta jako konsumenta rozwaŜnego, przeciętnie zorientowanego, mającego prawo do rzetelnej informacji nie wprowadzającej w błąd, zawierającej wszelkie niezbędne dane wynikające z funkcji i przeznaczenia danego towaru. To czego moŜna oczekiwać od rozsądnego konsumenta wynika przede wszystkim z tego, jak daleko sięga obowiązek informacji handlowej, jej dostępności, jasności, niedwuznaczności, pełności i odpowiedniości” /E. Łętowska, Europejskie prawo umów konsumenckich, CH BECK, Warszawa 2004, s. 73/. Jak wynika z powyŜej przytoczonej definicji przeciętnego konsumenta, na potrzeby oceny danej praktyki, aby określić jego charakterystyczne cechy, konieczne jest uwzględnienie czynników społecznych, kulturowych, językowych i przynaleŜności danego konsumenta do szczególnej grupy, a takŜe specyfiki branŜy, której dotyczą podejmowane przez konsumentów decyzje. Prezes Urzędu podziela pogląd doktryny, zgodnie z którym „ Model ochrony konsumenta rozsądnego zakłada ochronę przez informację i opiera się na załoŜeniu, Ŝe słabszą pozycję konsumenta w stosunku do podmiotu profesjonalnego, wynikającą z braku doświadczenia, nieznajomości mechanizmów rynkowych, a często takŜe braku specjalistycznej wiedzy w dziedzinie gospodarki, finansów i rachunkowości, moŜna zrównowaŜyć przez jego "doinformowanie". Tylko bowiem właściwie zorientowany, świadomy swojej sytuacji ekonomicznej, prawnej oraz gospodarczej i moŜliwości z niej wynikających klient moŜe rozumnie, świadomie i swobodnie podejmować decyzje gospodarcze, obciąŜające go określoną odpowiedzialnością i ryzykiem zmiany realiów gospodarczych. Banki często nazywane są instytucjami zaufania publicznego. Przejawem tego, oprócz innych obowiązków nakładanych na banki, jest publicznoprawny obowiązek informacyjny, wskazany w rozdziale 8 pr. bank ”. /Edyta Rutkowska-Tomaszewska: Naruszenie obowiązków informacyjnych banków w prawie umów konsumenckich/. W przedmiotowym przypadku mamy do czynienia ze stosowanymi przez Bank praktykami dotyczącymi reklamowania usług związanych z przystępowaniem konsumentów do grupowych ubezpieczeń na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi. W ramach przystąpienia do tych ubezpieczeń konsumenci mieli wpłacać posiadane środki pienięŜne, które były następnie inwestowane w celu osiągnięcia zysku. Na 4 ETS - Europejski Trybunał Sprawiedliwości 16 rzecz konsumentów świadczona była usługa finansowa. Ze względu na ryzyko ekonomiczne, wynikające dla konsumentów z tytułu dokonania wpłat w ramach grupowego ubezpieczenia naleŜy uznać, Ŝe są to skomplikowane transakcje finansowe. „ Cechą specyficzną transakcji finansowych jest: nieporównywalnie wielki stopień trudności w przełamaniu deficytu transparentności (transakcje te są znacznie trudniejsze do zrozumienia dla konsumenta, niŜ wszelkie inne, w jakich konsument występuje). Deficyt wiedzy dotyczy teŜ zarówno etapu przed, jak i w czasie, czy po „skonsumowaniu” usługi finansowej, okoliczność, Ŝe jednocześnie chodzi tu o transakcje obciąŜone dla konsumenta znacznie wyŜszym ryzykiem ekonomicznym niŜ inne jego transakcje. Jest to przy tym ryzyko nierównomiernie rozłoŜone między stronami. W razie nieudania się jednej transakcji konsumenta-klienta, moŜe ona zrujnować mu egzystencję na resztę Ŝycia. Dla instytucji finansowej niepowodzenie tej samej transakcji jest natomiast niewiele znaczącym wypadkiem przy pracy. Chodzi tu więc o ryzyko w szczególny sposób rozłoŜone niesymetrycznie ”. /E. Łętowska: Prawo umów konsumenckich Wydanie 2, C.H. Beck, 2002r., s. 453-454/. Zdaniem Prezesa Urzędu, konsumenci standardowo identyfikują banki jako podmioty zaufania publicznego, które mają moŜliwość operowania powierzonymi im środkami, jednak bez zagroŜeń co do utraty zdeponowanych środków. W wyniku tych czynników czujność konsumentów w odbiorze przekazu zawartego w ulotkach reklamowych oraz w zakresie warunków na jakich zawierają umowy znacznie się obniŜa. Zawierając umowy konsumenci bazują na własnej wiedzy o przedmiocie działalności banków oraz doświadczeniach nabytych w trakcie współpracy. W efekcie tego podejmują oni decyzje bez szczegółowego badania warunków na jakich zawierają umowy. Natomiast w ocenianej sprawie konsumentom oferowane były usługi polegające na przystąpieniu do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, które nie mogą zostać uznane za standardowo nabywane. NaleŜy równieŜ zwrócić uwagę na stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego (dalej KNF), będącej organem nadzoru na działalnością banków i innych instytucji finansowych, która stwierdziła, Ŝe „Od instytucji finansowej , jako instytucji zaufania publicznego inwestor, a w szczególności klient detaliczny oczekuje obiektywizmu, naleŜytej staranności oraz rzetelności w zakresie formułowania przekazu informacyjnego w odniesieniu do usług produktów finansowych znajdujących się w ofercie danej instytucji finansowej. Klient o tego rodzaju statusie, nie posiada bowiem w szeregu przypadkach, specjalistycznej wiedzy i kompetencji, które pozwoliłby mu na orientację co do pełnej charakterystyki danego instrumentu finansowego czy teŜ dokonanie oceny instrumentu pod kątem odpowiedniości instrumentu w stosunku do planowanych działań inwestycyjnych. Z tych względów, przy podejmowaniu przez klienta decyzji o nabyciu lub zbyciu instrumentu finansowego niejednokrotnie rozstrzygające są informacje od instytucji finansowej. Istotna przy tym jest nie tylko szeroko rozumiana staranność i rzetelność w podejmowaniu czynności na rzecz inwestora, ale równieŜ taki sposób zachowania instytucji, który pozwala inwestorowi na dostateczne rozróŜnienie otrzymywanych wiadomości na informacje przekazywane w celu reklamy lub promocji, informacje ograniczone do faktów i liczb oraz rekomendacje sugerujące określone zachowania inwestycyjne. Jest to szczególnie istotne w ostatniej sytuacji, gdyŜ klient ma prawo zakładać, Ŝe sugerowanie przez instytucję finansową określonych zachowań inwestycyjnych w stosunku do danego instrumentu finansowego następuje w wyniku działań w najlepiej pojętym interesie klienta, przy uwzględnieniu jego indywidualnej sytuacji i potrzeb” /Stanowisko w sprawie świadczenia przez firmy inwestycyjne usług doradztwa inwestycyjnego. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, Warszawa, dnia 27 marca 2012 r. http://www.knf.gov.pl/Images/Swiadczenie_przez_firmy_%20inwestycyjne_uslug_doradztwa 17 _inwestycyjnego_tcm75-29884.pdf/. Pomimo, iŜ powyŜej przytoczone stanowisko KNF było skierowane do firm inwestycyjnych świadczących usługi doradztwa, a nie do banków, to jednak moŜna je w pełni zastosować w niniejszej sprawie. Instytucje finansowe są obdarzane przez konsumentów pełnym zaufaniem co do jakości przekazywanych przez nie informacji. Ponadto „ W ocenie Komisji w przekazie reklamowym banku lub zakładu ubezpieczeń powinny się znaleźć w szczególności informacje o kosztach, opłatach, wyłączeniach i innych ograniczeniach wynikających z oferowanej usługi. Konieczne jest teŜ wskazanie w reklamach zakresu informacji, których analiza przez nieprofesjonalnych uczestników rynku pozwoliłaby na świadome podejmowanie decyzji”( uchwały KNF z 2 października 2008 r. w sprawie zasad reklamowania usług bankowych i usług ubezpieczeniowych: /http://www.knf.gov.pl/aktualnosci/2008/uchwaly_2_10.html/). Utarte w świadomości konsumentów wyobraŜenia o zakresie działalności banków powodują, Ŝe kaŜdy przedstawiony produkt będą odbierać jako modyfikację znanych juŜ produktów, a nie jako zupełnie nową usługę, o innych cechach. W ocenie Prezesa Urzędu konsumenci mają przeświadczenie, Ŝe banki oferują im moŜliwość zakładania lokat terminowych o znanych im cechach. Osobami poszkodowanymi w wyniku stosowania przedmiotowych praktyk są głównie osoby, które korzystały juŜ z usług Banku zanim otrzymały oceniane ulotki w trakcie wizyty w Banku. Osoby te bardzo często posiadały oszczędności zdeponowane na lokatach terminowych Banku. Dlatego teŜ, biorąc pod uwagę ich dotychczasowe doświadczenia związane z zakładaniem w Banku depozytów – lokat na podstawie otrzymanych ulotek reklamowych konsumenci mogli uwaŜać, Ŝe powierzając środki pienięŜne w reklamowane produkty deponowali je właśnie w taki sposób. Ze względu na powyŜsze Prezes Urzędu uznał, Ŝe konsument, który spotyka się z przedmiotowymi praktykami posiada oszczędności i zamierza podjąć decyzję o ich powierzeniu instytucji, która będzie je chroniła. W opinii Prezesa przeciętny konsument wie, Ŝe Banki oferują produkty, którymi są lokaty