RŁO-42/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW DELEGATURA w ŁODZI ul. Piotrkowska 120 90-006 Łódź tel. (42) 636 36 89, fax (42) 636 07 12 e’mail: lodz@uokik.gov.pl RŁO-61-8/12/MD Łódź, dnia 9 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr RŁO 42/2012 I. Na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wszczętego z urzędu przeciwko Przedsiębiorstwu Komunalnemu Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów bezprawne działanie Przedsiębiorstwa Komunalnego Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim polegające na umieszczeniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , postanowień, o treści: 1. „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, łączną ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w roku poprzednim i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” , które jest sprzeczne z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 127, poz. 886), 2. „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbior cę.”, które jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.), i nakazuje się zaniechanie jej stosowania. 2 II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: nakłada się na Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim karę pieniężną w wysokości 10.064 zł (słownie: dziesięć tysięcy sześćdziesiąt cztery złotych) z tytułu naruszenia zakazu, o jakim mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów , w zakresie opisanym w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji, płatną do budżetu państwa. III. Na podstawie art. 77 ust. 1 i art. 80 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 83 wyżej wymienionej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy – działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: postanawia się obciążyć Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim, kosztami opisanego na wstępie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w kwocie 22,60 zł (słownie: dwadzieścia dwa złote 60/100) i zobowiązuje się Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim do ich zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwany dalej: „Prezesem Urzędu” – przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu wstępnego ustalenia, czy na lokalnym rynku zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w Gminie Konstantynów Łódzki nastąpiło naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Mając na uwadze zebrany w toku postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy Prezes Urzędu w dniu 3 lutego 2012 r. wszczął Postanowieniem Nr 1/61-8/12 (dowód: karty Nr 1 – 2) postępowanie w sprawie podejrzenia stosowania przez Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Konstantynowie Łódzkim – zwane dalej: „Spółką” – praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów polegających na: 1) bezprawnym działaniu poprzez umieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „ UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , postanowienia, o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, łączną ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie 3 średniego zużycia wody w roku poprzednim i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.”, które jest sprzeczne z § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. Nr 127, poz. 886) – zwanego dalej: „rozporządzeniem w sprawie określania taryf” – co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów”; 2) bezprawnym działaniu poprzez umieszczenie w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorców umów pod nazwą: „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków”, postanowienia, o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbiorcę.”, które jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków” – co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania Spółka w piśmie z dnia 20 lutego 2012 r. (dowód: karty Nr 74 – 77) zgodziła się z pierwszym zarzutem, że postanowienie, o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, łączną ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w roku poprzednim i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” jest sprzeczne z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf i oświadczyła, że zapis ten zostanie zastąpiony postanowieniem, o treści: „ W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza.” . Jednocześnie Spółka podniosła, że zamieszczenie kwestionowanego w pierwszym zarzucie postanowienia nie stanowi naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ponieważ stosowane przez nią postanowienie ma oparcie prawne w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Ministra Budownictwa. W ocenie Spółki ustalanie łącznej ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 6 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza nie oznacza, że łączna ilość pobranej wody będzie wyższa niż w przypadku zastosowania nowego przepisu, odwołującego się do średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Są to, zdaniem Spółki, wielkości porównywalne, a często identyczne, co powoduje, że zamieszczenie przedmiotowego postanowienia zamiast postanowienia opartego na aktualnie obowiązującym przepisie § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf nie przyniosło Spółce jakichkolwiek korzyści. Spółka nie zgodziła się również z