RŁO-20/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-2(21)/11/AM Łódź, dnia 15 lipca 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 20/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi i uprawdopodobnieniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 oraz w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na godzącym w nie bezprawnym stosowaniu: 1. we wzorcu umowy o nazwie „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowienia o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości 10,- zł za każdy rozpoczęty miesiąc zwłoki.” , które jest sprzeczne z art. 483 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93, ze zm.); 2. we wzorcu umowy o nazwie „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowień o treści : a) „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” , b) „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.”; c) „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni.”; d) „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio 2 wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.” , które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.), 3. we wzorcu umowy o nazwie „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowień o treści: a) „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” ; b) „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” ; c) „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” , które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) i przyjęciu zobowiązania Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, do zaniechania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez usunięcie wskazanych uchybień z treści kwestionowanych postanowień umownych, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji poprzez: a) wprowadzenie zmian we wzorcu pn. „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” zgodnie z projektem z dnia 20 czerwca 2011 r. w zakresie objętym zarzutem określonym w pkt. I.1 sentencji niniejszej decyzji, b) wprowadzenie zmian we wzorcu pn. „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” zgodnie z projektem z dnia 20 czerwca 2011 r. w zakresie objętym zarzutami określonymi w pkt. I.2a, I.2b, I.2c i I.2d sentencji niniejszej decyzji, c) wprowadzenie zmian we wzorcu pn. „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi” zgodnie z projektem z dnia 20 czerwca 2011 r. w zakresie objętym zarzutami określonymi w pkt. I.3a, I.3b i I.3c sentencji niniejszej decyzji. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: 3 nakłada się na Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi z siedzibą w Łodzi obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania , w tym doręczenia dowodów na okoliczność poinformowania konsumentów będących stronami umów zawartych według dotychczasowych wzorców pn. „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” , „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” i „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi” o wynikających z przyjętego zobowiązania zmianach w obowiązujących umowach oraz na okoliczność podpisywania nowych ewentualnych umów zgodnie z wzorcami umowy zawierającymi zmiany wynikające ze złożonego zobowiązania w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie W dniach od 6 października 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej: „Prezesem Urzędu”) na skutek skargi konsumenckiej, przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające o sygn. akt RŁO-405- 27/10/AM, którego celem było ustalenie, czy wzorce umowy stosowane przez Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi z siedzibą w Łodzi (zwaną dalej także: Uczelnią albo Przedsiębiorcą) nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów lub uzasadniają podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach. Analiza zgromadzonego w postępowaniu wyjaśniającym materiału dowodowego wykazała, że Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych w Łodzi w obrocie z konsumentami stosuje m.in. wzorce umów o nazwach: „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” – zwany dalej także: „Regulaminem opłat”, „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” – zwana dalej także: „Umową” i „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi” – zwany dalej także: „Regulaminem studiów”. Prezes Urzędu ustalił, iż we wzorcach tych występowały postanowienia, które mogą być bezprawne oraz tożsame z wpisanymi do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone – zwanego dalej: „Rejestrem”, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43 poz. 296, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.c.”. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, iż istnieją podstawy do postawienia Przedsiębiorcy zarzutu stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”. W związku z powyższym, na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu wyjaśniającym, w dniu 31 stycznia 2011 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu, Postanowieniem Nr 1/61-2/11 (dowód: karta Nr 1), postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegających na godzącym w nie, bezprawnym stosowaniu: 1) we wzorcu umowy o nazwie „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowienia o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości 10,- zł za każdy 4 rozpoczęty miesiąc zwłoki.” , które jest bezprawne ze względu na sprzeczność z art. 483 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 ze zm.), 2) we wzorcu umowy o nazwie „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowień o treści : a) „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” ; b) „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.” ; c) „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni.” ; d) „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), 3) we wzorcu umowy o nazwie „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi” postanowień o treści: a) „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” , b) „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” , c) „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” , które zostały wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), o czym zawiadomił Przedsiębiorcę (dowód: karty Nr 4-9). Uczelnia ustosunkowała się do przedstawionych zarzutów w ten sposób, iż w pismach z dnia 17 lutego 2011 r. (dowód: karty Nr 73-74), z dnia 9 marca 2011 r. (dowód: karty Nr 78-79), z dnia 30 marca 2011 r. (dowód: karta Nr 82), z dnia 7 kwietnia 2011 r. (dowód: karta 83) oraz z dnia 20 czerwca 2011 r. (dowód: karty Nr od 117-125) uznała stawiane jej zarzuty za uzasadnione, zobowiązała się do wprowadzenia zmian w zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu zapisach wzorców umów oraz przedłożyła projekty nowych wzorców „Umowy”, „Regulaminu opłat” i „Regulaminu studiowania” nie zawierające postanowień zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu w toku niniejszego postępowania. W pismach z dnia 30 marca 2011 r. (dowód: karta Nr 82) i z dnia 20 czerwca 2011 r. (dowód: karty Nr 117-125) zobowiązała się jednocześnie do doprowadzenia do zgodności z prawem treści obowiązujących dotychczas w obrocie z konsumentami umów poprzez doręczenie studentom (konsumentom) stosownych aneksów zawierających zmiany wprowadzone do wzorców umów zgodnie z przedłożonymi projektami. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: 5 Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, jest niepubliczną uczelnią wpisaną w dniu 21 lipca 1997 r. do rejestru uczelni niepublicznych i związków uczelni niepublicznych prowadzonego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (dowód: karta Nr 31). Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w niniejszym postępowaniu były wzorce umów stosowane przez Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, w obrocie z konsumentami (studentami). Prezes Urzędu ustalił, iż Przedsiębiorca stosuje w obrocie z konsumentami m.in. wzorce umów o nazwie „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” , „Umowa o studiowaniu w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” i „Regulamin studiów Wyższej Szkoły Studiów Międzynarodowych w Łodzi”. Wzorce te są stosowane na terenie Łodzi począwszy od dnia 1 października 2010 r. Prezes Urzędu ustalił, że we wzorcu pn. „ Regulamin opłat za studiowanie w Wyższej Szkole Studiów Międzynarodowych w Łodzi” Uczelnia stosuje postanowienie, które może być uznane za bezprawne, o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości 10,- zł za każdy rozpoczęty miesiąc zwłoki.” Z postanowienia tego wynika, iż student, który nie wpłacił w terminie czesnego zobowiązany jest do zapłaty określonej kwoty pieniężnej – w istocie kary umownej – z tytułu uchybienia terminu. Jednocześnie, z art. 483 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) – zwanej dalej: „k.c.”, wynika, że strony mogą zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Prawo dopuszcza wobec tego zastrzeżenie w umowie kary umownej, ale jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zobowiązanie studenta do wniesienia opłaty z tytułu czesnego jest natomiast zobowiązaniem pieniężnym. Na podstawie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego Prezes Urzędu ustalił również, że Uczelnia stosuje we wzorcach umów postanowienia, które mogą być uznane za tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W stosowanym przez Uczelnię wzorcu umowy „Umowa” oraz we wzorcu umowy „Regulamin studiów” znajdują się postanowienia o treści: − „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” – § 3 pkt 2 Umowy, − „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” – § 8 pkt 2 Regulaminu studiów. Do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 25 sierpnia 2006 r., pod pozycją 838, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów”, z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 50/05 zostało natomiast wpisane postanowienie o treści: „50 zł – wpisowe płatne w sekretariacie przy zapisie do grupy językowej, jest to kwota bezzwrotna.”