terminowe. Natomiast konsument, który jest naraŜony na oceniane w niniejszym postępowaniu praktyki nie ma świadomości, Ŝe Bank moŜe mu zaproponować skomplikowany i ryzykowny produkt zamiast tradycyjnej znanej mu lokaty terminowej. Biorąc pod uwagę powyŜsze okoliczności konsument moŜe być łatwo wprowadzony w błąd, co do cech jakie posiada reklamowane produkty. Osiągnięcie tego efektu moŜe nastąpić, przez wyeksponowanie wybranych informacji i połoŜenie nacisku właśnie na ochronę powierzonych środków pienięŜnych oraz pewność uzyskania zysku w przyszłości, przy równoczesnym zmarginalizowaniu informacji o realnych ryzykach jakie się z nimi wiąŜą. W przedmiotowym przypadku mamy do czynienia z konsumentami rozwaŜnymi, przeciętnie zorientowanymi, jednak nieprzygotowanym merytorycznie do zawarcia umowy przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Ten deficyt wiedzy powinien zostać zrównowaŜony przez informacje przekazywane przez Przedsiębiorcę za pośrednictwem kaŜdego instrumentu oddziaływania na decyzje nabywcze konsumentów w tym równieŜ ulotki reklamowe. Nieuczciwa praktyka rynkowa Następnie, po ustaleniu w niniejszej sprawie modelu przeciętnego konsumenta, naleŜy dokonać oceny czy działania Banku, wskazane w pkt I sentencji decyzji, stanowiły nieuczciwe praktyki rynkowe w rozumieniu art. 4 ust. 1 uopnpr. Konieczne jest zatem rozwaŜenie przez Prezesa Urzędu, czy przedmiotowe działania Banku: - były sprzeczne z dobrymi obyczajami; 18 - w istotny sposób zniekształciły lub mogły zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta po zawarciu umowy, tj. czy praktyka Spółki mogła spowodować podjęcie bądź brak podjęcia przez przeciętnego konsumenta decyzji o przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Dobre obyczaje pozostają klauzulą generalną, która podlega konkretyzacji na okoliczność danego stanu faktycznego. Zgodnie z poglądem doktryny „sprzeczne z dobrymi obyczajami są działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (...), czyli takie działanie które potocznie określone jest jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ” /K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny Komentarz, Warszawa 2002 r., str. 804/. W niniejszej sprawie dobre obyczaje naleŜy ocenić jako prawo konsumentów do otrzymania przekazanych w sposób umoŜliwiający łatwe zapoznanie się z rzetelnymi i jednoznacznymi informacjami, jakie w ramach przekazu profesjonalista - przedsiębiorca powinien kierować do przeciętnego konsumenta (dostatecznie poinformowanego, ostroŜnego i uwaŜnego), przy uwzględnieniu oczywiście ograniczeń wiąŜących się z formą ulotki reklamowej. Naruszenie tak rozumianych dobrych obyczajów zostało dokonane przez Bank w sposób opisany w sentencji decyzji. Art. 2 lit. h Dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniającą dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywę 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady ("Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych") (Dz.U.UE.L.2005.149.22) stanowi, iŜ „staranność zawodowa" oznacza standard dotyczący szczególnej wiedzy i staranności, których moŜna w racjonalny sposób oczekiwać od przedsiębiorcy w jego relacjach z konsumentami, zgodnie z uczciwymi praktykami rynkowymi i/lub ogólną zasadą dobrej wiary w zakresie jego działalności. Klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobraŜeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron. Klauzula ta winna być równieŜ interpretowana przez pryzmat jej pierwowzoru z Dyrektywy 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zasady wzajemnego zaufania i zasady ochrony usprawiedliwionych oczekiwań konsumenta. Dokonując takiej interpretacji klauzuli dobrych obyczajów, naleŜy dojść do wniosku, Ŝe jest to pojęcie znaczeniowo zbliŜone do pojęcia „staranności zawodowej”. /Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 marca 2010r. sygn. akt AmA 38/09/ Zniekształcenie zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta polega na podjęciu lub moŜliwości podjęcia określonej decyzji dotyczącej umowy, w sytuacji, gdy wobec innego (uczciwego) zachowania (praktyki rynkowej) przedsiębiorcy, konsument podjąłby lub mógłby podjąć decyzję odmienną. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym nie podaje definicji zniekształcenia w istotny sposób zachowania rynkowego przeciętnego konsumenta. Zawiera ją natomiast Dyrektywa 2005/29/WE 5 implementowana do krajowego porządku prawnego poprzez uopnpr. Zgodnie z art. 2 pkt e) powyŜszej dyrektywy istotne zniekształcenie zachowania gospodarczego konsumentów oznacza wykorzystanie praktyki handlowej w celu znacznego ograniczenia zdolności konsumenta do podjęcia świadomej decyzji i skłonienia go tym samym do podjęcia decyzji dotyczącej transakcji, której inaczej 5 dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady 19 by nie podjął. /Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 10 marca 2010r. sygn. akt AmA 38/09/ „ Zaznaczyć naleŜy, Ŝe w błąd mogą wprowadzać takŜe reklamy zawierające treści obiektywnie prawdziwe. W takich sytuacjach naleŜy brać pod uwagę wszystkie okoliczności, w jakich reklama została przekazana do publicznej wiadomości (najbardziej typowym przykładem takiej reklamy jest tzw. reklama z oczywistościami). Fakt, Ŝe z reklamy odbiorca tylko powierzchownie zapoznaje się z kierowaną do niego informacją (nawet jeŜeli jest człowiekiem wykształconym), sprawia, iŜ nie jest w stanie ad hoc wykryć treści wprowadzającej go w błąd ”. /E. Rutkowska-Tomaszewska: Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, Lex Warszawa 2013, s. 673-674/ „ Obowiązujące regulacje ustawowe normujące funkcjonowanie rynku usług bankowych w Polsce nie zawierają przepisów odnoszących się do informacji i reklamy świadczonych przez banki usług. Tę lukę prawną wypełnia niemająca waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego uchwała nr 99/08 KNF z dnia 18 marca 2008r. w sprawie rekomendacji stosowania Kanonu Dobrych Praktyk Rynku Finansowego. Dobre praktyki w zakresie informacji i reklamy na rynku finansowym, a więc równieŜ na rynku bankowym, określone zostały w punktach 8 i 11 Kanonu. Zgodnie z treścią wspomnianej regulacji podmiot finansowy – na rynku usług bankowych jest nim bank – zapewnia klientowi jasną i rzetelną informację o oferowanych produktach i usługach oraz związanych z nimi kosztach, ryzyku i moŜliwych do osiągnięcia korzyściach, ułatwiając klientowi dokonanie właściwego wyboru”. Jednocześnie „podmiot finansowy prowadząc działalność reklamową kieruje się zasadami uczciwej konkurencji oraz dba o to, by przekazywane informacje były rzetelne i nie wprowadzały w błąd, w szczególności w zakresie ryzyka związanego z moŜliwymi do osiągnięcia korzyściami ”. /pod red. N. Namysłowskiej: Reklama aspekty prawne, Lex, Warszawa 2012, s. 397/ Przyjmując przytoczone powyŜej załoŜenia co do powinności Banku oferującego konsumentom moŜliwość przystąpienia do ubezpieczenia, Prezes Urzędu przyjął je przy ocenie, czy stosowane praktyki Banku naruszały dobre obyczaje oraz mogły wprowadzać konsumentów w błąd i doprowadzić do podjęcia przez nich decyzji, których by nie podjęli, gdyby informacje umieszczone na ocenianych ulotkach były przedstawione w inny sposób. Zarzuty stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych przez działanie Banku wskazane w pkt I.1 i I.2 sentencji decyzji W punkcie I sentencji decyzji zakwestionowano rozpowszechnianie za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. LUCRO oraz POBP, w sposób mogący wprowadzać w błąd co do ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach przedmiotowego produktu poprzez wyeksponowanie korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, o jakiej mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 uopnpr, a w związku z tym stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 uokik. „ Ryzyko, na które wskazuje expressis verbis komentowany przepis ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym rozumiane jest szeroko i dotyczyć moŜe równieŜ kwestii związanych z podejmowaniem przez konsumenta decyzji o przystąpieniu do 20 określonych umów. Inaczej mówiąc, pojęciu ryzyka, którym posłuŜył się normodawca w art. 5 ust. 3 pkt 2 u.p.n.p.r., naleŜy nadać szerokie rozumienie, obejmując nim zarówno ryzyko łączące się ze złoŜoności określonej umowy, jak i korzystania ze świadczenia będącego jej przedmiotem. W związku z faktem, Ŝe w odniesieniu do niektórych produktów złoŜonych – zwłaszcza w umowach finansowych – ryzyko