RLU-12/2012

PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (81) 532-35-31, 743-77-30, 532-54-48, Fax (81) 532-08-26 E-mail: lublin@uokik.gov.pl za p.o. RLU – 61-18/12/MB Lublin, dnia 9 sierpnia 2012 r. DECYZJA Nr RLU – 12/2012 I. Na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 w związku z art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 4, 5 i 6 tej ustawy, na podstawie upoważnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, po przeprowadzeniu – wszczętego z urzędu - postępowania pod zarzutem stosowania przez przedsiębiorcę J J , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Lupus , z siedzibą we W , praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, polegającej na stosowaniu we wzorcu umowy pod nazwą: „Umowa dzierżawy samochodu” postanowień umownych, wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, tj. postanowień o treści: a) (ust. 9) „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów wynikłych w związku z powyższą Umową jest sąd właściwy dla siedziby Firmy LUPUS” b) ( ust. 3.2) „Powyższe ceny są umowne, w razie niezapłacenia w terminie naliczymy opłatę 50 zł/netto za wezwanie”, w wyniku którego uprawdopodobniono , że przedsiębiorca J J prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Lupus , z siedzibą we W , stosuje praktykę, o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, i przyjęciu zobowiązania przedsiębiorcy do podjęcia działań zmierzających do zaniechania naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez usunięcie treści kwestionowanych postanowień wzorca umowy, nakłada się na przedsiębiorcę J J prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Lupus z siedzibą we W obowiązek wykonania tego zobowiązania, poprzez zaniechanie stosowania w umowach zawieranych z konsumentami kwestionowanych postanowień 2 umownych i wprowadzenie zmienionego wzorca umowy w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się decyzji. II. Na podstawie przepisu art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. zm.) oraz stosowanie do art. 33 ust. 4, 5 oraz 6 tej ustawy, w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się na przedsiębiorcę J J , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Lupus , z siedzibą we W , obowiązek złożenia sprawozdania o stopniu realizacji zobowiązania nałożonego w pkt I sentencji decyzji w terminie do 15 października 2012r. UZASADNIENIE Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów - zwany dalej „Prezesem UOKIK” – w ramach badania rynku wypożyczalni samochodów osobowych, przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające, mające na celu wstępne ustalenie, czy warunki umów zawieranych w obrocie z konsumentami przez przedsiębiorcę J J , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Lupus z siedzibą we W – zwanego dalej przedsiębiorcą - nie naruszają chronionych prawem interesów konsumentów, tj. czy są zgodne z przepisami ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 z późn. zm.) – zwanej dalej „ustawą o ochronie (…)” oraz przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wzorców umów. W toku postępowania dokonano analizy wzorca umowy stosowanego przez przedsiębiorcę, która wykazała, że stosowany przez niego w obrocie z konsumentami wzorzec umowy pod nazwą: „ Umowa dzierżawy samochodu ” , zawiera postanowienia wpisane do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c. – zwanego dalej „Rejestrem” – których stosowanie w obrocie konsumenckim może stanowić naruszenie zbiorowego interesu konsumentów, jako bezprawne działanie przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze, postanowieniem nr RLU-90/2012 z dnia 18.05.2012r. Prezes UOKIK wszczął z urzędu postępowanie administracyjne pod zarzutem stosowania przez przedsiębiorcę J J , prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Lupus z siedzibą we W , praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, określonej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), polegającej na stosowaniu w w/w wzorcu umowy wykorzystywanym przez przedsiębiorcę, postanowień umownych wpisanych na podstawie art. 479 45 k.p.c. do „Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone”, o treści: a) (ust. 9) „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów wynikłych w związku z powyższą 3 Umową jest sąd właściwy dla siedziby Firmy LUPUS” b) ( ust. 3.2) „Powyższe ceny są umowne, w razie niezapłacenia w terminie naliczymy opłatę 50 zł/netto za wezwanie”. Odpowiadając na zarzuty postawione w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, przedsiębiorca, w piśmie z dnia 31.05.2012r. potwierdził fakt stosowania wzorca umowy „ Umowa dzierżawy samochodu ”, o treści zakwestionowanej przez Prezesa UOKIK, oraz poinformował, że znakomitą większość parku samochodowego który posiada, stanowią samochody dostawcze. W związku z tym, oferta przedsiębiorcy adresowana jest przede wszystkim do osób prawnych oraz osób fizycznych, prowadzących działalność gospodarczą. Umowy z przedsiębiorcami stanowią ponad 97-98 % wszystkich klientów. Przedsiębiorca wyjaśnia ponadto, że kwestionowany wzorzec umowy kierowany był przede wszystkim do klienta - przedsiębiorcy. Przedsiębiorca podniósł jednocześnie, że o ile kwestionowany ustęp 9 wzorca stosowany jest od początku działalności, tj. od roku 1994, to zapis ustęp 3.2 wzorca wprowadzony został w marcu 2011 r. , w związku z narastającym problemem egzekwowania należności od klientów, niebędących przedsiębiorcami. Niezależnie od przytoczonych wyjaśnień, przedsiębiorca J J prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Lupus z siedzibą we W (zwany dalej: Lupus ), przyjął do wiadomości zarzuty co do nieprawidłowości zawartych w stosowanym wzorcu i oświadczył w cytowanym piśmie, że tworzy drugi wzorzec, usuwający z dotychczasowego wzorca wskazane nieprawidłowości. W dniu 25 czerwca 2012 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, delegatura w Lublinie, otrzymała pismo od przedsiębiorcy Lupus , w którym zobowiązuje się on do usunięcia z wzorca umowy stosowanego w kontaktach z konsumentami kwestionowanych postanowień i występuje z prośbą o odstąpienie od wymierzania kary. Przedsiębiorca, poza zobowiązaniem do usunięcia kwestionowanych postanowień, opiera swoją argumentację na braku jakichkolwiek wymiernych korzyści z tytułu stosowania zakwestionowanych zapisów, a ponadto wskazuje, że dotychczas nie miał żadnego sporu sądowego z konsumentem, nie dokonał też obciążenia żadnego z konsumentów umowną opłatą z tytułu poniesionych uszkodzeń, strat elementów wyposażenia bądź nieterminowej spłaty, na podstawie kwestionowanych zapisów. Postanowieniem Nr 129/12 RLU-61-18/2012 z dnia 17.07.2012r. Prezes UOKIK z urzędu zaliczył w poczet dowodów materiały uzyskane w trakcie wymienionego wyżej postępowania wyjaśniającego. W dniu 17 lipca 2012 r. Prezes UOKIK zawiadomił przedsiębiorcę Lupus , o zakończeniu zbierania materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Lupus nie skorzystał z prawa do zapoznania się z aktami sprawy. 4 Prezes UOKIK ustalił następujący stan faktyczny: Przedsiębiorca J J prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Lupus, z siedzibą we W , na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Prezydenta Miasta W , widniejącym pod numerem 74377/T. Przedmiotem działalności gospodarczej przedsiębiorcy jest: - sprzedaż hurtowa i detaliczna pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli; - wynajem i dzierżawa samochodów osobowych i furgonetek; - wynajem i dzierżawa pozostałych pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli; - transport drogowy towarów; - pozostały transport lądowy pasażerski, gdzie indziej niesklasyfikowany; - leasing finansowy; - pozostałe formy udzielania kredytów; - konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli; - wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi; - działalność związana z oprogramowaniem; - sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek. Zgodnie z zaświadczeniem o wpisie do ewidencji, przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą w siedzibie głównej tj. we W , przy ulicy Legnickiej 62c, oraz: w K , przy ulicy Marii Konopnickiej 28, w W , Pl. Zawiszy 1 oraz we W przy ulicy Grabiszyńskiej 241. W obrocie gospodarczym, przedsiębiorca posługuje się wzorcem umowy, tj. „Umową dzierżawy samochodu” . Łączna ilość umów, zawartych na podstawie stosowanego wzorca, w 2011 r. wyniosła około 2600, z czego około 65 zawarto z klientami niebędącymi