. W stosowanych przez Uczelnię wzorcach umów „Umowa” i „Regulamin studiów” znajdują się ponadto postanowienia o treści: 6 − „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.” – § 3 pkt 10 Umowy, − „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” – § 2 pkt 4 Regulaminu studiów , − „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” – § 2 pkt 5 „Regulaminu studiów”. Jednocześnie w Rejestrze, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., znajduje się postanowienie o treści: „Organizator kursu zastrzega sobie prawo zmiany ilości godzin oraz ceny kursu w przypadku zebrania się grupy poniżej 7 osób” , które zostało wpisane do tego Rejestru w dniu 5 kwietnia 2007 r. pod poz. 1103 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 159/05. W § 7 pkt 2 stosowanego przez Uczelnię wzorca umowy „Umowa” znajduje się również postanowienie o treści: „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni” . Natomiast do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., zostało wpisane w dniu 27 listopada 2006 r. pod poz. 954 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt XVII AmC 115/05 postanowienie o treści: „Interpretacji postanowień regulaminu studiów dokonuje rektor. Ustalenia interpretacyjne nie mogą być sprzeczne z przepisami statutu Szkoły.” W § 7 pkt 3 wzorca umowy „Umowa” stosowanego przez Uczelnie znajduje się postanowienie o treści: „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.” . Tymczasem do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 11 lipca 2007 r. pod poz. 1207 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII AmC 43/06 zostało wpisane postanowienie o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.”. W pismach z dnia 17 lutego 2011 r. (dowód: karty Nr 73-74), z dnia 9 marca 2011 r. (dowód: karty Nr 78-79), z dnia 30 marca 2011 r. (dowód: karta Nr 82), z dnia 7 kwietnia 2011 r. (dowód: karta 83) oraz z dnia 20 czerwca 2011 r. (dowód: karty Nr od 117- ) Uczelnia uznała stawiane jej zarzuty za uzasadnione i zobowiązała się do wprowadzenia zmian w zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu zapisach wzorców umów w terminie do dnia 15 lipca 2011 r. W piśmie z dnia 20 czerwca 2011 r. Uczelnia przedłożyła ostateczne projekty nowego wzorca „Umowy”, „Regulaminu opłat” i „Regulaminu studiowania” nie zawierające postanowień zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu w toku niniejszego postępowania. Zgodnie z przedłożonym przez Uczelnię w piśmie z dnia 20 czerwca 2011 r. projektem „Regulaminu opłat” znajdujący się w tym regulaminie zapis o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości 10,- zł za każdy rozpoczęty miesiąc zwłoki.” zostanie zastąpiony 7 zapisem o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student jest zobowiązany do zapłaty odsetek ustawowych.” . Zgodnie z projektem nowego wzorca „Umowa” ze wzorca tego zostaną wykreślone postanowienia o treści: „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.” oraz „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni.”. Postanowienie o treści: „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” zostanie zastąpione postanowieniem o treści: „Student zobowiązany jest na mocy niniejszej umowy wnieść określone opłaty: - wpisowe na pokrycie kosztów związanych z rekrutacją, wpłacane przy składaniu dokumentów niezbędnych do immatrykulacji (…)” . Postanowienie o treści: „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.” zostanie natomiast zastąpione postanowieniem o treści: „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.” . Zgodnie z przedstawionym projektem wzorca umowy „Regulamin studiów” zostaną z tego regulaminu wykreślone wszystkie trzy zakwestionowane w toku niniejszego postępowania postanowienia, tj. postanowienia o treści: „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” , „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” i „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” . Z pism Uczelni z dnia 30 marca 2011 r. i z dnia 20 czerwca 2011 r. wynika jednoznacznie, że złożone przez nią zobowiązanie dotyczy jednoczesnego wprowadzenia zmian zakwestionowanych zapisów także w obowiązujących umowach zawartych w oparciu o dotychczas obowiązujące wzorce „Umowy”, „Regulaminu studiów” i „Regulaminu opłat”. Umowy zawarte w oparciu o ww. wzorce będą zmienione poprzez doręczenie studentom stosownych aneksów do umów. W piśmie z dnia 20 czerwca 2011 r. Uczelnia zadeklarowała ponadto, że stosownych zmian we wzorcach umów dokona w terminie do dnia 15 lipca 2011 r., a zmian obowiązujących umów dokona w terminie do dnia 15 października 2011 r. Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w jej art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa 8 ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Uczelni. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Wskazany przepis zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Ponadto, jak wynika z art. 28 ust. 2 powyższej ustawy, w decyzji takiej Prezesa Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis, jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Uczelni, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania Uczelni i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 9 3) godzące w zbiorowy interes konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220 poz. 1447) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”, jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. Wyższa Szkoła Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, ma osobowość prawną. Jest niepubliczną uczelnią, a przedmiotem jej działalności jest świadczenie usług edukacyjnych. Uczelnia posiada zatem status przedsiębiorcy w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jako osoba prawna prowadząca w sposób zorganizowany i ciągły w celach zarobkowych działalności usługową polegającą na świadczeniu usług edukacyjnych. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa Urzędu, pierwsza przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Uczelnię praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego nie przestrzeganie może skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. - sygn. akt XVIII AmA 32/05). 10 W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał natomiast przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Bezprawność postanowienia wskazanego w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy ochronie konkurencji i konsumentów zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy wynika zatem, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Aktem prawnym, do którego należy odwołać się w przedmiotowej sprawie jest ustawa Kodeks cywilny. Stosowanie przez przedsiębiorcę zapisu wzorca umowy sprzecznego z zapisami k.c. jest - zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów - działaniem bezprawnym godzącym w zbiorowe interesy konsumentów. Na podstawie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego Prezes Urzędu ustalił, że w obowiązującym w Uczelni od dnia 1 października 2010 r. wzorcu umowy „Regulamin opłat” znajduje się zapis o treści: „W przypadku uchybienia terminowi płatności, Student zobowiązany jest do zapłaty kary umownej w wysokości 10,- zł za każdy rozpoczęty miesiąc zwłoki” . Zapis ten jest sprzeczny z prawem tj. z art. 483 § 1 k.c., gdyż nakłada na konsumenta (studenta) obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej w wypadku zwłoki ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Przepis art. 483 § 1 k.c. jest przepisem ius cogens (bezwzględnie obowiązującym) i stanowi o tym, że obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej (kary umownej) może być w umowie zastrzeżony, ale tylko na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zastrzeżenie przez Uczelnię obowiązku zapłaty przez konsumenta kary umownej w razie zwłoki z uiszczeniem opłaty za studia jest zatem sprzeczne z prawem, gdyż wnoszenie opłaty za studia jest zobowiązaniem pieniężnym, czyli takim, którego istota polega na przekazaniu (świadczeniu) przez dłużnika wierzycielowi określonej sumy pieniędzy, a w przypadku zwłoki z wykonaniem świadczenia pieniężnego zastrzeżenie kary umownej jest niedopuszczalne. W przypadku powyżej wskazanego postanowienia bezprawność działań Uczelni wynika zatem z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa 11 o ochronie konkurencji i konsumentów tj. ustawy Kodeks cywilny. Stosowanie przez Uczelnię zapisu wzorca umowy sprzecznego z bezwzględnie obowiązującym przepisem tej ustawy jest – zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – działaniem bezprawnym godzącym w zbiorowe interesy konsumentów. Bezprawność postanowienia wskazanego w pkt I.2 i I.3 sentencji niniejszej decyzji Jako zachowania przedsiębiorcy, które stanowią praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów ustawodawca wskazuje w szczególności stosowanie postanowień tożsamych z wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. (art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). Na podstawie zebranego w postępowaniu wyjaśniającym materiału dowodowego Prezes Urzędu ustalił, że Uczelnia stosuje we wzorcach umów postanowienia, które mogą być tożsame z postanowieniami wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. W stosowanym przez Uczelnię wzorcu umowy „Umowa”, oraz we wzorcu umowy „Regulamin studiów”, które to wzorce umów obowiązują od dnia 1 października 2010 r., znajdują się postanowienia o treści: − „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” – § 3 pkt 2 Umowy, − „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” – § 8 pkt 2 Regulaminu studiów, które mogą być uznane tożsame z postanowieniem wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 25 sierpnia 2006 r. pod pozycją 838, na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – z dnia 22 czerwca 2006 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 50/05, o treści: „50 zł – wpisowe płatne w sekretariacie przy zapisie do grupy językowej, jest to kwota bezzwrotna.”