konsumenckie jest wyŜsze niŜ w przypadku pozostałych, obowiązują surowsze reguły odnośnie do zakazu wprowadzenia w błąd, a takŜe spoczywają na profesjonaliście pewne obowiązki pozytywne. Te ostatnie dotyczą informacji i doradztwa mającego przeciwdziałać negatywnym skutkom przystąpienia usługobiorcy do umowy, do której przy pełnej wiedzy by nie przystąpił. ” /R. Stefanicki: komentarz Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, Wydanie 1, Lexis Nexis, Warszawa 2009, s. 235-236/. I.1 Przedmiotem oceny w niniejszym punkcie są informacje zawarte w ulotce reklamowej dotyczącej przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym LUCRO. Na pierwszej stronie ulotki w wyróŜniony sposób podane zostały korzyści. Pierwsza z nich to: „100% ochrony kapitału**”. Informacja ta została umieszczona na kole o kolorze odmiennym od pozostałej części ulotki. Na tej samej stronie bardzo duŜą czcionką umieszczono informacje „Lucro Lukratywna inwestycja” oraz mniejszą czcionką „Zyskaj w bezpieczny i stabilny sposób ze 100% ochroną kapitału**”. Na samym dole strony bardzo małą czcionką podane zostało, Ŝe „ Szczegółowe warunki oferty w Oddziałach Getin Banku ”. Na podstawie tych informacji konsument jest w sposób jednoznaczny informowany, Ŝe reklamowany produkt, gwarantuje mu ochronę powierzonego kapitału, a takŜe, Ŝe jest on lukratywny, a więc zyskowny. Gwarancja ochrony kapitału i związane z nim ryzyka. Przy informacji o ochronie kapitału zostało umieszczone odesłanie poprzez umieszczenie oznaczenia „**”. Wyjaśnienia dotyczące tego odesłania zostały podane na trzeciej stronie ulotki. Tekst został napisany bardzo małą czcionką, w formie nieczytelnego, jednolitego tekstu. Jak to zostało stwierdzone w części opisującej model przeciętnego konsumenta, adresatami ulotki byli konsumenci, którzy przyszli do Banku w celu podjęcia decyzji finansowej dotyczącej swoich oszczędności. Znanym przeciętnemu konsumentowi produktem o charakterze oszczędnościowym jest lokata terminowa. Dlatego teŜ przekaz reklamy stanowiący o „ 100% ochronie kapitału ”, „ Lucro Lukratywna inwestycja. Zyskaj w bezpieczny i stabilny sposób ze 100% ochroną kapitału ” konsumenci mogli odnieść bezpośrednio do cech jakie posiadają właśnie lokaty terminowe. Do tych cech naleŜy objęcie wpłaconych środków 100% ochroną, stabilność. Przez ochronę kapitału konsument rozumie równieŜ prawo otrzymania po zakończeniu trwania umowy równowartości wpłaconych środków wraz z oprocentowaniem, a takŜe prawo wycofania wpłaconych kwot w trakcie trwania umowy bez utraty środków. Jednoznaczność ww. przekazu i jego zbieŜności z oczekiwaniami konsumenta, powoduje, Ŝe pomimo umieszczenia odnośników w postaci „gwiazdek”, które mogą sugerować, Ŝe naleŜy uzupełnić posiadaną wiedzę o inne dane umieszczone w ulotce, konsument mógł nie zapoznawać się z informacjami umieszczonymi w dalszej części ulotki w sposób nieczytelny poprzez m.in. uŜycie bardzo małej czcionki oraz w formie jednego bloku treści. W powyŜej opisanych wyjaśnieniach zamieszczone zostały informacje o ryzykach, jakie wiąŜą się z powierzeniem środków w ramach reklamowanego produktu, które świadczą o tym, Ŝe faktycznie ochroną nie są objęte wszystkie wpłacone środki. Podane zostało, Ŝe ochroną objęta jest wartość Składki Zainwestowanej, która odpowiada sumie wpłaconych 21 kwot pomniejszonych o Opłatę Administracyjną. Tym samym dopiero w dalszej części ulotki wyjaśnione zostało, Ŝe przez pojęcie kapitału nie naleŜy rozumieć wszystkich wpłaconych środków. Pomimo umieszczenia w ulotce reklamowej wyjaśnienia, to jednak zamieszczenie na pierwszej stronie sformułowania informującego o ochronie 100% kapitału świadczyło o tym, Ŝe ochrona dotyczy wszystkich wpłaconych środków. Podanie wartości 100% jest dla konsumenta jednoznacznym wyznacznikiem. W ulotce - w przypisie podane zostało równieŜ, Ŝe „ Inwestor zobowiązuje się do terminowego wpłacania kolejnych miesięcznych składek „LUCRO”: w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i wcześniejszego zerwania inwestycji musi liczyć się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału (opłata likwidacyjna)”. Tym samym dopiero po zapoznaniu się z wyjaśnieniami podanymi mniejszą czcionką konsument dowiadywał się, o moŜliwości pobrania z jego oszczędności opłaty likwidacyjnej w sytuacji przedterminowego rozwiązania umowy. Dodatkowo dowiadywał się, Ŝe musi się liczyć z faktem utraty całości wpłaconych środków. W części ulotki zawierającej dodatkowe wyjaśnienia podane zostały równieŜ informacje o innym ryzyku utraty wszystkich wpłaconych środków pienięŜnych: „ Inwestor moŜe takŜe stracić część lub całość zainwestowanego kapitału w sytuacji gdy SecurAsset S.A. lub BNPP nie spełnią swoich obowiązków wynikających z Obligacji lub umowy swap”. W ulotce za pomocą wykresu przedstawiona została równieŜ „Zasada działania LUCRO”. Przedstawia on, jak wzrasta wartość kapitału i zysku wraz z upływem czasu. Sposób prezentacji na przedmiotowym wykresie prognozowanej wartości inwestycji na koniec programu umoŜliwia konsumentowi określenie w sposób przybliŜony wartości prognozowanego zysku, poprzez porównanie wysokości słupka określającego wartość wpłaconego kapitału oraz wielkości słupka określającego wartość inwestycji na koniec okresu trwania umowy. W powołanym wykresie określono poziom „kapitału chronionego **”. Poziom ten określono dla 100% kapitału. Dodatkowo wyjaśniono, Ŝe „ JuŜ od pierwszego dnia na zysk pracuje kwota, która zostanie wpłacona przez okres trwania programu ”. Sposób prezentacji zasady działania Lucro sugerował, Ŝe ochroną objęte są wszystkie wpłacane w trakcie trwania umowy środki i dopiero po zapoznaniu się ze szczegółowymi wyjaśnieniami konsument otrzymuje informacje o tym, Ŝe wielkość, która obrazuje kapitał nie odpowiada łącznej wartości wpłaconych środków, a tylko Składce Zainwestowanej, która została opisana powyŜej. Informacje o fakcie zapewnienia ochrony powierzonemu kapitałowi zostały podane w sposób szczególnie przykuwający uwagę. Jednocześnie naleŜy zwrócić uwagę, Ŝe przekaz o ochronie kapitału w ulotce jest tak jednoznaczny i dodatkowo pokrywa się z oczekiwaniami konsumentów, w efekcie czego konsumenci nie mieli podstaw, aby poszukiwać dodatkowych informacji, które zweryfikowałyby fakt, Ŝe określenie kapitału nie jest równoznaczne z łączną wartością dokonanych wpłat. W efekcie zapoznania się przez konsumentów z informacjami przykuwającymi ich uwagę powstało u nich błędne wyobraŜenie o wartości, którą objęto ochroną, a takŜe w jaki sposób naleŜy tą ochronę interpretować, a więc, Ŝe istnieje ryzyko nie otrzymania zwrotu całej wartości wniesionych kwot w momencie rezygnacji z ubezpieczenia przed upływem określonego terminu, czy teŜ w momencie zakończenia trwania ochrony ubezpieczeniowej. Zapewnienie co do osiągnięcia zysku oraz niepewność z tym związana. W ulotce zamieszczone zostały równieŜ informacje dotyczące przewidywanego zysku, jaki wygeneruje inwestycja w LUCRO. W części „Charakterystyka LUCRO” podane zostało, iŜ „Przeciętny historyczny zysk***: średnioroczny zysk to 9,97%, co oznacza przeciętny zysk 156,67% za okres 10 lat”. Dodatkowo wyniki jakie osiągał produkt LUCRO zostały przedstawione za pomocą wykresu. Wykres opatrzono tytułem „ Lucro to inwestycja 22 powiązana z indeksem BNP Paribas Millenium Master Series 8 PLN index. PoniŜej porównanie indeksu z WIG-20***** ”. Przedstawiono na nim przyjmowane przez indeks wartości w poszczególnych datach w porównaniu z wykresem „WIG 20”. Na podstawie danych o historycznym zysku oraz wykresu wartości wyników LUCRO konsument mógł wysnuć wniosek, iŜ indeks BNP Paribas Millenium MasterSeries 8 PLN jest indeksem bezpiecznym, który na przestrzeni lat charakteryzował się tendencją wzrostową. W oparciu o przedmiotowy wykres, a takŜe wartości przeciętnego historycznego zysku konsument mógł wyrobić sobie opinię co do potencjalnych moŜliwości indeksu, co przekłada się na moŜliwości osiągnięcia zysku. Dodatkowo wykres został opatrzony podpisem „(…) Jest to dynamicznie zarządzany indeks o ściśle ograniczonym ryzyku i zmiennej strukturze, inwestujący na całym świecie, na rynkach walutowych, akcji, obligacji, nieruchomości oraz surowców. Unikalna konstrukcja strategii BNP Paribas pozwala zarabiać zarówno na wzrostach, jak i na spadkach dzięki moŜliwości zajęcia krótkiej pozycji ”. Sposób podania ww. informacji sugeruje, Ŝe przedstawione dane o przyjmowanych wartościach są faktycznie osiągniętymi wartościami. Konsument zapoznając się z tymi