RKT-8/2011

1 Katowice, dnia 13.05.2011r. RKT-61-20/10/HS/MI DECYZJA Nr RKT – 08/2011 Stosownie do art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.), po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, w toku którego zostało uprawdopodobnione, że Gmina Mierzęcice stosuje praktyki, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegające na tym, iż: 1) w treści wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę – wbrew wymogowi wynikającemu z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy dotyczących sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków, 2) w treści wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę zamieszczono postanowienie o treści sprzecznej z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) przewidujące, iż w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności oraz niedopuszczenie przedstawiciela dostawcy usług do wykonania czynności polegających na: zainstalowaniu lub demontażu wodomierza głównego; przeprowadzeniu kontroli wodomierza głównego i dokonania odczytu jego wskazań oraz badań i pomiarów; przeprowadzeniu przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez dostawcę; odcięciu przyłącza wodociągowego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających, uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Gminę Mierzęcice obowiązek wykonania przyjętego przez tego przedsiębiorcę w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym mu naruszeniom, polegających na wprowadzeniu do obrotu z konsumentami nowych wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę o treści przedstawionej w załączeniu do pisma z dnia 09.02.2011r. oraz dostarczeniu dotychczasowym odbiorcom usług – konsumentom, posiadającym umowy o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu, umowy sporządzone z wykorzystaniem ww. wzorców, w terminie do dnia 30 czerwca 2011 r. DELEGATURA UOKiK W KATOWICACH 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nakłada się na Gminę Mierzęcice obowiązek złożenia do dnia 15 lipca 2011 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, które powinno zawierać: 1. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 30 czerwca 2011 r. dostarczono, celem zaakceptowania, umowy określające warunki zaopatrzenia w wodę sporządzone według wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz z kopiami 3 przykładowych, podpisanych obustronnie umów; 2. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 30 czerwca 2011 r. nie dostarczono w celu zaakceptowania umów określających warunki zaopatrzenia w wodę sporządzonych według wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; 3. Informację na temat liczby umów określających warunki zaopatrzenia w wodę zawartych do dnia 30 czerwca 2011 r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz z kopiami 3 przykładowych umów, o ile umowy takie zostaną zawarte. Uzasadnienie W imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „organem antymonopolowym”) zostało przeprowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające mające na celu wstępne ustalenie, czy w związku z działalnością Gminy Mierzęcice – Gminnego Zakładu Gospodarki Wodnej i Komunalnej w Mierzęcicach nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (zwanej też dalej „ustawą antymonopolową”) uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego (sygn. akt sprawy RKT-40-44/10/HS). W toku przedmiotowego postępowania zbadano warunki świadczenia przez Gminę usług w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę, w tym warunki zawieranych z konsumentami w powyższym zakresie umów. Ponieważ analiza zgromadzonych dokumentów dała podstawy do przyjęcia, iż mogło dojść do naruszenia przez Gminę Mierzęcice przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Postanowieniem Nr 1 z dnia 10.12.2010r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (dowód: karty nr 1-1 verte). Gminie zarzucono, iż dopuściła się naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ww. ustawy w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów polegających na stosowaniu w obrocie z konsumentami wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę, których treść może stać w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst. jedn. Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) (zwana dalej „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę”) w ten sposób, że: − wbrew art. 6 ust. 3 pkt 3 tej ustawy w treści ww. wzorców nie zamieszczono postanowień informujących o prawach i obowiązkach stron umowy odnośnie zasad rozpatrywania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków; − wbrew art. 8 ust. 1 tej ustawy, w treści ww. wzorców zamieszczono postanowienie, zgodnie z którym w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez usługobiorcę postanowień § 9 umowy, opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności lub wykonanie przyłącza niezgodnie z przepisami prawa uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. 3 W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesów konsumentów Gmina Mierzęcice wskazała, iż sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody zawiera § 4 pkt 3 i 4 umów o zaopatrzenie w wodę oraz § 36 – 39 regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, w których określono standardy obsługi odbiorców w tym przedmiocie. Zgodnie z § 12 ust. 3 zawieranych przez Gminę umów o dostawę wody, podpisując umowę usługobiorca oświadcza, iż zapoznał się z obowiązującym regulaminem. Ponadto, tekst regulaminu jest udostępniany na każde wystąpienie zainteresowanego, do czego zobowiązuje Gminę § 38 ust. 2 regulaminu.(dowód: karta nr 61) Odnośnie drugiego postawionego w niniejszej sprawie zarzutu, dotyczącego naruszenia art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę Gmina wyjaśniła, iż ww. przepis reguluje kwestię możliwości odcięcia dostawy wody w przypadku wystąpienia przesłanek w nim określonych, z wykorzystaniem procedur wskazanych ust. 2 i 3 tego artykułu. W tym przypadku można mówić o odstąpieniu od umowy, które powoduje jej rozwiązanie w terminie wskazanym w oświadczeniu dostawcy usług. Natomiast rozwiązanie umowy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia powodowane jest innymi przesłankami tj. naruszeniem postanowień umowy, w szczególności tych, wobec których strony korzystają w granicach określonych przez art. 353 1 Kodeksu cywilnego z ogólnej swobody kontraktowej, a więc mogą stosunek prawny ułożyć według swego uznania. W przedmiotowych umowach dotyczy to korzystania z przyłącza wodociągowego oraz związanych z tym następstw w postaci obowiązków odbiorcy. Jednocześnie Gmina wskazała, iż sporne