. Postanowienie to zostało uznane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za niedozwolone ze względu na regułę niezwracania konsumentowi wpisowego, która stanowi odpowiednik niedozwolonego zapisu wzorca umowy wskazanego w art. 385 1 k.c. i art. 385 3 pkt 16 k.c. Zapis tego rodzaju nie różnicuje sytuacji konsumenta z uwagi na żadne okoliczności. Jeżeli konsument zdecyduje się odstąpić od umowy przed rozpoczęciem jej wykonywania, zapis obowiązuje konsumenta do zapłaty określonej z góry kwoty na wypadek rezygnacji z wykonania umowy. Zarówno w przypadku wzorca umowy, który był przedmiotem analizy Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, jak i wzorca umowy stosowanego przez Uczelnię, nie przewidziano tego rodzaju obowiązku w przypadku rezygnacji z wykonania umowy przez przedsiębiorcę. Oznacza to, że cel i skutek porównywanych zapisów jest tożsamy – przedsiębiorca obciąża wyłącznie konsumenta obowiązkiem zapłaty ustalonej sumy pieniężnej na wypadek rezygnacji z zawarcia lub rezygnacji z wykonania umowy, nie przewiduje natomiast analogicznych uprawnień dla konsumenta, co powoduje, iż uprawnienia stron umowy nie są równoważne. W stosowanych przez Uczelnię wzorcach umów „Umowa” i „Regulamin studiów”, które to wzorce obowiązują od dnia 1 października 2010 r., znajdują się postanowienia o treści: − „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.” – § 3 pkt 10 „ Umowy”, 12 − „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” – § 2 pkt 4 „Regulaminu studiów” , − „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” – § 2 pkt 5 „Regulaminu studiów”, które mogą być uznane za tożsame z postanowieniem o treści: „Organizator kursu zastrzega sobie prawo zmiany ilości godzin oraz ceny kursu w przypadku zebrania się grupy poniżej 7 osób” wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 5 kwietnia 2007 r. pod poz. 1103 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 29 stycznia 2007 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 159/05. Uzasadniając uznanie tego postanowienia za niedozwolone Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał m.in., iż stanowi ona odpowiednik niedozwolonego postanowienia z art. 385 3 pkt 19 k.c., gdyż przewiduje wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał zatem, że zmniejszenie liczebności grupy uczestników kursu nie stanowi naprawdę ważnej przyczyny, która uzasadniałaby zmianę przez przedsiębiorcę istotnych cech świadczenia takich, jak ilość godzin, czy cena kursu. Należy podkreślić, iż zawierając umowę z Uczelnią konsumenci mają zaufanie, że uczestniczyć będą w ściśle określonym rodzaju szkolenia. W pojęciu tym mieści się tryb studiowania (dzienny, wieczorowy, zaoczny), jak i sposób organizacji studiów. Należy także podkreślić, iż zgodnie z art. 453 k.c. konsument – jako wierzyciel zobowiązany jest do przyjęcia tylko i wyłącznie świadczenia określonego treścią zobowiązania. Stosowane przez Uczelnię zapisy przewidują natomiast jednostronne uprawnienie do zmiany istotnych cech świadczenia usługi edukacyjnej tj. trybu i organizacji studiów w przypadku zmniejszenia się liczby studentów w grupie dydaktycznej. Stosowany przez Uczelnię wzorzec umowy „Umowa” w § 4 pkt 1 stanowi wprawdzie, że student ma prawo w każdym czasie wypowiedzieć umowę z ważnych powodów, jednakże należy wskazać, iż umowa o kształcenie jest umową długoterminową i z przyczyn życiowych (chęci zakończenia edukacji na wybranym kierunku studiów) studenci de facto zmuszeni są do akceptowania zmian istotnych cech świadczenia z powodów, które narzuca im Uczelnia, a które to powody nie zostały przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznane za istotne. W rezultacie można przyjąć, iż zapisy stosowane przez Uczelnię i postanowienie wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., pod poz. 1103, są tożsame, albowiem ich celem i skutkiem jest przeniesienie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej z przedsiębiorcy na konsumenta. W § 7 pkt 2 stosowanego przez Uczelnię wzorca umowy „Umowa” znajduje się również postanowienie o treści: „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni” , które może być tożsame z postanowieniem o treści: „Interpretacji postanowień regulaminu studiów dokonuje rektor. Ustalenia interpretacyjne nie mogą być sprzeczne z przepisami statutu Szkoły.”, wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 27 listopada 2006 r. pod poz. 954 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 sierpnia 2006 r., sygn. akt XVII AmC 115/05. Uzasadniając uznanie tego postanowienia za niedozwolone Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał m.in., że postanowienie, które przyznaje rektorowi prawo do dokonywania interpretacji postanowień regulaminu niesymetrycznie rozkłada prawa między stronami umowy poprzez przyznanie kontrahentowi konsumenta uprawnienia do jednostronnej wiążącej interpretacji umowy. Postanowienie to stanowi odpowiednik niedozwolonego postanowienia