danymi w łatwy sposób mógł wyrobić sobie opinię o tym produkcie, a więc, Ŝe zapewni mu osiągniecie znacznego zysku. Dopiero w dalszej części ulotki zostały zawarte wyjaśnienia, co do źródła pochodzenia podanych danych. Wyjaśnione zostało, iŜ są one wynikiem przeprowadzonej symulacji na podstawie parametrów wybranych przez BNP Paribas, warunków rynkowych, i danych historycznych. Ulotka zawierała równieŜ inne informacje zapewniające o moŜliwości otrzymania pewnego zysku. Do opisu korzyści w ulotce został wykorzystany język prosty, jednoznaczny, przystępny. Analiza uŜytych sformułowań wykazała, Ŝe w większości z nich uŜyto słowa „ zysk ”. Dodatkowo uŜyto określeń „ pozwala stabilnie zarabiać”, „dostęp do bardzo szerokiego spektrum rynków”, „zoptymalizowania płynności”, „odroczenie podatku Belki”, „jest odpowiednią inwestycją dla osób ”. Wszystkie te określenia odnosiły się wprost lub sugerowały, Ŝe produkt jest atrakcyjny i przyniesie zysk. Dodatkowo podano, iŜ jest to „ bezpieczna i efektywna inwestycja”, „LUCRO to bardziej bezpieczna i efektywna alternatywa dla jednorazowej inwestycji” . Zdaniem Prezesa Urzędu sposób prezentacji danych o potencjalnych zyskach, a więc ich jasność i jednoznaczność powodowały, Ŝe konsumenci mogli stwierdzać, Ŝe nie ma konieczności zapoznania się z informacjami podanymi w innej części ulotki. Konsument rozumiejąc przekaz informacji umieszczonych w sposób wyróŜniający się nie miał powodów, aby odczuwać potrzebę do weryfikacji otrzymanych danych z wyjaśnieniami umieszczonymi w innej części ulotki. Konsument nie miał podstaw, aby zakładać, Ŝe w innej części ulotki podane zostały wyjaśnienia, po zapoznaniu się, z którymi podjąłby zupełnie inną decyzję. Informacje o moŜliwości uzyskania wysokiego zysku jest bardzo silnym determinantem wpływającym na podjęcie decyzji o zawarciu umowy. Analizując proces percepcji informacji zawartych w ulotkach reklamowych naleŜy uwzględnić, Ŝe łatwość zauwaŜenia i przyswojenia przekazywanych informacji wynika właśnie z wielkości czcionki, wielkości interlinii, a takŜe podawania informacji w przejrzystej formie np. poprzez wypunktowywanie, luźne rozmieszczenie tekstu. Konsument zapoznając się z dokumentem w pierwszej kolejności zwraca uwagę na tekst napisany większą czcionką oraz fragment wydzielony z całości tekstu. Istotne równieŜ znaczenie przy zapoznawaniu się z przekazem ulotki ma pogrubienie części tekstu. Opisany sposób prezentacji, tj. uŜycie większej czcionki, pogrubienie części tekstu, wypunktowanie konkretnych sformułowań powoduje, Ŝe te właśnie informacje przykuwają uwagę adresata ulotki bardziej niŜ treści napisane mniejszą czcionką, w formie zbitego tekstu. 23 Na zniekształcenie odbioru przekazu reklamowanej usługi oprócz uŜytej formy wpływ ma równieŜ brzmienie przekazu. NaleŜy wyróŜnić przekaz mający cechy zachęcenia i perswazji od przekazu informacyjnego. Właśnie z takim podziałem mamy do czynienia w przedmiotowej ulotce. Elementy perswazyjne dotyczą słów, świadczących o korzyściach jakie moŜna osiągnąć dzięki zakupieniu reklamowanego produktu. Sformułowania zachęcające z elementami perswazji zostały podane w sposób wyróŜniający się znacznie większą czcionką, natomiast informacje o faktycznych cechach reklamowanego produktu zostały skumulowane w tekście ciągłym, napisanym małą czcionką. Taki sposób przedstawienia informacji, a więc rozbicie tych dwóch kategorii informacji, powoduje, Ŝe konsumenci mają utrudnioną moŜliwość właściwej ich łącznej analizy i wyciągania wniosków. W wyniku stosowania tego zabiegu, konsumenci zapoznają się jedynie z informacjami perswazyjnymi w efekcie czego podejmują decyzje nabywcze zgodne z wolą Banku, a nie w oparciu o wszystkie informacje zawarte w ulotce. Przedsiębiorca w trakcie prowadzonego postępowania poinformował, Ŝe informacje doszczegóławiające przekaz reklamowy stanowią w przybliŜeniu 20% objętości ulotki i blisko 50% jej treści (dowód: karta nr 147). Tym samym Bank potwierdził dysproporcję pomiędzy zajmowanym miejscem w ulotce poszczególnych treści ze względu na ich charakter. Odnosząc się do przedstawionego stanowiska Spółki, Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe nie została przedstawiona metodyka dokonania przedmiotowego wyliczenia, a więc, które z przekazywanych informacji zostały zakwalifikowane do poszczególnych grup oraz w jaki sposób zakwalifikowano przekaz wynikający z wykresów. Jednak pomimo braku załoŜeń, Prezes Urzędu uznał, Ŝe średnio rzecz biorąc czcionka uŜyta do przedstawienia informacji waŜnych dla konsumenta – doszczegóławiających była dwu i pół krotnie mniejsza od czcionki, którą zostały podane informacje zachęcające do zawarcia umowy. Jednocześnie naleŜy równieŜ uwzględnić, Ŝe część z uŜytych haseł reklamowych była podana znacznie większą czcionką. I.2 Przedmiotem oceny w niniejszym punkcie są informacje zawarte w ulotkach reklamowych małej i duŜej dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „ Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość” . Gwarancja ochrony kapitału i związane z nimi ryzyka. W małej ulotce na 1 stronie podane zostały następujące informacje: „ Najwolniej upływają sekundy najszybciej lata … zabezpiecz siebie i swoją rodzinę ”, „ Lukratywna przyszłość dla Twoich dzieci”, „Wpłacasz 20% wartości inwestycji, 80% dopłacasz w miesięcznych wpłatach przez cały okres odpowiedzialności”, „Inwestuj w plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość!”, „ekstra inwestycja na emeryturę ”. W przypadku ulotki reklamowej określonej jako duŜa na 1 stronie zostały zamieszczone poniŜej opisane informacje: „Plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość”, „Najwolniej upływają sekundy, najszybciej lata …”, „z własnymi pieniędzmi bezpieczniej! NiezaleŜnie o tego, czy za tych 15 lat będą Państwo nadal pracować, czy juŜ zaczną się cieszyć wolnym czasem, swoją strategię inwestowania w przyszłość warto wprowadzić w Ŝycie juŜ teraz … strona 2”, „symulator emerytury! Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją emeryturę odkładając tylko 10% pensji miesięcznie! strona 3”, „oszczędzanie dziecinnie proste!” Zamiast martwić się o przyszłość finansową dziecka, lepiej zacząć działać. Po pierwsze, trzeba pomyśleć o zapewnieniu wystarczającej sumy na start … strona 4”, „sprawdź 3 złote zasady oszczędzania strona 5”. Informacje te zostały podane w sposób wyróŜniający się duŜą czcionką. Dodatkowo informacje te zostały uzupełnione zdjęciami dziecka, małŜeństwa oraz rodziny. We 24 wszystkich uŜytych sformułowaniach odniesiono się do zabezpieczenia finansowego przyszłości konsumentów. MoŜe to wywołać w świadomości konsumenta wyobraŜenie, Ŝe produkt gwarantuje wypłatę środków pienięŜnych dzięki czemu w przyszłości poprawi się ich status finansowy. Pomimo, Ŝe przytoczone sformułowania nie zawierały Ŝadnej deklaracji co do konkretnych korzyści jakie osiągnie konsument, to jednak w przypadku ulotek reklamowych znaczenie ma odbiór przekazu. W ocenie Prezesa Urzędu, w tym przypadku konsument jednoznacznie identyfikował reklamowany produkt jako bezpieczny i zyskowny dzięki konkretnym pojęciom z tym związanym np. zabezpiecz przyszłość, lukratywna przyszłość, inwestycja na emeryturę, z własnymi pieniędzmi bezpiecznie, zwiększenie emerytury. W dolnej części stron obu ulotek bardzo małą, nieczytelną czcionką podane zostały informacje o cechach produktu, z których wynika, Ŝe jest to ubezpieczenie prowadzone w formie Grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym. Dodatkowo konsumenci byli informowani, Ŝe „zysk oparty jest na dynamicznie zarządzanym indeksie o ściśle ograniczonym ryzyku i zmiennej strukturze, inwestycyjnym na całym świecie, na rynkach walutowym, akcji, obligacji, nieruchomości oraz surowców”. Konsument był równieŜ informowany, Ŝe dodatkowe informacje są zawarte w dodatkowych dokumentach. Na tej samej stronie ulotki podawano równieŜ informacje o ryzyku utraty wszystkich wpłaconych środków pienięŜnych. Jednak zostały one umieszczone wśród wielu wyjaśnień napisanych bardzo małą czcionką u dołu pierwszej strony ulotki . W przypisach zamieszczonych na tej stronie podano informacje, Ŝe od wpłaconych środków pobierane są opłaty administracyjne. Dodatkowo podano, Ŝe „ Rezygnując z ubezpieczenia przed końcem okresu ubezpieczenia Ubezpieczony musi liczyć się z ryzykiem utraty części lub całości zainwestowanego kapitału (Wartość wykupu w poszczególnych latach Ubezpieczenia)”. W przedmiotowym fragmencie w sposób obszerny opisane zostały cechy