RŁO-3/2011

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-19/10/AK Łódź, dnia 28 lutego 2011 r. DECYZJA Nr RŁO 3/2011 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. ust. 6 tej ustawy w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. z siedzibą w Łodzi, praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na bezprawnym wyłączeniu prawa konsumenta do zmiany umowy przewozu w zakresie zmiany terminu odjazdu, poprzez umieszczenie w treści „Regulaminu przewozowego” postanowienia w brzmieniu: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” , co jest niezgodne z art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 Prawo Przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, ze zm.), i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 cytowanej na wstępie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i przyjęciu zobowiązania ww. przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów poprzez usunięcie z treści obowiązującego „Regulaminu przewozowego” kwestionowanych postanowień umownych, - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony konkurencji i Konsumentów nakłada się Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. z siedzibą w Łodzi obowiązek wykonania tego zobowiązania w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji poprzez: - wprowadzenie zmian w „Regulaminie przewozowym” zgodnie z projektem regulaminu z dnia 5 października 2010 r. przedłożonym Prezesowi Urzędu w niniejszym postępowaniu, polegających na wykreśleniu ww. postanowienia kwestionowanego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wprowadzonego w to miejsce wprost postanowień art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 Prawo Przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, ze zm.). 2 II. Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107, poz. 887), – w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. z siedzibą w Łodzi, obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania wraz z dowodami na okoliczność wprowadzenia do obrotu gospodarczego z udziałem konsumentów „Regulaminu przewozowego” zawierającego zmiany zgodne z projektem przedłożonym w dniu 5 października 2010 r., w terminie 28 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji Uzasadnienie W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zwany dalej „Prezesem Urzędu”) dokonał kontroli wzorców umowy stosowanych przez przewoźników wykonujących przewozy na trasach międzywojewódzkich. W wyniku kontroli Prezes Urzędu ustalił, że Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. (zwana dalej „PKS w Łodzi” lub „Spółką”), w obowiązującym „Regulaminie przewozowym” stosuje postanowienie o treści: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” . Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, ze zm.) (zwanej dalej: „Prawem przewozowym”) podróżny może zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróży albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Natomiast art. 17 ust. 2 pkt 1 prawa przewozowego stanowi, że zmiana umowy przewozu może dotyczyć między innymi terminu odjazdu. Art. 17 ust. 3 Prawa przewozowego stanowi, że w celu dokonania tej zmiany podróżny powinien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności. Zauważyć również trzeba, że powołane przepisy nie uzależniają prawa podróżnego do zmiany umowy przewozu od spełnienia dodatkowych warunków niż wskazane w ww. ustawie. W związku z powyższym, w dniu 16 sierpnia 2010 r. Prezes Urzędu wszczął z urzędu, Postanowieniem Nr 1/61-19/10 (dowód: karta Nr 1), postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na bezprawnym wyłączeniu prawa konsumenta do zmiany umowy przewozu w zakresie zmiany terminu odjazdu, poprzez umieszczenie w treści „Regulaminu przewozowego” postanowienia w brzmieniu: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” , co jest niezgodne art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 Prawo Przewozowe (Dz. U. 3 z 2000 r. Nr 50, poz. 601, ze zm.) i tym samym może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o czym zawiadomił Spółkę (dowód: karta Nr 2). Spółka ustosunkowała się do przedstawionego zarzutu w ten sposób, iż w pismach z dnia 30 sierpnia 2010 r. (dowód: karty Nr od 31 do 32), z dnia 5 października 2010 r. (dowód: karty Nr od 35do 45) oraz z dnia 10 stycznia 2011 