umownego wskazanego w art. 385 3 pkt 9 k.c. Postanowienie 13 to nie tylko stwarza ryzyko stosowania wykładni niejasnych sformułowań wzorca na niekorzyść konsumenta, ale rodzi również niebezpieczeństwo wykorzystywania tego środka do swobodnego i bezpośredniego ingerowania w treść umowy. Tymczasem art. 385 § 2 k.c. wyraża nakaz bezwzględnej transparentności wzorca, co wiąże się z ryzykiem poniesienia przez przedsiębiorcę skutków braku jednoznaczności i zrozumiałości wzorca poprzez zastosowanie wykładni na korzyść konsumenta. Istnieją zatem podstawy, aby przyjąć, iż zapis stosowany przez Uczelnię i postanowienie wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., pod poz. 954 są tożsame – wskazuje na to literalna zbieżność obu porównywanych zapisów oraz ich cel i skutek, jakim jest zagwarantowanie sobie przez przedsiębiorcę prawa do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W § 7 pkt 3 wzorca umowy „Umowa” stosowanego przez Uczelnie znajduje się również postanowienie o treści: „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.” , które może być uznane za tożsame z postanowieniem o treści: „W przypadku zmiany adresu, każda ze stron zobowiązana jest niezwłocznie pisemnie powiadomić o tym drugą stronę. W przypadku nie powiadomienia o zmianie adresu, korespondencja kierowana na ostatni znany adres będzie uznawana za skutecznie doręczoną.” wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., w dniu 11 lipca 2007 r. pod poz. 1207 na podstawie wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt XVII AmC 43/06. Uzasadniając uznanie tego postanowienia za niedozwolone Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wskazał m.in., że postanowienie, które przyznaje kontrahentowi konsumenta uprawnienie do dokonywania wiążącej interpretacji umowy stanowi odpowiednik niedozwolonego postanowienia umownego w rozumieniu art. 385 3 pkt 9 k.c. W analizowanym postanowieniu przedsiębiorca zastrzegł, że wysyłanie zawiadomień, tym także oświadczeń woli, na znany adres konsumenta będzie równoznaczne z ich doręczeniem konsumentowi. Oznacza to, iż tylko przedsiębiorca – jako twórca wzorca umowy – decyduje o skuteczności doręczeń i wynikających z nich skutków prawnych. Takie działanie może naruszać standardy prawne wynikające z przepisów kodeksu cywilnego oraz obowiązujące w obrocie dobre obyczaje. Wynika to stąd, iż stosownie do treści art. 61 § 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. W razie wątpliwości, czy oświadczenie zostało złożone prawidłowo, a jego treść wywołuje przewidziane skutki prawne, podmiotem właściwym do rozstrzygnięcia tych kwestii jest sąd powszechny, a nie twórca wzorca, który – korzystając z przewagi kontraktowej - narzuca swoim kontrahentom treść wzorca. Za niedopuszczalne w obrocie, zwłaszcza konsumenckim i sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać zapisy wprowadzające doręczenie zastępcze, które odwołują się do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Instytucja doręczenia zastępczego należy do prawa procesowego i nakłada na osoby trzecie określone obowiązki związane z dostarczeniem stronom postępowania pism procesowych. Są one nałożone w drodze ustawowej i nie mogą być rozszerzane na obrót gospodarczy poprzez postanowienia wzorca umowy, tym bardziej, że osoby te nie są stroną umowy i nie ciążą na nich jakiekolwiek obowiązki umowne. Mogą one odmówić przyjęcia pism kierowanych do konsumenta lub przyjąć je i nie doręczyć adresatowi, ponieważ obowiązek doręczenia obejmuje wyłącznie pisma procesowe w postępowaniu sądowym i administracyjnym (urzędowe), a nie prywatną korespondencję. Istnieją zatem podstawy, aby przyjąć, iż zapis stosowany przez Uczelnię i postanowienie wpisane do Rejestru pod poz. 954 są tożsame. Wskazuje na to literalna zbieżność obu porównywanych zapisów oraz ich cel i skutek – pozwalają one przedsiębiorcy na 14 interpretację umowy w zakresie skuteczności składanych przez niego oświadczeń woli oraz na przerzucenie na konsumenta ryzyka związanego z doręczeniem tych oświadczeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy polegające na stosowaniu postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w ww. rejestrze jest to, że posłużenie się takim postanowieniem, albo postanowieniem o zbliżonej do niego treści wywołującym takie same skutki, powoduje wprowadzenie do wzorca umowy elementu bezwzględnie zakazanego przez prawo. W ocenie Prezesa Urzędu, zostało uprawdopodobnione , iż stosowanie przez Uczelnię we wzorcach umów „Regulamin studiów” i „Umowa” postanowień wskazanych w punkcie I.2 i I.3 sentencji niniejszej decyzji jest bezprawne. Tym samym druga przesłanka art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Uczelnię praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 3) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ … nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). Dla uprawdopodobnienia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie znacznej liczby konsumentów (studentów), tj. tych, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się ze stosowanym przez Uczelnią wzorcem umowy zawierającym kwestionowane postanowienia i zawarli, bądź mogli zawrzeć umowę o studiowanie z Uczelnią. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Uczelni nie dotyczy interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Przedsiębiorcy. 15 Interes konsumentów należy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych. Stosowanie opisanej wyżej praktyki polegającej na stosowaniu we wzorcach umów postanowień bezprawnych, w tym tożsamych z wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., godzi zatem w zbiorowe interesy konsumentów. Wobec tego Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Uczelnię praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad pkt I sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. Jak wykazano w niniejszej decyzji, zostało uprawdopodobnione, że Przedsiębiorca stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i 2 oraz w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Przedsiębiorca zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom poprzez stosowną zmianę określonych postanowień wzorców umów. Wykreślenie ze stosowanych przez Uczelnię wzorców postanowień o treści: - „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do rozwiązania grupy dydaktycznej i przedstawienia Studentowi propozycji innej organizacji lub innego trybu studiów.” , - „Wiążącej interpretacji Regulaminu Studiów dokonuje Rektor Uczelni.” , - „W przypadku rekrutacji na dany kierunek studiów mniej niż 15 osób, uczelnia jest uprawniona do zaproponowania kandydatowi innego trybu lub innej organizacji studiów.” , - „Jeżeli w wyniku niepowodzeń dydaktycznych lub innych powodów grupa dydaktyczna będzie mniejsza niż 10 osób, uczelnia jest uprawniona do przedstawienia studentowi innej organizacji lub trybu studiów.” , - „Opłata wpisowa wnoszona jest jednorazowo przez kandydata zakwalifikowanego w toku postępowania rekrutacyjnego do podjęcia studiów w uczelni i nie podlega zwrotowi w przypadku rezygnacji kandydata ze studiów w uczelni.” spowoduje zaniechanie stosowania postanowień bezprawnych. Zastąpienie postanowień o treści: - „Wpisowe jest opłatą jednorazową i nie podlega zwrotowi.” postanowieniem: „Student zobowiązany jest na mocy niniejszej umowy wnieść określone opłaty: - wpisowe na pokrycie 16 kosztów związanych z rekrutacją, wpłacane przy składaniu dokumentów niezbędnych do immatrykulacji (…)”, - „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.” postanowieniem: „Uczelnia będzie dokonywała doręczenia pism adresowanych do Studenta na podany przez niego adres korespondencyjny. Student jest zobowiązany poinformować Uczelnię o zmianie adresu na piśmie. Pisma wysłane na ostatnio wskazany przez Studenta adres uważa się za doręczone zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego.” w ocenie Prezesa Urzędu uwzględni natomiast obowiązujące przepisy prawa i orzecznictwo w sprawach zbiorowych interesów konsumentów oraz należycie zabezpieczy interesy prawne i ekonomiczne konsumentów – kontrahentów Uczelni. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw, aby uznać, że proponowane przez Uczelnię zmiany we wzorcach umów będą zawierać postanowienia tożsame z wpisanymi do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c., sprzeczne z prawem, albo rażąco naruszające interesy konsumentów. Jednocześnie, wobec okoliczności, iż Uczelnia zobowiązała się do równoczesnego wyeliminowania zakwestionowanych w toku postępowania postanowień wzorców umów również z dotychczas zawartych umów z konsumentami, Prezes Urzędu uznał złożone zobowiązanie za zupełne, gdyż w równorzędny sposób zabezpiecza interesy prawne konsumentów, którzy zawarli umowy z Uczelnią i konsumentów, którzy mogą zawrzeć tego typu umowy w przyszłości. Biorąc powyższe pod uwagę, stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nałożył na Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi, z siedzibą w Łodzi, obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania w terminie trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Prezes Urzędu uznał, iż trzymiesięczny termin na wprowadzenie zmian we wzorcach umów jest terminem wystarczającym do podjęcia przez Uczelnię stosownych działań w celu zaniechania stosowania niedozwolonych praktyk, tym bardziej, iż Uczelnia w piśmie z dnia 20 czerwca 2011 r. sama zadeklarowała możliwość dokonania zmian we wzorcach już w terminie do dnia 15 lipca 2011 r. oraz dokonania zmian w umowach w terminie do dnia 15 października 2011 r. (dowód: karty 117- 125). Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Ad pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Stosownie do ww. przepisu, Prezes Urzędu zobowiązał Wyższą Szkołę Studiów Międzynarodowych w Łodzi do złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie czterech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji . 17 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca