RŁO-19/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-7(10)11/RB Łódź, dnia 11 lipca 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 19/2011 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy Rafałowi Ostrowskiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami), działanie Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, polegające na bezprawnym zamieszczeniu we wzorcu umowy pod nazwą „ Umowa kupna - sprzedaży ”, postanowienia, które narusza art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. poz. 22, Nr 271, ze zmianami) o treści: „ W przypadku nieuzasadnionego odstąpienia od umowy, Kupujący zobowiązany będzie do zapłacenia sprzedającemu kwoty równej 20% określonej poniżej ceny towaru tytułem pokrycia kosztów, jakie poniósł Sprzedający w związku z realizacją niniejszej umowy ” i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. II. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcy Rafałowi Ostrowskiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów , o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji 2 i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami), działanie Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zmianami), poprzez zamieszczenie we wzorcu umowy stanowiącym załącznik pod nazwą „Warunki sprzedaży” do umowy pod nazwą „Umowa kupna - sprzedaży”, postanowienia umownego o treści „ Spory mogące wyniknąć z niniejszej umowy rozstrzygane będą przez Sąd właściwy dla Sprzedającego. ” i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. III. Na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, wszczętego z urzędu przeciwko Rafałowi Ostrowskiemu prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów : nakłada się na Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim środek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku doręczenia, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienie się decyzji, dowodów wysłania propozycji aneksów mających doprowadzić do zgodności z prawem treści obowiązujących w obrocie z konsumentami umów zawartych w oparciu o kwestionowany przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wzorzec umowy, w zakresie naruszeń określonych w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. IV. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 1. nakłada się na Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, karę pieniężną w wysokości 3.807 zł. (słownie: trzy tysiące osiemset siedem złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy, w zakresie opisanym w pkt I sentencji niniejszej decyzji; 2. nakłada się na Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, karę pieniężną w wysokości 1.142 zł. (słownie: jeden tysiąc sto czterdzieści dwa złotych), płatną do budżetu państwa, z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy, w zakresie opisanym w pkt II sentencji niniejszej decyzji. V. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 8, poz. 1071, ze zmianami) w związku (z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do jej art. 33 ust. 6 3 – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, kosztami niniejszego postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w kwocie 16 zł 95 gr. (słownie: szesnaście złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy) oraz zobowiązać Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniu 29 lipca 2010 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezesem Urzędu”), wszczął postępowanie wyjaśniające (sygnatura akt RŁO-405- 22/10/RB) mające na celu ustalenie, czy na rynku sprzedaży konsumentom wyrobów rehabilitacyjno-profilaktycznych nastąpiło naruszenie przepisów ustawy 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zmianami dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”) uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w toku tego postępowania Prezes Urzędu stwierdził, że mogło dojść do naruszenia przez Rafała Ostrowskiego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA” w Ostrowcu Świętokrzyskim, (zwanego dalej również „Przedsiębiorcą” lub „Rafałem Ostrowskim”), art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z ustaleniami dokonanymi w postępowaniu wyjaśniającym Prezes Urzędu postanowieniem Nr 1/61-7/11 (dowód: karty Nr 1-2) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Rafała Ostrowskiego, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1. bezprawnym działaniu poprzez zamieszczenie we wzorcu umowy pod nazwą „ Umowa kupna - sprzedaży ” , postanowienia, które narusza art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2000 r. Nr 22, poz. 271, ze zmianami – zwanej dalej: ustawą o ochronie niektórych praw konsumentów”) o treści: „ W przypadku nieuzasadnionego odstąpienia od umowy, Kupujący zobowiązany będzie do zapłacenia sprzedającemu kwoty równej 20% określonej poniżej ceny towaru tytułem pokrycia kosztów, jakie poniósł Sprzedający w związku z realizacją niniejszej umowy ”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; 2. stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296, ze zmianami – zwanego dalej: „Rejestrem”) poprzez zamieszczenie w załączniku pod nazwą „ Warunki sprzedaży ” do „Umowy kupna sprzedaży”, postanowienia umownego o treści: „Spory mogące wyniknąć z niniejszej umowy rozstrzygane będą przez Sąd właściwy dla Sprzedającego.”, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Rafał Ostrowski podniósł, że wielu jego kontrahentów stosuje we wzorcach umów zapis tożsamy z tym 4 wpisanym do Rejestru. Przedsiębiorca wyraził również chęć zmiany tego postanowienia. Odnośnie zarzutu określonego w punkcie I sentencji niniejszej decyzji Przedsiębiorca wskazał, iż odstępne stosuje w przypadku nieuzasadnionego odstąpienia po terminie 10- dniowym od dnia sprzedaży towaru (gdy towar jest używany i nie nadaje się do ponownej sprzedaży). W latach 2010 i 2011 powyższe uregulowanie nie zostało ani razu wykorzystane. (dowód: karta Nr 69). Pismem z dnia 19 maja 2011 r. roku Przedsiębiorca poinformował, iż zapis dotyczący właściwości sądu był tak naprawdę zapisem martwym. Wszystkie spory na gruncie umowy zawsze toczone były przed sądem właściwym dla konsumenta. Rafał Ostrowski wyraził również chęć zmiany tego postanowienia. Ze względu na brak finansowej płynności (na skutek spadku sprzedaży oraz nieuregulowanych należności za rok 2010) Rafał Ostrowski poprosił, żeby nie nakładać na niego kary finansowej. Przedsiębiorca poinformował o podjęciu działań naprawczych polegających między innymi na: wprowadzeniu nowych produktów do sprzedaży, ograniczeniu zatrudnienia wśród pracowników biurowych, przeprowadzeniu szeregu szkoleń marketingowych odnoszących się do obsługi punktów sprzedaży oraz profesjonalnego przeprowadzania prezentacji handlowych, zaprzestaniu przeznaczania środków na różnego rodzaju cele charytatywne. Przedsiębiorca nie doręczył jednak nowych wzorców umów stosowanych w obrocie z konsumentami. (dowód: karty Nr 71-72). Przedsiębiorca stosuje wzorzec umowy pod nazwą „ Umowa kupna - sprzedaży ” co najmniej od roku 2007. (dowód: karta Nr karta Nr 6). W 2010 r. przychód Rafała Ostrowskiego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł ( tajemnica Przedsiębiorcy ) zł. (dowód: karty Nr karty Nr 71-76). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Rafał Ostrowski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA w Ostrowcu Świętokrzyskim jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 12591/01 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego (dowód: zaświadczenie karta Nr 7). Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania był wzorzec umowy pod nazwą „ Umowa kupna – sprzedaży ” (zwany dalej: „Umową” ), którego załącznikiem oraz integralną częścią są „ Warunki Sprzedaży”. Jest to wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16. poz. 93 – zwanego dalej: „k.c.”). Wzorcem umownym jest bowiem każde postanowienie umowne narzucone przez jedną stronę stosunku prawnego z wyłączeniem możliwości rzeczywistego wpływu drugiej strony na istnienie i treść tego postanowienia, a tym samym na kształt nawiązywanego stosunku prawnego [zob. np. F. Zoll, Niedozwolone klauzule w umowach konsumenckich. (wprowadzenie do tłumaczenia dyrektywy nr 93/13 o niedozwolonych klauzulach w umowach konsumenckich), KPP 1993, nr 2, s. 191 i n.]. We wskazanym wzorcu umowy Przedsiębiorca ustalił jednostronnie następujące postanowienia: − „ W przypadku nieuzasadnionego odstąpienia od umowy, Kupujący zobowiązany będzie do zapłacenia sprzedającemu kwoty równej 20% określonej poniżej ceny towaru tytułem pokrycia kosztów, jakie poniósł Sprzedający w związku z realizacją niniejszej umowy ” – str. 1 Umowy , zdanie 3 akapitu następującego po danych osobowych kupującego; 5 − „ Spory mogące wyniknąć z niniejszej umowy rozstrzygane będą przez Sąd właściwy dla Sprzedającego. ” – pkt. 18 załącznika do Umowy pod nazwą „ Warunki Sprzedaży” . W 2010 r. Przedsiębiorca korzystał przy prezentacji towarów i ich sprzedaży między innymi z pięciu pomieszczeń pozostających we władaniu innych przedsiębiorców prowadzących różnego rodzaju uzdrowiska bądź sanatoria. Ze wskazanych powyżej obiektów Przedsiębiorca korzystał 2 – 3 razy w miesiącu. Urządzane tam prezentacje towarów oferowanych konsumentom nie miały charakteru stałego i cyklicznego, były krótkotrwałe. Nie był też sporządzany harmonogram takich spotkań. Pracownicy przedsiębiorców prowadzących różnego rodzaju uzdrowiska bądź sanatoria, w których Rafał Ostrowski organizował prezentacje i sprzedaż oferowanych wyrobów, nie udzielali kuracjuszom informacji dotyczących organizatora tych prezentacji, tj. danych teleadresowych Przedsiębiorcy. Rafał Ostrowski informował konsumentów o urządzanych prezentacjach poprzez rozdawanie ulotek reklamowych, bądź przez ogłoszenie umieszczane na tablicach informacyjnych. (dowód: karty 16 – 47). Prezes Urzędu ustalił ponadto, że: − warunki odstąpienia od umowy konsumenckiej zawartej poza lokalem przedsiębiorcy uregulowane są w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od daty zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne); − Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w wyroku z dnia 23 października 2006 r., sygnatura akt XVII AmC 158/05, uznał za niedozwolone postanowienie umowne o treści: „ W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy” – postanowienie to zostało wpisane do Rejestru pod numerem 969, w dniu 3 stycznia 2007 r. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osobą fizyczną dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w związku z art. 4 pkt. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Za bezprawne działanie przedsiębiorcy uznaje się między innymi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania przez Prezesa Urzędu sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie, czy w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację wskazanego w art. 1 ust. 1 celu tej ustawy, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym 6 ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jest wobec tego, aby działania przedsiębiorców, którym zarzucono naruszenie jej przepisów, stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś interesu jednostki lub grupy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do przedsiębiorców chroni zatem konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem dotyczy nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów, którzy już korzystali z usług Przedsiębiorcy lub mogli skorzystać z jego usług. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Przedsiębiorcy zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru oraz bezprawnym działaniu w związku z naruszeniem przepisów ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Takie działanie może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszająca zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) kwestionowane działanie jest działaniem przedsiębiorcy, 2) działanie to jest bezprawne, 3) działanie przedsiębiorcy godzi w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 – zwanej dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą, jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Zgodnie z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru 7 przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpisowi do ewidencji podlegają przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. Rafał Ostrowski prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą MEDICA LIFE POLSKA w Ostrowcu Świętokrzyskim jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 12591/01 do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Rafał Ostrowski jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Rafał Ostrowski przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna dla uznania działań Przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad 2) Dla uznania działania przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest, aby działanie to miało charakter bezprawny. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (między innymi wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 13 listopada 2007 r., sygnatura akt – XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2002 r., I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygnatura akt XVIII AmA 32/05) wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, (którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2), nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Praktyka opisana w punkcie I sentencji niniejszej decyzji dotyczy bezprawnego działania poprzez zamieszczenie we wzorcach umów postanowień sprzecznych z ustawą o ochronie niektórych praw konsumentów. W dalszej kolejności trzeba wyjaśnić pojęcie umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa. W tym celu należy oprzeć się na regulacji art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie 8 niektórych praw konsumentów, który stanowi, że przez lokal przedsiębiorstwa rozumie się miejsce przeznaczone do obsługiwania publiczności i oznaczone zgodnie z przepisami o działalności gospodarczej. Pojęcie „lokalu przeznaczonego do obsługiwania publiczności” nawiązuje do terminu „lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonego do obsługiwania publiczności” zawartego w art. 97 k.c.. Przy ustalaniu zakresu pojęcia lokalu przedsiębiorstwa należy łącznie posługiwać się kryterium przestrzenno-funkcjonalnym. W literaturze przedmiotu przedstawiono stanowisko, zgodnie z którym objęte reżimem ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów są umowy zawarte w miejscu prowadzenia działalności, lecz w pomieszczeniu nie przeznaczonym do obsługiwania publiczności. Jednocześnie jej regulacji nie podlegają umowy zawarte na sezonowych stoiskach, straganach, w ogródkach, jeśli te znajdują się w pobliżu lokalu przedsiębiorstwa i są obsługiwane przez personel lokalu 1 , a także umowy zawarte w lokalu innego przedsiębiorstwa, gdzie użyczono miejsca do działania. 