uregulowanie znajduje również uzasadnienie w art. 6 ust. 3 pkt 6 ustawy o zbiorowym zapatrzeniu w wodę (dowód: karta nr 61). Następnie w piśmie z dnia 17.01.2011r. Gmina poinformowała, iż na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym jej naruszeniom. W związku z powyższym Gmina wskazała, iż zamieści w treści stosowanych umów pełną informację określającą sposoby załatwiania reklamacji oraz odnoszącą się do zasad wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody. Równocześnie Gmina zadeklarowała, iż dostosuje treść postanowienia zakwestionowanego jako sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę do obowiązującego stanu prawnego (dowód: karta nr 73). W załączeniu do pisma z dnia 09.02.2011r. Gmina przedstawiła zmienione w powyższy sposób wzorce umów (dowód: karty nr 93-102). Zobowiązała się równocześnie do rozesłania konsumentom zmienionych umów w terminie do dnia 31 maja 2011 r. i zakończenia działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego umów dotychczas obowiązujących w terminie do dnia 30 czerwca 2011 r. (dowód: karta nr 92). Organ antymonopolowy ustalił następujący stan faktyczny. Gmina Mierzęcice (zwana dalej również „Gminą”) prowadzi działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę na terenie gminy Mierzęcice za pośrednictwem swojej jednostki organizacyjnej – Gminnego Zakładu Gospodarki Wodnej i Komunalnej (zwanego dalej „Zakładem”), będącego zakładem budżetowym gminy świadczącym usługi użyteczności publicznej. Zakład realizuje zadania własne Gminy w zakresie wodociągów i zaopatrzenia w wodę na terenie gminy Mierzęcice, gdzie obsługuje […] odbiorców (dowód: karta nr 5). W powyższym zakresie Zakład – stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – zawiera z odbiorcami usług w imieniu Gminy pisemne umowy określające warunki zaopatrzenia w wodę. W toku postępowania zgromadzone zostały wzorce przedmiotowych umów, a także przykładowe umowy zawarte z ich wykorzystaniem (dowód: karty nr 41-59). Zgodnie z treścią § 2 ww. wzorców umownych Zakład zobowiązuje się do odpłatnego dostarczania odbiorcom wody 4 pitnej do potrzeb gospodarczych na zasadach określonych między innymi w regulaminie dostarczania wody. Jak ustalono, na obszarze Gminy Mierzęcice obowiązuje Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków zatwierdzony Uchwałą Nr XLI/273/2006 Rady Gminy Mierzęcice z dnia 9 czerwca 2006 r. (dowód: karty nr 29-38). Regulamin nie stanowi załącznika do zawieranych z odbiorcami usług umów o zaopatrzenie w wodę. Zgodnie z § 38 ust. 2 regulaminu jego jednolity tekst Zakład obowiązany jest udostępnić wszystkim zainteresowanym. W toku postępowania ustalono, iż w § 37 regulaminu określone zostały standardy obsługi odbiorców usług w zakresie sposobów załatwiania reklamacji. Stanowi on, iż: 1. Każdy Odbiorca ma prawo zgłaszania reklamacji dotyczących sposobu wykonywania przez przedsiębiorstwo umowy, w szczególności ilości i jakości usług oraz wysokości opłat za te usługi. 2. Reklamacja jest zgłaszana w formie pisemnej. 3. Przedsiębiorstwo jest zobowiązane rozpatrzyć reklamację bez zbędnej zwłoki, w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia złożenia w siedzibie Przedsiębiorstwa lub doręczenia reklamacji. 4. W uzasadnionych przypadkach termin ten może zostać przedłużony o dalsze 14 dni, o czym Przedsiębiorstwo winno pisemnie poinformować Odbiorcę. Postanowień określających tryb postępowania reklamacyjnego brak jest w treści zawieranych przez Gminę umów określających warunki zaopatrzenia w wodę. Ustalono również, iż stosowane przez Gminę wzorce umów określających warunki zaopatrzenia w wodę – w zakresie dotyczącym obowiązków informacyjnych dostawcy usług związanych z zakłóceniami w świadczeniu usług – w § 4 ust. 3 i 4 przewidują, iż: W przypadku przerw w zaopatrzeniu w wodę spowodowanych okolicznościami, o których mowa w ust. 1 i 2 przekraczających 12 godzin, Usługodawca zapewni zastępczy punkt poboru wody informując o jego lokalizacji. O przerwach w dostawie wody wynikających z planowanych prac konserwacyjno – remontowych, Usługodawca powiadomi Usługobiorcę najpóźniej na dwa dni przed ich podjęciem. W umowach brak jest jednak informacji wynikającej z § 39 ust. 2 obowiązującego regulaminu, zgodnie z którym Przedsiębiorstwo ma również obowiązek niezwłocznie poinformować Odbiorców, w sposób zwyczajowo przyjęty o zaistniałych nieplanowanych przerwach lub ograniczeniach w dostawie wody, o ile czas ich trwania przekracza 8 godzin. Ustalono również, iż w § 11 ust. 4 wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę, zawarte jest postanowienie przewidujące, iż w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez usługobiorcę postanowień § 9 umowy, opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności lub wykonanie przyłącza niezgodnie z przepisami prawa uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. § 9, o jakim mowa powyżej odnosi się do przypadków: • nielegalnego poboru wody przez odbiorcę usług, • zerwania lub uszkodzenia plomb umieszczonych na wodomierzu lub zaworze odcinającym, • wpływania przez odbiorcę na zmianę, zatrzymanie, utratę właściwości lub funkcji metrologicznych wodomierza głównego; • niedopuszczenia przedstawiciela dostawcy usług do wykonania czynności określonych w § 8 umowy; postanowienie to stanowi, iż osoby reprezentujące dostawcę, po okazaniu legitymacji lub pisemnego upoważnienia, mają prawo wstępu na teren nieruchomości lub obiektu budowlanego w celu: − zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego; − przeprowadzenia kontroli wodomierza głównego i dokonania odczytu jego wskazań oraz badań i pomiaru; − przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez dostawcę; 5 − odcięcia przyłącza wodociągowego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających. W trakcie przeprowadzonego postępowania Gmina zadeklarowała, iż w treści stosowanych wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę zamieści pełną informację określającą sposoby załatwiania reklamacji oraz dotyczącą zasad wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody. Gmina podniosła również, iż dostosuje treść postanowienia zakwestionowanego jako sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę do obowiązującego stanu prawnego (dowód: karta nr 73). Zmodyfikowane wzorce umów Gmina przedstawiła w załączeniu do pisma z dnia 09.02.2011r. (dowód: karty nr 93-102). Ustalono, iż treść ww. wzorców umów została uzupełniona w § 4 ust. 5 o postanowienie o następującej treści: Usługodawca informuje niezwłocznie odbiorców w sposób zwyczajowo przyjęty o zaistniałych nieplanowanych przerwach lub ograniczeniach w dostawie wody, o