r. (dowód: karty Nr od 58 do 80) uznała stawiane jej zarzuty za uzasadnione, zobowiązała się do wprowadzenia zmian w zakwestionowanych przez Prezesa Urzędu zapisach wzorców umów oraz przedłożyła projekt wprowadzenia zmian w Regulaminie przewozowym polegających na wykreśleniu zakwestionowanego przez Prezesa Urzędu postanowienia wskazanego w pkt. I.1 sentencji niniejszej decyzji i wprowadzenie w to miejsce wprost postanowień art. 17 ust. 1 i 2 Prawa przewozowego. Ponadto, w pismach tych (dowód: karty Nr od 31 do 32) Spółka wyjaśniła, iż błędnie w Regulaminie przewozowym zostało wpisane postanowienie obciążające konsumenta 10% ceny biletu z tytułu przedłużenia jego obowiązywania. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. jest spółką prawa handlowego wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru przedsiębiorców pod numerem 0000035793. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. odpłatne świadczenie usług przewozu osób oraz ich rzeczy w regularnej komunikacji publicznej w przewozach regularnych na podstawie posiadanych zezwoleń na poszczególne linie komunikacyjne (dowód: karty Nr 12-17). W dniu 20 października 2005 r. Spółka zatwierdziła „Regulamin przewozowy” (zwany dalej: „Regulaminem ”), który z dniem 21 października 2005 r. wszedł w życie wraz z opracowaną przez Spółkę „Taryfą przewozu osób i bagażu w komunikacji autobusowej”. Regulamin ma zastosowanie do przewozu osób, rzeczy i zwierząt w autobusach w komunikacji krajowej i określa warunki przewozu osób, rzeczy i zwierząt zabieranych przez podróżnych do autobusów. Regulamin określa również zasady organizacji sprzedaży dokumentów przewozu, rodzaje dokumentów przewozu i terminy ich ważności. Ponadto zawarte są w nim zasady postępowania w przypadku zmiany umowy przewozu lub rezygnacji z przejazdu, grupowego przewozu osób, przejazdu bez odpowiedniego dokumentu przewozu, kontroli dokumentów przewozu. Regulamin określa także tryb składania i rozpatrywania reklamacji, warunki przechowywania bagażu, przepisy porządkowe. Spółka zapewnia podróżnym wgląd do Regulaminu w punktach sprzedaży biletów autobusowych (tj. w kasach), oraz na stronie internetowej Spółki w zakładce „rozkłady”. Bilety autobusowe Spółki są sprzedawane na dworcach autobusowych w: Łodzi, Pabianicach, Lublinie, Przemyślu, Rzeszowie, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Kołobrzegu, Zakopanym, Łodzi, Łebie, Pobierowie, Kamieniu Pomorskim, Świnoujściu, Rowach i Krakowie. Prezes Urzędu ustalił, że w § 16 ust. 5 „Regulaminu” Spółka zawarła postanowienie o treści: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” . Jest to jedyne 4 postanowienie „Regulaminu” regulujące prawo konsumenta do zmiany umowy przewozu. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 Prawa przewozowego podróżny może zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróży albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Ponadto art. 17 ust. 2 Prawa przewozowego stanowi, że zmiana umowy przewozu może dotyczyć terminu odjazdu, miejscowości przeznaczenia, klasy środka transportu. W celu dokonania tej zmiany podróżny powinien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności. Zauważyć również trzeba, że powołane przepisy nie uzależniają prawa podróżnego do zmiany umowy przewozu od spełnienia dodatkowych warunków niż wskazane w ww. ustawie. Dodatkowo w § 16 pkt 9 PKS w Łodzi ustaliła, że od zwracanych należności potrąca 10% odstępnego. W piśmie z z dnia 30 sierpnia 2010 r. (dowód: karty Nr od 31 do 32), z dnia 5 października 2010 r. (dowód: karty Nr od 35do 45) oraz z dnia 10 stycznia 2011 r. (dowód: karty Nr od 58 do 80), które zawierały odpowiedź PKS w Łodzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, Spółka uznała przedstawione jej zarzuty za uzasadnione, wyjaśniła, że odstępne w wysokości 10% ceny biletu od podróżnych zmieniających umowę przewozu dotyczącą zmiany terminu odjazdu, miejsca przeznaczenia lub klasy środka transportu nie było pobierane, przedstawiła projekty zmian Regulaminu i wystąpiła z wnioskiem o wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji zobowiązaniowej w oparciu o art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie zobowiązała się do wprowadzenia w życie zmienionego Regulaminu w terminie 14 dni od wydania w przedmiotowym postępowaniu stosowanego orzeczenia. Zgodnie z przedłożonym przez Spółkę projektem Regulaminu (dowód: karty Nr od 36 do 45) kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie zostało wykreślone, a w to miejsce zostały wprowadzone postanowienia o treści: - Podróżny może zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróży (§ 16 ust. 5 Regulaminu ), - Zamiana umowy przewozu może dotyczyć: a) terminu odjazdu b) miejsca przeznaczenia c) klasy środka transportu (§ 16 ust. 6 Regulaminu ) - W celu dokonania zmiany o której mowa w ust. 6, podróżny winien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz ewentualnie otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności (§ 16 ust. 7 Regulaminu ). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1 tej ustawy, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą klientami Spółki. Interes publicznoprawny przejawia się 5 także w postaci zbiorowego interesu konsumentów. Innymi słowy, naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów – zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.); 2) naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Wskazany przepis zawiera otwarty katalog działań stanowiących praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W decyzji tej, jak wynika z art. 28 ust. 3, Prezes Urzędu nakłada na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Ponadto, jak wynika z art. 28 ust. 2 ustawy w decyzji takiej Prezesa Urzędu może określić termin wykonania zobowiązań. Przytoczony powyżej przepis, jako przesłankę warunkującą możliwość wydania decyzji wskazuje: uprawdopodobnienie, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 oraz zobowiązanie się przedsiębiorcy, któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, do podjęcia lub zaniechania działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom. W niniejszym postępowaniu wymaga zatem rozważenia, czy wskazane warunki zaistniały w odniesieniu do działań i zobowiązań Spółki, a ponadto, czy w przypadku ich wystąpienia uzasadnione jest przyjęcie zobowiązania Spółki i wydanie przez Prezesa Urzędu decyzji w oparciu o ww. przepis. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla uprawdopodobnienia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, poza ustaleniem już przed jego wszczęciem, iż w przedmiotowym postępowaniu mamy do czynienia z przedsiębiorcą, konieczne jest uprawdopodobnienie kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek wskazujących, iż oceniane zachowanie: 1) nosi znamiona bezprawności, 2) godzi w zbiorowy interes konsumentów. 6 Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, ze zm. – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej”) jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. PKS w Łodzi jest spółką prawa handlowego wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z art. 12 ustawy Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94 poz. 1037, ze zm.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji z chwilą wpisu do rejestru staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością i uzyskuje osobowość prawną. Przedmiotem działalności Spółki jest m.in. odpłatne świadczenie usług przewozu osób oraz ich rzeczy w regularnej komunikacji publicznej w przewozach regularnych na podstawie posiadanych zezwoleń na poszczególne linie komunikacyjne. Spółka posiada zatem status przedsiębiorcy w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jako osoba prawna prowadząca w sposób zorganizowany i ciągły w celach zarobkowych działalności usługową polegającą na świadczeniu usług przewozowych. Wobec powyższego Prezes Urzędu stwierdził, że PKS w Łodzi jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ad 1) Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. Porządek prawny, którego naruszenie może skutkować naruszeniem artykułu 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Tym samym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw. Na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem (por. wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 23 czerwca 2006 r. 7 - sygn. akt XVIII AmA 32/05). W art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ustawodawca wskazał natomiast przykładowe rodzaje praktyk, które naruszają zbiorowe interesy konsumentów, zaliczając do nich stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 Kodeksu postępowania cywilnego, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji. Katalog ten nie jest wyczerpujący. Zatem oprócz praktyk wskazanych bezpośrednio przez ustawodawcę w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów można uznać zachowania naruszające przepisy innych ustaw, które nakładają na przedsiębiorcę określone obowiązki względem konsumenta. Z ustaleń dokonanych przez Prezesa Urzędu wynika, że postanowienie zawarte w § 16 ust. 5 Regulaminu przewozowego stosowanego przez Spółkę ma treść: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” jest sprzeczne z prawem i wypełnia przesłankę ogólnej bezprawności, o jakiej mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jest to jedyne postanowienie Regulaminu regulujące prawo konsumenta do zmiany umowy przewozu. Prezes Urzędu wskazuje, że zgodnie z art. 17 ust. 1 Prawa przewozowego „Podróżny może zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróży albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu”. Natomiast w ust. 2 tego paragrafu ustawodawca uznał, że zmiana umowy przewozu może dotyczyć: 1) terminu odjazdu, 2) miejscowości przeznaczenia, 3) klasy środka transportowego. W celu dokonania zmian, o których mowa w ust. 2, podróżny powinien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz ewentualnie otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności (ust. 3 art. 17 Prawa przewozowego). Z przytoczonych powyżej przepisów wynika jasno, iż podróżny może zmienić umowę przewozu przed rozpoczęciem podróży albo w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Zmiana umowy może dotyczyć: terminu odjazdu, miejscowości przeznaczenia lub klasy środka transportowego. W celu dokonania tych zmian podróżny powinien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności. Zauważyć również trzeba, że powołane przepisy są bezwzględnie obowiązujące i nie podlegają wyłączeniu lub ograniczeniu. Tymczasem § 16 ust. 5 Regulaminu w brzmieniu obowiązującym od dnia 21 października 2005 r. wyłącza konsumentowi możliwość zmiany umowy przewozu w zakresie terminu odjazdu, a z uwagi na brak zapisów dotyczących możliwości zmiany umowy w zakresie miejscowości przeznaczenia i klasy środka transportu można również domniemywać, że Regulamin opracowany przez Spółkę nie przewiduje w ogóle możliwości zmiany umowy przewozu. W ocenie Prezesa Urzędu wskazane postanowienie jest nie tylko bezprawne, ale jest ponadto wyrazem nadużycia przez Spółkę silniejszej wobec konsumenta pozycji kontraktowej. W przypadku powyżej wskazanych postanowień bezprawność działań Spółki można wywieść z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa 8 o ochronie konkurencji i konsumentów. Aktem prawnym, do którego należy odwołać się we wskazanym przypadku jest ustawa Prawo przewozowe. Stosowanie przez Spółkę postanowień wzorców umów sprzecznych z zapisami Prawa przewozowego zgodnie z art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można uznać za działania bezprawne. Wobec tego Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad 2) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie podaje definicji „zbiorowego interesu konsumentów”, wskazując jednak w przepisie art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów oznacza zatem narażenie na uszczerbek interesów znacznej grupy lub wszystkich konsumentów, poprzez stosowaną przez przedsiębiorcę praktykę, obejmującą tak działania, jak i zaniechania. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. O tym, czy naruszony został interes zbiorowy, nie zawsze przesądza kryterium ilościowe, ponieważ niekiedy jeden ujawniony przypadek naruszenia prawa konsumenta może być przejawem stosowanej praktyki naruszającej interes zbiorowy. W jednym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów można wszcząć tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczbie potencjalnych konsumentów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2003 r., sygn. akt I CKN 504/01). Dla uprawdopodobnienia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. W niniejszej sprawie bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem praw potencjalnie znacznej liczby konsumentów, tj. tych, którzy zapoznali się, bądź mogli zapoznać się ze stosowanym przez Spółkę Regulaminem i zawarli, bądź mogli zawrzeć ze Spółką umowę