RŁO-16/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO 61- 12/11/AK Łódź, dnia 22 czerwca 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 16/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Komunalnemu w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie, - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: wobec uprawdopodobnienia stosowania przez Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na bezprawnym działaniu, poprzez stosowanie we wzorcach umów pn.: „Umowa nr OP/ /2011/W o zaopatrzenie w wodę”, „Umowa nr OF/ /2011/W o zaopatrzenie w wodę”, „Umowa nr OP/ /2011/WK o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowa nr OF/ /2011/WK o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowień o treści: 1) „W razie niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy to nie jest możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania”, którego treść stoi w sprzeczności z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858, ze zmianami), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: 1) z zachowaniem trzy miesięcznego okresu wypowiedzenia”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858, ze zmianami) co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów; 3) „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858, ze zmianami) co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 cytowanej na wstępie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, oraz po przyjęciu zobowiązania od Przedsiębiorstwa Komunalnego w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie, do podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania z obrotu z udziałem konsumentów kwestionowanych postanowień , nakłada się na Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania poprzez : − opracowanie i wprowadzenie do obrotu gospodarczego z udziałem konsumentów do dnia 30 czerwca 2011 r. nowych wzorców umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nie zawierających postanowień kwestionowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, − doręczenie w okresie trzech okresów rozliczeniowych po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji odbiorcom wody i dostawcom ścieków, z którymi zostały zawarte umowy na podstawie dotychczasowych wzorców umów, nowych umów zawierających zmiany eliminujące naruszenia wskazane przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , nakłada się na Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej: 1) nowe wzorce umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków z wyeliminowanymi naruszeniami wskazanymi przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2) liczbę odbiorców wody, którym doręczono zmienione – nowe umowy i liczbę odbiorców, którym nie doręczono nowych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wraz z wyjaśnieniami przyczyn ewentualnego niedoręczenia wspomnianych umów i z dowodami potwierdzającymi przykładowe ich doręczenia, w terminie 125 dni od daty uprawomocnienia niniejszej decyzji. 3 Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezesem Urzędu”), w związku z informacjami z rynku wszczął postępowanie wyjaśniające (sygnatura akt RŁO-400-3/11) w celu wstępnego ustalenia czy na lokalnym rynku zbiorowego dostarczania wody i zbiorowego odprowadzania ścieków w powiecie wieruszowskim nastąpiło naruszenie uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy. W trakcie ww. postępowania Prezes Urzędu ustalił, że na terenie gminy Wieruszów dostawcą wody jest Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie (zwane dalej również: „Spółką”). W obrocie gospodarczym z konsumentami Spółka stosuje wzorce umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków pn. „Umowa nr OP/ /2011/W o zaopatrzenie w wodę”, „Umowa nr OF/ /2011/W o zaopatrzenie w wodę”, „Umowa nr OP/ /2011/WK o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, „Umowa nr OF/ /2011/WK o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” (zwane dalej: „Wzorcami umów” , na podstawie których zawiera stosowne umowy z odbiorcami usług , w tym konsumentami. We wzorcach tych a na ich podstawie w zawartych umowach Spółka wprowadziła postanowienia o treści: − „W razie niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy to nie jest możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania” – § 7 ust. 3 Wzorców umów; − „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: z zachowaniem trzy miesięcznego okresu wypowiedzenia” – § 9 ust. 2 pkt 1 Wzorców umów; − „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” – § 9 ust. Wzorców umów . Prezes Urzędu uznał, iż treść ww. postanowień może stać w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 123 poz. 858, ze zmianami – zwanej dalej: „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków”) i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określenia taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 127, poz. 886 – zwanym dalej: „rozporządzeniem w sprawie określenia taryf”), co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331 ze zmianami – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”). Na podstawie dokonanych ustaleń, w dniu 22 kwietnia 2011 r. Prezes Urzędu wszczął postępowanie w sprawie stosowania przez