przedsiębiorcami, a zatem konsumentami. Umowy te były zawierane w formie pisemnej. Każdorazowo klienci przedsiębiorcy, w tym także konsumenci, otrzymywali wzorzec umowy, który podpisywali bez możliwości jego negocjowania. Doręczany konsumentom wzorzec umowy był sporządzany przez przedsiębiorcę przed zawarciem umowy i zawierał gotowe jednolite postanowienia. Oznacza to, iż przedsiębiorca stosował w obrocie konsumenckim wzorzec umowy w rozumieniu art. 384 k.c. Analiza wskazanego dokumentu, pozwoliła na postawienie przedsiębiorcy zarzutu naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, poprzez zamieszczenie w w/w wzorcu umowy postanowień, o następującej treści: a) (ust. 9) „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów wynikłych w związku z powyższą Umową jest sąd właściwy dla siedziby Firmy LUPUS” b) ( ust. 3.2) „Powyższe ceny są umowne, w razie niezapłacenia w terminie naliczymy opłatę 50 zł/netto za wezwanie”. W tym miejscu należy zauważyć, iż do Rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, zostały wpisane postanowienia, o następującej treści: a) „ Sądem właściwym do rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby 5 MFRR” (wpis nr 879 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt XVII AmC 9/06); b) „Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (...) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50 PLN - za wizytę windykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…) - za telegram informujący o zadłużeniu przeterminowanym – 30 PLN - za monit telefoniczny – 20 PLN - (...)” (wpis nr 978 dokonany na podstawie wyroku SOKIK z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt XVII AmC 101/05). Mając powyższe ustalenia na uwadze Prezes UOKIK zważył, co następuje: Treść art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie (...) ogranicza zastosowanie jej przepisów wyłącznie do ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów, podejmowanej w interesie publicznym . Oznacza to, że warunkiem koniecznym do uruchomienia procedur i zastosowania instrumentów określonych w tej ustawie jest zaistnienie takiego stanu faktycznego, w którym działania przedsiębiorców - naruszając jej przepisy – stanowią potencjalne zagrożenie interesu publicznego. Niniejsze postępowanie dotyczy treści wzorca umowy stosowanego przez Lupus, wobec nieograniczonego kręgu adresatów, tj. wszystkich zainteresowanych ich treścią aktualnych i potencjalnych klientów, którym - na gruncie art. 4 ust. 11 ustawy o ochronie (…) - przysługuje status konsumenta. Zdaniem Prezesa UOKIK rozpatrywana sprawa ma charakter publicznoprawny, albowiem wiąże się z ochroną interesu wszystkich konsumentów, którzy są lub będą albo mogli być klientami Lupus . Interes publicznoprawny przejawia się także w postaci zbiorowego interesu konsumentów, co oznacza, iż każde naruszenie zbiorowego interesu konsumentów jest jednocześnie naruszeniem interesu publicznoprawnego. Zatem uzasadnione było w niniejszej sprawie podjęcie przez Prezesa UOKIK działań przewidzianych w ustawie o ochronie (...). W tym stanie rzeczy przyjąć należy, iż do oceny stanu faktycznego niniejszej sprawy zastosowanie mają przepisy w/w ustawy, a dotyczące jej postępowanie prowadzone było w interesie publicznym. Wszczynając postępowanie administracyjne wobec Lupus , Prezes UOKiK postawił mu zarzuty naruszenia art. 24 ust. 1 i 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (...). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy „ Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów.” Art. 24 ust. 2 ustawy stanowi, iż „Przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: 1) stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego; 2) naruszenie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji; 3) nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji.” Aby w niniejszej sprawie działania przedsiębiorcy Lupus , mogły być skutecznie ocenione w 6 ramach art. 24 ust. 1 i ust. 