2 Na gruncie ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów zaistniała wątpliwość, czy umowy zawierane na targach, czy wystawach podlegają jej reżimowi. Kwestię tę rozstrzygnięto w ten sposób, że jeśli na targu znajduje się stałe i oznaczone stoisko, to należy je traktować, jak lokal przedsiębiorstwa 3 . Istotne jest więc to, że w danym miejscu przedsiębiorca prowadzi swoją działalność handlową w sposób systematyczny. W piśmiennictwie wskazano również, że oceniając, czy doszło do zawarcia umowy poza, czy w lokalu przedsiębiorstwa, w każdym przypadku należy uwzględnić okoliczności faktyczne konkretnej sprawy 4 . Z informacji przekazanych przez Przedsiębiorcę wynika, że wynajmuje on na krótki okres czasu od innych przedsiębiorców (właścicieli hoteli oraz sanatoriów) oraz instytucji lokale, w których prowadzi następnie swoją działalność handlową. Konsumenci są powiadamiani o prezentacjach z kilkudniowym wyprzedzeniem w rozdawanych ulotkach oraz poprzez wywieszane przez spółkę ogłoszenia. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w wynajmowanych lokalach nie jest zamieszczane logo Przedsiębiorcy, czasem wskazuje się jego nazwę oraz adres. (karty nr 16-47). W czasie prezentacji konsumenci zawierają umowy, a towar jest im doręczany w późniejszym, umówionym terminie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że do działań Rafała Ostrowskiego stosuje się przepisy ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Utworzenie szczególnego reżimu prawnego dla umów zawieranych przez konsumentów z przedsiębiorcą poza lokalem przedsiębiorstwa znajduje uzasadnienie w tym, że technikę tę uznano za zagrażającą ekonomicznym interesom konsumentów. W literaturze określa się, że zagrożeń należy upatrywać w szczególności w ograniczeniu swobody przy podejmowaniu decyzji przez konsumenta wynikającej ze stosowania przez przedsiębiorców różnych technik mających na celu skłonienie potencjalnych kontrahentów do zawarcia umowy, co jest zagrożeniem dla ich świadomego uczestnictwa na rynku 5 , w dezorientacji konsumentów, nieumiejętności właściwej oceny warunków umowy i jej przedmiotu w krótkim czasie trwania prezentacji, a także w utrudnieniach na wypadek konieczności kontaktów postkontraktowych 6 . 1 Ewa Łętowska: „Ochrona niektórych praw konsumentów – Komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, Wydanie 3, str. 30. 2 Ibid str. 30 – 31. 3 Ibid, str. 31. 4 Marek Hładyszewski (w:) red. Ewa Nowińska i Piotr Cybula: „Europejskie prawo konsumenckie a prawo polskie”, Kantor Wydawniczy Zakamycze, wydanie I, Kraków 2005r, str. 142. 5 Ewa Łętowska: „Prawo umów konsumenckich”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002r., wydanie 2., str. 261. 6 Ewa Łętowska, „Ochrona niektórych praw konsumentów – Komentarz”, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, Wydanie 3, str. 26 i 27. 9 Ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów reguluje w rozdziale I tryb zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa oraz nakłada na przedsiębiorców zawierających w ten sposób umowy z konsumentami obowiązki informacyjne, jak również przyznaje konsumentom szczególne uprawnienia. Celem wprowadzenia tej regulacji było zapewnienie konsumentom takich warunków, w których będą oni mogli w pełni decydować o podejmowanych działaniach, w których będą posiadali możliwość świadomego i swobodnego uczestniczenia w rynku. Warunki odstąpienia od umowy konsumenckiej zawartej poza lokalem przedsiębiorcy uregulowane są w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów. Zgodnie art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy konsument, który zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie na piśmie w terminie dziesięciu dni od daty zawarcia umowy. Do zachowania tego terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie, że konsumentowi wolno odstąpić od umowy za zapłatą oznaczonej sumy (odstępne). Tymczasem w treści ocenianego wzorca umowy znajduje się postanowienie nakładające na konsumenta obowiązek zapłaty 20% wartości zamówionego towaru, w przypadku nieuzasadnionego odstąpienia od umowy. Postanowienie umowne sformułowane w taki sposób pozwala Przedsiębiorcy dochodzić kwoty 20% ceny towaru także wtedy, gdy konsument skorzystał ze swojego ustawowego prawa do odstąpienia od umowy. Uznać zatem należało, iż kwota ta jest tak naprawdę formą odstępnego zakazaną w tym przypadku przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów. Art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog bezprawnych działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Na mocy art. 479 45 § 1 k.p.c., sąd jest obowiązany przesyłać Prezesowi Urzędu odpis każdego prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Prezes Urzędu jest zobowiązany do prowadzenia rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, stosownie do art. 479 45 § 2 k.p.c. Przepis art. 479 45 § 3 k.p.c. ustanawia zasadę tzw. formalnej jawności Rejestru, stanowiąc, że Rejestr jest jawny. Jawność ta oznacza, że Rejestr jest dostępny dla każdego zainteresowanego, czyli wszyscy mają do niego prawo wglądu. Skutkiem formalnej jawności Rejestru jest niemożność zasłaniania się nieznajomością dokonanych w nim wpisów. W Rejestrze tym przytacza się treść postanowień wzorców umowy uznanych przez sąd za niedozwolone. Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. od chwili wpisania uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do Rejestru prawomocny wyrok ma skutek wobec osób trzecich. W ocenie Prezesa Urzędu, wpisanie postanowień do Rejestru, oznacza zatem, że od tej chwili są one zakazane we wszystkich wzorcach umów. Zakaz stosowania postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy nie tylko tego przedsiębiorcy, przeciwko któremu zapadł wyrok w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, lecz również innych przedsiębiorców z danej branży. Za takim ujęciem przemawia podstawowy cel postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jakim jest usunięcie z obrotu postanowień, które Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, bądź dobrymi obyczajami. Chodzi bowiem o to, by prawa i obowiązki przyszłych potencjalnych konsumentów nie były kształtowane na podstawie postanowień umownych 10 uznanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone. Ponadto, zdaniem Prezesa Urzędu, zakaz stosowania niedozwolonych postanowień wpisanych do Rejestru dotyczy także postanowień podobnych. Może zdarzyć się bowiem taka sytuacja, w której przedsiębiorca stosować będzie umowę w której zawarte będą postanowienia, których istota jest taka sama, lecz konstrukcja gramatyczna, szyk wyrazów w zdaniu są różne. W związku z tym, zakazane jest też stosowanie postanowienia, którego zakres jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność tychże postanowień. Stanowisko Prezesa Urzędu znajduje uzasadnienie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 13 lipca 2006 r. o sygnaturze akt III SZP 3/06 wskazał, iż stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Sąd Najwyższy uznał również, iż jeżeli Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uzna określone postanowienie za niedozwolone w wyniku przeprowadzonej kontroli abstrakcyjnej i zostanie ono wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 23a ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów 7 dopuszcza się każdy z przedsiębiorców, który wprowadza do stosowanych postanowień zmiany o charakterze kosmetycznym, polegające na przykład na przestawieniu szyku wyrazów lub zmianie użytych wyrazów, jeżeli zmiany te nie prowadzą do zmiany istoty postanowień. Zapis zawarty w Umowie w brzmieniu: „ Sądem właściwym do rozstrzygania sporów wynikających z niniejszej umowy jest sąd właściwy miejscowo dla siedziby Sprzedającego. ” jest tożsamy z postanowieniem umownym wpisanym do Rejestru w dniu 3 stycznia 2007 r. pod numerem 969, o treści: „W przypadku rozstrzygnięć sądowych – przez sąd właściwy dla siedziby Sprzedawcy” . Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że postanowienie to spełnia przesłanki niedozwolonego postanowienia umownego z art. 385 3 pkt. 23 k.c. narzucając rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest właściwy. Zapis ten również wyłącza możliwość skorzystania z właściwości przemiennej. W sytuacjach, gdy miejsce zamieszkania konsumenta i miejsce wykonania umowy będzie położone poza okręgiem sądu właściwego dla siedziby kontrahenta, powyższy zapis będzie zatem narzucał rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy. Dalej Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów podniósł, iż w umowie z konsumentami zasada swobody umów ulega ograniczeniu ze względu na treść art. 385 1 § 1 k.c. Dopuszczalne jest więc zawarcie we wzorcu umownym postanowienia prerogacyjnego, ale tylko takiego które nie narzuca sądu, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy (a więc w praktyce wskazanie albo sądu właściwości ogólnej albo właściwości przemiennej). Uznać zatem należało, iż postanowienie kwestionowane przez Prezesa Urzędu oraz postanowienie wpisane do Rejestru pod pozycją 969, są tożsame, czego podważyć nie mogą różnice w zakresie użytych sformułowań i wyrazów. 7 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 11 W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna dla uznania działań Rafała Ostrowskiego za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. W wyroku z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygnatura akt III SK 27/07 Sąd Najwyższy stwierdził, że formułowanie z art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów o treści „nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów” 8 należy rozumieć w ten sposób, że liczba indywidualnych konsumentów, których interesy zostały naruszone, nie decyduje o tym, czy dana praktyka narusza zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest bowiem takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład grupy, do której adresowane są zachowania przedsiębiorcy, w taki sposób, że potencjalnie ofiarą takiego zachowania może być każdy konsument będący klientem lub potencjalnym klientem przedsiębiorcy. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się z dostępnym powszechnie wzorcem umowy zawierającym postanowienia, które naruszają obowiązujące przepisy prawa i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę z Rafałem Ostrowskim. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Przedsiębiorcy nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy jego kontrahentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna dla uznania działań Przedsiębiorcy za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu określonych praktyk przedsiębiorcy za naruszające zbiorowe interesy konsumentów i nakazaniu zaniechania ich stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 tej ustawy. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu 8 W dniu 21 kwietnia 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie art. 137 ww. ustawy straciła moc ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. Obecnie problematyka zbiorowego interesu konsumentów została uregulowana w przepisie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów. 12 praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującej zaniechanie jej stosowania, wskazanych w art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie o obowiązku zmiany umów. Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może w decyzji określić środki usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów . W niniejszej sprawie, Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożyć na Rafała Ostrowskiego środek usunięcia trwających skutków naruszenia zbiorowych interesów konsumentów w postaci obowiązku doprowadzenia, w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienie się decyzji, do zgodności z prawem treści obowiązujących w obrocie z konsumentami umów w zakresie naruszeń określonych w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. W niniejszej decyzji nakazano Przedsiębiorcy zaniechania stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Jej uprawomocnienie w przedmiotowym kształcie spowoduje iż, prawa konsumentów, którzy mogą zawrzeć umową z Rafałem Ostrowskim po uprawomocnieniu decyzji będą już odpowiednio chronione. Sytuacja ta mogłaby prowadzić do swoistego usankcjonowania nierównoprawnego traktowania konsumentów, z którymi zawarto umowy na nowych i starych zasadach. Pozostawienie tym konsumentom, z którymi wcześniej przedsiębiorca zawarł umowy na starych zasadach, a które nie zostały aneksowane, jako jedynej możliwości, dochodzenia swych praw na drodze cywilnoprawnej, czyniłoby ochronę, jaką zapewnia ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów iluzoryczną. Prowadziłoby to do zniweczenia funkcji, jaką mają do spełnienia zawarte w tej ustawie uregulowania. Mając na uwadze konieczność zapewnienia realizacji celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest m.in. podejmowanie w interesie publicznym ochrony interesów konsumentów oraz celem zapobieżenia nierównoprawnego traktowania konsumentów, Prezes Urzędu uznał za zasadne nakazanie Przedsiębiorcy aneksowania umów zawierających postanowienia, o których mowa w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. Wobec powyższego, Prezes Urzędu orzekł jak w pkt III sentencji niniejszej decyzji. Nałożenie kary pieniężnej Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w swojej decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem do Prezesa Urzędu zależy - w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej wraz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 wskazuje, że ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji 13 i konsumentów, należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Przedsiębiorcę kary pieniężnej za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji. Ustalając wymiar kary za powyższą praktykę Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszenia, na podstawie czego ustalił kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając wszystkie okoliczności łagodzące i obciążające odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. Podkreślić należy, iż nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kar, w tym prewencję ogólną. Kara bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Zachodzi zatem konieczność wymierzenia kary o takiej wysokości, która zniechęci przedsiębiorców zajmujących się sprzedażą sprzętu rehabilitacyjnego, do stosowania postanowień umownych sprzecznych z obowiązującym prawem, a tym samym zobliguje ich do bieżącego uaktualniania, stosowanych przez siebie wzorców. Odnośnie stosowania we wzorcu umowy postanowień, które stanowią naruszenie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów – punkt I sentencji niniejszej decyzji – Prezes Urzędu uznał, iż naruszenie nastąpiło na etapie zawierania umowy jednak z wpływem na jego wykonywanie. Istotą tego etapu jest zachowanie przedsiębiorcy wobec konsumenta wyrażające zamiar zawarcia umowy, polegające na naruszeniu przepisów prawa i wpływające na treść umowy, a co za tym idzie również na jego późniejsze wykonanie. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której konsument zainteresowany ofertą Przedsiębiorcy wyraża zamiar zawarcia umowy. Z kolei działanie Rafała Ostrowskiego to stosowanie praktyki polegającej na takim opracowaniu wzorca umowy, który narusza obowiązującą normę prawną zawartą w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów. Konsument podejmując decyzję o zawarciu umowy w oparciu o narzucony mu przez Przedsiębiorcę wzorzec umowy zawierający regulacje sprzeczne z porządkiem prawnym, nie ma możliwości rzeczywistego wpływu na istnienie i treść zawartych w nim postanowień. Strona zawierająca umowę według narzuconego wzorca jest nim związana z chwilą zawarcia umowy. Na przedsiębiorcy prowadzącym działalność gospodarczą, jako na profesjonaliście ciąży obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi normami prawa. Jednocześnie przy analizie wagi naruszeń, Prezes Urzędu uwzględnił, długotrwały okres naruszenia, który wynosił powyżej dwunastu miesięcy (w odniesieniu do postanowienia wskazanego w punkcie I sentencji decyzji – co najmniej od 2007 r.). Prezes Urzędu ustalając karę wziął ponadto pod uwagę okoliczność, iż Przedsiębiorca po raz pierwszy naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Rafała Ostrowskiego 14 zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działania – podejmowane przez Przedsiębiorcę w zakresie stosowania w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy, naruszające art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów – powinny były się kojarzyć z nieuchronnością bezprawnego naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Rafała Ostrowskiego naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Przedsiębiorcy. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonują w obrocie prawnym stwarza zagrożenie, że konsument mógł zostać obciążony kwotą odstępnego przypadku prawidłowego odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na poziomie ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu uzyskanego przez Przedsiębiorcę w 2010 r., co jest równe kwocie ( tajemnica Przedsiębiorcy ) zł. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność pozytywnej reakcji Przedsiębiorcy na wszczęcie postępowania poprzez podjęcie działań mających na celu zaprzestanie praktyki jakkolwiek nie stanowiących pełnego zaprzestania. Po wszczęciu niniejszego postępowania Przedsiębiorca poinformował bowiem o chęci zmiany zakwestionowanego postanowienia umownego. Przedsiębiorca nie doręczył jednakże nowych wzorców umów stosowanych w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów spoczywa na Przedsiębiorcy. Zatem działania Przedsiębiorcy co prawda nie można uznać za zaniechanie, jednakże stanowi pozytywną reakcję na wszczęcie. Powyższe należy poczytać jako okoliczność łagodzącą, tym samym uzasadniającą obniżenie poziomu wymiaru kary o 20%. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność, iż stosowana przez Przedsiębiorcę praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów swoim zasięgiem obejmowała teren całego kraju. Powyższe należy poczytać jako okoliczność obciążającą, tym samym uzasadniającą zwiększenie poziomu wymiaru kary o 20%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Rafała Ostrowskiego karę w wysokości 3.807 zł. (słownie: trzy tysiące osiemset siedem złotych), co odpowiada ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu Przedsiębiorcy osiągniętemu w 2010 r. i równocześnie stanowi ( tajemnica Przedsiębiorcy )% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych Przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez Rafała Ostrowskiego, jak i przez innych przedsiębiorców. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie IV.1 sentencji niniejszej decyzji. 