Spółkę, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na bezprawnym stosowaniu we Wzorcach umów postanowień o treści: 1) „W razie niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed 4 stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy to nie jest możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania”, którego treść stoi w sprzeczności z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2) „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: 1) z zachowaniem trzy miesięcznego okresu wypowiedzenia”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 3) „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia”, którego treść stoi w sprzeczności z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (dowód: karta Nr 1 i 2), o czym zawiadomił Spółkę (dowód: karta Nr 3). W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka w piśmie z dnia 25 maja 2011 r., wyjaśniła, że zamiarem Spółki nigdy nie było podejmowanie działań, które w jakikolwiek sposób godziłyby w interesy konsumentów będących głównymi odbiorcami świadczonych usług. Celem firmy było zapewnienie mieszkańcom gminy ciągłości usług na najwyższym poziomie. Biorąc powyższe pod uwagę Spółka zadeklarowała, że do dnia 30 czerwca 2011 r. zostaną opracowane nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które nie będą zawierały zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. Ponadto na podstawie nowych wzorców umów Spółka w okresie trzech najbliższych okresów rozliczeniowych podpisze z wszystkimi konsumentami nowe umowy, które będą zgodne z postanowieniami rozporządzenia w sprawie określenia taryf i ustawą zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W związku z powyższym Spółka wniosła o wydanie w przedmiotowym postępowaniu decyzji w trybie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dowód: karta Nr 15 i Nr 15 odwrót). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna z siedzibą w Wieruszowie jest przedsiębiorstwem wodociągowo – kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Spółka działa na podstawie wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000068398 (dowód: karta nr 10), zgodnie z którym przedmiotem jej działalności jest między innymi pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Działalność w zakresie zaopatrzenia w wodę i odbioru ścieków Spółka prowadzi na terenie gminy Wieruszów. Na obszarze swojej działalności Spółka dysponuje siecią wodociągową o długości 99.97 km i obsługuje 3.355 odbiorców wody oraz 51,69 km sieci kanalizacyjnych obsługując 1.977 dostawców ścieków (dowód: karta nr 9). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, Spółka zawiera z odbiorcami usług, w tym z konsumentami, pisemne umowy w oparciu o Wzorce umów, na podstawie których odbywa się dostawa wody i odbiór ścieków. Wzorce umów obowiązują od 5 2008 r. (dowód: karta nr 8). We Wzorcach umów a na ich podstawie w zawartych umowach Spółka wprowadziła postanowienia o treści: − „W razie niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza , a gdy to nie jest możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania” – § 7 ust. 3 Wzorców umów; − „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: z zachowaniem trzy miesięcznego okresu wypowiedzenia” – § 9 ust. 2 pkt 1 Wzorców umów; − „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” – § 9 ust. Wzorców umów . § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf brzmi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza”. Z treści § 9 w związku z § 6 Wzorców umów i zawartych na ich podstawie umów wynika, że Spółka ma prawo odciąć dostawy wody także w przypadku jeżeli odbiorca nie dopełni obowiązku natychmiastowego powiadomienia Spółki o awarii posiadanych przyłączy, wykonania przyłączy w sposób mogący wpłynąć na zmianę stanu technicznego urządzeń i przyrządów należących do przedsiębiorstwa, niezapewnienia Spółce możliwości wykonywania niezbędnych napraw urządzeń posiadanych przez Spółkę, niezainstalowanie i nieutrzymywania zwrotnych zaworów antyskażeniowych, itp. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Ponadto na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, które odcięło dostawę wody z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 2, jest obowiązane do równoczesnego udostępnienia zastępczego punktu poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i poinformowania o możliwościach korzystania z tego punktu, a zgodnie z ust. 3 o zamiarze odcięcia dostawy wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego oraz o miejscach i sposobie 6 udostępniania zastępczych punktów poboru wody ma obowiązek zawiadomić powiatowego inspektora sanitarnego, wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz odbiorcę usług co najmniej na 20 dni przed planowanym terminem odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego. Jest to ustawowy katalog przyczyn stanowiących podstawę do odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne oraz obowiązków związanych z takim zachowaniem. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Spółki, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pierwszej kolejności zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego a następnie uprawdopodobnienie naruszenia przesłanek praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów zarzucanej Spółce, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest wobec tego, aby działania przedsiębiorców, którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa zatem, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. 7 Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i/lub dostawców ścieków na terenie gminy Wieruszów, przyłączonych lub ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Spółce zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu w obrocie z udziałem konsumentów wzorców umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków postanowień, których treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez „przedsiębiorcę” rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Stosownie do art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, ze zmianami) działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W rozważanym przypadku Spółka będąca stroną postępowania bez wątpienia posiada status przedsiębiorcy, gdyż jest to spółka prawa handlowego prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, a więc podmiot prawa odznaczający się wyodrębnieniem organizacyjnym i majątkowym, prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zachowania Spółki podlegają wobec tego kontroli dokonywanej na gruncie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. 8 Ad 2) Bezprawność jest to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi więc o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej, a także nakazy i zakazy wynikające z norm moralnych i obyczajowych określanych jako zasady współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, niezależnym od wystąpienia szkody, czy od zamiaru podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Przy ocenie bezprawności rozważenia wymaga kwestia, czy czyn był zgodny, czy też niezgodny z obowiązującymi zasadami porządku prawnego tj. normami prawa powszechnie obowiązującego a także z nakazami i zakazami wynikającymi z zasad współżycia społecznego. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf brzmi: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza” . Przepis ten nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, a w związku z art. 6 ust. 3 pkt 2 i 6 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, takie postanowienie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zamieścić w umowie. W związku z powyższym, przyjęcie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza jest działaniem bezprawnym. Poprzez zapis „W razie niesprawności wodomierza lub okresowego braku możliwości odczytu, ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza, a gdy to nie jest możliwe, 9 na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania”, Spółka mogła, wbrew przepisowi, w razie niesprawności wodomierza głównego ilość pobranej wody ustalić w wysokości średniego zużycia w okresie ostatnich sześciu miesięcy poprzedzających nieprawidłowe działanie wodomierza, a więc w sposób sprzeczny z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia taryf. Punktem wyjścia w ocenie, czy w związku z posługiwaniem się przez Spółkę, w stosowanych wzorcach umów a na ich podstawie zawartych umowach, postanowień o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: z zachowaniem trzy miesięcznego okresu wypowiedzenia” i „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” doszło do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, są przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, która określa zasady i warunki zbiorowego zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz zbiorowego odprowadzania ścieków. Powołać tu należy w pierwszej kolejności art. 8 ust. 1 pkt 1–4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, który wskazuje, w jakich okolicznościach przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne uprawnione jest do wstrzymania świadczenia usług na rzecz odbiorcy. Przepis ten stanowi, że przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącza kanalizacyjne, jeżeli: a) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; b) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; c) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; d) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując powyższy przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania świadczenia usług ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w treści umowy. Odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić zatem wyłącznie wówczas, gdy wystąpi któraś z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. W powyższym kontekście wziąć należy jednocześnie pod uwagę szczególny charakter usług zaopatrzenia w wodę. Woda jest dobrem niezbędnym do egzystencji. Zgodnie z art. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków ustawa ta określa między innymi zasady tworzenia warunków do zapewnienia ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody oraz zasady ochrony interesów odbiorców usług, z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska i optymalizacji kosztów. Sam ustawodawca wprowadził regulacje, które mają każdemu zapewnić ciągły, nieprzerwany dostęp do wody z uwzględnieniem wymagań ochrony środowiska i optymalizacji kosztów oraz enumeratywnie wymienia przypadki, w których ten dostęp można ograniczyć. W ocenie Prezesa Urzędu brzmienie postanowienia umownego, zgodnie z którym: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron: z zachowaniem trzy miesięcznego okresu 10 wypowiedzenia” i „W razie naruszenie przez (…) Odbiorcę usług postanowień niniejszej umowy, strona może rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia” w momencie kiedy rozwiązanie umowy skutkuje zastosowaniem przez Spółkę środków technicznych uniemożliwiających dalsze korzystanie z jego usług nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zdarzenia, o których mowa w hipotezie powołanego przepisu obejmują bowiem ściśle określone sytuacje, w których może nastąpić odcięcie dostawy wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego i nie odnoszą się w sposób ogólny do niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez odbiorcę. Oznacza to, że kwestionowane postanowienia umowne statuują możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji, jako dostawcy usług wodociągowych, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług. Postanowienie to przewiduje bowiem możliwość podjęcia działań powodujących odcięcie dostaw wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków , a jego zamieszczenie w umowach pozwala na rozwiązanie umowy, pod warunkiem zachowania trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, zawsze wtedy, kiedy Spółka uzna to za stosowne lub rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia w sytuacji zaistnienia okoliczności nie przewidzianych w treści art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków a ujętych we wzorcach umów. W takiej sytuacji , dojdzie do naruszenia prawa. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że zostało uprawdopodobnione, iż stosowanie przez Spółkę zakwestionowanych w prowadzonym postępowaniu postanowień jest działaniem bezprawnym. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla uprawdopodobnienia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Takie stanowisko trwale podtrzymuje w swoim orzecznictwie Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt XVII Ama 133/2001). Stosowane przez Spółkę Wzorce umów wykorzystywane są przy zawieraniu umów m.in. z konsumentami. Stroną takich umów są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni) odbiorcy wody na terenie gminy Wieruszów. Zatem krąg adresatów takich wzorców umów jest z góry nieokreślony, nieograniczony. Przy zawieraniu wskazanych umów Spółka 11 posługuje się opracowanym przez siebie Wzorcami umów i wymaga jedynie aprobaty przez odbiorców wody – konsumentów ich warunków, jednostronnie ustalanych. Swoboda odbiorców wody jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłożonej im umowy. W związku z tym wszelkie zawarte w niej bezprawne postanowienia godzą w ich interesy. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Reasumując, w przedmiotowym postępowaniu zostało uprawdopodobnione, że Spółka stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Spółka złożyła zobowiązanie, że do dnia 30 czerwca 2011 r. zostaną opracowane nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, które nie będą zawierały zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu postanowień. Ponadto Spółka zobowiązała się, że na podstawie nowych wzorców umów w okresie trzech najbliższych okresów rozliczeniowych podpisze z wszystkimi konsumentami nowe umowy, które będą zgodne z postanowieniami rozporządzenia w sprawie określenia taryf i ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co jest równoznaczne z podjęciem działań zmierzających do zapobieżenia uprawdopodobnionemu w toku niniejszego postępowania naruszeniu art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Prezes Urzędu uznał, że w celu jak najszybszego wyeliminowania z obrotu z udziałem konsumentów umów zawierających kwestionowane postanowienia zasadne i celowe jest skorzystanie z instrumentu prawnego przewidzianego w art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęcie złożonego przez Spółkę zobowiązania w terminach wskazanych przez Spółkę. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu przyjął zobowiązanie Spółki uwzględniając terminy realizacji zobowiązania wskazane przez Spółkę. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Spółkę zobowiązanie do złożenia informacji o stopniu wykonania zobowiązania, zawierającej: 3) nowe wzorce umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, z wyeliminowanymi naruszeniami wskazanymi przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 4) liczbę odbiorców wody, którym doręczono zmienione – nowe umowy i liczbę odbiorców, którym nie doręczono nowych umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wraz z wyjaśnieniami przyczyn ewentualnego niedoręczenia wspomnianych umów i z dowodami potwierdzającymi przykładowe ich doręczenia, w terminie 125 dni od daty uprawomocnienia niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. 12 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwóch tygodni od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Komunalne w Wieruszowie Spółka Akcyjna ul. Bareły 13 98-400 Wieruszów