RŁO-28/2013

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO 61- 48(20)/12/AB Łódź, dnia 21 czerwca 2013 r. DECYZJA Nr RŁO 28/2013 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska) praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: wobec uprawdopodobnienia stosowania przez SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska): 1) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na wprowadzaniu konsumentów w błąd: − co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika Nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715, ze zm.), − co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, co stanowi nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206); 2) praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 powołanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu jednodniowego terminu ważności formularzy informacyjnych dotyczących 2 kredytu konsumenckiego, co narusza art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, ze zm.), oraz po przyjęciu zobowiązania SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska) do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, polegających na : − zaniechaniu kredytowania prowizji poprzez rozłożenie prowizji na taką ilość rat miesięcznych, w jakiej spłacany ma być kapitał kredytu, terminy wymagalności poszczególnych części prowizji będą następowały w terminach wymagalności rat kapitałowo-odsetkowych, wartość prowizji nie będzie wliczana do kapitału kredytu, lecz ujmowana jako element całkowitego kosztu kredytu, − wprowadzeniu 3-dniowego terminu obowiązywania formularza informacyjnego, w odniesieniu do kredytów wiązanych, przy sprzedaży których łączone są z nimi promocje tzw. weekendowe na niższą cenę towaru, z zastrzeżeniem w treści formularza, iż z chwilą zakończenia promocji na dany towar formularz traci ważność, choćby było to przed upływem trzech dni od daty jego wystawienia, nakłada się na SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska) obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r. II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów , nakłada się na SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska), obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania, zawierającej kopie pierwszego i dwóch następnych wystawionych po dniu 31 grudnia 2013 r. formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego oraz trzech ostatnio wystawionych formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego, w terminie do dnia 31 stycznia 2014 r. Uzasadnienie W toku postępowania wyjaśniającego (sygnatura akt RŁO-405-09/12) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – ustalił, że są podstawy do podejrzenia, iż działania SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu (Republika Francuska) – zwanego dalej: „Bankiem” – związane z udzielaniem kredytów konsumenckich naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Praktyką Banku, którą zakwestionował Prezes Urzędu jest wprowadzanie konsumentów w błąd, co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika Nr 4 do ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. Nr 126, poz. 715, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o kredycie konsumenckim” oraz wprowadzanie w błąd, co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu a całkowitą kwotą kredytu, poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać 3 kredytowane koszty kredytu, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) – zwanej dalej: „ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym”. Ponadto Prezes Urzędu ustalił, iż w formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, Bank wskazuje jednodniowy termin jego ważności, który jest dla konsumenta terminem zbyt krótkim na zapoznanie się z ofertą, co może naruszać art. 17 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” W związku z powyższym Prezes Urzędu, Postanowieniem Nr 1/61-48/12 wydanym w dniu 23 listopada 2012 r. (dowód: karty Nr 1-2) wszczął postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Bank, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na: 1) wprowadzaniu konsumentów w błąd: − co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika Nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim, − co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”; 2) stosowaniu jednodniowego terminu ważności formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego, co narusza art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym zawiadomił Bank (dowód: karta Nr 3). Bank w piśmie z dnia 10 grudnia 2012 r. zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia stosowanym naruszeniom, polegających na zaprzestaniu kredytowania prowizji oraz na wprowadzeniu 3-dniowego terminu ważności formularza informacyjnego (dowód: karty Nr 232-236). W piśmie tym, Bank w obszernych wyjaśnieniach (dowód: karty Nr 232-236) podniósł, iż zagadnienie, co do ujawniania wartości kredytowanych kosztów kredytu w parametrach kredytu, czyli zarówno w całkowitym koszcie kredytu, jak