ile czas ich trwania przekroczy 8 godzin. Do wzorców wprowadzono również § 5 w brzmieniu: Usługodawca udostępnia Usługobiorcy na jego wniosek: − aktualne obowiązujące na terenie gminy taryfy i stawki opłat, − tekst jednolity Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązującego na terenie gminy, − wyniki przeprowadzonych analiz jakości wody. Usługobiorca ma prawo zgłaszania reklamacji dotyczących sposobu wykonywania umowy, ilości i jakości usług oraz wysokości opłat: − reklamacja jest zgłaszana w formie pisemnej, − Usługodawca rozpatruje reklamację bez zbędnej zwłoki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia jej zgłoszenia. W uzasadnionych przypadkach termin ten może zostać przedłużony o dalsze 14 dni, o czym Usługobiorca zostaje poinformowany na piśmie. Z treści wzorców usunięte zostało postanowienie zawarte w § 11 ust. 4 przewidujące, iż w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez usługobiorcę postanowień § 9 umowy, opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności lub wykonanie przyłącza niezgodnie z przepisami prawa uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Jednocześnie do treści wzorców umownych wprowadzono w § 8 postanowienie przewidujące, iż: Usługodawca ma prawo odciąć dostawę wody zawiadamiając co najmniej 20 dni wcześniej Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny, Wójta Gminy oraz Usługobiorcę, jeżeli: 1. Przyłącze wodociągowe wykonano niezgodnie z przepisami prawa. 2. Usługobiorca nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległych opłat. 3. Został stwierdzony nielegalny pobór wody, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach. 4. W przypadku odcięcia dostawy wody z przyczyn, o których mowa w pkt 2 Usługodawca zobowiązuje się do udostępnienia zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i poinformowania o możliwości korzystania z tego punktu. 5. Usługodawca wznowi dostarczanie wody w ciągu 48 godzin od ustania przyczyn odcięcia dostawy wody. W trakcie postępowania Gmina zobowiązała się do wyeliminowania z obrotu prawnego umów o treści zakwestionowanej w niniejszym postępowaniu poprzez dostarczenie wszystkim odbiorcom usług, w celu zaakceptowania, umów sporządzonych z wykorzystaniem zmienionych 6 wzorców. Powyższe działania Gmina zobowiązała się zakończyć w terminie do dnia 30 czerwca 2011 r. (dowód: karta nr 92). Organ antymonopolowy zważył, co następuje. I. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania – że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, organ antymonopolowy może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Stosownie do art. 28 ust. 2 ww. ustawy, w decyzji, o której mowa powyżej organ antymonopolowy może określić termin wykonania zobowiązań. O wydanie decyzji określonej w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wniósł niniejszej sprawie uczestnik prowadzonego postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów – Gmina Mierzęcice. Wobec powyższego rozważenia wymaga, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Gminy Mierzęcice, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania przedsiębiorcy i wydanie przez organ antymonopolowy decyzji w oparciu o ww. przepis. Uprawdopodobnienie stosowania przez przedsiębiorcę praktyk, o których mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej warunkiem nałożenia przez organ antymonopolowy na przedsiębiorcę zobowiązania zmierzającego do zapobieżenia naruszeniom określonym w art. 24 ww. ustawy jest uprawdopodobnienie, że doszło do naruszenia ww. przepisu. W związku z tym zachodzi konieczność dokonania oceny zakwestionowanych zachowań Gminy Mierzęcice z punktu widzenia uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W tym celu konieczne jest w pierwszej kolejności uprawdopodobnienie, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego . Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, celem regulacji w niej przyjętej jest bowiem podejmowana w interesie publicznym ochrona konsumentów narażonych na stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa ma zatem charakter publicznoprawny i służy ochronie interesu ogólnospołecznego; w odniesieniu do konsumentów chroni ich interesy jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym, zbiorowym. Instrumenty w niej przewidziane mogą być stosowane jedynie wówczas, gdy określone działania przedsiębiorcy nie dotyczą wyłącznie interesów jednostkowych, lecz dotykają szerszego kręgu uczestników rynku. W ocenie organu antymonopolowego w okolicznościach przedmiotowej sprawy naruszenie przez Gminę Mierzęcice interesu publicznoprawnego należy uznać za uprawdopodobnione. Objęte postawionymi zarzutami zachowanie Gminy wymierzone jest bowiem w szeroki krąg uczestników rynku i ma charakter powszechny. Jest ono skierowane do członków pewnej zbiorowości tj. wszystkich odbiorców świadczonych przez Gminę usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę, jak również, potencjalnie, w każdego, kto zechce z usług Gminy w powyższym zakresie skorzystać. 7 Zgodnie z art. 24 ust. 1 – 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 1. Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. 2. Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. 3. Nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów . Konsumentem w rozumieniu ww. ustawy jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Zbiorowe interesy konsumentów podlegają zatem ochronie przed wymierzonymi w nie naruszeniami polegającymi na sprzecznych z prawem działaniach przedsiębiorców. Uznanie określonego działania przedsiębiorcy za niezgodne z zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wymaga wykazania, że spełnione zostały kumulatywnie następujące przesłanki: − zachowanie przedsiębiorcy nosi znamiona bezprawności, − zachowanie to godzi w interesy konsumentów; − zagrożone są interesy konsumentów jako zbiorowości. Jak wynika z powyższego zawarty w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów skierowany jest do przedsiębiorców . Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. a ww. ustawy, przez „przedsiębiorcę” rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną mniemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.) działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) gmina posiada osobowość prawną i działa przez swoje organy, a do zadań własnych gminy należy zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zadania własne obejmują m.in. sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk. Na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków jest zadaniem własnym gminy. Działalność Gminy Mierzęcice polegająca na zaopatrzeniu w wodę wykonywana jest przez utworzoną wtym celu jednostkę organizacyjną – Gminny Zakład Gospodarki Wodnej i Komunalnej, który w świetle art. 2 pkt 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę jest przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym. Działalność ta ma charakter zarobkowy i prowadzona jest w sposób zorganizowany i ciągły. Zważywszy, że Zakład jest jednostką organizacyjną Gminy Mierzęcice i reprezentuje ją w relacjach z odbiorcami usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wszelkie działanie i zaniechanie w tym zakresie jest tożsame, na gruncie rozważań niniejszej decyzji z działaniem i zaniechaniem Gminy Mierzęcice. Jednocześnie zważyć należy, iż zgodnie z wyrokiem Sądu 8 Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1996 r. (sygn. akt III CZP 34/96) zakład budżetowy gminy nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu przed sądem gospodarczym, w związku z czym nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, a zatem legitymacja bierna w niniejszym postępowaniu przysługuje wyłącznie Gminie. W związku z powyższym uznać należy, że Gmina Mierzęcice jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Pierwszą z przesłanek, jakie należy rozważyć w celu uprawdopodobnienia naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jest bezprawność podejmowanych przez przedsiębiorcę zachowań. Bezprawność ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującymi przepisami prawa. Praktyki przedsiębiorcy, by zakwalifikować je jako naruszające zbiorowe interesy konsumentów „muszą być zatem wymierzone w uprawnienia, jakie konsumentom przyznają obowiązujące przepisy prawa” 1 . Porządek prawny, którego naruszenie może wypełniać dyspozycję art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów 2 . Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Art. 24 tej ustawy nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem 3 . W art. 24 ust. 2 ustawodawca wskazał przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest jednak wyczerpujący. Ustawodawca posłużył się tutaj terminem „w szczególności”, co oznacza, że ma on charakter przykładowy. Zamiarem ustawodawcy było uznanie za praktykę określoną w art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów działań, które naruszyły przepisy innych aktów prawnych. Oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów „za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Zdaniem Sądu Najwyższego zachowania takie (…) stanowią bowiem jednocześnie zachowania bezprawne i skutkują zniesieniem, ograniczeniem lub zniekształceniem praw konsumentów, wpływając tym samym na chronioną przez przepis obowiązującego prawa sferę ich interesów” 4 . Podkreślenia wymaga także, że bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego 5 . Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje ponadto strona podmiotowa 1 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. Por. również: M. Szydło: Publicznoprawna ochrona zbiorowych interesów konsumentów, Monitor Prawniczy nr 2004/17/791. 2 Wyrok SOKiK z dnia 13 listopada 2007 r. (sygn. akt XVII AmA 45/07). 3 Por. wyrok SOKiK z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII AmA 32/05). 4 Uchwała SN z dnia 13 lipca 2006 r. (sygn. akt III SZP 3/06), OSNP 2007/1-2/35. 5 Wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r. (sygn. akt I PKN 267/2001). 9 czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Kolejną przesłanką, jaką należy wziąć pod uwagę w niniejszej sprawie jest uprawdopodobnienie, iż kwestionowane zachowania przedsiębiorcy godzą w interesy konsumentów oraz, że zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Ustawa antymonopolowa nie objaśnia znaczenia pojęć „godzenia w interesy konsumentów” oraz „zbiorowego interesu konsumentów”. Należy przyjąć, że interesem, który podlega ochronie na podstawie art. 24 ustawy jest interes prawny, rozumiany jako określone potrzeby konsumenta uznane przez ustawodawcę za godne ochrony. Działanie przedsiębiorcy godzi w interesy konsumentów wtedy, gdy wywołuje negatywne skutki w sferze ich praw i obowiązków. Wskazówki co do tego, jak należy pojmować zbiorowy interes konsumentów zawarte są natomiast w art. 24 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, który stanowi, że nie jest zbiorowym interesem suma indywidualnych interesów konsumentów. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy wskazał, iż wystarczające dla stwierdzenia, że ma miejsce naruszenie zbiorowych interesów konsumentów powinno być ustalenie, że zachowanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w stosunku do zindywidualizowanych konsumentów, lecz względem członków danej grupy (określonego kręgu podmiotów) wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium. W ww. wyroku Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż sformułowanie: nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy w taki sposób, iż potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. Zgodnie z powołanym wyrokiem Sądu Najwyższego przez interes zbiorowy należy rozumieć zatem interes dotyczący konsumentów jako określonej zbiorowości. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy negatywnymi skutkami działań przedsiębiorcy dotknięty jest szerszy krąg uczestników rynku, mających status konsumentów. Do naruszenia zbiorowego interesu konsumentów konieczne jest, żeby działanie przedsiębiorcy było skierowane nie do konkretnej osoby, lecz do grupy adresatów wyodrębnionych za pomocą wspólnego dla nich kryterium. Działanie o takim charakterze jest w stanie wywołać niekorzystne następstwa nie tylko w odniesieniu do konkretnych konsumentów, lecz wobec każdego z członków danej zbiorowości. Przy tym zaistnienie przesłanki naruszenia zbiorowego interesu konsumenta nie jest bezpośrednio uzależnione od liczby konsumentów, których interesy zostały rzeczywiście naruszone wskutek działań przedsiębiorcy. Istotne jest to, że przedmiotowe działanie może zagrozić, przynajmniej potencjalnie, interesom pewnego kręgu nieprofesjonalnych uczestników rynku. Ocena, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy powyżej wymienione przesłanki zostały spełnione zostanie dokonana w dalszej części decyzji, oddzielnie dla każdego z postawionych przedsiębiorcy zarzutów. Ad 1) W przedmiotowym postępowaniu Gminie Mierzęcice postawiony został zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na tym, iż w treści stosowanych w 10 obrocie z konsumentami wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę – wbrew wymogowi wynikającemu z art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) – nie zamieszczono pełnej informacji na temat