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), muszą spełniać poniższe przesłanki: 1. być działaniem przedsiębiorcy; 2. być działaniem bezprawnym, polegającym na działaniu sprzecznym z obowiązującymi przepisami prawa lub stosowaniu postanowień tożsamych z wpisanymi do Rejestru klauzul niedozwolonych; 3. godzić w zbiorowe interesy konsumentów. Ad 1 Odnosząc się do pierwszej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. do statusu przedsiębiorcy, stwierdzić należy, że stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (...) pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 ze zm.), a także: (a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, (b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu, (c) osobę fizyczną, która posiada kontrolę, w rozumieniu pkt 4, nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje dalsze działania podlegające kontroli koncentracji, o której mowa w art. 13, (d) związek przedsiębiorców w rozumieniu pkt 2 - na potrzeby przepisów dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Zgodnie z art. 4 ust. 1 w/w ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Zatem decydujące znaczenie dla uznania podmiotu za przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie (…), ma faktyczne wykonywanie przez niego działalności gospodarczej lub zawodowej. J J prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Lupus z siedzibą we W , na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Prowadzona przez niego działalność wypełnia kryteria definicji zawartej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, do której odsyła art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie (…). Jest to bowiem działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu, prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły. Nie ulega zatem wątpliwości, że J J jest przedsiębiorcą. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że pierwsza przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Lupus , praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o ochronie (…) została spełniona. 7 Ad 2 Odnosząc się do drugiej z przesłanek art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie (…), tj. bezprawności działań przedsiębiorcy, stwierdzić należy, iż bezprawność rozumie się jako sprzeczność zachowania danego podmiotu z przepisami prawa oraz zasadami współżycia społecznego. Bezprawność jest czynnikiem o charakterze obiektywnym, tzn. niezależnym od wystąpienia szkody, czy zaistnienia zamiaru po stronie podmiotu dopuszczającego się działań bezprawnych. Zauważyć należy, że przepisy w/w ustawy o ochronie (…) nie definiują pojęcia bezprawności działań przedsiębiorcy. Zwrócił na to uwagę SOKiK w wyroku z dnia 23.06.2006r. (sygn. akt XVIII Ama 32/05), stwierdzając, iż art. 23a ust. 1 ustawy o ochronie (…) z 15 grudnia 2000r. – którego odpowiednikiem w ustawie o ochronie (…) z dnia 16 lutego 2007r. jest art. 24 ust. 2 – nie ma samodzielnego znaczenia prawnego, zatem powinien on być interpretowany oraz stosowany w określonym kontekście normatywnym. W związku z tym, w celu konkretyzacji przesłanki bezprawności należy sięgnąć do przepisów innych ustaw, gdyż dopiero na ich podstawie możliwe jest dokonanie oceny działań przedsiębiorcy w aspekcie ich zgodności z prawem. Niemniej jednak, ustawa o ochronie (…), w jednym przypadku wprost identyfikuje działanie przedsiębiorcy jako bezprawne – mianowicie, działanie polegające na stosowaniu postanowień wzorców umownych uznanych za niedozwolone i wpisanych do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKiK, co SOKIK potwierdził w innym wyroku z dnia 25.03.2004r. (sygn. akt XVII Ama 51/03), stwierdzając, że można sformułować samoistną przesłankę bezprawności, jeżeli ustali się, że przedsiębiorca stosował postanowienia wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Zatem wykazanie, że przedsiębiorca wprowadził do obrotu wzorzec umowny zawierający postanowienia o treści już wpisanej do rejestru klauzul abuzywnych, stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia bezprawności działania tego przedsiębiorcy. W przypadku stosowania postanowień umownych, o bezprawności tego działania przesądza również rozszerzona skuteczność wyroku, w sprawie o uznanie postanowień umownych za niedozwolone, co wynika z art. 479 43 k.p.c. Stosownie do wzmiankowanego art. 479 43 k.p.c., prawomocny wyrok, w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, ma skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania, postanowienia uznanego za niedozwolone, do rejestru prowadzonego przez Prezesa UOKIK. Konsekwencją umieszczenia postanowienia umownego w w/w rejestrze jest to, że posłużenie się nim będzie miało skutek wprowadzenia do umowy elementu bezwzględnie przez prawo zakazanego. Wpis do rejestru niedozwolonych postanowień umownych oznacza, że od tego momentu, stosowanie takiej klauzuli jest zakazane we wszystkich wzorcach umownych, tj. stosowanych także przez innych przedsiębiorców, stosujących wobec konsumentów postanowienia o identycznej lub zbliżonej treści. Zgodnie ze stanowiskiem SOKiK wyrażonym w wyroku z dnia 25. 05. 2005r. (sygn. akt XVII Ama 46/04), dla uznania, iż określona klauzula jest niedozwolonym postanowieniem umownym wpisanym do rejestru klauzul niedozwolonych wystarczy stwierdzenie, że mieści się ona w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru i nie jest konieczna literalna zgodność porównywanych klauzul. Czynnikiem przesądzającym o podobieństwie dwóch klauzul powinien być zatem zamiar, cel, jakiemu ma służyć kwestionowane postanowienie. Jeśli cel utworzenia spornej klauzuli odpowiada celowi sformułowania 8 klauzuli uznanej za niedozwoloną, oba zapisy można uznać za tożsame. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy, w uchwale z dnia 13.07.2006r. (sygn. akt III SZP 3/06), stwierdzając, że : „(...) stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i wpisanych do rejestru, o którym mowa w art. 479 45 § 2 k.p.c., może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów (...)”. W uzasadnieniu do powyższej uchwały Sąd uznał m.in., że „(...) praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów art. 23a uokik [obecnie art. 24 – przyp. własny UOKIK] obejmuje również przypadki wprowadzania jedynie zmian kosmetycznych polegających na przestawieniu wyrazów lub zastąpieniu jednych wyrazów innymi, jeżeli tylko wykładnia postanowienia pozwoli stwierdzić, że jego treść mieści się w hipotezie zakazanej klauzuli. Stosowanie klauzuli o zbliżonej treści do klauzuli wpisanej do rejestru godzi przecież tak samo w interesy konsumentów, jak stosowanie klauzuli identycznej, co wpisana do rejestru (…). Przyjęta powyżej rozszerzająca wykładnia art. 23a uokik znajduje również uzasadnienie w dyrektywach 93/13 oraz 98/27, a także orzecznictwie ETS dotyczącym zasady efektywności (...).” Nie jest zatem konieczna dokładna, literalna identyczność klauzuli wpisanej do rejestru i klauzuli z nią porównywanej i stąd niedozwolone będą także takie postanowienia wzorców umów, które mieszczą się w hipotezie klauzuli wpisanej do rejestru, której treść zostanie ustalona w oparciu o dokonaną jej wykładnię. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wykazanie, że zakwestionowane przez Prezesa UOKIK postanowienia wzorca umowy stosowane przez Lupus przy świadczeniu usług wynajmu samochodów, są tożsame z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnymi wyrokami SOKIK wymienionym w niniejszej decyzji i wpisanym do Rejestru, o którym mowa w art. 479 45 k.p.c. Wzorzec umowy to doktrynalne określenie wszelkich jednostronnych, przygotowanych z góry przed zawarciem umowy, gotowych klauzul umów w postaci warunków umów, ich wzorów, regulaminów, statutów itp. (E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, C.H. Beck 2002, s 292). W systemie polskiego prawa, wzorce umowne podlegają szczególnej, abstrakcyjnej kontroli, realizowanej w drodze postępowania o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie (wyroki: z dnia 29 września 2005 r. sygn. akt: VI Aca 381/05; z dnia 16 listopada 2005r., sygn. akt: VI Aca 473/05) „celem postępowania w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców, dokonana w oderwaniu od konkretnej umowy, zaś wyrok uwzględniający powództwo przez uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone i zakazanie ich stosowania ma, zgodnie z art. 479 43 kodeksu postępowania cywilnego, od chwili wpisania do odpowiedniego rejestru, skutek także wobec osób trzecich.(…)”. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I a sentencji decyzji o treści: „Sądem właściwym do rozstrzygania sporów wynikłych w związku z powyższą Umową jest sąd właściwy dla siedziby Firmy LUPUS” (ust. 9), jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do Rejestru pod pozycją 879 , o treści „ Sądem właściwym do rozstrzygnięcia będzie sąd właściwy dla miejsca siedziby MFRR”. Postanowienie to zostało uznane za niedozwolone, albowiem może stanowić zagrożenie interesu konsumenta. 