15 Odnośnie punktu II sentencji niniejszej decyzji, w przeprowadzonym postępowaniu Prezes Urzędu stwierdził stosowanie jednego niedozwolonego postanowienia umownego. W istotny sposób wpływa ono na sytuację prawną konsumentów, określając właściwość miejscową sądu ze względu na siedzibę Przedsiębiorcy – powodować może to dla konsumenta dodatkowe koszty związane z dojazdami oraz stratą czasu. Jednocześnie przy analizie wagi naruszeń, Prezes Urzędu uwzględnił, długotrwały okres naruszenia, który wynosił powyżej dwunastu miesięcy (w odniesieniu do postanowienia wskazanego w punkcie II sentencji decyzji – co najmniej od 2007 r.). Prezes Urzędu ustalając karę wziął ponadto pod uwagę okoliczność, iż Przedsiębiorca po raz pierwszy naruszył ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Nakładając karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę tej przesłanki w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Rafała Ostrowskiego zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działanie – podejmowane przez Przedsiębiorcę w zakresie stosowania w obrocie z udziałem konsumentów wzorca umowy, zawierającym postanowienie tożsame z wpisanym do Rejestru – powinny było się kojarzyć z nieuchronnością bezprawnego naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji Rafała Ostrowskiego naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Przedsiębiorcy. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Konsekwencją stosowania powyższych praktyk jest pogorszenie sytuacji konsumentów. Fakt, że kwestionowane zapisy funkcjonują w obrocie prawnym stwarza zagrożenie, że przedsiębiorca może określić właściwość sądu powodującą dla konsumenta dodatkowe koszty związane z dojazdami oraz stratą czasu. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż natura naruszenia polegająca na stosowaniu niedozwolonego postanowienia umownego wpisanego do Rejestru, uzasadnia ustalenie wyjściowego poziomu wymiaru kary pieniężnej na ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu uzyskanego przez Przedsiębiorcę w 2010 r., co jest równe kwocie 1.142 zł. Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność pozytywnej reakcji Przedsiębiorcy na wszczęcie postępowania poprzez podjęcie działań mających na celu zaprzestanie praktyki, jakkolwiek nie stanowiących pełnego zaprzestania. Po wszczęciu niniejszego postępowania Przedsiębiorca poinformował bowiem o zamiarze likwidacji postanowienia umownego odnoszącego się do właściwości sądu. Przedsiębiorca nie doręczył jednakże nowych wzorców umów stosowanych w obrocie z konsumentami. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów spoczywa na Przedsiębiorcy. Zatem działania Przedsiębiorcy, co prawda nie można uznać za zaniechanie, jednakże stanowi pozytywną reakcję na wszczęcie. Powyższe należy poczytać jako okoliczność łagodzącą, tym samym uzasadniającą obniżenie poziomu wymiaru kary o 20%. 16 Prezes Urzędu ustalając karę wziął pod uwagę okoliczność, iż stosowana przez Przedsiębiorcę praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów swoim zasięgiem obejmowała teren całego kraju. Powyższe należy poczytać jako okoliczność obciążającą, tym samym uzasadniającą zwiększenie poziomu wymiaru kary o 20%. W związku z powyższym, Prezes Urzędu postanowił nałożyć na Rafała Ostrowskiego karę w wysokości 1.142 zł. (słownie: jeden tysiąc sto czterdzieści dwa złotych), co odpowiada ( tajemnica Przedsiębiorcy )% przychodu Przedsiębiorcy osiągniętemu w 2010 r. i równocześnie stanowi ( tajemnica Przedsiębiorcy )% kary maksymalnej. Kara w takim wymiarze jest adekwatna do stopnia naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i współmierna do możliwości finansowych przedsiębiorcy. Prezes Urzędu uznał, że orzeczona kara prawidłowo spełni zarówno funkcję represyjną, jak i swoje zadania w zakresie prewencji generalnej i indywidualnej, zapobiegając stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości zarówno przez Rafała Ostrowskiego, jak i przez innych przedsiębiorców. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie IV.2 sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli w wyniku postępowania organ antymonopolowy stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Zgodnie z art. 263 § 1 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zmianami – zwany dalej „k.p.a.”) w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronie pism urzędowych. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punktach I i II sentencji niniejszej decyzji stwierdził naruszenie przez Rafała Ostrowskiego art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 1 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Rafała Ostrowskiego kwotą kosztów postępowania w wysokości 16 zł 95 gr. (słownie: szesnaście złotych dziewięćdziesiąt pięć groszy). W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił jak w punkcie V sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Stosownie do art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania należy uiścić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie do Narodowego Banku Polskiego, Oddział Okręgowy w Warszawie, na rachunek Nr 51101010100078782231000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 17 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w punkcie V sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z 479 32 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przysługuje zażalenie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Rafał Ostrowski Medica life Polska