produktu. Jednak zdaniem Prezesa Urzędu informacja o tym, Ŝe reklama dotyczy produktu, który jest grupowym ubezpieczeniem nie została podana w sposób oczywisty dla konsumenta. Informacja ta została umieszczona wśród wielu informacji podanych trudnym, hermetycznym, ekonomicznym językiem, który dla większości konsumentów jest niezrozumiały. Podsumowując naleŜało stwierdzić, Ŝe pomimo, iŜ ulotka reklamowa podawała informacje o zagroŜeniach związanych z moŜliwością zmniejszenia się wartości środków, które mogą zostać zwrócone, a takŜe ryzykiem utraty oszczędności, to jednak sposób podania tych informacji nie moŜe zostać uznany za właściwy. W przypadku przedmiotowych ulotek informacje o podstawowych cechach produktu związanych z niepewnością osiągnięcia celu jakim jest wygenerowanie zysku oraz otrzymanie zwrotu wpłaconych środków zostały podane na pierwszych ich stronach, lecz w sposób nie tak samo czytelny. Przytoczone wcześniej informacje o cechach produktu, które odnoszą się do oszczędzania, bezpiecznej przyszłości mają charakter tytułów, haseł, których zdefiniowania konsument mógł się spodziewać na kolejnych stronach, a nie w dolnym przypisie. W efekcie skonstruowania ulotki w formie ksiąŜeczki, konsument poszukiwał dalszych informacji na pozostałych stronach ulotki, tym bardziej Ŝe większość zawartego na nich tekstu została podana w sposób równie łatwy, przyjazny w zapoznaniu się. Konsument biorąc pod uwagę obszerność ulotki, mógł się spodziewać, Ŝe w sytuacji, gdyby z reklamowanym produktem wiązały się jakiekolwiek zagroŜenia dla bezpieczeństwa powierzanych środków, Bank przeznaczyłby na taką informację równie duŜą część ulotki jak na wyeksponowanie potencjalnych korzyści, jakie mogą zostać osiągnięte w przyszłości. Biorąc pod uwagę uŜyte w ulotce hasła reklamowe, oraz sposób podania korzyści jakie wiąŜą się z reklamowanym produktem, brak określenia w sposób łatwo zauwaŜalny zagroŜeń z jakimi musi się liczyć konsument w postaci moŜliwości utraty części oraz wszystkich 25 środków mógł doprowadzić konsumenta do podjęcia decyzji, której by nie podjął, gdyby mógł się zapoznać ze wszystkimi informacjami podanymi w taki sam sposób. Pomimo, Ŝe z przedmiotowej informacji wynika zagroŜenie utraty środków, jednak sposób podania tej informacji nie moŜe zostać uznany za właściwy. Dodatkowo jak zostało przytoczone w części ustalającej decyzji pozostałe informacje zawarte w ulotkach w większości dotyczyły prezentacji potencjalnych korzyści. Mają one cechy perswazji i zachęty do zawarcia umów. W przypadku małej ulotki na drugiej jej stronie w sposób szczególnie wyróŜniający się podano informacje: „ plan oszczędnościowy bezpieczna przyszłość to najlepiej zaplanowana inwestycja przez specjalistów od efektywnego oszczędzania”, „szybsza spłata Twojego kredytu hipotecznego”, „Twój sposób na oszczędzanie”, „zabezpieczenie finansowe Twoich dzieci”, „zaplanowany dodatek do Twojej emerytury ”. Natomiast w duŜej ulotce podane zostały informacje na str. 2, 4, 6 i 7 sugerujące, Ŝe „ z własnymi pieniędzmi bezpieczniej!”, „juŜ dziś pomyśl o potrzebach swojej pociechy w dorosłym Ŝyciu!”, podano rady dla osób o określonym wieku, płci, dodatkowo zostały zamieszczone „informacje prasowe” „Ty teŜ obniŜysz swoją emeryturę o połowę?” oraz „Zagubieni w przyszłości ”. Zarówno powyŜej przytoczone nagłówki, jak i podane pod tymi tytułami informacje sugerowały, Ŝe inwestując oszczędności, konsumenci posiadają pewność poprawy jakości Ŝycia, dzięki osiągnięciu zakładanych zysków. Konsumenci byli zapewniani, Ŝe powierzając środki pienięŜne mogą planować sposoby ich wydatkowania. Sposób przedstawienia tych informacji, a takŜe ich treść, jednoznacznie świadczy o tym, Ŝe reklamowany produkt ma charakter produktu oszczędnościowego. Jak zostało ustalone we wcześniejszej części decyzji konsumenci zakładają, Ŝe Bank świadczy usługi umoŜliwiające oszczędzanie posiadanych środków pienięŜnych, jednak w oparciu o znane im zasady lokat terminowych. W kaŜdym ze sformułowań umieszczone zostały odniesienia do oszczędzania, bezpieczeństwa oraz pewności otrzymania środków pienięŜnych. Są to informacje, jakie świadczą o tym, Ŝe konsument moŜe być pewny otrzymania zwrotu wpłaconych środków pienięŜnych. W przypadku duŜej ulotki, w dolnych częściach ww. stron umieszczone zostały wyjaśnienia dotyczące uŜycia jako odnośnika jednej gwiazdki *. Została ona wyjaśniona w następujący sposób: „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość nie jest lokatą bankową i nie gwarantuje zysku, a jedynie ochronę 100% Składki Zainwestowanej (czyli sumy wpłaconych kwot pomniejszonych o Opłaty Administracyjne), pod warunkiem Ŝe Klient / Ubezpieczony („Inwestor”) zobowiązuje się do terminowego wpłacania kolejnych miesięcznych składek”. Informacje te były podane bardzo małą czcionką. Wyjaśnienia te dotyczyły szerszych kilkuzdaniowych fragmentów opisujących potencjalne zyski, jakie mogą uzyskać konsumenci zawierając umowy. Dodatkowo opisane w nich były konkretne sposoby wydatkowania zgromadzonych środków, np. opłacenie czesnego dobrej uczelni, załoŜenie własnego biznesu. Podano równieŜ, Ŝe „ Dają pewność, Ŝe zainwestowane pieniądze zwrócą się po latach niezaleŜnie od czynników zewnętrznych, wypadków losowych czy politycznych decyzji ”. Konsument otrzymując zapewnienie otrzymania zwrotu powierzonych środków, a takŜe otrzymania zysku zrezygnuje z zapoznania się z przypisami podanymi małą, nieczytelną czcionką. Podobnie jak w uzasadnieniu punktu I.1 sentencji decyzji równieŜ w przypadku tych ulotek, przekaz o potencjalnych korzyściach, pewności uzyskania zysku i gwarancji bezpieczeństwa był tak sugestywny, Ŝe konsumenci nie odczuwali potrzeby zapoznawania się z podanymi drobnym drukiem dodatkowymi wyjaśnieniami. Fakt umieszczenia oznaczenia w postaci „gwiazdki” przy informacjach, które w jasny, konkretny sposób zapewniają o zyskach i bezpieczeństwie nie musi sugerować konsumentom tego, Ŝe sprzeczne z nimi informacje mogą uzyskać czytając przypisy. 26 Konsumenci byli utwierdzani w przekonaniu, Ŝe reklamowany produkt ma cechy zbieŜne z cechami lokat terminowych równieŜ przez umieszczone w obu ulotkach informacje pn. „3 złote zasady oszczędzania”: „1. zacznij juŜ dziś (…), „2 dywersyfikacja (podział środków) (…)”, „3 systematyczność (…) ”. KaŜda z zasad została opisana w oddzielnej części i uzupełniona o wykresy. Zamieszczone na tej stronie informacje opisywały zasady jakim powinien kierować się konsument przy oszczędzaniu. Przekaz tych informacji mógł sugerować, Ŝe są to ogólne zasady które muszą być zachowane. Konsument jest przyzwyczajony, Ŝe oszczędza w ramach lokat terminowych, tym samym znając ich cechy nie musiał odczuwać potrzeby zapoznawania się z dodatkowymi wyjaśnieniami, podanymi bardzo małą czcionką. Cechą oszczędzania jest odkładanie środków pienięŜnych, z których korzystanie moŜna odroczyć. Konsument otrzymując powyŜej opisany przekaz, miał prawo być pewien, Ŝe będzie mógł korzystać z kwoty odpowiadającej wpłaconym środkom powiększonej o ewentualny zysk. Zdaniem Prezesa Urzędu w oparciu o powyŜej przedstawione treści umieszczone w ulotkach konsumenci mieli prawo podejmować decyzje w przeświadczeniu, Ŝe wpłacali środki pienięŜne objęte ochroną polegającą na otrzymaniu ich zwrotu w pełnej wysokości powiększonej ewentualnie o zysk. Dodatkowo zapewnienia o sposobach wydatkowania zaoszczędzonych środków pienięŜnych w sposób jednoznaczny gwarantowały, Ŝe konsumenci nie muszą obawiać się o otrzymanie ich zwrotu. W informacjach przekazywanych w sposób przystępny łatwy do odczytania nie zamieszczono, Ŝadnej informacji, która skłoniłaby konsumenta do zapoznania się z umieszczonymi poniŜej wyjaśnieniami. Jednoznaczność oraz sposób przekazu mógł gwarantować konsumentom, Ŝe podejmując decyzje w ich oparciu podejmują decyzje w oparciu o najwaŜniejsze informacje, które powinni posiadać. Właśnie z powodu tej jednoznaczności, nawet w sytuacji uzupełnienia posiadanych przez konsumentów informacji przez sprzedawcę, wywołane zainteresowanie konsumenta reklamowanym produktem wyłącznie przez przekaz reklamy o korzyściach naleŜy uznać praktykę za naruszającą dobre obyczaje, a więc nieuczciwą praktykę rynkową. Zapewnienie co do osiągnięcia zysku oraz niepewność z tym związana. W przypadku obu ulotek zostały zamieszczone informacje nazwane jako „ symulator emerytury Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją emeryturę odkładając tylko 10%*** pensji miesięcznie! ”. Dla konkretnych osób o określonym wieku, płci i zawodzie podane zostały konkretne dane o wartościach: „Zarobki brutto”, „Szacowana emerytura wg. dzisiejszych zarobków*”, „Wielkość miesięcznej składki”, „Ile mogę dostać dodatkowo z Planem Oszczędnościowym Bezpieczna Przyszłość**”, „Twoja większa emerytura ”. W wydzielonej części strony poprzez umieszczenie ramki podano: „ zapytaj Doradcę o symulację Twojej emerytury! Sprawdź, o ile moŜesz zwiększyć swoją przyszłą emeryturę z Planem Oszczędnościowym Bezpieczna Przyszłość! ”. Dodatkowo w przypadku duŜej ulotki konsument uzyskał informacje na temat „ Jak dobrze zaplanować przyszłą emeryturę? ”. Na tej stronie podano konkretną wartość, którą musi otrzymać dodatkowo będąc na emeryturze, aby utrzymać aktualny standard Ŝycia. Przedmiotowe informacje w sposób jednoznaczny podawały konsumentom konkretne wartości świadczące o tym, Ŝe dzięki skorzystaniu z reklamowanej oferty otrzymają znaczne korzyści. Porównanie przyszłych zysków z realnymi wartościami uzyskiwanych zarobków oraz przewidywanej wartości emerytury, było odbierane przez konsumentów jako zapewnienie, Ŝe w wyniku skorzystania z oferty otrzymają faktyczne, wymierne korzyści finansowe. Dane zostały przedstawione w sposób łatwy do ich analizy. Wykorzystana forma przypominająca tabelę ułatwiała konsumentom określenie faktycznych przyszłych korzyści. Przy tych danych uŜyto określeń, które odnoszą 27 się do wyników jakie mogą być osiągnięte dzięki „oszczędzaniu” w ramach reklamowanego produktu. Jednocześnie w celu uzupełnienia powyŜszych informacji u dołu strony zamieszczone zostały wyjaśnienia „*Uzyskane dane mają charakter poglądowy i stanowią symulację przyszłej emerytury. ZałoŜenia przyjęte do obliczeń to: szacowany wzrost płac w gospodarce 2,5%, wiek emerytalny zgodny z obecnymi przepisami, stopa zwrotu OFE 4,5%, wysokość składki przekazywanej do OFE zgodna z obecnymi przepisami, stopa zwrotu ZUS 2%”. Analizując sposób przedstawienia w ramach „symulatora emerytury” przewidywanych konkretnych wartości, jakie osiągną poszczególne osoby Prezes Urzędu stwierdził, Ŝe przekaz ten był tak sugestywny, Ŝe konsumenci nie byli skłonni do analizowania informacji podanych małym, nieczytelnym drukiem, trudnym, ekonomicznym językiem. Tym samym forma przekazania tych waŜnych informacji, tj. ciągłość podawania informacji w ramach jednego akapitu, bliskość kolejnych wierszy i mała wielkość czcionki powoduje, Ŝe konsumenci napotykali trudności w zapoznaniu się z podanymi danymi. Konsumenci dopiero zapoznając się ze szczegółami oferty podanymi bardzo małą czcionką na dole stron mogli dowiedzieć się, iŜ osiągnięcie takiego zysku nie jest pewne i zaleŜy od wielu czynników ryzyka inwestycyjnego. Sposób przekazania informacji o wymiernych korzyściach wprowadzał konsumentów w błąd, gdyŜ były one jedynie wynikiem przeprowadzenia kalkulacji w oparciu o załoŜone współczynniki. Jasność i sugestywność przekazu o korzyściach jakie moŜe uzyskać konsument, która wynika równieŜ z wcześniej przytoczonych fragmentów ulotki powoduje, Ŝe mógł nie być zainteresowany zapoznaniem się z informacjami w jaki sposób faktycznie naleŜy interpretować podane wartości. W efekcie tego konsument mógł podjąć decyzję o zawarciu umowy w oparciu wyłącznie o dane o korzyściach, bez zapoznania się z informacjami o tym, Ŝe osiągnięcie takiego wyniku nie jest pewne. Wszystkie te informacje w sposób jednoznaczny zapewniały adresatów ulotek o korzyściach jakie mogli osiągnąć dzięki reklamowanemu produktowi. Jednak równocześnie w ulotce w taki sam sposób nie zostały wyeksponowane ryzyka i zagroŜenia, do których w szczególności moŜna zaliczyć pobieranie opłat administracyjnych, nie zwracania całości wpłaconych środków oraz moŜliwość utraty wszystkich wpłaconych Przedsiębiorcy środków, a takŜe podstawy wyliczenia zakładanych wielkości korzyści. Analizując powyŜej przedstawione informacje Prezes Urzędu ocenił całość przekazanych informacji. Przedsiębiorca w ocenionych ulotkach, uŜył w przekazie reklamowym haseł, które miały skłonić konsumentów do zainteresowania się konkretnym produktem. Przedsiębiorca zastosował zróŜnicowanie sposobu prezentacji, w szczególności przez wydzielenie treści z tekstu, uŜycie róŜnych stylów i wielkości czcionki. Stosowanie tych zabiegów miało doprowadzić do zapoznawania się z prezentowanymi danymi w kolejności zgodnej z załoŜeniem Przedsiębiorcy. W ramach kolejnych etapów zapoznawania się z przekazem ulotki, konsumenci otrzymywali dodatkowe dane. Jednak juŜ w momencie przeczytania pierwszej informacji podanej największą czcionką u konsumenta powstaje wyobraŜenie o przedmiocie reklamy. W efekcie tego moŜe on pominąć dalsze informacje lub będą one miały mniejszy wpływ na podjęcie decyzji zawarcia umowy. Tak jak zostało to stwierdzone wcześniej, Bank na niewielkiej powierzchni w stosunku do całości ulotki umieścił najwaŜniejsze dla konsumenta informacje. Natomiast obszerność informacji mających na celu przedstawić dobrobyt i bezpieczeństwo statusu finansowego po upływie kilku lat powodowała, Ŝe konsumenci nie będą zainteresowani zapoznawaniem się z informacjami podanymi drobnym drukiem. Pomimo zamieszczenia w ulotkach odnośników, konsument miał utrudnioną moŜliwość weryfikowania przekazu o korzyściach mającego charakter zachęcenia i perswazji 28 z informacjami o danych ekonomicznych. W efekcie tego zapamiętał wyłącznie przekaz dotyczący bezpieczeństwa oraz zysku. Podsumowanie Podmiot formułujący reklamę moŜe w sposób dowolny kształtować przekaz. Jednak redagując ulotkę reklamową kierowaną do konsumentów musi uwzględniać ich prawa do otrzymania pełnych i rzetelnych informacji, które są podawane w sposób nie wprowadzający w błąd. A więc zapewniający podejmowanie decyzji racjonalnych w szczególności zgodnych z ich stanem finansowym. W przedmiotowej sprawie waŜne jest równieŜ to, Ŝe oceniane ulotki były udostępniane konsumentom w trakcie ich wizyt w placówkach Banku bezpośrednio przed podjęciem decyzji o zawarciu umów. W efekcie tego konsumenci często nie dysponowali duŜą ilością czasu na szczegółowe zapoznanie się z ich treścią. Tym samym czytali ulotki pobieŜnie i podejmując decyzje kierowali się informacjami, które zostały przedstawione w sposób wyróŜniający się oraz w łatwy do przeczytania. Informacje podane małą czcionką prawdopodobnie pominęli. Przyjęty wzorzec konsumenta nie powoduje, Ŝe traci on prawo do bycia rzetelnie poinformowanym. Zgodnie z orzecznictwem SOKiK, przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania w sposób rzetelny i prawdziwy o cechach oferowanego towaru juŜ w reklamie, a klient zwabiony jego ofertą nie ma obowiązku jej weryfikacji w miejscu sprzedaŜy 6 . Przeciętny konsument ma prawo odbierać kierowane do niego przekazy reklamowe w sposób dosłowny zakładając, Ŝe przedsiębiorca, od którego pochodzą, przekazuje mu informacje w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny i niewprowadzający w błąd. Zdaniem Prezesa Urzędu biorąc pod uwagę powyŜej przytoczone wyjaśnienia zamieszczone w ulotkach oraz przekazane przez Przedsiębiorcę, konsument nie otrzymywał jednoznacznie, prosto określonych informacji o ryzykach i korzyściach, jakie wiąŜą się z produktami. Po pierwsze z wpłacanych środków potrącane są opłaty administracyjne, a dodatkowo istnieje moŜliwość utraty części, a nawet wszystkich wpłaconych przez konsumentów środków. W efekcie tego w momencie zakończenia trwania ubezpieczenia, konsument moŜe nie otrzymać Ŝadnych środków pienięŜnych. Reklamowane produkty są produktami, które wiąŜą konsumenta z Przedsiębiorcą na wiele lat, przy czym konsument nie ma moŜliwości zrezygnowania z ubezpieczenia bez strat finansowych. Dlatego teŜ stwierdzone zostało, Ŝe pomimo tego, iŜ ogólnie rzecz biorąc podane informacje są prawdziwe, to jednak sposób ich podania mógł wprowadzać konsumentów w błąd co do cech produktu. Z przekazanych informacji wynika, Ŝe celem jakiemu słuŜy świadczenie ubezpieczenia w ramach grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym jest zagwarantowanie konsumentowi wypłaty równowartości Składki Zainwestowanej na koniec trwania ubezpieczenia, przy czym z wpłacanych przez konsumentów środków pobierane są opłaty administracyjne oraz związane z rezygnacją z ubezpieczenia przed zadeklarowanym terminem. Dodatkowo przedmiotowe produkty obciąŜone są ryzykiem moŜliwości utraty przez konsumenta wszystkich powierzonych środków pienięŜnych. Dodatkowo zauwaŜyć trzeba, Ŝe dla oceny reklamy Banku z punktu widzenia działań naruszających interesy konsumentów, nie ma znaczenia fakt, Ŝe w ulotkach znajdowało się odesłanie konsumenta np. do wyjaśnień umieszczonych w innej części lub w dokumentach dostępnych w biurach bowiem, prawo konsumenckie, udziela ochrony zarówno ekonomicznym, jak i pozaekonomicznym interesom konsumentów. W ramach ochrony 6 wyrok SOKiK z dnia 19.12.2007 roku, sygn. XVII Ama 64/07. 29 interesu pozaekonomicznego wskazuje się, Ŝe naleŜy uwzględniać przy ocenie ewentualnego naruszenia niejasność w przekazie wynikającą z uŜycia trudnego języka związanego ze złoŜonością reklamowanego produktu, trudność, nierzetelność traktowania konsumenta, wprowadzenie w błąd. W tym kontekście podnieść naleŜy, Ŝe samo zainteresowanie się ofertą i fakt zwrócenia się do sprzedawcy w sprawie reklamowanego produktu, czy teŜ zapoznania się z jej zasadami w dalszej części ulotki, pod wpływem błędnego przekazu reklamowego wystarcza do stwierdzenia dokonania czynu polegającego na stosowaniu reklamy wprowadzającej w błąd. Przedmiotem zarzutu jest nie zachowanie odpowiedniej formy przekazu na etapie poprzedzającym zawarcie umowy, a więc w czasie procesu nakłaniania konsumentów do zainteresowania się daną ofertą za pomocą przekazu reklamowego. Fakt, Ŝe szczegółowe dane co do cech produktu zostały umieszczone w ulotkach wraz z informacjami perswazyjnymi i nakłaniającymi do zawarcia umowy, nie moŜe być argumentem uniemoŜliwiającym ocenę, czy całość przekazu reklamowego nie wprowadza konsumentów w błąd. Przedmiotem rozwaŜanych zarzutów jest wprowadzenie konsumentów w błąd co do ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach grupowych ubezpieczeń. Wprowadzenie w błąd występuje w wyniku wyeksponowania korzyści związanych z inwestycją kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycja moŜe nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umowy w trakcie jej trwania. Zdaniem Prezesa Urzędu, większość przekazu jaki odbierają oni ze względu na jego formę oraz treść powoduje, Ŝe zapoznają się jedynie z potencjalnymi korzyściami pomijając informacje o ryzykach, z jakimi wiąŜe się produkt. Informacje o tych ryzykach, o pobieranych opłatach z tytułu administrowania funduszem oraz z tytułu rozwiązania umów przed terminem, a takŜe okoliczności, przez zaistnienie których konsumenci mogą utracić całe powierzone środki, nie były podane w sposób równie łatwy do zapoznania się. W podobnej sprawie opinię wydała Komisja Nadzoru Finansowego: „ Innym przykładem reklamy wprowadzającej w błąd jest hasło: „Spóźniłeś się – Mega Lokata 10% przeszła Ci koło nosa. Masz teraz Pewny Zysk – oprocentowanie jak na Mega Lokacie i to bez podatku Belki. Bank Sfera S.A. Pewny Zysk jest ubezpieczeniem grupowym na Ŝycie i doŜycie w TU śycie SA, bez podatku od zysków kapitałowych. Produkt dostępny wyłącznie w Banku Sfera S.A. do 17.06.2008 r.” Reklama podkreślała, Ŝe reklamowany produkt – określany mianem „Pewny Zysk” – gwarantuje zysk bez podatku Belki w wysokości takiej, jaką zapewnia lokata 10%. Natomiast informacje wskazujące, Ŝe reklamowany produkt jest ubezpieczeniem grupowym na Ŝycie i doŜycie, prezentowane były w taki sposób, iŜ przeciętny odbiorca nie był w stanie zapoznać się z ich treścią. Mocno wyeksponowane elementy przekazu reklamowego zachęcające do skorzystania z reklamowanego produktu (podkreślające pewny zysk bez podatku) odwracały uwagę od zamieszczonych w dolnej części planszy informacji, wskazujących między innymi na charakter reklamowanego produktu. Tymczasem trzeba podkreślić, Ŝe ubezpieczeniowy charakter reklamowanego produktu miał istotne znaczenie dla klientów ”. /E. Rutkowska-Tomaszewska: Ochrona prawna klienta na rynku usług bankowych, Lex Warszawa 2013, s. 677/. Kazusy Komisji Nadzoru Finansowego z dnia 6 maja 2008r. dotyczące wprowadzających w błąd przekazów reklamowych http://www.knf.gov.pl/Images/kazusy_nierzetelne_reklamy_tcm75-7924.pdf W powyŜej przytoczonym kazusie zostało stwierdzone, Ŝe informacje o ubezpieczeniowym charakterze reklamowanego produktu mające istotne znaczenie dla konsumentów podane zostały w sposób mało wyeksponowany. Przekaz ten był prezentowany w taki sposób, Ŝe przeciętny jego odbiorca nie był w stanie się z nim zapoznać. Poprzez ulotki 30 oceniane w niniejszej sprawie konsumenci równieŜ byli wprowadzani w błąd. Wprowadzenie to polegało na wyeksponowaniu informacji o potencjalnych korzyściach kosztem informacji dotyczących zagroŜeń z jakimi produkt się wiąŜe, a więc utraty części lub całości powierzonych środków pienięŜnych oraz pobierania opłat, które zmniejszają wartości inwestowane oraz wypłacane w związku z zakończeniem ochrony ubezpieczeniowej. W opinii Prezesa Urzędu dopiero zapoznanie się przez konsumentów ze wszystkimi informacjami umieszczonymi na ulotce pozwoliłoby im podjąć racjonalne decyzje o skorzystaniu z reklamowanej usługi. Praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeŜeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub moŜe zniekształcać zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przez dobry obyczaj naleŜy uznać w przedmiotowym przypadku podanie konsumentom informacji o korzyściach i ryzykach związanych z zawarciem reklamowanych umów w sposób, który nie wprowadzi ich w błąd co do ich cech. Niewprowadzenie w błąd zostanie osiągnięte, gdy waga informacji o korzyściach, jak i zagroŜeniach będzie taka sama, a więc efekt reklamowy ulotki nie będzie waŜniejszy od podania informacji o zagroŜeniach. Tym samym Prezes Urzędu uznał, iŜ powołane w sentencji decyzji praktyki wprowadzały konsumentów w błąd i powodowały podjęcie przez nich decyzji w sprawie zawarcia umów, których by nie podjęli, gdyby otrzymali ulotki reklamowe zawierające informacje o zagroŜeniach i korzyściach podane w taki sam sposób. W związku z faktem, Ŝe zaistniały łącznie przesłanki wynikające z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, tj. bezprawność działań przedsiębiorcy oraz naruszanie zbiorowych interesów konsumentów, Prezes Urzędu uznał ocenianą praktykę za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Przedsiębiorca składając wyjaśnienia, określił okres, w którym przedmiotowe ulotki były rozpowszechniane. Ulotka dotycząca ubezpieczenia grupowego na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „LUCRO” była rozpowszechniana w okresie subskrypcji produktu, tj. od 1 lutego 2011 r. do 28 lutego 2011 r. (dowód: karta nr 16). Ulotki mała i duŜa dotyczące ubezpieczenia grupowego na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość” były w kwietniu 2011 oraz maju 2011r. do 31 maja 2011r. (dowód: karty nr 125, 869). W związku z faktem, Ŝe Spółka zaniechała rozpowszechniania kwestionowanych ulotek reklamowych, uznano, iŜ istnieją podstawy do stwierdzenia zaniechania stosowania zakwestionowanych praktyk. W związku z powyŜszym uzasadnione stało się uznanie, na podstawie art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, powyŜszych praktyk za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i stwierdzenie zaniechania ich stosowania: 1. w sprawie ulotki dotyczącej ubezpieczenia grupowego na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „LUCRO” z dniem 1 marca 2011r. 2. w sprawie ulotek dotyczących ubezpieczenia grupowego na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość” z dniem 1 czerwca 2011r. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie I sentencji decyzji. 