przewozu. W tej sytuacji bezprawne zachowanie Spółki nie dotyczy interesów poszczególnych konsumentów, których sprawy mają charakter jednostkowy, indywidualny i niedający się porównać z innymi, lecz mamy do czynienia z naruszonymi uprawnieniami nieokreślonego kręgu konsumentów, których sytuacja jest identyczna i wspólna, jako grupy kontrahentów Spółki. Interes konsumentów należy przy tym rozumieć jako interes prawny (a nie faktyczny), a więc uznany przez ustawodawcę na zasługujący na ochronę i zabezpieczenie. Naruszenie zbiorowego interesu konsumentów powiązane jest z naruszaniem interesów gospodarczych konsumentów. Pod tym pojęciem należy rozumieć zarówno naruszenie interesów stricte ekonomicznych (o wymiarze majątkowym), jak również prawo konsumentów do uczestniczenia w przejrzystych i niezakłóconych przez przedsiębiorcę warunkach rynkowych. Stosowanie opisanej wyżej praktyki może godzić zatem w zbiorowe interesy konsumentów. 9 Wobec tego Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Spółkę praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów została spełniona . Ad pkt I sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jeżeli w toku postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zostanie uprawdopodobnione – na podstawie okoliczności sprawy, informacji zawartych w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 100 ust. 1, lub innych informacji będących podstawą wszczęcia postępowania, że przedsiębiorca stosuje praktykę, o której mowa w art. 24, a przedsiębiorca któremu jest zarzucane naruszenie tego przepisu, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań zmierzających do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. W niniejszej decyzji zostało uprawdopodobnione, że Przedsiębiorca stosuje praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów, określone w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie Przedsiębiorca zobowiązał się do podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom poprzez stosowną zmianę określonych postanowień wzorca umowy. Zobowiązanie się Spółki do wykreślenia ze wzorca umowy Regulamin przewozowy postanowienia o treści: „Bilet poświadczony jako niewykorzystany uprawnia podróżnego wyłącznie do ubiegania się o zwrot zapłaconej należności; nie przedłuża się ważności tego biletu na przejazd w późniejszym terminie, a podróżny powinien wykupić nowy bilet.” i wprowadzenie w to miejsce postanowień o treści: - Podróżny może zmienić umowę przewozu lub odstąpić od niej przed rozpoczęciem podróży (§ 16 ust. 5 Regulaminu) , - Zamiana umowy przewozu może dotyczyć: a) terminu odjazdu b) miejsca przeznaczenia c) klasy środka transportu (§ 16 ust. 6 Regulaminu ), - W celu dokonania zmiany o której mowa w ust. 6, podróżny winien uzyskać od przewoźnika odpowiednie poświadczenie oraz ewentualnie otrzymać zwrot lub dopłacić różnicę należności (§ 16 ust. 7 Regulaminu ), spowoduje uwzględnienie w treści tego wzorca obowiązujących przepisów prawa i tym samym zabezpieczy interesy prawne i ekonomiczne konsumentów, a zatem spowoduje zaniechanie stosowania postanowienia bezprawnego. Biorąc powyższe pod uwagę, oraz uwzględniając prawo PKS w Łodzi do zaskarżenia wydanego orzeczenia Prezesa Urzędu w przedmiotowej sprawie, stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji decyzji t.j. orzekł o obowiązku wykonania przyjętego zobowiązania w terminie czternastu dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Ad pkt II sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w decyzji nakładającej na przedsiębiorcę obowiązek wykonania zobowiązania, Prezes Urzędu nakłada 10 na przedsiębiorcę obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji zobowiązań. Stosownie do ww. przepisu, Prezes Urzędu Prezes Urzędu uznając, iż czternastodniowy termin na wprowadzenie w życie zmienionego „Regulaminu przewozowego” jest terminem wystarczającym do zamieszczenia Regulaminu na stronach internetowych Spółki i przekazania go do punktów sprzedaży biletów, zobowiązał Spółkę do złożenia sprawozdania o stopniu realizacji przyjętego zobowiązania w terminie 28 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. W związku z tym Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury w Łodzi Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej w Łodzi Spółka z o.o. ul. Smutna 28 91-729 Łódź