9 Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem określają, jaki sąd będzie właściwy do rozstrzygania sporów, które mogłyby wyniknąć na tle wykonania umowy. Autonomia stron przy określaniu sądu właściwego dla rozstrzygnięcia sporów pojawiających się na tle wykonania umowy jest ograniczona przez bezwzględnie obowiązujące przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie zatem do art. 27 k.p.c., sądem właściwym do rozpoznania sporów jest sąd ogólnej właściwości pozwanego, bądź, zgodnie z art. 34 k.p.c. sąd miejsca wykonania umowy. Wprawdzie kwestionowane postanowienie nie zamyka konsumentowi drogi sądowej, faktycznie może ją utrudnić w sytuacjach, kiedy zmuszałoby go do prowadzenia procesu przed sądem w odległej miejscowości. Takie działanie mogłoby stanowić znaczne utrudnienie dla dochodzenia roszczeń konsumenta. Ponadto, określenie właściwości sądu w inny sposób niż wynika to z przepisów k.p.c. jest postanowieniem niedozwolonym w rozumieniu art. 385 3 pkt 23 k.c. W ocenie Prezesa UOKIK, zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta; wprawdzie nie mają one identycznego brzmienia, jednakże, w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia treści postanowienia stosowanego przez Lupus, uprawdopodabnia przyjęcie założenia, że mieści się ono w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. W ocenie Prezesa UOKIK postanowienie wskazane w pkt I b sentencji decyzji o treści: „Powyższe ceny są umowne, w razie niezapłacenia w terminie naliczymy opłatę 50 zł/netto za wezwanie” (ust. 3.2), jest tożsame z treścią postanowienia wpisanego do rejestru pod pozycją 978 , w treści: „Opłaty dodatkowe, które ponosi Zleceniodawca: - (...) - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 1 miesiąc – 50 PLN - za przyznanie okresu karencji w spłacie rat na 2 miesiące – 100 PLN - za wysłanie upomnienia za zwłokę w zapłacie raty – 20 PLN - za wysłanie wezwania do zapłaty raty – 30 PLN - za wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty – 50 PLN - za wizytę windykatorów w związku z brakiem spłaty 2 rat – 100 PLN - (…) - za telegram informujący o zadłużeniu przeterminowanym – 30 PLN - za monit telefoniczny – 20 PLN - (...)”. Postanowienie to zostało uznane za niedozwolone, albowiem może stanowić zagrożenie interesu konsumenta, poprzez nadmierne obciążenie finansowe, zupełnie niewspółmierne do czynności drugiej strony. Tożsamość wskazanych postanowień wynika z faktu, iż obydwa zapisy w sposób niezgodny z prawem określają nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków, po stronie konsumenta i przedsiębiorcy. W ocenie Prezesa UOKIK, opłaty nałożone na konsumenta w kwestionowanym postanowieniu są rażąco wygórowane. Wysokość wprowadzonych do umowy dodatkowych opłat powinna znajdować uzasadnienie w rzeczywistych nakładach, jakie musi ponieść strona przeciwna, tj. przedsiębiorca, w związku z podjęciem przedmiotowych czynności. W ocenie Prezesa UOKIK, wysokość opłaty wskazanej w kwestionowanym postanowieniu, została ustalona w oderwaniu od rzeczywistych nakładów przedsiębiorcy, znacznie je przewyższając. Takie postanowienie, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Ponadto, w ocenie Prezesa UOKIK, zakwestionowane postanowienie i klauzula wpisana do rejestru wywołują tożsame skutki dla konsumenta; wprawdzie nie mają one identycznego brzmienia, jednakże, w ocenie Prezesa Urzędu, wykładnia treści postanowienia stosowanego przez Lupus, uprawdopodabnia przyjęcie założenia, że mieści się ono w hipotezie przytoczonej klauzuli niedozwolonej. Mając na uwadze powyższe, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że druga przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Lupus, praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) została spełniona. 