praw i obowiązków stron umowy dotyczących sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Analizując przesłankę bezprawności kwestionowanego zachowania Gminy należy na wstępie wskazać, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków odbywa się na podstawie pisemnej umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zawartej między przedsiębiorstwem wodociągowo-kanalizacyjnym a odbiorcą usług . Wymogi, jakim powinna odpowiadać treść takich umów zawiera art. 6 ust. 3 ww. ustawy. Określa on minimalny zakres postanowień, które obligatoryjnie powinny znaleźć się w umowie o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Stosownie do art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, należą do nich między innymi postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy. Ww. przepis został sformułowany w sposób ogólny bez sprecyzowania, jakie prawa i obowiązki powinna normować treść umowy. Z tego względu – biorąc pod uwagę kryterium ochrony interesów konsumentów, którzy za pośrednictwem umowy powinni otrzymać pełną i wyczerpującą informację na temat jej warunków – powołana regulacja powinna być w ocenie organu antymonopolowego interpretowana możliwie szeroko ze szczególnym uwzględnieniem tych praw i obowiązków, które mają na celu zapewnienie konsumentowi możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń i które wiążą się z zapewnieniem należytego wykonania umowy przez dostawcę usług. Formułując treść warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne mając na uwadze ochronę interesów najsłabszych uczestników rynku, powinny zatem – realizując wymóg określony w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę – dążyć do tego, aby za pośrednictwem umowy konsumenci otrzymali komplet informacji na temat jej warunków, przy czym bez znaczenia pozostaje, czy warunki te wynikają z autonomicznej woli przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego wyznaczonej granicami swobody zawierania umów, czy też z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (w tym Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków będącego aktem prawa miejscowego ), jeżeli przepisy te zawierają istotne z punktu widzenia interesów konsumentów uregulowania i kształtują treść stosunku prawnego z dostawcą usług. Art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obliguje zatem przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne do zamieszczenia w treści umowy postanowień informujących o prawach i obowiązkach stron umowy, przy czym informacja w tym zakresie powinna być pełna i wyczerpująca tak, aby zagwarantować konsumentom należyty poziom wiedzy i należyty poziom ochrony. Prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego i odbiorców usług określa między innymi akt prawa miejscowego – Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na terenie danej gminy wydany na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Stosownie do art. 19 ust. 2 pkt 7 tej ustawy Regulamin określa prawa i obowiązki dostawcy i odbiorcy usług wodociągowych i kanalizacyjnych w zakresie standardów obsługi odbiorców usług, a w szczególności sposobów załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków. Obowiązujący na terenie gminy Mierzęcice regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków zawiera szczegółowe unormowania dotyczące powyższych kwestii. Regulamin określa, w jakiej formie powinna zostać złożona reklamacja oraz, w jakim terminie dostawca usług obowiązany jest ją rozpatrzyć. Zawiera również postanowienia dotyczące możliwości przedłużenia tego terminu oraz związanych z tym warunków. Regulamin określa również kwestie 11 związane z obowiązkami informacyjnymi, jakie spoczywają na dostawcy usług w przypadku przerw lub ograniczeń w świadczeniu usług. Powyższe postanowienia określają uprawnienia konsumenta jako strony umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków oraz odpowiadające im obowiązki dostawcy usług, przy czym nie ulega w ocenie organu antymonopolowego wątpliwości, iż postanowienia te z uwagi na swój charakter mają z punktu widzenia konsumenta niebagatelne znaczenie, gdyż wiążą się z zapewnieniem mu możliwości należytego dochodzenia praw. Z tego względu w ocenie organu antymonopolowego zaniechanie zamieszczenia w treści stosowanych wzorców umów postanowień normujących prawa i obowiązki stron umowy w odniesieniu do kwestii związanych z trybem postępowania reklamacyjnego oraz obowiązkami informacyjnymi, jakie ciążą na dostawcy usług, a które wynikają z powołanych postanowień regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków , może stanowić naruszenie art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Skoro bowiem powołany przepis przewiduje, że umowa ma zawierać postanowienia dotyczące praw i obowiązków stron umowy, zaś część praw i obowiązków związanych z dochodzeniem przez konsumenta roszczeń określa regulamin , to powinny znaleźć się one w treści umowy tak, aby zapewnić konsumentowi możliwość zapoznania się ze wszystkimi elementami umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, do jakiej zamierza przystąpić, w celu maksymalnego zabezpieczenia jego interesów. Dzięki temu konsument będzie mógł w pełni korzystać ze swoich praw, a także domagać się od profesjonalisty odpowiedniego zachowania. Podnieść należy, iż umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierane w obrocie konsumenckim powinny spełniać kryterium udzielenia za ich pośrednictwem pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy tak, aby konsumenci mogli w pełni korzystać ze swoich praw, wykonywać obowiązki bez narażania się na sankcje, a także wymagać od dostawcy usług odpowiednich standardów zachowania. Umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków powinny w sposób prawidłowy regulować wszelkie aspekty ich współpracy z konsumentami. Przejawiać się to powinno w ukształtowaniu wzajemnych relacji w sposób pełny (bez pominięcia wszystkich kwestii wymagających regulacji) i równoprawny tj. gwarantujący obu stronom umowy realizację ich słusznych interesów. Zaniechanie wprowadzenia do umowy odpowiednich klauzul dotyczących praw i obowiązków stron umowy sytuuje umowę jako jednostronnie korzystną i godzącą w interesy najsłabszych uczestników rynku, jakimi są konsumenci. Prowadzi to do sytuacji, w której wiedza odnośnie warunków umowy, jaką posiada przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne nie odpowiada wiedzy jaką za pośrednictwem umowy otrzymuje konsument. Obowiązek informowania konsumentów o istotnych z ich punktu widzenia okolicznościach dotyczących umowy, jej przedmiotu i treści, a także powinność czynienia tego w sposób prawdziwy, rzeczowy i kompletny jest cechą generalną prawa umów i wypływa z obowiązku lojalnego kontraktowania. Podanie informacji niepełnej, niekompletnej jest równoznaczne z wprowadzeniem konsumenta w błąd. Prowadzi bowiem do wywołania w świadomości konsumenta fałszywego odzwierciedlenia rzeczywistości, co może zostać osiągnięte np. poprzez przemilczenie, zaniechanie poinformowania o faktycznym, prawdziwym stanie rzeczy. Na profesjonaliście ciąży zatem obowiązek zachowania się odpowiednio starannie tak, aby poziom informacji przekazywanej konsumentowi w treści umowy odpowiadał wiedzy profesjonalisty odniesionej do konkretnej sytuacji i obowiązującym w danym zakresie przepisom prawa. Konsument ma prawo do pełnej i wyczerpującej informacji w sprawach mających istotne znaczenie dla zabezpieczenia jego interesów. W wyroku z dnia 14 maja 2010r. sygn. Akt VI ACa 1095/09 Sąd Apelacyjny podniósł, iż zasady lojalności nakazują, aby umowy zawierane z konsumentami w możliwie najszerszy sposób informowały o przysługujących im prawach w zakresie dokonywania reklamacji w związku z nienależytym wykonaniem umowy, inaczej działanie takie może naruszać interesy 12 konsumentów, powodować ich niedoinformowanie, a wręcz mieć znamiona wprowadzania w błąd. Postanowienia te mają istotne znaczenie dla klientów, albowiem wiążą się z zapewnieniem możliwości należytego dochodzenia przysługujących im praw. Zatem wraz z umową klienci powinni otrzymać komplet informacji na temat jej warunków, w tym w zakresie zasad rozpatrywania reklamacji, a odwołanie się w umowach do regulaminów zawartych w aktach prawa miejscowego nie spełnia wymogu określonego w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Biorąc powyższe pod uwagę, organ antymonopolowy uznał, iż kwestionowane zachowanie Gminy Mierzęcice może nosić znamiona bezprawności i stanowić przejaw naruszenia art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W efekcie tego zachowania konsumenci nie otrzymują bowiem w treści umowy pełnej informacji na temat praw i obowiązków swoich i dostawcy usług, do zamieszczenia w umowie których obliguje przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne ww. przepis. Spełniona została zatem pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia, iż doszło do naruszenia przez Gminę art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W ocenie organu antymonopolowego okoliczności sprawy uprawdopodabniają również to, iż opisane zachowanie Gminy godzi w interesy konsumentów. Zaniechanie objęcia treścią umów postanowień dotyczących trybu i terminów rozpatrywania reklamacji oraz wymiany informacji w zakresie zakłóceń w dostawie wody spowodować może po stronie konsumentów negatywne konsekwencje wynikające z faktu, że w oparciu o treść umowy, do której przystępują nie są oni w stanie ustalić, jakie konkretnie obowiązki ciążą w tym zakresie na profesjonaliście. Nieświadomość co do istnienia określonych wymogów załatwiania reklamacji oraz obowiązków informacyjnych dostawcy może spowodować, że konsumenci nie będą korzystać ze swoich uprawnień, jak również, że nie będą wymagać od przedsiębiorcy określonego zachowania, gdy ten nie wykona spoczywających na nim obowiązków. Wprowadzenie do treści umów zapisów informujących, jakie standardy obowiązują w przedmiotowym zakresie przyczyni się zatem do stworzenia konsumentom odpowiednich warunków dochodzenia ich roszczeń, co jest tym bardziej istotne, iż w przedmiotowej sprawie są oni słabszymi stronami umów o charakterze adhezyjnym zawieranych z monopolistą. Nałożenie na przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjne w art. 6 ust. 3 pkt 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obowiązku podawania w umowach zawieranych z konsumentami informacji na temat ich praw i obowiązków służy zapewnieniu konsumentom źródła wiedzy odnośnie przysługujących im uprawnień, spoczywających na nich obowiązków, które powinni dopełnić, aby złożyć skuteczną reklamację, a także odpowiadających im praw i obowiązków dostawców usług. Zaniechanie objęcia treścią umów przedmiotowych postanowień pozbawia konsumentów wiedzy koniecznej do ich prawidłowego, świadomego i czynnego uczestniczenia w rynku, czym przyczyniać się może do osłabienia ich sytuacji, a tym samym naruszać ich interesy. Opisane praktyki mogą godzić zatem w interesy konsumentów rozumiane jako prawo do otrzymania za pośrednictwem umowy pełnej i wyczerpującej informacji na temat wszystkich warunków umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków. Należy podkreślić, iż z faktu istnienia utrudnień w zapoznaniu się z całokształtem uprawnień odbiorcy wynikających z zawartej umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków wynika, iż z powodu niepełnej ich znajomości z przyczyn leżących po stronie przedsiębiorcy, uciążliwe, a nawet niemożliwe może okazać się dochodzenie przez konsumenta jego praw. Niepodawanie kompletnej informacji może doprowadzić do niekorzystania przez konsumentów z przysługujących im uprawnień, jak również do nieegzekwowania od dostawcy usług zachowań, które na profesjonaliście wymuszają postanowienia regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. W tym miejscu powołać można wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwanego dalej „SOKiK”) z dnia 25 maja 2006r. XVII AmA 25/05, w którym wskazano, że niezamieszczenie w umowie sprzedaży ciepła informacji o wszystkich 13 warunkach umowy, a w konsekwencji konieczność sięgnięcia po Taryfę, jest równoznaczne ze stwarzaniem konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia praw. Wiąże się to bowiem z trudnościami w ustaleniu całości warunków umowy. W podobny sposób SOKiK wypowiedział się w wyroku z dnia 24 marca 2004r. sygn. akt XVII AmA 29/03. W ocenie organu antymonopolowego zachodzi tutaj analogia do działalności przedsiębiorstw wodociągowo – kanalizacyjnych, a przedstawiona powyżej teza może być odniesiona do umów o dostawę wody i odbiór ścieków oraz Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków . W kontekście rozpoznawanej sprawy powołać należy również wyrok SOKiK z dnia 27 października 2005r. sygn. akt XVII Ama 78/04, z którego wynika, iż działaniem bezprawnym ze strony przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego jest niezamieszczenie w umowie o dostawę wody i odbiór ścieków wszystkich postanowień dotyczących praw i obowiązków stron umowy, które wynikają z Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, a które rzutują na dochodzenie przez konsumenta jego praw. Za uprawdopodobnione należy w ocenie organu antymonopolowego uznać, iż zakwestionowane zachowanie Gminy Mierzęcice godzi w interesy konsumentów jako zbiorowości, gdyż skierowane są do szerokiego ich kręgu. Zachowanie to wymierzone jest bowiem we wszystkich rzeczywistych i potencjalnych odbiorców świadczonych przez Gminę usług z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Zarzucane praktyki są podejmowane w sposób powtarzalny i powszechny, co wynika z samej natury wzorców umów, jakimi posługuje się Gmina. Stosowanie wzorców umownych z założenia oznacza, iż działanie przedsiębiorcy jest ustalone, jednakowe i powtarzalne we wszystkich przypadkach, gdy dany wzór umowy znajduje zastosowanie. W niniejszej sprawie zagrożone są zatem zbiorowe interesy konsumentów korzystających z usług Gminy rozumiane jako prawo do otrzymania w treści umowy pełnych, wyczerpujących i zgodnych z prawem informacji. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy odnoszących się do analizowanego zarzutu spełnione zostały wszystkie przesłanki konieczne do uprawdopodobnienia, że doszło do naruszenia zakazu określonego w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 2) W niniejszej sprawie Gminie Mierzęcice zarzucono również naruszenie zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w drodze podejmowania bezprawnych działań godzących w zbiorowe interesy konsumentów, polegających na tym, że w treści wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę zamieszczono postanowienie o treści sprzecznej z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 z późn. zm.) przewidujące, iż w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez usługobiorcę postanowień § 9 umowy, opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności lub wykonanie przyłącza niezgodnie z przepisami prawa uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę określa, w jakich okolicznościach możliwe jest wstrzymanie świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, iż Przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 14 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług ma charakter zamknięty, który nie może być arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo – kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. W treści wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę Gmina Mierzęcice posługuje się postanowieniem, zgodnie z którym: a. usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, b. usługodawca jest uprawniony do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę w przypadku:
opóźnienia się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności;
wykonania przyłącza niezgodnie z przepisami prawa;
nielegalnego poboru wody przez odbiorcę usług;
zerwania lub uszkodzenia plomb umieszczonych na wodomierzu lub zaworze odcinającym;
wpływania przez odbiorcę na zmianę, zatrzymanie, utratę właściwości lub funkcji metrologicznych wodomierza głównego;
niedopuszczenia przedstawiciela dostawcy usług do wykonania czynności polegających na zainstalowaniu lub demontażu wodomierza głównego; przeprowadzeniu kontroli wodomierza głównego i dokonania odczytu jego wskazań oraz badań i pomiaru; przeprowadzeniu przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez dostawcę; odcięciu przyłącza wodociągowego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających. W ocenie organu antymonopolowego powyższe postanowienie tylko częściowo pozostaje w zgodzie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (dotyczy to możliwości odcięcia dostawy wody w przypadku: wykonania przyłącza niezgodnie z przepisami prawa, nielegalnego poboru wody przez odbiorcę usług, zerwania lub uszkodzenia plomb umieszczonych na wodomierzu lub zaworze odcinającym oraz wpływania przez odbiorcę na zmianę, zatrzymanie i utratę właściwości lub funkcji metrologicznych wodomierza głównego). W pozostałych przypadkach stwierdzić należy, iż przytoczona regulacja nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu powołanego przepisu. Zdarzenia, o których mowa w hipotezach art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody. Zgodnie z tym przepisem nie może to nastąpić w przypadku każdego naruszenia przez odbiorcę postanowień umowy. Również „opóźnianie się z zapłatą przez okres 2 płatności” nie może być podstawą do wstrzymania świadczenia usług, albowiem do odcięcia dostawy wody upoważnia dostawcę dopiero nieuiszczenie należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty. Podstawą do odcięcia dostawy wody, zgodnie z ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, nie jest także uniemożliwianie osobom reprezentującym dostawcę usług przeprowadzenia czynności w zakresie zainstalowania lub demontażu wodomierza głównego; przeprowadzenia kontroli wodomierza głównego i dokonania odczytu jego wskazań oraz badań i pomiarów; przeprowadzenia przeglądów i napraw urządzeń posiadanych przez dostawcę oraz odcięcia przyłącza wodociągowego lub założenia plomb na zamkniętych zaworach odcinających. 15 Zakwestionowane postanowienie umowne statuuje zatem możliwość przekroczenia przez Gminę Mierzecice jej ustawowych kompetencji jako dostawcy usług wodociągowych w zakresie uprawnienia do wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość zastosowania środków uniemożliwiających korzystanie z usług w sytuacjach, które nie zostały ujęte w hipotezach art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Okoliczności związane z naruszeniem postanowień umowy, opóźnieniem w zapłacie za dwa okresy płatności oraz uniemożliwieniem pracownikom dostawcy przeprowadzenia określonych czynności na terenie nieruchomości odbiorcy usług wykraczają poza przesłanki wymienione w tym przepisie w sposób enumeratywny. Kwestionowana klauzula wprowadza zatem konsumentów w błąd co do uprawnień i obowiązków spoczywających na przedsiębiorcy w zakresie możliwości podjęcia działań w celu wstrzymania świadczonych usług. Mając powyższe stwierdzić należy, że uprawdopodobnione zostało, iż analizowane postanowienie umowne nosi znamiona bezprawności. W ocenie organu antymonopolowego za uprawdopodobnione należy też uznać, iż kwestionowane zachowanie Gminy godzi w interesy konsumentów. Posługiwanie się spornym postanowieniem umownym uznać należy za zdecydowanie uciążliwe dla odbiorców usług, gdyż w konsekwencji może dojść do bezprawnego pozbawienia konsumentów dostępu do usług zaopatrzenia w wodę. Zważyć należy, iż wymienione usługi zaspokajają najbardziej podstawowe potrzeby bytowe każdego gospodarstwa domowego, dlatego brak sposobności korzystania z nich, w sytuacji gdy nie istnieją podstawy do takiego działania ze strony dostawcy, jest dla odbiorców zdecydowanie niedogodny. Ponadto nieuprawnione odcięcie dostaw wody i wstrzymanie odbioru ścieków może spowodować dodatkowy uszczerbek po stronie konsumenta, ponieważ wiąże się z koniecznością podjęcia przez niego odpowiednich kroków i wysiłków (angażujących zarówno czas, jak i środki finansowe), zmierzających do ponownego wznowienia świadczenia na jego rzecz usług wodociągowych i kanalizacyjnych. Zgodnie z treścią umów koszty ponownego uruchomienia dostawy wody obciążają bowiem usługobiorcę Dlatego stwierdzić należy, że posługiwanie się przez Gminę Mierzęcice zapisem przewidującym możliwość nieuprawnionego pozbawienia konsumentów dostępu do usług dostarczania wody godzi w ich interesy. W niniejszej sprawie zagrożone są zbiorowe interesy konsumentów. Posługiwanie się spornym postanowieniem w treści stosowanych w obrocie z konsumentami wzorców powoduje bowiem, iż kwestionowana praktyka godzi we wszystkich konsumentów, którzy takie umowy podpisali, jak również z potencjalnych odbiorców świadczonych przez Gminę usług. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż w odniesieniu do praktyki objętej omawianym zarzutem naruszenie przez Gminę Mierzęcice art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zostało uprawdopodobnione. Zobowiązanie przedsiębiorcy do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy antymonopolowej, warunkiem wydania wskazanej w tym przepisie decyzji, jest – oprócz uprawdopodobnienia naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 tej ustawy – zobowiązanie się przez przedsiębiorcę do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W ocenie organu antymonopolowego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy warunek powyższy został spełniony. W toku przeprowadzonego postępowania antymonopolowego Gmina zobowiązała się do zmiany wykorzystywanych w obrocie wzorców umów w sposób uwzględniający postawione w 16 niniejszym postępowaniu zarzuty. W załączeniu do pisma z dnia 09.02.2011r. Gmina przedstawiła zmodyfikowane wzorce umowne. Po ich przeanalizowaniu ustalono, iż:
W treści nowych wzorców zamieszczone są w § 4 ust. 5 i § 5 postanowienia określające obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo – kanalizacyjnego w odniesieniu do zasad i terminów rozpatrywania reklamacji konsumenckich oraz postanowienia dotyczące zasad wymiany informacji w przypadku występujących zakłóceń w dostawie wody. Ich treść nie narusza obowiązujących w tym zakresie postanowień regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków;
Z treści nowych wzorców usunięto postanowienie zawarte w § 11 ust. 4 przewidujące, że w razie naruszenia przez usługobiorcę postanowień umowy, usługodawca może rozwiązać umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, przy czym naruszenie przez usługobiorcę postanowień § 9 umowy, opóźnienie się z zapłatą za pobraną wodę przez okres 2 płatności lub wykonanie przyłącza niezgodnie z przepisami prawa uprawnia usługodawcę do odcięcia dostawy wody na zasadach określonych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Jednocześnie nowe wzorce informują w § 8, w jakich okolicznościach dostawca usług może odciąć dostawę wody. Treść umowy pozostaje w tym zakresie zgodna z przepisem art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Jednocześnie Gmina zobowiązała się stosować ww. wzorce w obrocie, w tym zobowiązała się do przeprowadzenia z ich wykorzystaniem wymiany wstecz umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartych z wykorzystaniem poprzednio obowiązujących wzorców. Jako termin końcowy przeprowadzenia tych czynności Gmina określiła dzień 30 czerwca 2011 r. Organ antymonopolowy nie ma wątpliwości, iż działania objęte złożonym przez Gminę Mierzęcice zobowiązaniem zmierzają do zapobieżenia naruszeniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Realizacja działań, do których Gmina zobowiązała się w trakcie postępowania, doprowadzi bowiem do pełnego wyeliminowania z obrotu gospodarczego zarzucanych Spółce naruszeń dotyczących treści wzorców umów określających warunki zaopatrzenia w wodę. W związku z powyższym organ antymonopolowy postanowił skorzystać z instrumentu przewidzianego w art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i nałożyć na Spółkę obowiązek wykonania przyjętych przez nią w toku postępowania zobowiązań. Jako termin ich wykonania określono – zgodnie z art. 28 ust. 2 ww. ustawy – dzień 30 czerwca 2011 r. akceptując w tym zakresie propozycję przedstawioną przez Gminę. Organ antymonopolowy uznał zatem, iż jako że przedsiębiorca przejawił inicjatywę mającą na celu eliminację działań powodujących naruszenie prawa, celowa i uzasadniona jest akceptacja jego propozycji, z której wynika zamiar stosowania przy zawieraniu umów z konsumentami nowych wzorców umownych, jak również zamiar zmiany wszystkich zawartych z konsumentami umów o treści zakwestionowanej w ramach postawionych zarzutów. Stąd należało orzec jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. II. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o jakiej mowa w ust. 1, organ antymonopolowy nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Zgodnie z tym przepisem Gmina Mierzęcice została zobowiązana do złożenia do dnia 15 lipca 2011 r. sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego przez nią w toku postępowania zobowiązania do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia zarzucanym naruszeniom. Organ antymonopolowy uznał, iż sprawozdanie, o jakim mowa powyżej powinno obejmować: 1. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 30 czerwca 2011 r. dostarczono, celem zaakceptowania, umowy określające warunki 17 zaopatrzenia w wodę sporządzone według wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz z kopiami 3 przykładowych, podpisanych obustronnie umów; 2. Informację na temat liczby dotychczasowych odbiorców – konsumentów, którym do dnia 30 czerwca 2011 r. nie dostarczono w celu zaakceptowania umów określających warunki zaopatrzenia w wodę sporządzonych według wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz wyjaśnieniem, czym spowodowany jest taki stan rzeczy; 3. Informację na temat liczby umów określających warunki zaopatrzenia w wodę zawartych do dnia 30 czerwca 2011 r. z nowymi odbiorcami – konsumentami z wykorzystaniem wzorców załączonych do pisma z dnia 09.02.2011r. wraz z kopiami 3 przykładowych umów, o ile umowy takie zostaną zawarte. Zdaniem organu antymonopolowego powyższe informacje i dokumenty są wystarczające do oceny, czy przedsiębiorca wykonał nałożone niniejszą decyzją obowiązki. W związku z tym orzeczono jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od daty jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach. Dyrektor Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Katowicach Maciej Fragsztajn