31 Ad II Kara pienięŜna Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu moŜe skorzystać z uprawnienia do nałoŜenia na przedsiębiorcę stosującego praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów kary pienięŜnej w wysokości nie większej niŜ 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Kara taka moŜe być nałoŜona bez względu na to, czy przedsiębiorca dopuścił się naruszania umyślnie, czy teŜ nieumyślnie. Stosownie do art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przy ustalaniu wysokości kar pienięŜnych, w tym kar określonych w art. 106 tej ustawy, naleŜy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszania przepisów ustawy, a takŜe uprzednie naruszanie przepisów ustawy. Kara nakładana przez Prezesa Urzędu na przedsiębiorcę, który dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów słuŜy podkreśleniu naganności ocenianego zachowania. Zawodowy (profesjonalny) charakter świadczenia usług wymaga prowadzenia działalności w sposób zapewniający poszanowanie dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów, co wiąŜe się z respektowaniem obowiązujących przepisów prawa. Pełni ona funkcję represyjną oraz prewencyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do zaniechania stosowania bezprawnych praktyk. Natomiast funkcja prewencyjna ma na celu doprowadzenie do niestosowania zakwestionowanych praktyk w przyszłości. Biorąc pod uwagę powyŜsze przesłanki, Prezes Urzędu uznał za celowe nałoŜenie na Przedsiębiorcę kary pienięŜnej z tytułu stosowanych praktyk. Ustalając wysokość kary pienięŜnej Prezes Urzędu w pierwszej kolejności przeprowadził ocenę wagi stwierdzonych naruszeń przepisów, ustalając kwotę bazową, będącą podstawą do dalszych obliczeń. Następnie rozwaŜono, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy występują okoliczności łagodzące lub obciąŜające, uzasadniające odpowiednio zmniejszenie lub zwiększenie kwoty bazowej, a takŜe jaki wpływ powinny mieć te okoliczności na wysokość kary pienięŜnej. W dalszej kolejności sprawdzono, czy tak obliczona kara nie przekracza maksymalnej wysokości kary, jaka została przewidziana w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Podstawą obliczenia wysokości niniejszej kary jest przychód osiągnięty przez Przedsiębiorcę w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałoŜenia kary. Przedsiębiorca w 2012r. osiągnął przychód w wysokości (tajemnica przedsiębiorcy) zł (słownie: tajemnica przedsiębiorcy) (dowód: karty nr 1025-1026), w związku z czym maksymalna kara, jaka mogłaby w niniejszym przypadku zostać wymierzona, to (tajemnica przedsiębiorcy) zł (słownie: tajemnica przedsiębiorcy). Prezes Urzędu uznał, iŜ w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do nałoŜenia na Spółkę kary pienięŜnej z tytułu naruszeń stwierdzonych w punkcie I sentencji decyzji. Polegało ono na rozpowszechnianiu za pośrednictwem ulotek, prawdziwych informacji dotyczących przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym TU Allianz śycie Polska S.A. pn. „LUCRO” oraz „Plan Oszczędnościowy Bezpieczna Przyszłość”, w sposób mogący wprowadzać w błąd w zakresie ryzyka związanego z inwestowaniem środków pienięŜnych w ramach ww. produktów. Ustalone zostało, Ŝe wyeksponowane zostały korzyści związane z inwestycjami kosztem informacji dotyczących okoliczności, w których inwestycje mogą nie przynieść zysku lub wygenerować straty, a takŜe kosztów związanych z rozwiązaniem umów w trakcie ich trwania. Stwierdzone zostało, Ŝe oceniane praktyki były sprzeczne z art. 5 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, a 32 w związku z tym stanowiły praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów określone w art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Biorąc pod uwagę fakt, iŜ przedmiotowe praktyki naruszały interesy konsumentów Prezes Urzędu za celowe uznał nałoŜenie na Spółkę kary pienięŜnej, o jakiej mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Praktyki ujawniały się na etapie przedkontraktowym, tj. na etapie przed zawarciem kontraktu. Na wysokość kwoty bazowej ma równieŜ wpływ to, Ŝe rozwaŜane praktyki zaklasyfikowano jako krótkotrwałe, gdyŜ były one stosowane miesiąc oraz dwa miesiące. Nakładając karę pienięŜną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy naruszenie dokonane było umyślne czy teŜ nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pienięŜnych wynika z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu nakładając karę pienięŜną, uwzględniono całokształt okoliczności sprawy, które wskazują na nieumyślny charakter naruszenia przez Przedsiębiorcę w zakresie praktyk określonych w punkcie I sentencji decyzji. Działalność podejmowana przez Przedsiębiorcę w zakresie reklamowania moŜliwości przystąpienia do grupowego ubezpieczenia na Ŝycie i doŜycie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym powinna była uwzględniać moŜliwość naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Podkreślić naleŜy, Ŝe na profesjonalnych uczestnikach obrotu rynkowego spoczywa obowiązek dochowania naleŜytej staranności przy ocenie zgodności ich działań z obowiązującymi przepisami prawa. Przedsiębiorca powinien mieć świadomość, Ŝe niewypełnianie obowiązków nałoŜonych przepisami ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, jest bezprawne. Przedsiębiorca powinien zdawać sobie sprawę z konieczności podejmowania wszelkich czynności gospodarczych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w tym przede wszystkim z przepisami mającymi na celu ochrony interesów konsumentów. W zgromadzonym materiale dowodowym nie ma dowodów wyraźnej intencji wskazującej na umyślne naruszenia zbiorowych interesów konsumentów. Pomimo tego, jak wskazano powyŜej, samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki stanowi podstawę do nałoŜenia kary pienięŜnej. W oparciu o osiągnięty przez Przedsiębiorcę przychód ustalono kwotę bazową stanowiącą punkt wyjścia dla dalszych obliczeń. W związku z powyŜszym Prezes Urzędu uznał, iŜ natura naruszeń uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu kary pienięŜnej na poziomie (tajemnica przedsiębiorcy) % przychodu uzyskanego przez Spółkę w 2012r., czyli na poziomie 1 616 704 zł (słownie: jednego miliona sześciuset szesnastu tysięcy siedmiuset czterech złotych). Po ustaleniu kwoty bazowej przystąpiono do analizy, czy w niniejszej sprawie zaszły okoliczności łagodzące i obciąŜające, które mogłyby mieć wpływ na wymiar kary. Wyliczając ostateczny wymiar kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę okoliczność łagodzącą. Istotne jest, iŜ Przedsiębiorca zaniechał stosowania zakwestionowanych praktyk. Ulotki były rozpowszechniane w określonym krótkim terminie przed wszczęciem postępowania. Procent obniŜeń zastosowany z uwagi na występującą w sprawie okoliczność łagodzącą wyniósł w przypadku przedmiotowej praktyki 30%. W oparciu o ww. przesłanki ostatecznie wysokość kary obniŜono o 30%. Na ostatnim etapie sprawdzono, czy kara obliczona w ww. sposób nie przewyŜsza kary w maksymalnej wysokości, jaka została przewidziana w przepisie art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Sytuacja taka nie ma jednak w niniejszym przypadku miejsca. 33 W związku z powyŜszym ustalono wysokość kary na kwotę 1 131 693 zł (słownie: jednego miliona stu trzydziestu jeden tysięcy sześciuset dziewięćdziesięciu trzech złotych) , co stanowi (tajemnica przedsiębiorcy) % osiągniętego przez Przedsiębiorcę w 2012 r. przychodu oraz (tajemnica przedsiębiorcy) % maksymalnego wymiaru kary przewidzianego w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest ona adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ww. ustawy i współmierna do moŜliwości finansowych Przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, Ŝe orzeczona kara powinna pełnić funkcję dyscyplinującą i prewencyjną tak, aby zapobiec w przyszłości stosowaniu podobnych naruszeń. Niniejsza kara powinna pełnić równieŜ funkcję edukacyjną i wychowawczą, a takŜe podkreślać naganność zakwestionowanych w niniejszym postępowaniu zachowań Przedsiębiorcy. Wobec powyŜszego naleŜało orzec jak w punkcie II sentencji decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pienięŜną naleŜy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000. Ad III Koszty postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które moŜe być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeŜeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Zgodnie natomiast z art. 263 § 1 i art. 264 § 1 k.p.a. jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostało wszczęte z urzędu, a w jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z korespondencją prowadzoną przez Prezesa Urzędu ze stroną w wysokości 30 zł. W związku z powyŜszym postanowiono obciąŜyć Przedsiębiorcę kosztami postępowania w wysokości 30 złotych (słownie: trzydziestu złotych). Koszty niniejszego postępowania przedsiębiorca obowiązany jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie w NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231000000 w terminie 14 dni od uprawomocnienie się decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. W przypadku jednak kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie III niniejszej decyzji, stosownie do art. 264 § 2 Kodeksu postępowania 34 administracyjnego w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 32 § 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego, naleŜy wnieść zaŜalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach w terminie tygodnia od dnia doręczenia niniejszej decyzji. DYREKTOR DELEGATURY URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW W KATOWICACH Maciej Fragsztajn