1 Ad 3 Odnosząc się do trzeciej przesłanki, tj. naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, stwierdzić należy, iż ustawa o ochronie (...) nie definiuje pojęcia zbiorowego interesu konsumentów, stwierdzając jedynie w treści art. 24 ust. 3, że nie jest nim suma indywidualnych interesów konsumentów. Wobec powyższego, przyjąć należy, że ze zbiorowymi interesami konsumentów mamy do czynienia wówczas, gdy działania przedsiębiorcy są powszechne i mogą dotknąć każdego potencjalnego klienta przedsiębiorcy – czyli konsumenta. Stanowisko to potwierdzone zostało również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.09.2003r. (sygn.: I CKN 504/01) stwierdził, iż nie jest zasadne uznawanie, że postępowanie z tytułu naruszenia ustawy antymonopolowej można wszczynać tylko wtedy, gdy zagrożone są interesy wielu odbiorców, a nie jest to możliwe w sytuacji, gdy pokrzywdzonym jest tylko jeden konsument. Wydawane orzeczenie ma bowiem wymiar znacznie szerszy, pełni także funkcję prewencyjną, służy bowiem ochronie także nieograniczonej liczby potencjalnych konsumentów. Uznać zatem należy, że naruszenie zbiorowego interesu konsumentów ma miejsce wówczas, gdy godzi w ogólny interes konsumentów jako uczestników obrotu gospodarczego, tj. godzi w interesy ogółu klientów obecnie korzystających z usług Lupus , ale także każdego potencjalnego klienta – konsumenta, który zdecyduje się na współpracę z tym przedsiębiorcą. Naruszane przy tym interesy konsumentów nie mają jednostkowego charakteru, ale są wspólne dla – niemożliwej do określenia z góry – zbiorowości konsumentów. Oceniane w niniejszej decyzji działanie Lupus , odnosi się do wszystkich jego aktualnych i przyszłych (potencjalnych) klientów, a zatem dotyczy zbiorowych interesów konsumentów. W związku z powyższym, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, że druga przesłanka, niezbędna do uprawdopodobnienia stosowania przez Lupus , praktyki wskazanej w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…) została spełniona. W związku ze spełnieniem wszystkich przesłanek, uznać należy, iż Prezes UOKIK uprawdopodobnił, że działanie przedsiębiorcy stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, wymienioną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o ochronie (…), opisaną w pkt I niniejszej decyzji. Podstawa prawna wydania decyzji Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), w stosunku do przedsiębiorcy, któremu na podstawie okoliczności sprawy zostanie uprawdopodobnione stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, a jednocześnie przedsiębiorca, któremu zarzucane jest stosowanie praktyki, o której mowa w art. 24 w/w ustawy, zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań, zmierzając tym samym do zapobieżenia tym naruszeniom, Prezes Urzędu może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek wykonania tych zobowiązań. 11 Jak wykazał Prezes UOKIK w niniejszej decyzji, okoliczności sprawy uprawdopodobniły, że Lupus , stosuje praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów określoną w art. 24 ust. 1 i 2 pkt. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Jednocześnie przedsiębiorca, zobowiązał się, do zaniechania stosowania wskazanej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów w ten sposób, że zakwestionowane postanowienia wzorca zostaną usunięte, a Prezes UOKIK przyjął zobowiązanie przedsiębiorcy do zaniechania zarzucanych praktyk i podjęcia działań zmierzających do zapobieżenia wskazanym naruszeniom, nakładając na przedsiębiorcę obowiązek wykonania przyjętego zobowiązania w terminie 1 miesiąca od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji, poprzez wprowadzenie nowego wzorca obowiązującego w obrocie z konsumentami. Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.), Prezes UOKIK nałożył na przedsiębiorcę obowiązek złożenia informacji o stopniu realizacji nałożonego zobowiązania w terminie do 15 października 2012 r. Wobec spełnienia przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu orzekł jak w punkcie I i II sentencji niniejszej decyzji. Stosownie do treści art. 81 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 479 28 § 1 i 2 k.p.c. – od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia, za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatury Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Lublinie. Otrzymuje: J J Lupus Ul. Legnicka 62 c W Z upoważnienia Prezesa UOKIK Dyrektor Delegatury w Lublinie Ewa Wiszniowska