i całkowitej kwocie kredytu, których suma stanowi całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta było i nadal jest problemem nieuregulowanym w przepisach, a od roku 2011 jest przedmiotem obszernej korespondencji i licznych spotkań przedstawicieli Związku Banków Polskich i Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dowód: karty Nr 232-234). Biorąc jednak pod uwagę stanowisko Prezesa Urzędu, Bank przystąpił do procesów związanych z zaprzestaniem kredytowania prowizji (dowód: karta Nr 234). W odniesieniu do drugiego zarzutu postawionego przez Prezesa Urzędu, Bank wyjaśnił, iż stosuje jednodniowy termin ważności formularza, ze względu na to, iż ani przepisy ustawy 4 o kredycie konsumenckim, ani żadne inne nie wskazują długości obowiązywania parametrów kredytu wpisanych w formularz informacyjny, a zgodnie z wolą ustawodawcy europejskiego formularz informacyjny ma służyć wyłącznie celom informacyjnym i chodzi o umożliwienie konsumentowi porównania warunków kredytu dostępnych dla niego w danym momencie (dowód: karta Nr 234). Bank dokonał również rozróżnienia na „zwykły” kredyt konsumencki oraz kredyt wiązany, który dotyczy towarów (np. AGD) objętych bardzo krótkotrwałymi weekendowymi lub nawet jednodniowymi promocjami, co uniemożliwia określenie dłuższego terminu ważności formularza informacyjnego dotyczącego kredytu przeznaczonego na zakup takiego towaru. Biorąc jednak pod uwagę postawiony zarzut Prezesa Urzędu Bank wskazał, iż podejmie działania w kierunku wprowadzenia w procesach udzielenia kredytów konsumenckich 3-dniowego terminu obowiązywania formularza informacyjnego. Termin ten będzie zasadą, która z uwagi na specyfikę kredytów na zakup towarów na promocyjnych warunkach u Partnerów Handlowych będzie wymagała dopuszczenia odstępstw i formułowania w uzasadnionych przypadkach zastrzeżeń, iż formularz traci ważność z chwilą zakończenia promocji (dowód: karta Nr 235). W piśmie z dnia 25 stycznia 2013 r. Bank wskazał, iż zaprzestanie kredytowania prowizji poprzez rozłożenie prowizji na taką ilość rat miesięcznych, w jakiej spłacany ma być kapitał kredytu, terminy wymagalności poszczególnych części prowizji będą następowały w terminach wymagalności rat kapitałowo-odsetkowych, wartość prowizji nie będzie wliczana do kapitału kredytu, lecz ujmowana jako element całkowitego kosztu kredytu (dowód: karta Nr 241) oraz wprowadzi 3-dniowy termin obowiązywania formularza informacyjnego, w odniesieniu do kredytów wiązanych, przy sprzedaży których łączone są z nimi promocje tzw. weekendowe na niższą cenę towaru, dokona zastrzeżenia w treści formularza, iż z chwilą zakończenia promocji na dany towar formularz traci ważność, choćby było to przed upływem trzech dni od daty jego wystawienia (dowód: karty Nr 241-242). W pismach z dnia 4 marca 2013 r. (dowód: karta Nr 248) oraz 15 marca 2013 r. (dowód: karta Nr 250) Bank wskazał, iż wyżej wskazane zmiany zmierzające do zapobieżenia stosowanym naruszeniom, do których zobowiązał się Bank zostaną wprowadzone w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r. (dowód: karty Nr 248-250). Pismem z dnia 20 maja 2013 r. Prezes Urzędu zawiadomił Bank o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w przedmiotowym postępowaniu oraz o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy (dowód: karta Nr 253). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Bank prowadzi działalność w Polsce poprzez swój Oddział w Polsce z siedzibą Warszawie, który jest wpisany do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000219686, prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla Miasta Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z przedstawionym aktualnym odpisem z rejestru przedsiębiorców przedmiotem działalności Banku jest działalność bankowa oraz pozostałe formy udzielania kredytów (dowód: karty Nr 18 – 19). Bank udzielając kredytów konsumenckich kredytuje również prowizję, którą ujmuje zarówno w całkowitej kwocie kredytu, jak i w całkowitym koszcie kredytu i przy takim założeniu dokonuje obliczeń wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz informuje konsumentów o proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu (dowód: karta Nr 6). 5 Art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim wskazuje, iż całkowita kwota kredytu to suma wszystkich środków pieniężnych, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. Art. 5 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim wskazuje, iż całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz b) koszty usług dodatkowych w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu – z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta. Załącznik Nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim pod nazwą „Wzór obliczania rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania” w pkt 1 określa wzór matematyczny zgodnie, z którym kredytodawca lub pośrednik kredytowy obliczają rzeczywistą roczną stopę oprocentowania. Przy zawieraniu z konsumentami umów o kredyt konsumencki Bank przekazuje konsumentom formularz informacyjny, o którym mowa w art. 14 ustawy o kredycie konsumenckim. Termin ważności formularza informacyjnego przekazywanego przez Bank wynosi jeden dzień (dowód: karty Nr 29, 43, 201, 211, 219, 222). Bank zobowiązał się do zaprzestania kredytowania prowizji poprzez rozłożenie prowizji na taką ilość rat miesięcznych, w jakiej spłacany ma być kapitał kredytu, terminy wymagalności poszczególnych części prowizji będą następowały w terminach wymagalności rat kapitałowo- odsetkowych, wartość prowizji nie będzie wliczana do kapitału kredytu, lecz ujmowana jako element całkowitego kosztu kredytu (dowód: karta Nr 241) oraz do wprowadzenia 3-dniowego terminu obowiązywania formularza informacyjnego, w odniesieniu do kredytów wiązanych, przy sprzedaży których łączone są z nimi promocje tzw. weekendowe na niższą cenę towaru, z zastrzeżeniem w treści formularza, iż z chwilą zakończenia promocji na dany towar formularz traci ważność, choćby było to przed upływem trzech dni od daty jego wystawienia (dowód: karty Nr 241-242). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1 tej ustawy, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 tej ustawy, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis, jako przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu 6 jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Banku, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania strony postępowania i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji na podstawie art. 28 ust.1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W pierwszej kolejności zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do zagrożenia naruszenia interesu publicznoprawnego a następnie uprawdopodobnienie naruszenia przesłanek praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zarzucanych Bankowi, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, wskazanego w art. 1 ust. 1 tej ustawy, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jest wobec tego, aby działania przedsiębiorców, którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów wobec tego, w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Banku. Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Działania te nie dotyczą więc interesów poszczególnych osób, których sprawy miałyby charakter jednostkowy, indywidualny i nie dający się porównać z innymi, ale kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna. Naruszenie interesu publicznoprawnego przejawia się tym samym w naruszeniu zbiorowego interesu konsumentów. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Uprawdopodobnienie naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów polegającej na wprowadzaniu w błąd co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania poprzez prezentowanie informacji o jej wysokości wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty, wprowadzaniu w błąd co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu poprzez prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, co może stanowić nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu art. 5 ust. 1 w zw. z art. 7 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz zarzut stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającej na stosowaniu jednodniowego terminu ważności formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego, co narusza art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 tej ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1) Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu prowadzący działalność gospodarczą w Polsce poprzez oddział pod nazwą SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME (SPÓŁKA AKCYJNA) ODDZIAŁ W POLSCE z siedzibą w Warszawie jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 0000219686 do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Krajowy Rejestr Sądowy i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług bankowych. Nie ulega zatem wątpliwości, iż Bank jest przedsiębiorcą w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Bank przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jego działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Bank praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 2) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu 8 Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga wobec tego kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego naruszenie może skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. – sygn. akt XVII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał natomiast przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Jak wyżej wskazano art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zawiera przykładowy katalog bezprawnych działań naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się w szczególności nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Oznacza to, że jeśli mamy do czynienia z nieuczciwą praktyką rynkową w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, która jednocześnie narusza zbiorowe interesy konsumentów, takie działanie w świetle prawa może zostać uznane się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, stosowana przez przedsiębiorcę wobec konsumentów praktyka rynkowa jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Przedmiotowy przepis stanowi klauzulę generalną, która na okoliczność stosowania danej praktyki podlega stosownej konkretyzacji. Ustawodawca w art. 4 ust. 2 dokonuje podziału praktyk rynkowych na wprowadzające w błąd oraz agresywne praktyki rynkowe. Zgodnie z art. 5 ust. 1 praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął. Jak już wyżej wskazał Prezes Urzędu bezprawność to sprzeczność zachowania z przepisami prawa oraz z zasadami współżycia społecznego. Chodzi wobec tego o sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym, jako całością. Pojęcie porządek prawny obejmuje nakazy i zakazy wynikające z normy prawnej a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. 9 W art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej ustawodawca nałożył na przedsiębiorców obowiązek wykonywania działalność gospodarczej na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Zgodnie z przyjętym w doktrynie prawa ochrony konkurencji konsumentów stanowiskiem, istotą pojęcia dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien on wyrażać się właściwym informowaniem o przysługujących uprawnieniach, niewykorzystywaniu uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty i rzetelnym traktowaniu partnerów umów. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można uznać działania zmierzające od niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, a także wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt XVII Ama 118/04). Bezprawność działań wskazanych w pkt I.1 sentencji niniejszej decyzji. Prezentowanie informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty k , o której mowa w pkt 2 załącznika Nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim wprowadza w błąd, co jej wysokości. Ponieważ rzeczywista roczna stopa oprocentowania zdefiniowana jest jako całkowity koszt kredytu w ujęciu procentowym w stosunku do całkowitej kwoty kredytu istotne jest, w ramach której kategorii kredytodawca uwzględni koszty kredytu, które na mocy umowy są finansowane przez kredytodawcę. W przypadku, gdy oferty dwóch kredytodawców nie różnią się od siebie, a pierwszy kredytodawca uwzględnia kredytowaną prowizję zarówno w całkowitej kwocie kredytu jak i w całkowitym koszcie kredytu, a drugi kredytodawca uwzględnia taką prowizję jedynie w całkowitym koszcie kredytu, to w efekcie konsument uzyska wprowadzającą w błąd informację, że rzeczywista roczna stopa oprocentowania dla pierwszego kredytu jest niższa, niż rzeczywista roczna stopa oprocentowania dla drugiego kredytu. Ponadto prezentowanie informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu wprowadza w błąd co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą, którą kredytobiorca pożycza. Gdy kredytowane koszty są wykazane zarówno w całkowitej kwocie, jak i kosztach kredytu, rzeczywista roczna stopa oprocentowania jest niższa niż w przypadku kredytu o identycznych parametrach, w którym kosztów tych nie wykazano w całkowitej kwocie kredytu. W związku z powyższym, Prezes Urzędu uznał, że działanie Banku polegające na prezentowaniu informacji o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty oraz polegające na prezentowaniu informacji o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu może być działaniem wprowadzającym w błąd, co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu, prowadzącym do zniekształcenia zachowania konsumenta na etapie przedkontraktowym. Tym samym Prezes Urzędu uznał , że zostało uprawdopodobnione , iż stosowanie przez Bank tych praktyk jest działaniem bezprawnym. Bezprawność działania wskazanego w pkt I.2 sentencji niniejszej decyzji. 10 Zgodnie z art. 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorca wykonuje działalność gospodarczą na zasadach uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów konsumentów. Dobry obyczaj nakazuje umożliwienie klientom zastanowienie się nad propozycją skorzystania z produktu i porównanie go z innymi. Ustawa o kredycie konsumenckim w art. 14 nałożyła na kredytodawców obowiązek dostarczania konsumentom przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki formularza informacyjnego. Ustawodawca w art. 13 ustawy o kredycie konsumenckim wymienia, jakie konkretnie informacje powinny w nim zostać zawarte. Ten katalog informacji ma w założeniu dostarczyć konsumentowi wiedzy, która umożliwi mu porównanie różnych produktów na rynku i podjęcie decyzji, czy (a jeśli tak, to z kim) zawrzeć umowę o kredyt. Formularz jest kwalifikowaną informacją o charakterze „quasi oferty”. Formularz informacyjny winien zatem być wypełniony w sposób pełny, spójny, niesprzeczny, przejrzysty i jednoznaczny. Jednym z elementów określonych w formularzu informacyjnym jest termin jego ważności. Ustawa o kredycie konsumenckim nie wskazuje czasu obowiązywania formularza informacyjnego, jednakże konsument powinien otrzymać informacje w nim zawarte na tyle wcześnie przed zawarciem umowy, aby mógł on szczegółowo zapoznać się z warunkami i kosztami kredytu, a także aby porównać je z ofertami innych kredytodawców. Aby uzyskać te informacje niejednokrotnie konieczne jest odwiedzenie kilku kredytodawców i zebranie formularzy przez nich przedstawionych w celu ich porównania. Z uwagi na powyższe, istotne jest zapewnienie konsumentowi wystarczającego czasu do dokonania tych czynności. W formularzu informacyjnym dotyczącym kredytu konsumenckiego, Bank wskazuje jednodniowy termin jego ważności. Termin ten, w ocenie Prezesa Urzędu, jest zbyt krótki na zapoznanie się z ofertą i pozbawia konsumenta możliwości podjęcia racjonalnej decyzji dotyczącej zawarcia umowy z konkretnym kredytodawcą. Bank skracając obowiązywanie formularza informacyjnego do jednego dnia (a de facto znacznie mniej ze względu na godziny pracy), pozbawia konsumentów tej możliwości i wywiera na nich presję. Tym samym Prezes Urzędu uznał , że zostało uprawdopodobnione , iż stosowanie przez Bank jednodniowego terminu ważności formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego jest działaniem bezprawnym. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Bank praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Ad 3) Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 tej ustawy stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Ze zbiorowym interesem konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Prezes Urzędu podkreśla, że o tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym 11 z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ (…) nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów.” (wyrok z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). W przedmiotowej sprawie Prezes Urzędu ma do czynienia z zagrożeniem naruszenia praw nieograniczonej i nieokreślonej liczby konsumentów, którzy zapoznali lub mogli się zapoznać z ofertą Banku, w której Bank prezentował informacje o wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania wyliczonej przy błędnym założeniu, że kredytowane koszty kredytu powinny zostać uwzględnione w kwocie wypłaty oraz prezentował informacje o całkowitej kwocie kredytu obliczonej przy założeniu, że powinna ona uwzględniać kredytowane koszty kredytu, co mogło wprowadzać konsumentów w błąd co do wysokości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz co do proporcji pomiędzy całkowitym kosztem kredytu, a całkowitą kwotą kredytu oraz z zagrożeniem naruszenia interesów wszystkich tych, którym Bank przekazał formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Banku nie dotyczy interesów poszczególnych osób, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami określonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna dla całej grupy kontrahentów Banku. Stosowanie opisanych wyżej praktyk może godzić wobec tego w zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Bank praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona. Bank podjął działania zmierzające do zapobieżenia stosowanym naruszeniom i zobowiązał się do zaprzestania kredytowania prowizji poprzez rozłożenie prowizji na taką ilość rat miesięcznych, w jakiej spłacany ma być kapitał kredytu, terminy wymagalności poszczególnych części prowizji będą następowały w terminach wymagalności rat kapitałowo- odsetkowych, wartość prowizji nie będzie wliczana do kapitału kredytu, lecz ujmowana jako element całkowitego kosztu kredytu w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz do wprowadzenia w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r. 3-dniowego terminu obowiązywania formularza informacyjnego, w odniesieniu do kredytów wiązanych, przy sprzedaży których łączone są z nimi promocje tzw. weekendowe na niższą cenę towaru, z zastrzeżeniem w treści formularza, iż z chwilą zakończenia promocji na dany towar formularz traci ważność, choćby było to przed upływem trzech dni od daty jego wystawienia. Prezes Urzędu uznał, iż wskazany przez Bank termin na wykonanie obowiązków wynikających ze złożonego zobowiązania jest wystarczający na ich zrealizowanie. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji, o której mowa w ust. 1 tego artykułu Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Wobec tego Prezes Urzędu nałożył na Bank, obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji przyjętego 12 zobowiązania, zawierającej kopie pierwszego i dwóch następnych wystawionych po dniu 31 grudnia 2013 r. formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego oraz trzech ostatnio wystawionych formularzy informacyjnych dotyczących kredytu konsumenckiego, w terminie do dnia 31 stycznia 2014 r. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.), w związku z art. 479 28 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: r.pr. dr Maciej Skory Skory i Sołtys Spółka Partnerska Radców Prawnych Rynek 7 50-106 Wrocław pełnomocnik SYGMA BANQUE SOCIETE ANONYME z siedzibą w Paryżu Republika Francuska