drugim zarzutem, że postanowienie, o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem 4 umowy przez Odbiorcę.” narusza zbiorowe interesy konsumentów. W ocenie Spółki, przepis art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków dotyczy czynności faktycznej, jaką jest dokonanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne odcięcia wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, a nie czynności prawnej, jaką jest czynność wypowiedzenia umowy. Treść umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków określa inny przepis, a mianowicie art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, który w pkt 6 wskazuje, że umowa zawiera w szczególności postanowienie dotyczące okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia. W ocenie Spółki, kwestionowane przez Prezesa Urzędu postanowienie mieści się w dyspozycji powołanego przepisu, więc nie można traktować go jako bezprawne. Spółka podniosła również, że skoro dostawa wody bądź odprowadzanie ścieków z woli ustawodawcy oparte są na umowie cywilno-prawnej, to w przypadku zawarcia umowy na czas nieokreślony może być ona przez każdą ze stron za wypowiedzeniem rozwiązana. Jeżeli konsument zawartej umowy nie przestrzega, Spółka powinna mieć prawo do rozwiązania za wypowiedzeniem zawartej umowy, gdyż realizacja świadczeń umownych w warunkach nie respektowania umowy przez konsumenta może narażać Spółkę na straty. Zdaniem Spółki, może to także prowadzić do przerzucenia ciężaru kosztów nie respektowania umowy przez konsumenta na barki pozostałych konsumentów, ponieważ koszty naruszenia umowy przez konsumenta mogą wpływać na wartość ceny za usługi świadczone przez Spółkę we właściwej taryfie obowiązującej pozostałych konsumentów. Spółka w piśmie z dnia 6 kwietnia 2012 r. (dowód: karty Nr 81 – 82) poinformowała, że postanowienie, o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbiorcę.” zostaje usunięte z wzorców umów. W piśmie z dnia 18 maja 2012 r. (dowód: karty Nr 100 – 101) Spółka wskazała, że ustaliła termin 1,5 roku na zastąpienie funkcjonujących umów o zaopatrzenie w wodę oraz umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków nowymi umowami, biorąc pod uwagę ograniczoną liczbę pracowników realizujących zadania związane z wymianą umów. Termin ten miałby obejmować przeprowadzenie całej operacji, tzn. przygotowanie aneksów, dostarczenie ich do odbiorców oraz, co jest najbardziej czasochłonne, uzyskanie zwrotu podpisanych przez odbiorców aneksów. Jednocześnie Spółka, biorąc pod uwagę stanowisko Prezesa Urzędu, poinformowała, że dołoży wszelkich starań, aby aneksy uwzględniające wprowadzone zmiany zostały doręczone w okresie 6 miesięcy (tj. dwóch okresów rozliczeniowych) od dnia zakończenia przez Prezesa Urzędu postępowania w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia 6 czerwca 2012 r. Prezes Urzędu zawiadomił Spółkę o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy (dowód: karta Nr 106). Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Spółka jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000037807, prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, XX Wydział Krajowego Rejestru Sądowego (dowód: karty Nr 92 – 95). Spółka posiada zezwolenie na prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków w Konstantynowie Łódzkim (dowód: karty Nr 15 – 5 18). Przedmiotem działania Spółki jest zbiorowe zaopatrzenie w wodę polegające na dostarczaniu wody oraz zbiorowe odprowadzanie ścieków polegające na odprowadzaniu ścieków. Przedmiotem analizy Prezesa Urzędu w ramach niniejszego postępowania były umowy zawierane przez Spółkę z konsumentami na podstawie wzorców umowy pod nazwą: „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” (dowód: karty Nr 7 – 14, 42 – 71). Wymienione wzorce umów są stosowane przez Spółkę od dnia 28 marca 2011 r. (dowód: karta Nr 41). W umowach zawieranych na podstawie wskazanych wzorców umów Spółka ustaliła jednostronnie następujące postanowienia: 1) w § 10 obu wzorców umowy postanowienie o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, łączną ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w roku poprzednim i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” (dowód: karty Nr 9, 13), 2) w § 15 ust. 2 obu wzorców umowy postanowienie o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbiorcę.” (dowód: karty Nr 9, 14). Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Po wszczęciu niniejszego postępowania Spółka niezwłocznie podjęła działania w celu zaniechania zarzuconej jej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów. W dniu 23 marca 2012 r. Spółka zawarła umowę o zaopatrzenie w wodę oraz umowę o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków na podstawie zmienionych wzorców umów pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , w których kwestionowane postanowienie zostało zastąpione zapisem, o treści: „W przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie trzech miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza.” (dowód: karty Nr 88 – 91). 6 Od dnia 1 maja 2012 r. Spółka zaczęła stosować zmienione wzorce umów pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę ” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , z których zostało wykreślone postanowienie, o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbiorcę.” (dowód: karty Nr 102 – 105). Jednocześnie Spółka oświadczyła, że dołoży wszelkich starań, aby aneksy do obowiązujących umów zawartych na postawie kwestionowanych wzorców, które uwzględniać będą wprowadzone w nich zmiany, zostały doręczone w okresie 6 miesięcy, tj. dwóch okresów rozliczeniowych (dowód: karta Nr 101). Na podstawie zeznania o wysokości osiągniętego dochodu przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2011 (CIT-8) Prezes Urzędu ustalił, że przychód Spółki za rok 2011 r. wyniósł (tajemnica przedsiębiorstwa) zł (dowód: karty Nr 84 – 85). Na podstawie sporządzonego przez Spółkę zestawienia przychodów polegającego na ustaleniu przychodów podatkowych na poszczególnych działalnościach według klucza przeliczeniowego obliczonego na podstawie wysokości przychodów bilansowych, Prezes Urzędu ustalił, że przychód dotyczący działalności gospodarki wodociągowo-kanalizacyjnej Spółki wyniósł (tajemnica przedsiębiorstwa) zł, co stanowi około (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodów Spółki (dowód: karta Nr 83). Prezes Urzędu zważył, co następuje: Przepis art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów stanowi, iż zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, stosownie zaś do art. 24 ust. 2 tej ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Konsumentem w rozumieniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów). W pierwszej kolejności, zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w przedmiotowej sprawie niezbędne jest ustalenie, czy doszło do naruszenia interesu publicznoprawnego, a następnie, czy doszło do naruszenia przesłanek praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów zarzucanych Spółce, o których mowa w art. 24 ust. 1 i 2 tej ustawy. Naruszenie interesu publicznoprawnego Podstawą do rozstrzygania sprawy w oparciu o przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest uprzednie zbadanie przez Prezesa Urzędu, czy w danej sprawie zagrożony został interes publicznoprawny. Stwierdzenie, że to nastąpiło pozwala na realizację celu tej ustawy, wskazanego w art. 1 ust. 1, którym jest określenie warunków rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasad podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w ustawie jest zatem, aby działania przedsiębiorców – którym zarzucono naruszenie jej przepisów – stanowiły potencjalne zagrożenie interesu publicznego, nie zaś jednostki lub grupy. Ustawa wobec tego, 7 w odniesieniu do przedsiębiorców chroni konkurencję, a w odniesieniu do konsumentów ich interesy, jako zjawiska o charakterze instytucjonalnym. Zdaniem Prezesa Urzędu rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem działania Spółki nie były ograniczone do określonych odbiorców lub ich grupy. Dotyczyły wszystkich aktualnych i potencjalnych odbiorców wody i dostawców ścieków na terenie gminy Konstantynów Łódzki, przyłączonych lub ubiegających się o przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. W tym stanie rzeczy uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa Urzędu działań przewidzianych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu postawił Spółce zarzut stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na umieszczeniu w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków ” postanowień, których treść stoi w sprzeczności z przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem w sprawie określania taryf, co może stanowić naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy. Tym samym dla stwierdzenia stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów konieczne jest wykazanie kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, 2) noszące znamiona bezprawności, 3) godzące zbiorowy interes konsumentów. Ad 1. Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorcy, rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (…). Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447, ze zm.) – zwanej dalej: „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” – jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto, zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej albo po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym. Przepis art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej definiuje działalność gospodarczą jako zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły. 8 Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest przedsiębiorcą wpisanym pod numerem 0000037807 do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym i prowadzi działalność gospodarczą w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. W związku z powyższym Prezes Urzędu uznał, że Spółka dostarczająca wodę i odbierająca ścieki od mieszkańców gminy Konstantynów Łódzki jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Tym samym Spółka przy wykonywaniu działalności gospodarczej podlega rygorom określonym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów i jej działania mogą podlegać ocenie pod kątem naruszenia zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że pierwsza przesłanka niezbędna do uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 2. Bezprawność tradycyjnie ujmowana jest jako sprzeczność z obowiązującym porządkiem prawnym. Porządek prawny obejmuje normy prawa powszechnie obowiązującego, a także nakazy i zakazy wynikające z zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – zwanego dalej: „Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów” – z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt XVII AmA 45/07). Bezprawność jest kategorią obiektywną. Rozważenia przy ocenie bezprawności wymaga zatem kwestia, czy zachowanie przedsiębiorcy było zgodne, czy też niezgodne z obowiązującymi zasadami porządku prawnego. O bezprawności działania decyduje w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego (wyrok SN z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt I PKN 267/2001). Dla stwierdzenia bezprawności działania przedsiębiorcy bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina sprawcy (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego sprawcy) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Same przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie regulują konstrukcji bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 23 czerwca 2006 r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), wskazując, iż art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów – którego odpowiednikiem w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, lecz powinien być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Bezprawność działań przedsiębiorcy wynika zatem, co do zasady, z naruszenia powszechnie obowiązujących przepisów innych niż ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Aktami prawnymi, do których należy odwołać się w przedmiotowej sprawie jest ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz przepisy rozporządzenia w sprawie określania taryf. Pierwszy z zarzutów dotyczy stosowania przez Spółkę postanowienia, o treści: „W przypadku niesprawności wodomierza głównego, łączną ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a gdy nie jest to możliwe, na podstawie średniego zużycia 9 wody w roku poprzednim i liczby miesięcy niesprawności wodomierza.” , które jest sprzeczne z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf, zgodnie z którym, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowego działania wodomierza głównego ilość pobranej wody ustala się na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności działania wodomierza, a gdy nie jest to możliwe – na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Zacytowany powyżej przepis nakazuje przedsiębiorstwu wodociągowo- kanalizacyjnemu w razie niesprawności wodomierza głównego ustalić ilość pobranej wody, w pierwszej kolejności, na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza głównego. W razie braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody w wyżej opisany sposób, ustawodawca dopuszcza możliwość ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w analogicznym okresie roku ubiegłego lub iloczynu średniomiesięcznego zużycia wody w roku ubiegłym i liczby miesięcy nieprawidłowego działania wodomierza. Jednak ostatnie dwa sposoby rozliczania ilości wody w razie niesprawności wodomierza głównego, określone przez ustawodawcę mogą być zastosowane wyjątkowo, w określonym przypadku tj. braku możliwości ustalenia ilości pobranej wody na podstawie średniego zużycia wody w okresie 3 miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności wodomierza. Przyjęcie takiego sposobu rozliczenia ilości zużytej wody w razie niesprawności wodomierza jest obowiązkiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego. W związku z tym, przyjęcie przez Spółkę innego sposobu rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza jest działaniem bezprawnym. Jednocześnie Prezes Urzędu nie zgadza się z zarzutem Spółki, że opisane powyżej działanie nie może być kwalifikowane jako naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, z tego względu, że jak już wskazano, przepis ten jest stosowany w określonym kontekście normatywnym. W celu konkretyzacji przesłanki bezprawności Prezes Urzędu odwołał się do przepisu rozporządzenia w sprawie określania taryf i na jego podstawie dokonał oceny działań Spółki w aspekcie ich zgodności z prawem. Spółka, wbrew przepisowi rozporządzenia w sprawie określania taryf, w razie niesprawności wodomierza głównego ilość pobranej wody mogła ustalić na podstawie średniego zużycia wody w okresie sześciu miesięcy przed stwierdzeniem niesprawności tego wodomierza, a więc w sposób sprzeczny z § 18 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf. Drugi z zarzutów dotyczy stosowania przez Spółkę postanowienia, o treści: „Umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron z trzymiesięcznym wypowiedzeniem, ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego z tym, że Przedsiębiorstwo może wypowiedzieć umowę jedynie z przyczyn wiążących się z niewykonywaniem lub nienależytym wykonywaniem umowy przez Odbiorcę.” , które jest sprzeczne z art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. De facto rozwiązanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne umowy oznacza odcięcie dostaw wody i zamknięcie przyłącza wodociągowego oraz przyłącza kanalizacyjnego. Zapis dotyczący możliwości rozwiązania przez Spółkę umowy nawet z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia i ograniczone do przypadków niewykonywania lub nienależytego wykonywania umowy przez odbiorcę nie znajduje odzwierciedlenia w brzmieniu art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zgodnie z powołanym przepisem, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć dostawę wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne, jeżeli: 1) przyłącze wodociągowe lub przyłącze kanalizacyjne wykonano niezgodnie z przepisami prawa; 2) odbiorca usług nie uiścił należności za pełne dwa okresy 10 obrachunkowe, następujące po dniu otrzymania upomnienia w sprawie uregulowania zaległej opłaty; 3) jakość wprowadzanych ścieków nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa lub stwierdzono celowe uszkodzenie albo pominięcie urządzenia pomiarowego; 4) został stwierdzony nielegalny pobór wody lub nielegalne odprowadzanie ścieków, to jest bez zawarcia umowy, jak również przy celowo uszkodzonych albo pominiętych wodomierzach lub urządzeniach pomiarowych. Formułując ten przepis ustawodawca nie posłużył się sformułowaniem „w szczególności” „na przykład” lub podobnym. Oznacza to, że katalog okoliczności, które stanowią podstawę do wstrzymania dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego ma charakter zamknięty, który nie może być dowolnie i arbitralnie rozszerzany przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne. Odcięcie dostaw wody, jak również zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego może nastąpić tylko wówczas, gdy wystąpi jedna z przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Przepis ten należy wykładać ściśle i przyjąć, iż odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza kanalizacyjnego jest możliwe jedynie w sytuacjach w nim określonych. Nie ma zatem możliwości rozszerzania podstaw odcięcia lub zamknięcia na inne sytuacje nieokreślone wyraźnie w tym przepisie, niedopuszczalne jest stosowanie analogii. Natomiast, samo odcięcie wody lub zamknięcie przyłącza, jako czynności konkludentne świadczą o wypowiedzeniu umowy. Mając na uwadze, że celem umowy jest dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków, to użycie przez ustawodawcę terminów „odcięcie”, czy „zamknięcie” jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o definitywne zakończenie świadczenia usług. Gdyby bowiem ustawodawca miał na względzie inny skutek wskazałby na „zawieszenie” dostawy lub odbioru, ewentualnie na „powstrzymanie się” ze świadczeniem usług 1 . Jednocześnie Prezes Urzędu nie zgadza się z zarzutem Spółki, że kwestionowanego postanowienia nie można traktować jako bezprawnego, gdyż mieści się w dyspozycji przepisu art. 6 ust. 3 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, który w pkt 6 wskazuje, że umowa zawiera w szczególności postanowienie dotyczące okresu obowiązywania umowy oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, w tym warunków wypowiedzenia. Podnieść należy, że ustawodawca nie wskazał, że umowa powinna określać warunki wypowiedzenia, a jedynie konsekwencje naruszenia trybu wypowiedzenia. Oznacza to, że umowa nie musi określać warunków wypowiedzenia, a nawet jego przyczyn. Przyczyny wypowiedzenia określa bowiem art. 8 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków i tylko z tych przyczyn przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne może odciąć wodę lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne. Natomiast umowa powinna określać sankcje za naruszenie warunków wypowiedzenia, przy czym chodzi tu jedynie o sankcje wobec przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, jako mocniejszej strony stosunku prawnego 2 . Tymczasem Spółka stosując w § 15 ust. 2 wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , a tym samym w zawieranych na ich podstawie umowach o zaopatrzenie w wodę i umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków, kwestionowane postanowienie rozszerza podstawy odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego o przypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. I tak z treści tego postanowienia w zw. z § 14 ust. 1 wzorców umowy pod nazwą „ UMOWA Nr … 1 Komentarz do art. 8 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków pod red. dr. hab. prof. UMK Błażeja Wierzbowskiego. 2 Komentarz do art. 6 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków pod red. dr. hab. prof. UMK Błażeja Wierzbowskiego. 11 o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , a tym samym z zawieranych na ich podstawie umów o zaopatrzenie w wodę oraz umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wynika, że Spółka ma prawo odciąć dostawy wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne także w przypadku, gdy odbiorca nie dopełni obowiązku powiadomienia Przedsiębiorstwa na piśmie w terminie 7 dni o faktach skutkujących koniecznością zmiany umowy, jej wygaśnięcia oraz fakcie przejścia prawa do nieruchomości objętej umową na inną osobę. Natomiast z treści § 5 pkt 1 i 2 w zw. z § 15 ust. 2 wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , a tym samym z zawieranych na jego podstawie umów o zaopatrzenie w wodę oraz umów o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków wynika, że Spółka ma prawo odciąć dostawy wody lub zamknąć przyłącze kanalizacyjne np. w przypadku nieutrzymania we właściwym stanie technicznym należących do niego instalacji i urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych oraz pomieszczenia, w którym zainstalowany jest wodomierz główny, uniemożliwienia osobom reprezentującym Przedsiębiorstwo, po okazaniu legitymacji służbowej i pisemnego upoważnienia, wstępu na teren nieruchomości lub do obiektu budowlanego należącego do odbiorcy. Stosując kwestionowane postanowienie Spółka ma możliwość odcięcia dostaw wody lub zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego w sytuacjach, które nie zostały objęte art. 8 ust. 1 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Kwestionowane postanowienie statuuje więc możliwość przekroczenia przez Spółkę jej ustawowych kompetencji, jako przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego, w zakresie możliwości wstrzymania świadczenia usług, a tym samym stosowanie tego postanowienia jest działaniem bezprawnym. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu uznał, iż stosowanie przez Spółkę zakwestionowanych w prowadzonym postępowaniu postanowień jest działaniem bezprawnym. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że druga przesłanka niezbędna do uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazem stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Ad 3. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie definiują pojęcia zbiorowego interesu konsumentów. Przepis art. 24 ust. 3 stanowi jedynie, że nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów. Z całą pewnością mamy do czynienia ze zbiorowym interesem konsumentów wówczas, gdy działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy dotyczy, bądź może dotyczyć nieograniczonej liczby konsumentów, których nie da się zindywidualizować. Ponadto, godzenie w zbiorowe interesy konsumentów może polegać zarówno na ich naruszeniu, jak i na zagrożeniu ich naruszenia. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów istotne jest ustalenie, że konkretne działanie przedsiębiorcy nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Takie stanowisko trwale podtrzymuje w swoim orzecznictwie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (por. wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 4 lipca 2001 r. sygn. akt XVII Ama 108/00, z dnia 23 lutego 2002 r. sygn. akt XVII Ama 133/2001). 12 Stosowane przez Spółkę wzorce umów pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” wykorzystywane są przy zawieraniu umów m.in. z konsumentami. Stroną takich umów są zarówno wszyscy aktualni, jak i wszyscy przyszli (potencjalni) odbiorcy wody i dostawcy ścieków na terenie gminy Konstantynów Łódzki. Zatem krąg adresatów takich wzorców umów jest z góry nieokreślony, nieograniczony. Przy zawieraniu wskazanych umów Spółka posługuje się opracowanymi przez siebie wzorcami i wymaga jedynie aprobaty przez odbiorców wody i dostawców ścieków – konsumentów – ich warunków, jednostronnie ustalanych. Swoboda odbiorców wody i dostawców ścieków jest wobec tego ograniczona jedynie do podpisania lub nie podpisania przedłożonej im umowy. W związku z tym wszelkie zawarte w niej bezprawne postanowienia godzą w ich interesy. Jednocześnie Prezes Urzędu odrzuca zarzut Spółki, że stosowanie przez nią postanowienia sprzecznego z rozporządzeniem w sprawie określania taryf nie może stanowić naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, gdyż nie przyniosło Spółce jakiejkolwiek korzyści. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przepisy tej ustawy stosuje się nie tylko w przypadku stwierdzenia, że określone praktyki wywołują konkretne skutki, ale również w razie stwierdzenia, że mogą wywołać naruszające zbiorowe interesy konsumentów skutki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym Prezes Urzędu stwierdził, że trzecia przesłanka niezbędna do uznania działań Spółki za niezgodne z zawartym w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów zakazie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów została spełniona . Reasumując, w przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu stwierdził, że Spółka stosuje praktykę, o której mowa w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z ustaleń dokonanych w niniejszej decyzji wynika, że Spółka podjęła działania mające na celu zaprzestanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jakkolwiek nie stanowiących pełnego jej zaprzestania, poprzez wprowadzenie nowych, zmienionych wzorców umów pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „ UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” , w oparciu o które Spółka zawiera umowy z odbiorcami wody i dostawcami ścieków, w których to umowach – pierwsze z kwestionowanych postanowień otrzymało nowe brzmienie, zgodne z treścią § 18 ust 1 rozporządzenia w sprawie określania taryf, a drugie z kwestionowanych postanowień zostało wykreślone z wzorców umów. Działania te nie stanowią jednak zaniechania stosowania zarzucanej Spółce praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, ponieważ w obrocie prawnym nadal pozostają umowy o zaopatrzenie w wodę oraz umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawierające kwestionowane postanowienia. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie jej stosowania, jeżeli stwierdzi naruszenie zakazu określonego w art. 24 tej ustawy. Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów określonej w art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i nakazującą zaniechanie ich stosowania, wskazanych w art. 26 tej 13 ustawy Prezes Urzędu orzekł jak w pkt I sentencji niniejszej decyzji. Nałożenie kary pieniężnej. Zgodnie z art. 106 ust 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z treści powyższego przepisu wynika, iż ww. kara ma charakter fakultatywny, a zatem od Prezesa Urzędu zależy – w ramach uznania administracyjnego – uznanie w decyzji zasadności nałożenia kary pieniężnej wraz z określeniem jej wysokości. Wprawdzie ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, nie zawiera katalogu przesłanek, od których uzależniona jest decyzja o nałożeniu kary, jednakże art. 111 wskazuje, że ustalając wysokość kary Prezes Urzędu winien wziąć pod uwagę okres, stopień oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy. Ustalając wysokość kary pieniężnej w decyzjach stwierdzających naruszenie zakazów określonych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, należy zatem uwzględnić wagę tego naruszenia, rozmiar skutków stosowanej praktyki ograniczającej konkurencję, bądź praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak również zaistniałe okoliczności obciążające i łagodzące. Nakładając karę pieniężną, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt. 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu wziął pod uwagę konieczność ustalenia, czy określone w tym przepisie naruszenie dokonane było co najmniej nieumyślnie. Konieczność brania pod uwagę przesłanki winy w przypadku stosowania kar pieniężnych wynika bezpośrednio z art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z tego względu, nakładając karę pieniężną, Prezes Urzędu wziął pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, które wskazywać mogą na nieumyślny charakter naruszenia przez Spółkę zakazu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zdaniem Prezesa Urzędu, opisane w niniejszej decyzji działania – podejmowane przez Spółkę w zakresie umieszczenia w umowach zawieranych z konsumentami na podstawie wzorców umowy pod nazwą „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowień, których treść pozostawała w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa – powinny były się kojarzyć z nieuchronnością bezprawnego naruszenia zbiorowego interesu konsumentów. Należy jednak przyznać, że w zgromadzonym materiale dowodowym nie ma jednoznacznych dowodów wyraźnej intencji ww. przedsiębiorcy naruszenia tych interesów. Zebrane w trakcie niniejszego postępowania wyjaśnienia i informacje mogą zatem wskazywać na wspomniane wyżej nieumyślne działanie Spółki. Pomimo tego – jak już wcześniej wskazano – samo stwierdzenie nieumyślności zakwestionowanej praktyki daje podstawę do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 106 ust. pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał za zasadne nałożenie na Spółkę kary pieniężnej za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów opisaną w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji. Ustalając wymiar kary za stwierdzoną praktykę Prezes Urzędu dokonał w pierwszej kolejności oceny wagi naruszeń, na podstawie których ustalono kwotę bazową, stanowiącą podstawę do dalszej kalkulacji kary, a następnie uwzględniając okoliczność łagodzącą odpowiednio modyfikował ustaloną wysokość kwoty bazowej. Podkreślić należy, że nakładana przez Prezesa Urzędu kara finansowa pełnić powinna funkcje: represyjną, prewencyjną i edukacyjną. Ustalając wymiar kary Prezes Urzędu wziął przede wszystkim pod uwagę funkcję prewencyjną kary, w tym prewencję ogólną. Kara 14 bowiem winna być ustalona tak, aby powstrzymywać przedsiębiorcę stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Podkreślić należy, iż rynek zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków był już kilkakrotnie badany przez Prezesa Urzędu, o czym świadczą udostępniane na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzje Prezesa Urzędu oraz publikacje prasowe. W punkcie I. sentencji decyzji Prezes Urzędu stwierdził stosowanie przez Spółkę praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów polegającej na stosowaniu w umowach o zaopatrzenie w wodę oraz w umowach o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawartych w oparciu o wzorce umów pod nazwą: „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę” oraz „UMOWA Nr … o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków” postanowień niezgodnych z przepisami rozporządzenia w sprawie określenia taryf oraz ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, co stanowi naruszenie art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów i daje podstawę do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej określonej w art. 106 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Ponieważ w 2011 roku Spółka uzyskała przychód w wysokości (tajemnica przedsiębiorstwa) zł, to zgodnie z ww. artykułem maksymalna kara pieniężna, jaka może zostać nałożona na przedsiębiorcę wynosi (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. W związku z powyższym określając wymiar kary Prezes Urzędu wziął pod uwagę, iż stosowane przez Spółkę naruszenie zbiorowych interesów konsumentów ma miejsce zarówno na etapie zawierania kontraktu, jak i jego realizacji i polega na mającym wpływ na treść kontraktu naruszeniu przepisów prawa. Prezes Urzędu uznał, iż poprzez zapisy, w których Spółka ustala inny sposób rozliczenia ilości pobranej wody w okresie niesprawności wodomierza niż określają przepisy, naraża konsumentów na straty finansowe. Jednocześnie, w odniesieniu do drugiego z zakwestionowanych postanowień, Prezes Urzędu wziął pod uwagę, że sytuacja konsumentów została osłabiona, gdyż uprawnienia Spółki w zakresie odcięcia dostaw wody i zamknięcia przyłącza kanalizacyjnego, zostały rozszerzone o sytuacje nieprzewidziane w przepisach prawa. Oceniając wagę naruszenia Prezes Urzędu miał również na względzie jego długotrwałość (wzorce umów były stosowane od 28 marca 2011 r.) oraz fakt, iż zakwestionowana praktyka ma miejsce na rynku zmonopolizowanym, na którym konsument nie ma możliwości wyboru alternatywnego dostawcy usług. Podsumowanie wagi wskazanych naruszeń pozwoliło Prezesowi Urzędu na stwierdzenie, iż łącznie, waga naruszeń w przedmiotowej sprawie uzasadnia przyjęcie (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu osiągniętego przez Spółkę w 2011 r. za kwotę bazową w procesie ustalania kary. Tym samym, ustalona przez Prezesa Urzędu kwota bazowa wynosi (tajemnica przedsiębiorstwa) zł. Jednocześnie, Prezes Urzędu, dokonując ostatecznego ustalenia wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Spółkę, dokonał również oceny zaistniałej w niniejszym postępowaniu okoliczności łagodzącej. Za okoliczność łagodzącą dającą podstawę do obniżenia kary o 20%, to jest do kwoty 10.064 zł., po zaokrągleniu do pełnych złotych, Prezes Urzędu uznał pozytywną reakcję Spółki na wszczęcie postępowania poprzez podjęcie działań mających na celu zaprzestanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jakkolwiek nie stanowiących pełnego jej zaprzestania. Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Urzędu w związku ze stosowaniem praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów opisanej w punkcie I. sentencji decyzji – postanowił nałożyć na Spółkę karę w wysokości 10.064 zł (słownie: dziesięć tysięcy sześćdziesiąt cztery złotych), po zaokrągleniu do pełnych złotych, co odpowiada około 15 (tajemnica przedsiębiorstwa) % przychodu Spółki osiągniętemu w 2011 r. i równocześnie stanowi około (tajemnica przedsiębiorstwa) % kary maksymalnej. Zdaniem Prezesa Urzędu tak określona kara za stosowanie praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów wskazanej w punkcie I. sentencji niniejszej decyzji spełni zarówno rolę represyjną, jako sankcja i dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, jak i prewencyjną, zapobiegającą ponownemu ich naruszeniu. Nie bez znaczenia jest też jej walor wychowawczy, w tym wymiar ogólny, odstraszający dla innych przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Biorąc powyższe pod uwagę Prezes Urzędu uznał, że kara pieniężna nałożona na Spółkę jest adekwatna do stopnia oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W związku z powyższym Prezes Urzędu orzekł jak w pkt II. sentencji niniejszej decyzji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu rozstrzyga o kosztach w drodze postanowienia, które może być zamieszczone w decyzji kończącej postępowanie. W myśl art. 77 ust. 1 tej ustawy, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu i w jego wyniku Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów tejże ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, zobowiązany jest ponieść koszty postępowania. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte z urzędu. W jego wyniku Prezes Urzędu w punkcie I sentencji decyzji stwierdził naruszenie przez Spółkę art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 263 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) – zwanej dalej: „k.p.a.” – w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych. Kosztami niniejszego postępowania są wydatki związane z prowadzoną w toku tego postępowania korespondencją. W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił obciążyć Spółkę kwotą 22,60 zł (słownie: dwadzieścia dwa złote 60/100). W związku z powyższym Prezes Urzędu postanowił jak w pkt. III sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie: NBP O/O Warszawa 51101010100078782231000000 . Zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów koszty niniejszego postępowania Spółka obowiązana jest wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: NBP o/o Warszawa Nr 51101010100078782231 000000 w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. 16 Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) zwanej dalej: „k.p.c.” – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Jednak w przypadku kwestionowania wyłącznie postanowienia o kosztach zawartego w pkt III sentencji niniejszej decyzji, stosownie do art. 81 ust. 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 264 § 2 k.p.a. w związku z art. 83 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 32 § 1 i 2 k.p.c., przysługuje zażalenie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia niniejszej decyzji, za pośrednictwem Prezesa Urzędu – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Łodzi. Z upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Dyrektor Delegatury Barbara Romańczak-Graca Otrzymuje: Przedsiębiorstwo Komunalne Gminy Konstantynów Łódzki Sp. z o.o. ul. Jana Pawła II 44 95-050 Konstantynów Łódzki